Kiến thức Nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về tình yêu quê hương, đất nước, con người.. - Phát hiện và phân tích những hình ảnh so sánh, ẩn[r]
Trang 1A Mục tiêu cần đạt.
- Hiểu được khỏi niệm dõn ca, ca dao
- Nắm được giỏ trị tư tưởng, nghệ thuật của những cõu ca dao, dõn ca về tỡnh cảm gia đỡnh
1 Kiến thức
- Khỏi niệm ca dao, dõn ca
- Nội dung, ý nghĩa và một số hỡnh thức nghệ thuật tiờu biểu của những bài ca dao về tỡnh cảm gia đỡnh
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu và phõn tớch ca dao, dõn ca trữ tỡnh
- Phỏt hiện và phõn tớch những hỡnh ảnh so sỏnh, ẩn dụ, những mụ tớp quen thuộc trong cỏc bài ca dao trữ tỡnh về tỡnh cảm gia đỡnh
3.Thỏi độ:
dao
hát ru
B Chuẩn bị của thày và trò :
1 Thày :
- SGK , SGV , bài soạn , liệu tham khảo , đọc kỹ giáo án
2 Trò :
- Đọc kỹ bài và soạn bài ở nhà
C phương pháp:
- Đàm thoại, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, bình giảng, phõn tớch, khỏi quỏt
D Tiến trình dạy học :
1.Tổ chức : ổn định tổ chức – kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ :
- Nêu chủ đề và bố cục của văn bản " Cuộc chia tay của những con búp bê " ?
- ý nghĩa sâu sắc nhất rút ra từ văn bản này là gì?
3 Bài mới :
* Giới thiệu bài :
- Ca dao - dân ca là " Tiếng hát đi từ trái tim lên miệng" nó phát triển và tồn tại
Ngày soạn: 01/ 9/ 2011
Tuần 3: tiết 9 Văn bản : Ca dao - dân caBài 3
Những câu hát về tình cảm gia đình
Trang 2cũng bắt nguồn từ tình cảm gia đình , nhất là với truyền thống văn hoá , đạo đức của
I Đọc và tìm hiểu văn bản
Cho học sinh đọc diễn cảm 4 bài ca
trong văn bản
thích trong văn bản
- Theo em 4 bài ca dao khác nhau lại có
thể hợp thành một văn bản ?
- Trong chủ đề chung là tình cảm gia
đình , em hãy c\xác định mỗi bài ca là
lời của ai ? nói với ai ?
- Có gì giống nhau trong hình thức diễn
đạt của các bài ca dao trên
( GV cho HS thảo luận để trả lời )
con điều gì?
- Vì sao lời nhắn nhủ về công lao cha
mẹ lại Y thể hiện % hình thức lời
hát ru?
- Em hãy chỉ ra những hình ảnh so sánh
đặc sắc ở bài ca ? ý nghĩa của những
hình ảnh so sánh ấy?
( Gv cho học sinh thảo luận nhóm ra
ý kiến nhận xét )
- ở cuối bài ca , công lao cha mẹ Y
diễn tả cụ thể hơn bằng từ ngữ nào?
( GV yêu cầu học sinh nhắc lại nghĩa
của cụm từ này)
1) Đọc - chú thích
a) Đọc b) Chú thích
- Chú ý các từ " Cù lao chín chữ "; " nuộc lạt " ; "Bác mẹ "
2)Cấu trúc văn bản
- Vì cả 4 bài đều có nội dung nói về tình cảm trong gia đình
Bài 1 : Lời của mẹ ru con , nói với con
xa quê nói với mẹ và quê mẹ Bài 3 : Lời của con cháu nói với ông bà
trong gia đình, họ tộc nói với nhâu, khuyên nhủ nhau
- Thể thơ lục bát ( GV giới thiệu ngắn gọn )
- Giọng thơ tâm tình, nhắn nhủ
- Diễn đạt bằng hình ảnh
3) Phân tích
Bài ca dao 1 :
- Nói về công lao cha mẹ đối với con và nhắc nhở bổn phận làm con ) công lao to lớn ấy
- Hát ru : Tạo nên sự gần gũi thiêng liêng trong tình mẹ - con, âm điệu của bài là
âm điệu tâm tình , sâu lắng
Công cha - núi ngất trời
Lối ví quen thuộc của ca dao : lấy cái
to lớn mênh mông , vĩnh hằng của thiên nhiên làm hình ảnh so sánh có ý nghĩa cha mẹ là vô cùng , không giới hạn
Cách so sánh này làm cho những khái
Trang 3- Nêu rõ ý nghĩa của cách sử dụng cụm
từ trên?
- Em hãy đọc lại một vài câu hát về tình
cảm ơn nghĩa cha mẹ trong ca dao?
con nơi xa tâm trạng đó diễn ra trong
không gian và thời gian nào?
- GV liên hệ
- GV : " Ngõ sau"; " bến sông " là
gái ẩn giấu nỗi niềm riêng
gái Y diễn tả qua những từ ngữ nào ?
trạng đó ?
con gái thuở \ , không thể tự quyết
định số phận của mình , phụ thuộc vào
mẹ
- Em có thuộc bài ca dao nào diễn tả tâm
?
- Khi diễn tả nối nhớ ở bài 3 , tác giả ca
dao dùng hình ảnh độc đáo nào ?
- Theo em vì sao hình ảnh " nuộc lạt mái
nhà " có thể diễn tả Y nỗi nhớ sâu
nặng của con cháu đối với ông bà?
( GV cho học sinh thảo luận nhóm để trả
lời câu hỏi trên )
" Cù lao chín chữ"
Cho thấy công lao cha mẹ nuôi con vất vả trăm bề không sao kể siết Đồng thời
biết ơn sâu nặng đối với công lao cha mẹ
Sơn "
"
Bài 2 :
- Thời gian : chiều chiều không phải là một buổi chiều mà là nhiều buổi chiều Trong ca dao đây là thời điểm gợi buồn , gợi nhớ
" Vẳng nghe chim vịt kêu chiều "
" Chiều chiều ra ngõ em trông
- Không gian : Ngõ sau nơi vắng lặng heo hút , vào buổi chiều lại càng vắng vẻ , gái muốn giấu nỗi niềm riêng, bơ vơ nơi
- Ra đứng Trông về quê mẹ, ruột đau chín chiều
trông về , ra đứng : hành động tĩnh , một thế chứa đựng tâm trạng đặc biệt
ẩn chứa nhiều tâm sự khó bộc lộ
Ruột đau chín chiều : nhiều nỗi niềm ngổn ngang ( nỗi nhớ , nối buồn , nỗi xót
xa ) buồn đau khôn nguôi
ở bên chăm sóc cha mẹ , sống cách xa cha mẹ
+ Nỗi nhớ về một thời con gái đã qua
Trang 4- Trong bài ca dao , cử chỉ " Ngó lên"
còn gợi lên tình cảm gì đối với ông bà ?
- H vậy nội dung , tình cảm trong bài
ca dao này là gì ?
nào ?
- Từ đó em hiểu tình anh em Y cắt
nghĩa trên cơ sở nào?
- Tình cảm anh em Y so sánh bằng
những hình ảnh nào? Vì sao Y ví
-Tình anh em còn có ý nghĩa gì trong
câu “Anh em hoà thuận hai thân vui
vầy” ?
- H vậy bài ca dao này có ý nghĩa : đề
nhủ điều gì?
nét đẹp trong đạo lý dân tộc Trong cổ
tích có truyện " Trầu ca "nhứng lại có
truyện " Cây khế " Em suy nghĩ gì về
điều này ?
( GV cho HS thảo luận nhóm trả lời )
chồng
" Chiều chiều ra đứng bến sông Muốn về quê mẹ mà không có đò " Bài 3 :
- Hình ảnh so sánh " nuộc lạt mái nhà" Hình ảnh đơn sơ , nhỏ bé , gần gũi ( khác những hình ảnh núi cao , sông rộng )
- Nuộc lạt mái nhà : bao giờ cũng nhiều , gợi sự kết nối bền chặt không tách rời của trong gia đình ( Một giọt máu đào hơn ao
- Nuộc lạt : Cũng gợi lên công sức lao
động bền bỉ của ông bà để tạo lập mái ấm gia đình
Cách diễn tả vừa cụ thể, dễ hiểu, vừa sâu sắc , chân thật
- Niềm tôn kính
với ông bà tổ tiên Bài 4 :
- Bác mẹ : cha mẹ
- Cùng thân : cùng ruột thịt
- Cùng cha mẹ sinh ra
- Có quan hệ máu mủ ruột thịt
Tay chân liền một cơ thể , không thể tách rời chia cắt
hạnh phúc , vui vầy cho cha mẹ , đó là một cách báo hiếu cha mẹ
Đề cao tình cảm anh em - truyền thống
đạo lý trong gia đình Việt Nam
Nhắn nhủ anh em đoàn kết vì tình ruột thịt , vì mái ấm gia đình
- Nếu đặt vật chất lên trên tình anh em không coi trọng tình anh em sẽ bị trừng phạt
Đây cũng là một cách khẳng định sự
Trang 5cao quý của tình anh em
II Tổng kết
- Bốn bài ca dao tập hợp lại thành một
văn bản tập trung thể loại tình cảm gia
đình Từ tình cảm ấy , em cảm nhận
Y vẻ đẹp cao quý nào trong đời sống
tinh thần của nhân dân ta ?
- Nghệ thuật nổi bật của các bài ca dao -
dân ca ?
GV gọi HS đọc ghi nhớ - Khắc sâu
- Coi trọng công ơn và tình nghĩa các mối quan hệ trong gia đình
- Sự ứng xử tinh tế , sự thuỷ chung son sắt
Nam
- Dùng thể thơ lục bát
- Các hình ảnh so sánh , ẩn dụ mộc mạc
- Giọng điệu tâm tình, nhắn nhủ
* Ghi nhớ (SGK)
III Luyện tập
Bài tập 1 :
Tình cảm diễn tả trong 4 bài ca là tình cảm gia đình đó là : Nỗi nhớ mẹ nơi quê nhà , nỗi nhớ và yêu kính ông bà , ơn nghĩa công lao cha mẹ , tình anh em ruột thịt
Bài tập 2 :
nhận xét bài của học sinh
Bài tập 3 :
Đặc sắc về nghệ thuật của các bài ca dao trên là gì ?
A Âm điệu hát ru B Hình ảnh nhân hoá
C Lối so sánh ví von D Hai ý A và C
D Hướng dẫn về nhà :
- Học sinh đọc diễn cảm
- Hát ru em bằng một bài ca dao - dân ca
- Làm BT trong sách BTNV
- Soạn bài mới ''Những câu hát về tình yêu quê …
Trang 6
A Mục tiêu cần đạt.
Giúp hs cảm nhận,nắm được giỏ trị tư tưởng, nghệ thuật của những cõu ca dao, dõn ca về tỡnh yờu quờ hương, đất nước, con người
1 Kiến thức
Nội dung, ý nghĩa và một số hỡnh thức nghệ thuật tiờu biểu của những bài ca dao về tỡnh yờu quờ hương, đất nước, con người
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu và phõn tớch ca dao, dõn ca trữ tỡnh
- Phỏt hiện và phõn tớch những hỡnh ảnh so sỏnh, ẩn dụ, những mụ tớp quen thuộc trong cỏc bài ca dao về tỡnh yờu quờ hương đất nước, con người
- Tình yêu và niềm tự hào chân thành , tinh tế , sâu sắc của nhân dân ta )
3.Thỏi độ:
Học sinh đọc và cảm nhận :Tình cảm yêu quý quờ hương đất nước, con người
Đây là chủ đề nổi bật trong dân ca - ca dao
B Chuẩn bị của thày và trò :
1 Thày :
- Soạn bài , đọc kỹ giáo án Đọc thêm liệu về ca dao
2 Trò :
- Đọc và soạn bài ở nhà
C phương pháp:
- Đàm thoại, thảo luận nhóm, nêu vấn đề, bình giảng, phõn tớch, khỏi quỏt
D Tiến trình dạy học :
1 Tổ chức : ổn định tổ chức – kiểm tra sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ :
- Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao về tình cảm gia đình
- Nêu nét chung về hình thức nghệ thuật của 4 bài trên ?
3 Bài mới :
* Giới thiệu bài :
với sự phong phú ở các loại hình diễn đạt , trong đo có ca dao
Ngày soạn: 01/ 9/ 2011
Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
Trang 7I Đọc và tìm hiểu văn bản
mẫu cho học sinh
- GV gọi 3 học sinh đọc toàn bài Sau
chú thích : tên riêng của các vùng đất
nổi tiếng
- Đọc bài ca dao 1
? Nhận xét về hình thức bài 1 , em đồng
ý với ý kiến nào sau đây
(GV dùng bảng phụ , cho HS lựa chọn )
? Vậy bài ca dao này có bố cục riêng
(Yêu cầu HS lấy ví dụ hát đối đáp )
? Những địa danh nào Y nhắc tới
trong lời đối đáp
? Các địa danh đó có những điểm riêng
và chung nào
? Vì sao chàng trai cô gái lại dùng
vậy để đối đáp
? Qua lời đối đáp , em hiểu gì về những
1) Đọc - chú thích
a, Đọc
b, Chú thích
- Năm cửa
- Sông Lục đầu
- Đài nghiên
2) Phân tích
Bài 1
một phần
- Bài ca có hai phần : phần đầu là câu hỏi của chàng trai , phần sau là lời đáp của cô gái ( *)
- Hình thức đối đáp này phổ biến trong ca dao - dân ca (*)
- Hình thức này không phổ biến trong ca dao - dân ca
- Bố cục hai phần :
Đây là hình thức khá phổ biến trong ca dao
- Năm cửa ô Hà Nội , Sông Lục Đầu,
- Điểm riêng : là những đặc điểm địa lý
tự nhiên , những dấu vết lịch sử văn hoá nổi bật
VD : Hà Nội - 5 cửa ô Sông Lục Đầu - 6 con sông gặp nhau tạo thành một quãng sông ,
- Điểm chung : Đều là những địa danh nổi tiếng ở miền Bắc nhiều thời kỳ
- ở các cuộc thi đây là một hình thức để trai gái thử tài nhau , sự hiểu biết kiến thức địa lý , lịch sử
- H ( hỏi biết chọn những nét tiêu biểu của địa danh
- H ( đáp trả lời đúng
Trang 8
? Trong ca dao có nhiều bài mở đầu
bằng cụm từ '' rủ nhau '' , vì sao bài ca
dao này cũng Y mở đầu bằng cụm từ
'' rủ nhau ''
?Nhận xét về cách tả cảnh ở bài ca dao
thứ 2
( GV nhắc lại truyền thuyết vua Lê Lợi
trả ở hồ gợi lại không khí lịch sử )
? Cuối bài là câu hỏi Em hãy nhận
xét giá trị của nó ?
( Liên hệ : lời Bác Hồ nói với thanh
niên tại Đền Hùng : '' Các vua Hùng
Học sinh đọc bài 3
? Từ láy ''quanh quanh '' trong câu ca
thế nào ?
với các tính từ gợi tả vẻ đẹp nào của xứ
Huế ?
?Đại từ "ai "trong bài ca này có ý nghĩa
gì?
?Theo em có những tình cảm nào ẩn
chứa trong lời mời,lời nhắn gửi đó?
? Quan sát hai dòng ở đầu của bài ca
sự hiểu biết sâu rộng Hỏi đáp cũng chính là cách để họ chia sẻ niềm tự hào,
Bài 2
VD " Rủ nhau đi cấy đi cày "
" Rủ nhau xuống bể mò cua "
có chung một mối quan tâm, nỗi niềm, tình cảm ( yêu mến Hồ = )
- Bài gợi nhiều hơn tả Chỉ tả bằng cách nhắc đến Hồ = 7 cầu Thê Húc, chùa Ngọc Sơn
=> Cảnh Hồ = đẹp, giàu truyền thống lịch sử và văn hoá : cảnh đa dạng,
có hồ, cầu, có đền đài, tháp hợp thành một không gian thiên tạo và nhân tạo thơ mộng, sâu lắng thiêng liêng
- Câu hỏi tự nhiên, giầu âm điệu , nhắn nhủ tâm tình , tạo nên sự lắng đọng cảm xúc
+ Khẳng định , ghi nhớ công lao to lớn
đẹp + Nhắc nhở các thế hệ mai sau phải biết
hơn
Bài 3
mại
đẹp êm dịu , mát hiền hoà
- Cảnh trí mềm mại mát , thoáng đạt trong khung cảnh thái bình
"Ai" còn là lời mời , lời nhắn nhủ
- " Ai vô xứ Huế " : lời mời , lời nhắn nhủ bởi Huế đẹp nên thơ - lời mời rất khó chối từ
Trang 9- Nhận xét cấu tạo đặc biệt của hai
dòng này?
?Phép lặp ,đảo ,đốiđó có tác dụng gì
trong việc biểu đạt nội dung ?
?Tìm và nêu ý nghĩa của hình ảnh so
sánh trong bài?
?ở đây bài ca dao đã gợi vẻ đẹp nào của
đồng quê?Từ đó làm toát lên tình cảm gì
- Tình yêu với Huế
- Lòng tự hào về Huế
Bài 4
- Các từ ngữ ở dòng sau lặp, đảo và đối xứng với các từ ngữ ở dòng )
- Nhịp 4/4/4 ở cả hai dòng
- Gợi hình : câu thơ kéo dài, biện pháp lặp
rộng lớn ( cảnh đồng lúa bạt ngàn )
- Gợi cảm: Nhịp thơ nhanh đều, dồn dập
Cảm xúc phấn chấn yêu đời, yêu quê
" Thân em ban mai"
Hình ảnh đẹp, giàu sức sống gợi lên vẻ
đẹp thon thả và sức sống thanh xuân đầy
sáng đẹp trời ở đồng quê
- Vẻ đẹp cảnh sắc
dân quê
II Tổng kết
- Các đặc điểm nội dung nổi bật của văn
bản ?
- Đặc điểm hình thức nổi bật là gì ?
- Nhóm bài này bộc lộ vẻ đẹp nào trong
- GV gọi HS đọc ghi nhớ - Khắc sâu
- Tình yêu và lòng tự hào chân thành của
- Dùng hình thức đối đáp, hỏi mời, nhắn nhủ
- Tình yêu nồng nàn, sâu đậm với quê
- Lòng tự hào dân tộc
* Ghi nhớ (SGK)
III Luyện tập
- Bài tập 1 : Hãy nối cụm từ ở cột A với cụm từ ở cột B cho phù hợp giữa địa danh và đặc điểm Y nói đến trong bài ca dao trên
Trang 10A Sông Lục Đầu
Núi Đức Thánh Tản
Tỉnh Lạng
B
Có thành tiên xây
Thắt cổ bồng, có thành sinh Bên đục bên trong
- Bài tập 2 :
A. Gợi nhiều hơn tả
B Tả rất chi tiết những hình ảnh thiên nhiên
C Từ có các tiếng giống nhau về phần vần
D từ có sự hoà phối âm thanh dựa trên một tiếng có nghĩa
D Hướng dẫn về nhà : (3 ’ )
- Đọc thêm , tầm một số bài ca dao khác cùng chủ đề
- Học thuộc các bài ca dao đã học , nắm nội dung bài
- Soạn bài chuẩn bị cho tiết sau : Văn bản ''Những câu hát than thân ''
………
A Mục tiêu cần đạt.
- Nhận diện được hai loại từ lỏy: từ lỏy toàn bộ và từ lỏy bộ phận (lỏy phụ õm đầu, lỏy vần)
- Nắm được đặc điểm về nghĩa của từ lỏy
- Hiểu được giỏ trị tượng thanh, gợi hỡnh, gợi cảm của từ lỏy; biết cỏch sử dụng từ lỏy
- Cú ý thức rốn luyện, trau dồi vốn từ lỏy
1 Kiến thức
- Khỏi niệm từ lỏy
- Cỏc loại từ lỏy
2 Kỹ năng:
- Phõn tớch cấu tạo từ, giỏ trị tu từ của từ lỏy trong văn bản
- Hiểu nghĩa và biết cỏch sử dụng một số từ lỏy quen thuộc để tạo giỏ trị gợi hỡnh, gợi tiếng, biểu cảm, để núi giảm hoặc nhấn mạnh
3.Thỏi độ :
- Biết vận dụng những hiểu biết về cấu tạo và cơ chế tạo nghĩa của từ láy để sử dụng tốt từ láy
B Chuẩn bị của thày và trò :
Ngày soạn: 01/ 9/ 2011
Từ láy
... vết lịch sử văn hoá bậtVD : Hà Nội - cửa ô Sông Lục Đầu - sông gặp tạo thành quãng sông ,
- Điểm chung : Đều địa danh tiếng miền Bắc nhiều thời kỳ
- thi hình thức để... class="page_container" data-page= "10 ">
A Sông Lục Đầu
Núi Đức Thánh Tản
Tỉnh Lạng
B
Có thành tiên xây
Thắt cổ bồng, có thành sinh Bên đục bên
- Bài tập :
A....
Bài tập :
nhận xét học sinh
Bài tập :
Đặc sắc nghệ thuật ca dao ?
A Âm điệu hát ru B Hình ảnh nhân hố
C Lối so sánh ví von D Hai