Ngày soạn 12 tháng 3 năm 2011 Tiết 105: SỐNG CHẾT MẶC BAY Phạm Duy Tốn A.Mức độ cần đạt 1.Kiến thức: Giúp học sinh : - Hiểu những nét sơ giản về tác giả Phạm Duy Tốn - Bước đầu hiểu hiện[r]
Trang 1Ngày soạn 12 tháng 3 năm 2011
Tiết 105:
SỐNG CHẾT MẶC BAY
Phạm Duy Tốn
A.Mức độ cần đạt
1.Kiến thức: Giúp học sinh :
- Hiểu những nét sơ giản về tác giả Phạm Duy Tốn
- Bước đầu hiểu hiện thực về những đời sống khổ cực của nhân dân trong chế
độ cũ mỗi khi mùa lũ lụt tới và thái độ vô trách nhiệm của viên quan phụ mẫu trước cảnh đê vỡ
- Có những hiểu biết bước đầu về truyện ngắn nói chung và truyện ngắn hiện đại nói riêng
2 Kĩ năng:
- Đọc – Hiểu một truyện ngắn hiện đại đàu thế kỉ XX Kể tóm tắt truyện
- Luyện kĩ năng đọc câu văn cảm thán, lời đối thoại trong truyện
3 Thái độ:
Biết thương cảm cho cuộc sống của những người dân dưới chế độ phong
kiến,căm ghét bon quan lại bóc lột trong xã hội xưa
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Chuẩn bị bài dạy Tìm hiểu thêm về truyện ngắn hiện thực
- Chân dung tác giả Phạm Duy Tốn
2 Học sinh:
- Đọc kĩ tác phẩm Soạn bài Tóm tắt truyện ngắn
C.Hoạt động lên lớp:
1.Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ
? Sau khi học VB "Ý nghĩa văn chương" của Hoài Thanh , em học tập được những hiểu biết mới mẻ sâu sắc nào về ý nghĩa của văn chương?
3.Giới thiệu bài mới:
Bước vào thế kỉ XX, văn học Việt Nam nói chung, truyện ngắn hiện đại Việt Nam nói riêng có nhiều đổi mới mang tính hiện thực Truyện ngắn hiện đại thiên về tính chất hư cấu, cốt truyện phức tạp hơn, khắc họa được nhiều hình tượng chi tiết sinh động nhằm phát hiện bản chất trong quan hệ nhân sinh, trong đời sống tâm hồn con người phong phú, tinh tế hơn truyện trung đại Một trong những tác phẩm mở đầu cho truyện ngắn hiện đại là truyện "Sống chết mặc bay" của Phạm Duy Tốn
Gọi HS đọc chú thích *
? Nêu những hiểu biết của em về tác
giả Phạm Duy Tốn?
I Đọc – Hiểu chú thích:
1 Tác giả:
- Phạm Duy Tốn (1883-1924) quê Thường Tín – Hà Tây
Trang 2
GV hướng đẫn HS đọc VB:
Đọcrõ ràng,mạch lạc,chú ý đọc nhấn
giọng những chỗ cần thiết ( GV đọc
mẫu 1 đoạn,gọi HS thay nhau đọc
hết VB)
? Em hãy tóm tắt cốt truyện ?
?Truyện có thể phân thành mấy
đoạn, nêu nội dung mỗi đoạn ?
? Trong TP trọng tâm miêu tả nằm ở
đoạn nào?
? Đọc 2 câu định nghĩa về phép
tương phản?
? Dựa vào định nghĩa đó em hãy chỉ
ra 2 mặt tương phản cơ bản trong
truyện "Sống chết mặc bay"?
(Gv: Ta sẽ đi tìm hiểu lần lượt từng
mặt tương phản trong truyện.)
? Cảnh nhân dân hộ đê chống lại lũ
- Là một trong những nhà văn mở đường cho nền văn xuôi tiêng Việt hiện đại
2 Tác phẩm:
Truyện ngắn "Sống chết mặc bay" là một trong những tác phẩm được coi
là mở đầu cho thể loại truyện ngắn
VN hiện đại đầu thế kỉ XX Và đây cũng là tác phẩm thành công nhất của ông
3 Từ khó: Hs tự tìm hiểu
II Đọc- Hiểu văn bản:
1 Đọc:
2.Tóm tắt cốt truyện,phân bố cục
*Tóm tắt cốt truyện.
(HS tóm tắt ,GV bổ sung)
* Bố cục: Có thể chia thành 3
đoạn:
- Đoạn 1: Từ đầu "khúc đê này
hỏng mất": Nguy cơ vỡ đê và sự chống đỡ của người dân
- Đoạn 2: "Ấy, điếu mày!”: Cảnh
quan Phủ cùng nha lại đánh tổ tôm trong lúc đang gánh trọng trách hộ đê
- Đoạn 3: Phần còn lại: Cảnh đê vỡ,
nhân dân rơi vào cảnh tang tóc, khốn cùng
- Trọng tâm đoạn 2
3 Phân tích:
(- Hs đọc ĐN về phép tương phản.)
- Một bên là cảnh tượng nhân dân đang vật lộn vất vả đến cực độ trước khi đê vỡ
- Một bên là cảnh quan phủ, nha lại, chánh tổng lao vào cuộc tổ tôm trong
Trang 3lụt diễn ra trong hoàn cảnh thời gian,
không gian ntn ?
? Hoàn cảnh đó gợi cho ta điều gì?
? Không khí, cảnh tượng hộ đê của
nhân dân diễn ra ntn ?
? Tìm những từ ngữ miêu tả nguy cơ
vỡ đê và sự chống đỡ của nhân dân?
? Sức tàn phá của thiên nhiên được
miêu tả qua những hình ảnh nào ?
? Em có nhận xét gì về việc sử dụng
từ ngữ miêu tả trong đoạn văn?
? Ý nghĩa tác dụng của chúng?
? Qua phân tích, em hãy chỉ rõ
những nét tương phản và tăng cấp
trong đoạn văn này?
? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật
khi họ đang "đi hộ đê"
a Cảnh nhân dân hộ đê
- Thời gian: Gần 1 giờ đêm
- Không gian:
+ Trời mưa tầm tã
+ Nước sông lên to, đê núng thế + Nước cuồn cuộn…
- Hoàn cảnh khẩn cấp,bức bách, căng thẳng.
Cuộchộ đê kéo dài từ tối đến nửa đêm
* Con người
- Nhốn nháo, căng thẳng, vất vả, cơ cực khốn khó, nguy hiểm vô cùng + Hàng trăm nghìn người … đội, vác, đắp, cừ lội bì bõm … ướt lướt thướt
+ Trống liên hồi … mệt lử + Tù và thổi vô hồi _ Sức người khó lòng …
* Thiên nhiên
- Trời vẫn mưa tầm tã, đê núng thế, không khéo thì vỡ
- Nước sông cuồn cuộn bốc lên
- Thế đê khó cự nổi thế nước
→ - Dùng nhiều động từ, tính từ dồn dập nối nhau
- Kết hợp hình ảnh so sánh
- Câu văn ngắn Câu tả thực xen
kẽ câu cảm thán
→ Sự khẩn cấp, nguy ngập,… cái thê thảm của tình thế
* Tương phản:
- Giữa trên trời mưa tầm tã làm cho khúc đê núng thế, thế đê khó cự nổi thế nước
- Giữa sức người nhỏ bé với sức trời
to lớn
* Tăng cấp:
- Từ trời mưa tầm tã đến trời vẫn mưa tầm tã trút xuống
- Từ đê núng thế đến thế đê khó cự
Trang 4này ?
? Nhận xét bức tranh (1) minh họa
nội dung gì ? (HS nhận xét)
Gv sơ kết:
Qua tìm hiểu đoạn văn trên ta thấy,
bằng bút pháp tả thực kết hợp với
biểu cảm trữ tình, người đọc thấy
được sự bất lực của sức người trước
sức trời, sự yếu kém của thế đê trước
thế nước → Thiên tai Đang sẵn sàng
giáng xuống đe dọa cuộc sống người
dân Đoạn văn đã dẫn người đọc vào
trung tâm cuộc sống, lay động lòng
người, đánh thức những tình cảm
đúng đắn trong chúng ta …
nổi thế nước
→ Con người chống đỡ để bảo vệ đê
từ chỗ còn sức khỏe (đội, đào, đắp, vác,… với sự thúc giục của tiếng trống đánh, ốc thổi nhưng rồi mệt lử
→ đã đến lúc kiệt sức
→ người đọc thấy được sự nguy cấp của khúc đê sắp vỡ và sự chống đỡ
vô vọng của dân phu…
D.Hướng dẫn tự học:
1 Kiến thức bài vừa học:
- Đọc lại đoạn truyện vừa phân tích
- Nhắc lại nội dung và nghệ thuât chính của đoạn truyện này
2 Chuẩn bị tiết học sau:
- Soạn tiếp phần còn lại của truyện: Chú ý tìm hiểu cảnh ở trong đình nơi quan phụ mẫu đang chễm chệ chơi bài để so sánh cảnh đối lập ngoài đê …
và thái độ của quan khi vỡ đê
- Tìm hiểu giá trị nhân đạo, hiện thực của truyện ngắn
Trang 5
Ngày soạn 14 tháng 3 năm 2011
Tiết 106:
SỐNG CHẾT MẶC BAY (T2)
Phạm Duy Tốn
A.Mức độ cần đạt
1 Kiến thức:
- Tiếp tục phân tích để giúp HS thấy được tình cảnh khốn khổ của nhân dân trước nạn thiên tai và thái độ bàng quan vô trách nhiệm của bọn quan lại trong xã hội cũ
- Hiểu được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo và những thành công về nghệ thuật của truyện ngắn
- Thấy được nghệ thuật kể chuyện hiện đại: sử dụng biện pháp tương phản, tăng cấp kết hợp với các hình thức ngôn ngữ miêu tả, biểu cảm, đối thoại
2.Kĩ năng:
Phân tích nhân vật,tình huống truyện qua các cảnh đối lập - tương phản và tăng cấp
3.Thái độ:
Đồng cảm ,xót thương số phận của người dân trong hoạn nạn thiên tai căm ghét bọn quan lại trong xã hội xưa
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên: - Chuẩn bị bài Tham khảo thêm các tài liệu có liên quan.
- Tranh minh họa Bảng phụ…
2 Học sinh:
Soạn tiếp bài
Tìm thêm 1 số câu tục ngữ, thành ngữ gần nghĩa với thành ngữ “Sống chết mặc bay”
C Hoạt động lên lớp:
1.Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ
? Đọc lại đoạn truyện thứ nhất và cho biết nội dung và nghệ thuật chính của đoạn?
3.Giới thiệu bài mới (Chuyển từ bài cũ)
Tình thế càng nguy ngập, gấp gáp bởi trời vẫn mưa tầm tã, sức người càng cạn kiệt Trong lúc người dân đang dồn sức chống cự với sông nước, lo lắng cho số phận của con đê thì quan phụ mẫu (người bảo vệ tính mạng của nhân dân) ở đâu? Thái độ của quan như thế nào trước cảnh nguy ngập này? Cô trò chúng ta cùng tìm hiểu phần tiếp theo của truyện ngắn này
Hs đọc: "Ấy lũ con … ngồi hầu bài"
? Phần VB em vừa đọc, tác giả tập
II Đọc hiểu văn bản:
3 Phân tích:
b Cảnh trong đình và ngoài đê khi
đê sắp vỡ
Trang 6trung miêu tả cảnh nào?
? Quang cảnh trong đình được tác giả
miêu tả ntn ? Gợi ý: vị trí ngôi đình?
Tiện nghi?
Đồ vật?
? Viên quan phụ mẫu được miêu tả
ntn?
? Ngoài quan phụ mẫu, trong đình còn
có những ai ?
? Công việc chính của họ là đi hộ đê
nhưng họ đã làm gì ?
? Để phục vụ cho "Cuộc vui tổ tôm" thì
tác giả còn tập trung miêu tả những đồ
vật nào ?
? Tại sao tác giả lại chú ý miêu tả
những đồ vật quan mang theo?
?Nhận xét cách miêu tả của tác giả ?
Gv:
Quan đi đốc thúc hộ đê nhưng sang
trọng, xa hoa, đầy đủ mọi thứ như ở
nhà (!)
? Em có nhận xét gì về không khí,
quang cảnh ở trong đình?
- Gọi Hs đọc "Ngoài kia,… "
? Ở đoạn truyện này, tác giả đã tập
trung phản ánh 2 cảnh đối lập tương
phản trong đình và ngoài đê, em hãy
chỉ ra những chi tiết, những từ ngữ nói
lên sự tương phản đó?
* Cảnh trong đình:
- Vị trí: cao, vững chãi …
- Đèn thắp sáng trưng, kẻ hầu người hạ
- Đầy đủ mọi tiện nghi, tôn nghiêm
- Quan phụ mẫu: uy nghi, chễm chệ ngồi …
→ Thầy đề, thầy đội, chánh tổng, thông nhì, lính lệ… → đầy đủ những
kẻ thay mặt dân trông nom đê điều, như một triều đình con với đủ luật lệ trật tự ngôi thứ
→ Đánh tổ tôm (đánh bài ăn tiền)
- Bát yến hấp đường
- Tráp đồi mồi, ống thuốc bạc, đồng hồ vàng, dao chuỗi ngà, ông vôi chạm… trông thích mắt
→ Toàn những thứ ngon lành, quí giá
→ sang trọng, xa hoa
→ Tả thực, tỉ mỉ, không bỏ qua 1 chi tiết nào
→ Tĩnh mịch, nhàn nhã, đường bệ,uy nghi
Hs phát hiện những chi tiết …
Ngoài kia mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít
Trong này tĩnh mịch, nghiêm trang lắm
Trăm họ đang vất
vả, lấm láp, gội
Quan phủ nhàn nhã, đường bệ,
Trang 7? Tác giả xây dựng 2 cảnh đối lập
tương phản nhau nhằm mục đích gì?
? Trong khi miêu tả và kể chuyện này,
tác giả đã có những lời bình luận và
biểu cảm nào? Em hãy đọc lên những
câu văn đó?
? Sự kết hợp miêu tả, kể chuyện bằng
tương phản với những lời bình luận
biểu cảm đã mang lại hiệu quả gì cho
đoạn trích này?
Gv đọc: "Khi đó…điếu mày"
? Theo dõi đoạn văn cô vừa đọc, em
hãy cho biết đoạn văn kể chuyện quan
phủ vào thời điểm nào?
? Khi ngoài đê có tiếng kêu vang trời
có nguy cơ vỡ đê, thái độ những người
trong đình ntn?
? Tại sao khi đê sắp vỡ, mọi người giật
nảy mình kêu van nhưng quan vẫn ngồi
điềm nhiên?
? Khi đê vỡ tiếng kêu rầm rì, ào ào kêu
van thì trong đình, mọi người và quan
ntn?
? Tại sao khi đê vỡ, mọi người kêu van
sợ hãi, còn quan đổ lỗi cho người khác,
đỏ mặt tiếp tục đánh bài, miệng cười
nói?
? Qua phân tích cảnh trong đình, em có
nhận xét gì về thái độ của những người
trong đình?
gió tắm mưa uy nghi
Đê vỡ mặc đê, nước sông dù nguy
Không bằng nước bài cao thấp
Bằng mấy mươi
đê vỡ, ruộng ngập
Một nước bài cao
→Tính cách hưởng lạc của quan phủ
và thảm cảnh của người dân
→ Phê phán thái độ thờ ơ, vô trách nhiệm của quan phụ mẫu
- Hs tìm đọc Ôi…than ôi! Mặc!
- Làm nổi rõ tính cách bất nhân của quan phủ
- Gián tiếp phản ánh cảnh thê thảm của dân
- Bộc lộ thái độ mỉa mai, phê phán của tác giả
* Đê sắp vỡ
- Mọi người giật nảy mình >< quan vẫn điềm nhiên
- Quan chỉ nghĩ đến ván bài
- Vì ngài sắp ù to
* Khi đê vỡ
- Mọi người sợ hãi >< quan đỏ mặt, quát lớn, đổ lỗi cho người khác…tiếp tục quay vào ván bài, miệng cười nói
→ Vì ván bài sắp ù của quan quan trọng hơn bao mạng sống con người và của cải của nhân dân
→ Đây chính là đỉnh điểm được nâng lên thành kịch tính
→ Thầy đề, nha lại, lính tráng trong
Trang 8? Em hãy chỉ ra phép tương phản và
tăng cấp mà tác giả đã sử dụng thành
công trong đoạn truyện này là gì?
? Tác dụng của phép nghệ thuật này?
? Em có thể cho một lời bình đối với
viên quan ?
Gv: Dường như không thể hiểu vì sao,
không thể bình luận thêm gì về cảnh
tượng ấy nữa, tác giả chỉ còn biết lẳng
lặng đặt cạnh đó đoạn văn miêu tả cuối
cùng với bao đau đớn ngậm ngùi, cảm
thông
GV mời Hs đọc đoạn cuối
? Đặt trong toàn bộ truyện "Sống chết
mặc bay", đoạn truyện này có vai trò
và ý nghĩa gì?
Gv: Truyện hầu như chỉ tập trung vào
1 nhân vật trung tâm quan phụ mẫu
Cũng chỉ qua nhân vật ấy thôi toàn bộ
bộ mặt của xã hội đương thời được
vạch trần, tố cáo thái độ vô trách nhiệm
đến trơ trẽn, thể hiện thái độ bất lương
của tên quan phụ mẫu … Hiện thực đời
sống VN trước CM Tháng Tám
? (Liên hệ) Ngày nay Đảng và Nhà
đình không đến nỗi vô tình đến việc vỡ
đê, dù sao họ cũng chưa quá táng tận lương tâm, lòng lang dạ thú như quan phụ mẫu, họ vẫn run sợ trước cảnh đê
vỡ, vì chính nhà cửa, gia đình họ đang
bị nước cuốn trôi …
* Tương phản:
Thái độ hoảng loạn của người dân khi đê vỡ
Thái độ thờ ơ, say mê quân bài của quan
* Tăng cấp:
- Miêu tả mức độ đam mê tổ tôm của quan mỗi lúc một tăng
- Khi người dân phu báo tin đê vỡ, quan vẫn thờ ơ, giọng quát nạt … niềm vui sướng cực độ khi thắng ván bài …
→ Khắc họa nổi bật bản chất lạnh lùng
vô lương tâm đến mức tuyệt đối, kẻ lòng lang dạ thú, kẻ táng tận lương tâm của quan phủ
VD: Thật mỉa mai cho kẻ lòng lang dạ thú, kẻ táng tận lương tâm,…
Đê vỡ cũng là lúc quan ù ván bài thích thú – nỗi đau của dân chúng lại trùm khít lên niềm vui thắng bài của quan …
Hs đọc đoạn cuối
- Vai trò: mở nút (kết thúc truyện)
- Ý nghĩa: thể hiện tình cảm nhân đạo của tác giả
- Kè, đắp, tu sửa đê điều
Trang 9nước đó cú những việc làm thiết thực
nào để bảo vệ tớnh mạng của người dõn
mỗi khi mựa mưa lũ sắp đến?
?Theo dừi toàn truyện ngắn, em nhận
xột tỏc giả đó sử dụng những nột nghệ
thuật nào đặc sắc?
? Nờu tỏc dụng của nghệ thuật này?
? Vậy qua phõn tớch, tỡm hiểu truyện
ngăn, em thấy truyện cú những giỏ trị
gỡ về nội dung?
(Hs nờu cỏc giỏ trị về nội dung…
Gv treo bảng phụ…yờu cầu Hs đọc lại)
? Như vậy xuyờn suốt truyện ngắn, tỏc
giả đó sử dụng những phương thức
biểu đạt nào? Phương thức nào là chớnh
?
? Giải thớch nhan đề "Sống chết mặc
bay" cú ý nghĩa gỡ ?
? Từ truyện ngắn này, em hiểu thờm gỡ
về nhà văn Phạm Duy Tốn?
Hướng dẫn Hs làm bài tập 1
- Đầu tư cho hệ thống đắp đờ ngăn lũ
- Cỏc phương tiện cứu hộ…
(Tớnh ưu việt của Đảng và Nhà nước)
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Tả thực và biểu cảm
- Tăng cấp và tương phản
- Ngụn ngữ đối thoại, cõu văn ngắn
- Miêu tả sinh động, ngụn từ khắc họa tớnh cỏch nhõn vật chọn lọc, ấn tượng
→ Tỏc dụng: lờn ỏn quan phụ mẫu lũng lang dạ thỳ coi thường sinh mạng của
dõn 2.Nội dung:
* Giỏ trị hiện thực:
Truyện phản ỏnh hiện thực Đú là sự dối lập hoàn toàn giữa cuộc sống và sinh mạng của người dõn với cuộc sống
và sinh mạng của quan lại
* Giỏ trị nhõn đạo:
Niềm cảm thương sõu sắc của tỏc giả trước cuộc sống lầm than cơ cực của nhõn dõn do thiờn tai và thỏi độ vụ trỏch nhiệm của bọn quan lại đương thời
- Phương thức biểu đạt: tự sự, miờu
tả, biểu cảm xen lẫn bỡnh luận – miờu
tả kết hợp biểu cảm là chớnh
→ Dựng để chỉ thỏi độ của tờn quan phủ trước cuộc sống của người dõn quốn
→ Đú cũng là bản chất, là phương chõm sống của giới quan lại trong xó hội thực dõn phong kiến
- Là người am hiểu cuộc sống hiện thực người dõn nước ta trước Cỏch mạng thỏng Tỏm
- Người cú tỡnh cảm yờu ghột phõn minh
- Dựng văn để bờnh vực người nghốo, lột mặt bọn quan lại vụ lương tõm
IV Luyện tập:
Hs lờn bảng điền đỏp ỏn đỳng
Trang 10D.Hướng dẫn tự học:
1 Kiến thức bài vừa học
- Nắm vững các giá trị về nội dung và nghệ thuật của truyện
- Viết bài văn ngắn về cảm nghĩ của em về nhân vật quan phụ mẫu
2.Chuẩn bị bài học sau: Đọc kĩ bài "Cách làm bài văn lập luận giải thích".
Tìm hiểu các bước làm bài văn lập luận GT So sánh điểm khác nhau giữa văn lập luận GT với văn lập luận CM