A- Môc tiªu: - KiÕn thøc: Gióp HS n¾m ®îc: + Néi dung ý nghÜa vµ sè h×nh thøc nghÖ thuËt tiªu biÓu cña nh÷ng bµi ca dao về chủ đề than thân: + Nỗi khổ về cuộc đời vất vả và thân phận nh[r]
Trang 1Tuần
Ngày giảng:
Bài 4 Tiết 1
Bài 4 Tiết 13
Văn bản: Những câu hát than thân
A- Mục tiêu:
- Kiến thức: Giúp HS nắm !
+ Nội dung ý nghĩa và số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao
về chủ đề than thân:
+ Nỗi khổ về cuộc đời vất vả và thân phận nhỏ bé của 9 nông dân, 9 phụ nữ trong xã hội phong kiến
+ Tinh thần phản kháng, tố cáo chế độ phong kiến
+ Sử dụng hình ảnh ẩn dụ: con cò, con kiến, con tằm, con hạc, con cuốc
- Rèn luyện kĩ năng: đọc diễn cảm, tìm hiểu, phân tích ca dao
- Giáo dục cho học sinh lòng yêu thích ca dao- dân ca
B- Phương tiện thực hiện
1 Gv: giáo án, sgk, sgv, liệu tham khảo liên quan đến bài học
2 Hs: sgk, vở ghi
C Cách thức tiến hành
Nêu vấn đề, phân tích, bình giảng
C- Tiến trình giờ dạy
1 ổn định tổ chức:
Sĩ số: 7A
2 Kiểm tra:
? Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao về tình yêu quê W > đất X> con 9 U Tình cảm chung ! thể hiện trong 4 bài ca dao là gì ? Em có nhận xét gì về thể thơ trong 4 bài ca dao này ?
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
- Gv X dẫn cách đọc: giọng tâm tình, thấm
thía, xót xa
- Đọc giọng chầm chậm, nho nhỏ, buồn buồn;
nhấn giọng: Thân cò, Thương thay, Thân em.
HS đọc chú thích - chú ý: chú thích 1,3,7
- Những bài ca dao này thuộc kiểu văn bản và
W thức biểu đạt nào?
? Vì sao em xác định như vậy?
HS: Vì đây là sự giãi bày nỗi cơ cực đắng cay
của lòng 9 C
? Vì sao lại xếp 3 bài ca dao trên vào cùng
I Tìm hiểu chungvề văn bản
1 Đọc
2 Chú thích
3 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt
- Biểu cảm
Trang 2một văn bản?
HS: Cả 3 bài ca dao dân ca trên đều phản ánh
thân phận bé mọn cay đắng của 9 nông
dân trong xã hội cũ
-Hs đọc lại bài ca dao số1
- Trong ca dao, người nông dân thời xưa
thường mượn hình ảnh con cò để diễn tả
cuộc đời, thân phận của mình vì sao?
(* Giải thích: Trong các loài chim kiếm ăn ở
ruộng đồng chỉ có con cò 9 gần gũi
9 nông dân hơn cả; Con cò có nhiều đặc
điểm giống cuộc đời phẩm chất 9 nd: Gắn
bó với ruộng đồng, chịu khó lặn lội kiếm sống
giống 9 nông dân suốt đời chân lấm, tay
bùn.)
- Tìm 1số bài ca dao khác mà người nông dân
đã mượn hình ảnh con cò để diễn tả số phận
của mình?
+ Con cò mà đi ăn đêm
+ Con cò lặn lội bờ sông
+ Cái cò cái vạc cái nông
- Cuộc đời lận đận vất vả của con cò ! diễn
tả thế nào?
- Em hãy hình dung sự vất vả của cò qua các
chi tiết ghềnh, thác?
HS: Thác ghềnh là nơi đá chắn ngang, X
chảy xiết rất khó kiếm ăn Con cò trong bài ca
dao gặp quá nhiều khó khăn trắc trở: một mình
nó phải lận đận giữa chốn j X non”, thân
gầy guộc mà phải lên thác xuống ghềnh Nó
gặp nhiều cảnh “ao cạn bể đâỳ” ngang trái,
khó nhọc kiếm sống rất vất vả
c 9 nông dân đã ! hình ảnh con cò để
nói lên nỗi khổ cực trong cuộc sống Những
ngậm ngùi chua xót phải lặn lội bờ sông,
bờ ao, phải đi ăn đêm bị chết rũ trên cây và bị
áp bức bóc lột.)
- 2 câu đầu có sử dụng biện pháp nghệ thuật gì
? Hãy chỉ ra những hình ảnh đối lập đó và
nêu tác dụng của nó ?
II Phân tích
1- Bài 1:
“ X non lận đận một mình, Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay”
- Sự đối lập giữa con cò và hoàn cảnh :
1 mình > < X non Thân cò > < Thác ghềnh Lên thác > < xuống ghềnh -> Sử dụng hình ảnh đối lập - Tô
Trang 3GV đọc 2 câu cuối
- Em có nhận xét gì về nghệ thuật được sử dụng
ở 2 câu cuối ? Tác dụng của biện pháp nghệ
thuật đó ?
- Từ hình ảnh con cò em liên tưởng đến hạng
người nào trong xã hội xưa ?
HS: 9 nông dân trong xã hội cũ
- Ngoài nội dung than thân bài ca dao còn có
nội dung nào khác ?
Ngoài nội dung than thân bài ca dao còn mang
nội dung phản kháng, tố cáo xã hội phong kiến
đã áp bức, bóc lột và xô đẩy 9 nông dân
vào những hoàn cảnh khó khăn ngang trái
HS: Đọc bài ca dao
? Em hiểu W thay ở đây ntn? Cụm từ
thương thay lặp mấy lần? ý nghĩa?
HS: Trong bài 2 từ W thay ! lặp lại 4
lần.Mỗi lần sử dụng một lời diễn tả một nỗi
W đau của chính bản thân mình và số
phận của những 9 cùng cảnh ngộ Sự lặp
lại còn có ý kết nối và mở ra những nỗi W
đau khác, mỗi lần lặp lại ý nghĩa của bài ca
dao lại phát triển
?Những đối tượng nào được thương thay trong
bài ca dao?
? Cảnh ngộ của chúng có gì giống nhau?
vất vả, nỗi khổ nhiều bề
- Em hãy hình dung về cuộc đời của con tằm,
cái kiến qua lời ca ? Tại sao lại thương thay
con tằm, cái kiến?
(+ Con tằm suốt đời chỉ ăn lá dâu , cuối đời
phải nhả tơ cho 9 rm W thân phận
con 9 suốt đời bị bòn rút sức lực cho kẻ
khác
+ Kiến là loài vật nhỏ bé , cần ít thức ăn
nhất ngày ngày vẫn cần mẫn kiếm
mồi=> W nỗi khổ của những thân phận
nhỏ nhoi suốt đời lam lũ vất vả ! xuôi mà
đậm hình ảnh con cò khó nhọc, vất vả, cay đắng @ X quá nhiều khó khăn, ngang trái
“Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn, cho gầy cò con ?”
=>H/a đối lập : bể đầy>< ao cạn
Câu hỏi tu từ
=> Bài ca dao là tiếng kêu
W cho thân phận bé mọn, cơ cực của con cò đồng thời ám chỉ số phận cơ cực của 9 nông dân trong xã hội cũ( ẩn dụ)
=>Tố cáo xã hội phong kiến tàn
ác, bất công
2 - Bài 2:
b Bài ca 2:
- Thương thay: Lặp lại 4 lần, là
tiếng than biểu hiện sự W cảm, xót xa ở mức độ cao
- Tằm, kiến, hạc, cuốc.
* 4 câu thơ đầu : Thân phận của con tằm và cuộc
đời lũ kiến nhỏ bé suốt đời
! xuôi , làm lụng vất vả
S thụ ít
Trang 4không đủ ăn)
- Theo em con tằm cái kiến là hình ảnh của ai
mà dân gian tỏ lòng thương cảm?
- Theo em trong bài ca dao này con hạc có ý
nghĩa gì ?
- Em hiểu nghĩa của “ lánh”, “ đường mây” ntn?
H: +Lánh : Tìm nơi ẩn náu
+ V 9 mây : Từ X lệ chỉ không gian
phóng khoáng, nhàn tản
? Vậy” Hạc lánh đường mây” nghĩa là gì?
Con Hạc muốn tìm nơi nhà tản, phóng khoáng
? Trong văn học, con hạc là biểu tượng của
tuổi già, cõi tiên hoặc sự nhàn tản đi đây đi đó
Con Hạc trong câu ca này mang ý nghĩa biểu
tượng nào khác?
HS: Hạc trong câu ca này biểu ! cho cuộc
đời phiêu bạt, vô định và những cố gắng tuyệt
vọng trong xã hội cũ
- Có thể hình dung ntn về nỗi khổ của con
quốc trong bài ca dao ?
( Quốc giữa trời : Gợi hình ảnh của sinh vật
nhỏ nhoi ,cô độc giữa không gian rộng lớn
+ Kêu ra máu : đau W , khắc khoải ,
tuyệt vọng
=> số phận của những con 9 thấp cổ bé
họng, chịu nhiều nỗi oan trái mà không !
lẽ công bằng soi tỏ
- Bài ca dao có sử dụng biện pháp nghệ thuật
gì ? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó ?
Đọc bài 3
?Trái bần là một thứ quả ntn?H/ ả trái bần gợi
sự liên tưởng đến điều gì?
HS: Một thứ quả tầm 9 > nhỏ bé mọc ở
ven sông, hình tròn dẹt, vị chua và chát bị
quăng quật nổi trôi trong sóng gió.-> Trái bần
dễ gợi sự liên S đến thân phận nghèo khó
GV: Trong ca dao dân ca nam Bộ các h/ ả cây,
trái bần, mù u, sầu riêng 9 gợi đến cuộc
đời, thân phận đau khổ đắng cay
=> H/A ẩn $?rm ! @
cho con 9 nhỏ nhoi, yếu
đuối, cụôc đời khó nhọc, vất vả
chịu đựng và hy sinh
* 4 câu thơ tiếp :
- Hạc : Cuộc đời phiêu bạt, lận
đận
- Một cánh chim muốn tìm đến nơI nhàn tản, phóng khoáng
cánh chim ấy lang thang vô định giữa trời
- Quốc : Nỗi oan trái, tuyệt vọng
=> q ! hình ảnh con quốc để nói tới tiếng kêu W về nỗi oan trái không ! lẽ công bằng soi tỏ
=> Điệp từ ! lặp lại 4 lần -
Tô đậm mối W cảm, xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề của 9 lao động
3- Bài 3:
Trang 5
? Tìm h/ ả so sánh trong bài?
- Từ hình ảnh so sánh “ Thân em như trái bần
trôi ,, em hiểu gì về thân phận người phụ nữ
trong xã hội xưa?
HS: Hình ảnh so sánh trái bần gợi sự liên S
đến thân phận 9 nghèo khó “Gió dập sóng
dồi” xô đẩy, quăng quật trên sông X mênh
mông không biết “tấp vào đâu”
=>Gợi số phận chìm nổi, lênh đênh vô định
của 9 phụ nữ trong XHPK
- Cụm “thân em,, gợi cho em suy nghĩ gì ?-
Qua đây em thấy cuộc đời người phụ nữ trong
xã hội phong kiến như thế nào?
GV : Cuộc đời 9 phụ nữ trong xã hội
phong kiến cũ phải chịu nhiều đau khổ, đắng
cay Họ hoàn toàn lệ thuộc vào hoàn cảnh, họ
không có quyền tự mình quyết định cuộc đời
mình, xã hội phong kiến luôn nhấn chìm họ
? Hãy sưu tầm một số bài ca dao mở đầu bằng
cụm từ “Thân em” nhận xét nội dung.
- Thân em hạt ' sa…
- Thân em giếng giữa đàng…
- Thân em dải lụa đào…
=> Đều chỉ thân phận tội nghiệp đắng cay, nỗi
khổ đau của 9 phụ nữ trong XH cũ: lệ
thuộc, không có quyền quyết định bất cứ cái
gì, XHPK luôn muốn nhấn chìm họ
? Ba bài ca dao sử dụng những biện pháp nghệ
thuật gì?
- Đều sử dụng thể thơ lục bát
- Dũu dùng các hình ảnh để so sánh, ẩn dụ là
các sự vật, con vật gần gũi, nhỏ bé, đáng
W để diễn tả tâm trạng, thân phận con
9 C
* Hs đọc ghi nhớ sgk
-Gv gọi hs đọc bài đọc thêm sgk- 50
Thân em trái bần trôi Gió dập sóng dồi biết tấp vào đâu
=>Hình ảnh so sánh gợi số
phận chìm nổi, lênh đênh, vô
định của 9 phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Thân em gợi sự tội nghiêp, cay
đắng, W cảm
* Bài ca dao diễn tả xúc động, chân thực cuộc đời, thân phận bé nhỏ chìm nổi trôi dạt vô định giữa dòng đời của 9 phụ nữ trong xã hội phong kiến
III Tổng kết
1 Nghệ thuật
- Sử dụng các hình ảnh gần gũi, biện pháp nghệ thuật ẩn dụ, so sánh
2 Nội dung
Các bài ca dao diễn tả tâm trạng, thân phận con 9 > ngoài ra còn có ý nghĩa phản kháng tố cáo xã hội phong kiến
4 Củng cố:
- Đọc diễn cảm các bài ca dao : Những câu hát than thân.
5 Hướng dẫn hs học tập ở nhà
- Đọc thuộc lòng các bài ca dao trên
- Chuẩn bị bài: Những câu hát châm biếm
Trang 66
...- Đọc diễn cảm ca dao : Những câu hát than thân.
Hướng dẫn hs học tập nhà
- Đọc thuộc lòng ca dao
- Chuẩn bị bài: Những câu hát châm...
cụm từ ? ?Thân em” nhận xét nội dung.
- Thân em hạt '' sa…
- Thân em giếng đàng…
- Thân em dải lụa đào…
=> Đều thân phận... chậm, nho nhỏ, buồn buồn;
nhấn giọng: Thân cò, Thương thay, Thân em.
HS đọc thích - ý: thích 1,3 ,7
- Những ca dao thuộc kiểu văn
W thức biểu đạt nào?
?