Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Ôn tập văn học

Gióp h/sinh: Nắm được nhan đề các tác phẩm trong hệ thống văn bản, nội dung cơ bản của từng cụm bài, những giới thuyết về văn chương, về đặc trưng thể loại của các văn bản, về sự giàu đẹ[r]

TU ẦN I

CHƯƠNG TRèNH ễN TẬP CÂU LẠC BỘ Hẩ 2010-2011

NGỮ VĂN 7

HỆ THỐNG KIẾN THỨC CƠ BẢN

PHẦN MỘT

ôn tập văn học

A/ Mục tiêu bài học:

Giúp h/sinh:

Nắm được nhan đề các tác phẩm trong hệ thống văn bản, nội dung cơ bản của từng cụm bài, những giới thuyết về văn chương, về đặc trưng thể loại của các văn bản, về sự giàu

đẹp của tiếng Việt thuộc chương trình Ngữ văn lớp 7

b/ tiến trình bài dạy:

* ổn định lớp:

* Kiểm tra bài cũ:

* Bài mới:

A- Giá trị chủ yếu về tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm văn xuôi đã học.

T

T

Nhan đề văn

1 Cổng trường

mở ra (Lí lan)

- Lòng mẹ thương con vô bờ,

ước mong con học giỏi nên người trong đêm trước ngày khai giảng lần đầu tiên của

- Tâm trạng người mẹ được thể hiện chân thực nhẹ nhàng mà cảm động chân thành, lắng sâu

đời con.

2 Mẹ tôi

(ét-môn-đô-đờ Ami-xi)

- Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thật là thiêng liêng Thật đáng xấu

hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình thương yêu

đó

- Thư của bố gửi cho con; những lời phê bình nghiêm khắc nhưng thấm thía và đích đáng đã khiến cho con hoàn toàn tâm phục khẩu phục, ăn năn hối hận vì lầm lỗi của mình với mẹ

3 Cuộc chia tay

của những con

búp bê

(Khánh Hoài)

- Tình cảm gia đình là vô

cùng quý giá và quan trọng;

- Người lớn, các bậc cha mẹ hãy vì con cái mà cố gắng có thể tránh những cuộc chia ly - li dị

- Qua cuộc chia tay của những con búp bê - cuộc chia tay của những

đứa trẻ ngây thơ tội nghiệp mà đặt vấn đề gìn giữ gia đình một cách nghiêm túc và sâu sắc

4 Sống chết mặc

bay

(Phạm Duy

Tốn)

Lên án tên quan phủ vô trách nhiệm gây lên tội ác khi làm nhiệm vụ hộ đê; cảm thông với những thống khổ của nhân dân vì vỡ đê

- Nghệ thuật tương phản và tăng cấp;

- Bước khởi đầu cho thể loại truyện ngắn hiện đại

5 Những trò lố

hay là Va ren

và Phan Bội

Châu

- Đả kích toàn quyền Va ren

đầy âm mưu thủ đoạn, thất bại, đáng cười trước Phan Bội Châu; ca ngợi người anh hùng trước kẻ thù sảo trá

- Truyện ngắn hiện đại viết bằng tiếng Pháp;

- Kể chuyện theo hành trình chuyến đi của Va ren;

- Cuộc gặp gỡ đầy kịch tính trong tù giữa Va ren

và Phan Bội Châu

6 Một thứ quà

của Cốm

- Ca ngợi và miêu tả vẻ đẹp

và giá trị của một thứ quà quê đặc sản mà quen thuộc Việt Nam

- Cảm giác tinh tế, trữ tình

đậm đà, trân trọng nâng niu,

- Bút kí - tuỳ bút, hay về văn hoá ẩm thực

7 Sài Gòn tôi

yêu

(Minh Hương)

- Tình cảm sâu đậm của tác giả đối với Sài Gòn qua sự gắn bó lâu bền, am hiểu tường tận và cảm nhận tinh tế

về thành phố này

- Bút kí, kể, tả, giới thiệu

và biểu cảm kết hợp khá khéo léo, nhịp nhàng;

- Lời văn giản dị, dùng

đúng mức các từ ngữ địa phươing

8 Mùa xuân của

tôi

(Vũ Bằng)

- Vẻ đẹp độc đáo của mùa xuân miền Bắc và Hà Nội qua nỗi sầu xa xứ của một người Hà Nội

- Hồi ức trữ tình, lời văn giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu chất thơ, nhẹ êm

và cảm động ngọt ngào

9 Ca Huế trên

sông Hương

(Hàánh

Minh)

Giới thiệu ca Huế - một sinh hoạt và thú vui văn hoá rất tao nhã ở đất cố đô

- Văn bản giới thiệu- thuyết minh: mạch lạc giản

dị mà nêu rõ những đặc

điểm chủ yếu của vấn đề

*LUYỆN TẬP:

Phỏt biểu cảm nghĩ của em về một văn bản văn xuụi đó học

(H/s làm bài theo nhúm)

* hướng dẫn về nhà :

- Ôn tập kiến thức kỹ hơn

- Chuẩn bị bài tiếp theo: ôn tập tác phẩm trữ tình

B- Giá trị chủ yếu về tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm trữ tình đã học.

ôn tập tác phẩm trữ tình

A/ Mục tiêu cần đạt

Giúp học sinh:

- bước đầu nắm được khái niệm trữ tình và một số đặc điểm nghệ thuật phổ biến của tác phẩm trữ tình, thơ trữ tình

- Củng cố những kiến thức cơ bản và duyệt lại một số kỹ năng đơn giản đã được củng cố

và rèn luyện trong đó cần đặc biệt lưu ý cách tiếp cận một tác phẩm trữ tình

B/ Chuẩn bị

- Thầy thiết kế bài dạy

- Trò chuẩn bị bài theo hướng dẫn Sgk

C/ Tiến trình bài dạy

- ổn định tổ chức

- Kiểm tra(5'): Vài nét về tác giả Vũ Bằng và hoàn cảnh ra đời của Mùa xuân của tôi?

- Bài mới

? Hãy nêu tên tác giả của các tác phẩm

sau?

- Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

- Phò giá về kinh

- Tiếng gà trưa

- Cảnh khuya

- Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê

- Bạn đến chơi nhà

- Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường

trông ra

- Bài ca nhà tranh bị gió thu phá

? Hãy sắp xếp tên tác phẩm phù hợp với

nội dung tư tưởng, tình cảm biểu hiện?

1 Bài ca nhà tranh bị gió thu phá

2 Qua Đèo Ngang

3 Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về

quê

4 Sông núi nước Nam

I/ ôn tập tác phẩm trữ tình(35')

Câu 1

- Lý Bạch

- Trần Quang Khải

- Xuân Quỳnh

- Hồ Chí Minh

- Hạ Tri Chương

- Nguyễn Khuyến

- Trần Nhân Tông

- Đỗ Phủ

Câu 2

- Tinh thần nhân đạo và lòng vị tha cao cả

- Nỗi nhớ thương quá khứ đi đôi với nỗi buồn cô đơn thầm lặng giữa núi đèo hoang sơ

- Tình cảm quê hương chân thành pha chút xót xa lúc mới trở về quê

- ý thức độc lập tự chủ và quyết tâm tiêu

5.Tiếng gà trưa.

1 Bài ca Côn Sơn

2 Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

3 Cảnh khuya

? Hãy sắp xếp để tên tác phẩm - đoạn

trích khớp với thể thơ?

1 Sau phút chia ly

2 Qua Đèo Ngang

3 Côn Sơn ca

4 Tiếng gà trưa

5 Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh

6 Sông núi nước Nam

? Em hiểu gì về thể thơ Song thất lục

bát? Thất ngôn bát cú? Lục bát?

? Hãy tìm những ý mà em cho là đúng?

? Điền vào chỗ trống những câu sau?

- Gv khắc sâu 3 nội dung cơ bản trong

phần ghi nhớ

? Thế nào là tác phẩm trữ tình?

- Uốn nắn cho h/s quan điểm lệch lạc(

diệt địch

- Tình cảm gia đình quê hương qua những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ

- Nhân cách thanh cao và sự giao hoà tuyệt đối với thiên nhiên

- Tình cảm quê hương sâu lắng trong khoảnh khắc đêm vắng

- Tình yêu thiên nhiên, lòng yêu nước sâu nặng, phong thái ung dung, lạc quan Câu 3

- Song thất lục bát

- Thất ngôn bát cú

- Lục bát

- Thơ tự do có nòng cốt thơ 5 chữ

- Cổ thể

- Thất ngôn tứ tuyệt

- Bộc lộ

Câu 4

b/ Thơ trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm

c/ Ca dao trữ tình là một kiểu văn bản biểu cảm

d/ Tuỳ bút cũng là một kểu văn bản biểu cảm

g/ Thơ trữ tình có thể biểu hiện gián tiếp tình cảm, cảm xúc qua kể chuyện, miêu tả, lập luận

h/ Ngôn ngữ thơ trữ tình cần cô đọng, giàu hình ảnh và gợi cảm

Câu 5

a/ Khác với các tác phẩm của các cá nhân, ca dao trữ tình là các bài thơ, câu thơ có những tính chất tập thể và truyền miệng

b/ Thể thơ được ca dao trữ tình sử dụng nhiều nhất là lục bát

c/ Một thủ pháp thường gặp trong ca dao trữ tình là so sánh

- Đọc ghi nhớ

Đã là thơ nhất thiết phải trữ tình, đã là

văn xuôi nhất thiết phải là tự sự)

- Chuẩn để xác định trữ tình là: biểu

hiện tình cảm, cảm xúc

? Phân biệt sự khác nhau giữa ca dao trữ

tình và thơ trữ tình?

- Chú ý đến dấu ấn cá nhân trong thơ trữ

tình hiện đại đậm hơn thơ trữ tình trung

đại

- Trong thơ trữ tình cần phân biệt hai

loại chủ thể trữ tình( chủ thể trữ tình là

tác giả, chủ thể trữ tình là nhân vật)

VD trong Chinh phụ ngâm khúc là

người chinh phụ

? Tình cảm, cảm xúc trong thơ trữ tình

được biểu hiện như thế nào?

- VD gián tiếp qua tự sự, miêu tả, lập

luận( Phò giá về kinh, Xa ngắm thác núi

Lư, Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về

quê …

Rút ra ghi nhớ

Những giá trị lớn về tư tưởng,

tình cảm thể hiện trong các bài thơ, đoạn

thơ trữ tình của Việt Nam và Trung

Quốc (thơ Đường) đã học

- Lòng yêu nước và tự hào dân

tộc;

- ý chí bất khuất, kiên quyết đánh

bại mọi quân xâm lược;

- Thân dân - yêu dân, mong dân

- Nghe

- ở ca dao, cái chung t/c phi cá thể nổi lên hàng đầu, ở thơ phải thông qua rung

động của cá nhân để tìm tới cái chung

- Nghe

-

- Có thể biểu hiện trực tiếp, song thường

là gián tiếp

* Lưu ý: Khi phân tích thơ trữ tình cần bám sát vào văn bản song cũng cần nêu tầm quan trọng của việc sử dụng các kiến thức ngoài văn bản

VD: Thiên Trương vãn vọng là một bài thơ hay song biết nó là tác phẩm của một ông vua thì sẽ cảm thấy hay hơn

được khỏi khổ, no ấm, nhớ quê, mong về

quê, ngỡ ngàng khi trở về, nhớ mẹ, nhớ

thương bà,

- Ca ngợi cảnh đẹp thiên nhiên: Đêm

trăng xuân, cảnh khuya, thác hùng vĩ, đèo

vắng,

- Ca ngợi tình bạn chân thành, tình vợ chồng

thuỷ chung chờ đợi, vời vợi nhớ thương,

LUYỆN TẬP

- Suốt ngày ôm nỗi ưu tư

Đêm lạnh quàng chăn ngủ chẳng yên

- Bui một tấc lòng ưu ái cũ

Đêm ngày cuồn cuộn nước triều đông

? Em hiểu “ ưu tư, bui, ưu ái , nước triều

đông” là gì?

? Nội dung trữ tình của hai câu thơ trên?

? Qua đây, em hiểu gì về tư tưởng của

Nguyễn Trãi?

? Em hãy chỉ rõ hình thức thể hiện của

những câu thơ trên?

? So sánh tình huống thể hiện tình yêu

quê hương và cách thể hiện tình cảm đó

qua hai bài thơ: Cảm nghĩ trong đêm

thanh tĩnh và Ngẫu nhiên viết nhân buổi

mới về quê?

? Tình cảm với quê hương?

Bài tập 1

- Tự bộc lộ dựa vào Sgk

- So với bài thơ Côn Sơn ca của Nguyễn Trãi thì hai câu thơ này nói về phương diện khác, một màu sắc khác Đây chưa phải là tiếng thơ kêu xé lòng nhưng đã thấm đượm một nỗi lo buồn sâu lắng Niềm lo nghĩ đó luôn thường trực trong tác giả được thể hiện băng những ngôn

từ về thời gian( suốt ngày, đêm, đêm ngày)

- Nổi bật nét đẹp trong tư tưởng: lo nước, thương dân; không chỉ là nỗi lo thường trực mà còn là nỗi lo duy nhất của nhà thơ

- ở hai câu, dòng thứ nhất là biểu cảm trực tiếp, dòng thứ hai là biểu cảm gián tiếp

- Câu thơ thứ nhất dùng tả và kể, câu thơ thứ hai dùng lối ẩn dụ tô đậm thêm cho tình cảm được biểu hiện ở dòng thứ nhất

Bài tập 2

? Hình thức thể hiện?

? Nghệ thuật ngôn từ và hình thức thể

hiện?

? So sánh bài Đêm đỗ thuyền ở Phong

Kiều và bài Rằm tháng giêng ở hai vấn

đề:

- Cảnh vật được miêu tả?

- Tình cảm được thể hiện?

Gv: Dù là cảnh vật, tình cảm thể hiện

trong hai bài thơ có nhiều điểm khác

nhau song ở cả hai bài mối quan hệ giữa

cảnh và tình đều rất hoà quyện

- Sử dụng bảng phụ

? Hãy lựa chọn phương án đúng?

Củng cố- Dặn do:(5')

- Đọc lại toàn bộ ghi nhớ

Ôn tập kỹ tác phẩm thơ trữ tình

Xem lại và hoàn chỉnh các bài tập

Chuẩn bị ôn tập Tiếng việt

- Tình cảm quê hương được biểu hiện lúc ở xa quê

- Tình cảm quê hương được biểu hiện ngay lúc mới đặt chân về quê.

- Biểu hiện gián tiếp.

- Biểu hiện trực tiếp.

- Ngôn ngữ giản dị mà tinh luyện, thể hiện một cách nhẹ nhàng mà sâu lắng

- Biểu hiện một cách chân thực mà sâu sắc, đượm màu sắc hóm hỉnh mà ngậm ngùi.

Bài tập 3

- Cảnh vật có những yếu tố giống nhau (

đêm khuya, trăng, thuyền, sông) nhưng màu sắc khác nhau: một bên yên tĩnh và chìm trong u tối, một bên sống động tuy

có nét huyền ảo song cơ bản là trong sáng

- Một bên là kẻ lữ khách thao thức không ngủ vì nỗi buồn xa xứ Một bên là người chiến sĩ vừa hoàn thành một công việc trọng đại với sự nghiệp Cách mạng

Bài tập 4

- H/s tự làm

b/ Tuỳ bút không có cốt truyện và có thể

có nhân vật

c/ Tuỳ bút sử dụng nhiều phương thức:

tự sự, miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, lập luận … nhưng biểu cảm là phương thức chủ yếu

e/ Tuỳ bút có những yếu tố gần với tự sự nhưng chủ yếu thuộc loại trữ tình

C/ Đặc trưng cỏc thể loại trữ tỡnh

1 Ca dao -

dân ca

- Thơ ca dân gian; những bài thơ - bài hát trữ tình dân gian do quần chúng nhân dân sáng tác - biểu diễn và truyền miệng từ đời này qua

đời khác

- Ca dao là phần lời đã tước bỏ đi tiếng đệm, lát,

2 Tục ngữ - Những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình

ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt, được vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn, tiếng nói hàng ngày

3 Thơ trữ

tình

Một thể loại văn học phản ánh cuộc sống bằng cảm xúc trực tiếp của người sáng tác Văn bản thơ trữ tình thường có vần điệu, nhịp

điệu, ngôn ngữ cô đọng, mang tính cách điệu cao

4 Thơ trữ

tình trung

đại Việt

Nam

- Đường luật (thất ngôn, ngũ ngôn, bát cú, tứ tuyệt, , lục bát, song thất lục bát, ngâm khúc, 4 tiếng,

- Những thể thơ thuần tuý Việt Nam: lục bát, 4 tiếng (học tập từ ca dao, dân ca)

- Những thể thơ học tập của Trung Quốc: Đường luật, hành,

5 Thơ thất

ngôn tứ

tuyệt

Đường luật

- 7 tiếng/câu, 4 câu/bài, 28 tiếng/ bài;

- Kết cấu: câu 1 - khai, câu 2 - thừa, câu 3 - chuyển, câu 4 - hợp;

- Nhịp 4/3 hoặc 2/2/3;

- Vần: chân (7), liền (1-2), cách (2-4), bằng

6 Thơ ngũ

ngôn tứ

tuyệt

Tương tự như thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật chỉ khác:

- 5 tiếng/câu, 4 câu/bài, 20 tiếng/bài;

- Nhịp 3/2 hoặc 2/3;

Đường luật - Có thể gieo vần trắc.

7 Thơ thất

ngôn bát cú

- 7 tiếng/câu, 8 câu /bài, 56 tiếng/bài;

- Vần: bằng, trắc, chân (7), liền (1-2), cách (2-4-6-8);

- Kết cấu: 4 liên Câu 1-2: đề, câu 3-4: thực, câu 5-6: luận, câu 7-8: kết

- Luật bằng trắc: nhất (1); tam (3); ngũ (5); bất luận (tự do); nhị (2), tứ (4) lục (6) phân minh

- Hai câu (3-4 và 5-6) phải đối nhau từng vế, từng từ, từng âm thanh một

8 Thơ lục

bát

- Thể thơ dân tộc cổ truyền bắt nguồn từ ca dao, dân ca;

- Kết cấu theo từng cặp: Câu trên 6 tiếng (lục), câu dưới 8 tiếng (bát);

- Vần bằng, lưng (6-6); chân (6-8); liền;

- Nhịp 2/2/2/2; 3/3/4/4; 2/4/2; 2/4;

- Luật bằng trắc: 2B - 2T - 6B - 8B

9 Thơ song

thất lục bát

- Kết hợp có sáng tạo giữa thể thơ thất ngôn đường luật và thơ lục bát;

- Một khổ 4 câu;

- Vần 2 câu song thất;

- Nhịp ở 2 câu 7 tiếng

10 Truyện

ngắn hiện

đại

- Có thể ngắn, rất ngắn, dài, hơi dài;

- Cách kể chuyện linh hoạt, không gò bó, không hoàn toàn tuân theo trình tự thời gian, thay đổi ngôi kể, nhịp văn nhanh, kết thúc

đột ngột

11.Phép

tương phản

- Là sự đối lập các hình ảnh, chi tiết, nhân vật, trái ngược nhau,

để tô đậm, nhấn mạnh một đối tượng hoặc cả hai

nghệ thuật

12 Tăng

cấp trong

nghệ thuật

Thường đi cùng với tương phản

* Câu 3: Những tình cảm, thái độ thể hiện trong các bài ca dao - dân ca đã học: (học sinh

đứng tại chỗ trình bày).

- Nhớ thương, kính yêu, than thân trách phận, buồn bã, hối tiếc, tự hào, biết ơn,

(Cho học sinh đọc một số bài ca dao yêu thích.)

D/Những kinh nghiệm của nhân dân được thể hiện trong tục ngữ:

1 Kinh nghiệm về

thiên nhiên thời tiết

- Thời gian tháng năm và tháng mười; dự đoán nắng, mưa, bão, giông, lụt,

2 Kinh nghiệm về

lao động sản xuất

nông nghiệp

- Đất đai quý hiếm, vị trí các nghề: làm ruộng, nuôi cá, làm vườn, kinh nghiệm cấy lúa, làm đất, trồng trọt, chăn nuôi,

3 Kinh nghiệm về

con người xã hội

- Xem tướng người, học tập thầy bạn, tình thương người, lòng biết ơn, đoàn kết là sức mạnh,

- Ngoài ra tục ngữ còn thể hiện thái độ tôn vinh giá trị con người, đề cao phẩm chất tốt đẹp của con người

TU ẦN II

ôn tập văn B ẢN nghị luận

Mục tiêu bài học:

Giúp HS:

- Nắm được luận điểm cơ bản và các phép lập luận của các bài văn nghị luận đã học

- Chỉ ra được những nét riêng đặc sắc trong nghệ thuật nghị luận của mỗi bài nghị luận đã học

Các bước lên lớp

1 ổn định

2 Kiểm tra: Sự chuẩn bị của HS

3 Bài mới

Hoạt động 1: Tóm tắt về nội dung, đặc điểm nghệ thuật của các bài nghị luận đã học

G: Gọi trình bày, yêu cầu nhận xét, sửa và ghi lên bảng

Stt Tên bài Tác giả Đề tài nghị

luận Luận điểm chính

Phương pháp lập luận

1 Tinh thần

yêu nước của

nhân dân ta

HCM Tinh thần

yêu nước của dân tộc Việt Nam

Dân tộc ta có 1 lòng nồng nàn yêu nước

Đó là 1 truyền thống quý báu của ta

Chứng minh

2 Sự giàu đẹp

của TV

Đặng Thai Mai

Sự giàu đẹp của TV

- TV có những đặc sắc của 1thứ tiếng

đẹp, tiếng hay

Chứng minh kết hợp

3 Đức tính

giản dị của

Phạm Văn

Đức tính giản dị của

Bác giản dị trong mọi phương diện Sự giản

Chứng minh kết