Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh - Cảm nhận và hiểu những tình cảm thiêng liêng và đẹp đẽ của người mẹ dành cho con nhân ngày khai trường, từ đó rút ra thái độ của con cái đối với cha mẹ [r]
Trang 1Tiết 1 CỔNG TRƯỜNG MỞ RA
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
- Cảm nhận và hiểu những tình cảm thiêng liêng và đẹp đẽ của người mẹ dành cho con nhân ngày khai trường, từ đó rút ra thái độ của con cái đối với cha mẹ phải như thế nào
- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời của mỗi con người
B Chuẩn bị:
- Thầy: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV, STK, chuẩn bị bảng phụ
- Trò: Đọc văn bản, suy nghĩ theo câu hỏi hướng dẫn trong mục ''đọc và hiểu văn bản'' sgk/8, chuẩn bị giấy bóng
C Tiến trình lên lớp:
Bước 1: Ổn định
Bước 2: Kiểm tra Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh: SGK, vở ghi bài
Bước 3: Bài mới
Giới thiệu bài: Giáo viên có thể bắt đầu bài giảng bằng cách nêu câu hỏi gợi lại kỉ niệm ngày khai trường đầu tiên của mỗi học sinh: Ngày khai trường đầu tiên ai đưa em đến trường? Em có nhớ đêm trước ngày khai trường mẹ đã làm gì cho em? > Từ đó giáo viên dẫn vào bài mới: Qua bài học hôm nay, chúng ta sẽ hiểu được trong đêm trước ngày khai trường để vào học lớp một của con, những người mẹ đã làm gì và nghĩ gì
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng HOẠT ĐỘNG 1: ĐỌC VÀ TÌM
HIỂU CHÚ THÍCH.
- GV đọc mẫu toàn văn bản
- Gọi hs đọc lại, uốn nắn cách đọc
cho hs
- Yêu cầu các em đọc chú thích về
tác giả và chú thích về từ khó
? Ngoài những từ khó đã nêu trong
- HS chú ý nghe gv đọc; đọc lại bài văn theo chỉ định của giáo viên
- 1 hs đọc chú thích về tác giả
- 1 hs đọc chú thích về từ khó - có thể nêu những từ chưa hiểu nghĩa
I Giới thiệu văn bản:
- Tác giả: Lí
Lan
- Trích báo Yêu Trẻ số 166 Thành phố Hồ Chí Minh ngày 1.9.2000
Tiết 1: Cổng trường mở ra Tiết 2: Mẹ tôi
Tiết 3: Từ ghép Tiết 4: Liên kết câu
Trang 2phần chú thích, các em còn gặp
những từ nào khó hiểu nữa?
HOẠT ĐỘNG2: TÌM HIỂU
VĂN BẢN
? Từ văn bản đã đọc, em hãy tóm
tắt đại ý của bài văn bằng một vài
câu ngắn gọn
- Gọi hs đọc đoạn từ ''vào đêm
trước thế giới mà mẹ hướng vào''
và đoạn ''Đêm nay mẹ không ngủ
được thế giới kì diệu sẽ mở ra''
? Trong đêm trước ngày khai
trường, tâm trạng của người mẹ và
đứa con có gì khác nhau?
? Khi nhìn con ngủ, người mẹ đã
nghĩ gì về giấc ngủ của đứa con?
? Qua đó em có nhận xét gì về tâm
trạng của đứa con?
? Trái với con, tâm trạng của người
mẹ được miêu tả như thế nào?
? Theo em, tại sao người mẹ lại
không ngủ được?
? Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai
trường để lại dấu ấn thật sâu đậm
trong lòng người mẹ?
? Vậy em có nhận xét gì về tâm
trạng của người mẹ trong đêm trước
ngày khai trường đầu tiên của con?
- Giáo viên giảng thêm:
- HS có thể nêu đại ý: Tâm trạng của người mẹ trong đêm trước ngày khai trường lần đầu tiên của con
HS phát hiện chi tiết:
''Giấc ngủ đến với con thật dễ dàng trong lòng con không có mối bận tâm nào khác ngoài chuyện ngày mai thức dậy cho kịp giờ''
- Mẹ: Thao thức không ngủ, suy nghĩ triền miên
- HS có thể có nhiều cách lí giải khác nhau:
+ Người mẹ không ngủ được vì lo lắng cho con
+ Vì bâng khuâng nghĩ về ngày khai trường năm xưa của mình
- HS: Mẹ nhớ sự nôn nao hồi hộp khi cùng bà ngoại đi tới gần ngôi trường và nỗi chơi vơi hốt hoảng khi cổng trường đóng lại, bà ngoại đứng bên ngoài cánh cổng như đứng bên ngoài cái thế giới mà mẹ vừa bước vào
II Tìm hiểu văn bản:
1/ Tâm trạng của hai mẹ con.
- Con: háo hức,
vô tư, thanh thản
- Mẹ: bâng
xuyến nhớ về ngày đầu tiên mẹ
Trang 3Trong đêm trước ngày khai
trường của con, người mẹ đã chuẩn
bị thật chu đáo cho con và tin rằng
con mình đã lớn rồi, nên thực sự
người mẹ không lo lắng đến nỗi
không ngủ được
Nhưng sự việc ngày đến trường
đầu tiên của con đã gợi lại trong
lòng người mẹ một cảm xúc bâng
khuâng xao xuyến nhớ lại ngày
khai trường đầu tiên của mình - Từ
đó mẹ muốn ghi vào lòng con cái
ấn tượng ban đầu ấy
? Như vậy, theo em người mẹ trong
bài ngoài việc lo lắng cho con về
vật chất như bao bà mẹ khác, còn
mong muốn mang đến cho con điều
gì nữa?
? Trong bài văn, có phải người mẹ
đang nói trực tiếp với con không?
Theo em người mẹ đang tâm sự với
ai? Cách viết này có tác dụng gì?
? Cách viết này ta thường gặp trong
loại văn bản nào? Nó có tác dụng
như thế nào?
- HS đọc đoạn từ ''Mẹ nghe nói ở
Nhật đi chệch cả hàng vạn dặm
sau này''
? Từ ngày khai trường đầu tiên của
con, người mẹ nghĩ đến trách nhiệm
của xã hội ở nước Nhật đối với
- HS: Người mẹ không những lo lắng cho con về vật chất mà còn mong muốn bồi dưỡng cho con có được một tâm hồn, tình cảm, cảm xúc tinh tế sâu sắc đối với trường học ngay từ buổi đầu tiên đến trường
- HS trao đổi nhóm và có thể trả lời:
Người mẹ không trực tiếp nói với con hay với ai cả - Người mẹ nhìn con ngủ, như tâm sự với con, nhưng thật ra đang nói với chính mình, đang tự ôn lại kỉ niệm riêng của mình
- HS: Cách viết này thường gặp trong văn biểu cảm Nó có tác dụng làm nổi bật được tâm trạng, khắc họa được tâm tư tình cảm, những điều sâu thẳm khó nói bằng những lời trực tiếp
- HS:
+ Ngày khai trường là ngày lễ của
đi học
2/ Vai trò của nhà trường đối với thế hệ trẻ:
Trang 4ngày khai trường như thế nào?
? Em hãy nêu một số chi tiết miêu
tả quang cảnh khai trường ở nước
Nhật
? Vì sao toàn xã hội lại quan tâm
đến nhà trường như vậy?
? Câu văn nào trong bài nói lên tầm
quan trọng của nhà trường đối với
thế hệ trẻ?
Bước 4: Củng cố:
? Kết thúc bài văn, người mẹ nói:
''bước qua cổng trường là một thế
giới kì diệu sẽ mở ra'' Em đã qua
lớp Một, bây giờ em hiểu thế giới kì
diệu ấy là gì?
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP:
BT 1: HS
toàn xã hội
+ Không có ưu tiên nào lớn hơn ưu tiên cho giáo dục
- HS: Quang cảnh khai trường ở nước Nhật
+ Người lớn nghỉ việc để đưa trẻ đến trường
+ Đường phố được dọn quang đãng và trang trí tươi vui
+ Tất cả các quan chức nhà nước đều chia nhau đến dự lễ khai giảng ở khắp các trường lớn, nhỏ
-HS: Vì nhà trường giữ một vai trò rất quan trọng đối với cuộc đời của mỗi con người: cho ta tri thức, dạy ta biết đạo lý làm người, bồi dưỡng tình cảm cho mỗi chúng ta
- HS trao đổi nhóm và đại diện đọc trước lớp: ''Ai cũng biết rằng mỗi sai lầm trong giáo dục chệch cả hàng dặm sau này''
- HS có thể trả lời theo cách riêng của mình, gv định hướng, gợi mở một vài ý thích
Đọc ghi nhớ
HS trao đổi ý kiến và lí giải vì sao ngày khai trường để vào lớp Một lại có dấu ấn sâu đậm
- Nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ
Ghi nhớ: SGK trang 9
Bước 5: Hướng dẫn học ở nhà:
- Đọc lại bài văn, học bài, học thuộc ghi nhớ
- Đọc phần đọc thêm Làm tiếp BT 2
- Đọc bài ''Mẹ tôi'', suy nghĩ và trả lời các câu hỏi trong phần hướng dẫn trong mục ''đọc và hiểu văn bản'' SGK/11,12
Trang 5Tiết 2 MẸ TÔI
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh hiểu và cảm nhận được tình cảm thiêng liêng của cha mẹ
đối với con cái
B Chuẩn bị:
- Thầy: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV, STK - Chuẩn bị đèn chiếu
- Trò: Đọc văn bản, suy nghĩ theo câu hỏi hướng dẫn trong mục ''đọc và hiểu văn bản'' sgk/11,12
C Tiến trình lên lớp:
Bước 1: Ổn định lớp.
Bước 2: Kiểm tra: Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra được qua bài ''Cổng trường mở ra'' là
gì?
Sau khi học sinh trả lời, GV nêu vấn đề: Có người đã nói: ''Trong thế giới có rất nhiều kì quan, nhưng kì quan đẹp nhất là trái tim người mẹ'' Vâng, trong cuộc đời ta, người mẹ có một vị trí vô cùng thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải lúc nào ta cũng ý thức được điều đó Chỉ đến khi nào đó ta mắc phải lỗi lầm với mẹ, lúc nhận ra ta mới thấm thía điều thiêng liêng ấy A-mi-xi, nhà văn nổi tiếng người Italia, cho chúng ta một bài học như thế qua bài văn Mẹ tôi
Bước 3: Bài mới.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Ghi bảng HOẠT ĐỘNG 1: ĐỌC VĂN BẢN
VÀ TÌM HIỂU CHÚ THÍCH.
- GV đọc mẫu toàn văn bản
- Gọi hs đọc lại, uốn nắn cách đọc
cho hs
- Yêu cầu các em đọc chú thích về
tác giả và chú thích về từ khó
? Ngoài những từ khó đã nêu trong
phần chú thích, các em còn gặp
những từ nào khó hiểu nữa?
HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU VĂN
BẢN.
Cho hs đọc lại đoạn đầu bài văn
? Bài văn là một bức thư Hãy xác
- HS chú ý nghe gv đọc; đọc lại theo chỉ định của giáo viên
- 1 hs đọc chú thích về tác giả
- 1 hs đọc chú thích về từ khó - có thể nêu những từ chưa hiểu nghĩa
Hs đọc đoạn đầu
- HS nêu được bức thư do bố viết
I Giới thiệu văn bản.
1) Tác giả:
Ét-môn-đô A-mi-xi (1846-1908) Nhà văn I-ta-li-a
2) Tác phẩm:
Trích từ truyện
“Những tấm lòng cao cả” (truyện thiếu nhi 1886)
II Tìm hiểu bài văn.
Trang 6định bức thư của ai gởi cho ai? Vì lí
do gì?
- GV cho hs đọc đoạn 2, 3 và 4
? Em hãy tìm trong bài văn những
chi tiết thể hiện thái độ của người bố
đối với En-ri-cô?
? Qua những lời lẽ trong bài văn, em
thấy bố En-ri-cô có thái độ như thế
nào?
? Sau khi học sinh nêu được thái độ
buồn bã và tức giận, gv ghi bảng
? Em có nhận xét gì về giọng điệu
của người bố? Giọng điệu đó còn cho
chúng ta cảm nhận được tình cảm và
thái độ nào khác của người bố đối
với En-ri-cô và về người mẹ?
GV giảng thêm về tác dụng của việc
sử dụng linh hoạt giọng điệu trong
bài văn tự sự, kết luận, ghi bảng đầy
đủ thái độ của người bố
? Trong truyện có những chi tiết nào
nói về người mẹ của En-ri-cô?
gởi cho con khi thấy con lỡ thốt ra một lời vô lễ với mẹ trước mặt cô giáo
- Đọc theo yêu cầu của gv
- HS tìm - liệt kê - gv đưa bảng phụ sau khi hs trả lời
+ Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố
+ Bố không thể nén được cơn tức giận đối với con
+ Không bao giờ con được thốt ra một lời hỗn láo với mẹ
+ Con phải xin lỗi mẹ
+ Bố rất yêu con nhưng thà không có con còn hơn là thấy con bội bạc với mẹ
- Buồn bã, tức giận
- Nêu được giọng điệu lúc nghiêm khắc, lúc nhỏ nhẹ thiết tha thể hiện thái độ nghiêm khắc nhưng chân tình
- Nêu được thái độ và tình cảm quý trọng của người bố dành cho mẹ
Phát hiện được những chi tiết cần thiết
HS thảo luận, liệt kê:
+ Mẹ đã phải thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi trông chừng hơi
1) Thái độ và tình cảm người bố:
- Buồn bã, tức giận
- Khuyên con bằng thái độ nghiêm khắc nhưng tha thiết, chân tình
- Bức thư thể hiện lòng quý trọng của người bố dành cho mẹ
2) Hình ảnh người mẹ.
Trang 7? Qua các chi tiết trên, em cảm nhận
như thế nào về hình ảnh người mẹ
trong bài văn?
- Sau khi học sinh phát biểu, GV
giảng thêm, kết luận, ghi bảng
- GV cho hs trao đổi nhóm vấn đề
sau:
Qua những điều đã tìm hiểu trên,
ta thấy thái độ buồn bã và tức giận
của người cha có chính đáng không?
Vì sao?
- GV mời đại diện 1-2 nhóm phát
biểu
- Cho hs tiếp tục tìm hiểu: Trong
đoạn đầu bài văn, En-ri-cô nói: ''Đọc
thư tôi xúc động vô cùng''
Theo em En-ri-cô xúc động vì lí do
nào? Giải thích vì sao em chọn lí do
đó?
GV giảng thêm, kết luận: có thể có
nhiều lí do, nhưng điều chính yếu
làm En-ri-cô xúc động khi đọc thư
của bố là vì bố đã khơi gợi lại những
kỉ niệm về người mẹ hết lòng lo lắng
cho con, bộc lộ những tình cảm yêu
quý và kính trọng của bố dành cho
mẹ và khuyên bảo con với giọng
điệu nghiêm khắc nhưng chân tình
thở hổn hển của con, quằn quại vì nỗi lo sợ khóc nức nở khi nghĩ rằng có thể mất con!
+ Mẹ sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn, người mẹ có thể đi ăn xin để nuôi con, có thể hi sinh tính mạng để cứu sống con
HS trao đổi thống nhất được thái độ đó là chính đáng bởi với một người mẹ như thế, con không thể nào bất kính dù chỉ lỡ lời
HS nêu lí do theo cảm nhận riêng của từng em
Người mẹ giàu đức hy sinh, hết lòng lo lắng cho con
3) Tâm trạng của En-ri-cô.
Xúc động vô cùng
Trang 8và tha thiết.
? Vì sao người bố không trực tiếp nói
với con mà lại nói gián tiếp qua bức
thư?
GV gợi ý:
- Đối tượng nghe trực tiếp dễ tự ái
- Thời gian tiếp thu bằng lời và đọc
thư khác nhau
- GV mời đại diện nhóm phát biểu
GV bổ sung và kết luận: Nói gián
tiếp qua bức thư là thể hiện sự tế nhị,
kín đáo, giúp cho con có thời gian
suy ngẫm về lỗi lầm của mình, thấm
thía hơn, đồng thời người bố cũng
nén được tức giận
Bước 4: Củng cố:
? Bài văn là bức thư của người bố gởi
cho con, tại sao tác giả lại đặt tiêu đề
là "mẹ tôi" ?
HOẠT ĐỘNG 3: LUYỆN TẬP
- GV cho hs đọc và thực hiện bài tập
1 SGK
- GV mời 1 hoặc 2 hs tự kể về một
lần mắc lỗi với mẹ của chính mình
- GV cho hs đọc một vài câu ca dao
nói về cha mẹ
Học sinh thảo luận nhóm và đại diện trả lời
Học sinh nêu được những ý cơ bản:
+ Tất cả các chi tiết trong bài văn đều hướng về người mẹ
+ Tình cảm và thái độ của bố dành cho mẹ
+ Những lời khuyên bảo con phải biết trân trọng mẹ của mình
- Đọc ghi nhớ
- HS có thể đọc đoạn 2
- HS tự kể
- HS đọc một vài câu ca dao quen thuộc
Ghi nhớ:
Trang 12 SGK
Bước 5: Hướng dẫn học ở nhà.
- Đọc bài văn, học bài, học thuộc ghi nhớ
- Đọc phần đọc thêm, tiếp tục sưu tầm những tục ngữ, câu ca dao, dân ca nói về cha mẹ
- Đọc bài từ ghép, suy nghĩ và trả lời các câu hỏi, bài tập trong bài (SGK trang13-16)
Trang 9Tiết 3 TỪ GHÉP
Tiếng Việt
A Mục đích cần đạt: Giúp học sinh:
- Giúp học sinh nắm được cấu tạo của hai loại từ ghép: Từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập
- Hiểu được nghĩa của các loại từ ghép
B Chuẩn bị:
- Giáo viên: Nghiên cứu kĩ SGK, SGV, STK
Đèn chiếu (hoặc bảng phụ)
- Học sinh: Tự tìm hiểu trước bài mới, chuẩn bị giấy trong và bút
C Tiến trình lên lớp:
Bước 1: Ổn định
Bước 2: Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh: SGK, vở, giấy trong
Bước 3: Bài mới.
Giới thiệu bài: Giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại khái niệm về từ ghép (đã học ở cấp 1) Từ đó giới thiệu bài mới
Hoạt động của thầy Hoạt động của tro Ghi bảng
HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU
CẤU TẠO CỦA CÁC LOẠI TỪ
GHÉP.
Bước 1: Tìm hiểu cấu tạo của từ
ghép chính phụ.
- GV trình bày bảng phụ ghi các
mẫu câu ở mục (1) trang 13
? Trong các từ ghép (có gạch chân)
ở những ví dụ trên, tiếng nào là
tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ
bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính?
- GV ghi bảng 2 từ : bà ngoại, bà
nội
Hướng dẫn học sinh phân tích để
so sánh vai trò của các tiếng trong
cặp từ
- HS quan sát các ví dụ trên bảng phụ, trả lời câu hỏi
- Hoạt động độc lập
I Các loại từ ghép:
1/ Từ ghép chính phụ:
Trang 10- Bài tập nhanh: Gọi 2 học sinh lên
bảng điền thêm các tiếng vào sau
các tiếng đã cho để tạo thành từ
ghép chính phụ
? Em có nhận xét gì về trật tự của
các tiếng trong những từ trên
? Em hãy tự tìm một số từ ghép
chính phụ tương tự
Bước 2: Tìm hiểu cấu tạo của từ
ghép đẳng lập.
- GV trình bày bảng phụ ghi các
mẫu câu ở mục (2) SGK trang 14
? Các tiếng trong các từ ghép quần
áo, trầm bổng (có gạch chân) có
phân ra tiếng chính, tiếng phụ
không?
Bước 3: Cho hs rút ra kết luận về
2 loại từ ghép.
? Vậy qua phân tích mẫu, em thấy
có mấy loại từ ghép? Nêu cấu tạo
của từ ghép chính phụ? Từ ghép
đẳng lập?
Bước 4: Hướng dẫn học sinh làm
bài tập 2, 3 SGK.
(GV trình bày bảng phụ từng bài)
Bài tập thêm: GV đưa bảng
phụ ghi đoạn văn: ''Mẹ còn nhớ sự
nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại
đi tới gần ngôi trường và nỗi chơi
- HS tự làm (2 em làm trên bảng)
- HS trả lời: Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau
- Gọi 4 - 5 em trả lời
- Học sinh hoạt động độc lập: quan sát bảng phụ và trả lời câu hỏi
HS đọc ghi nhớ (1) SGK trang 14
HS quan sát bài tập, làm theo yêu cầu của giáo viên
HS đọc to bài văn và lần lượt chỉ ra các loại từ ghép
- Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau
2/ Từ ghép đẳng lập: Bình đẳng
về mặt ngữ pháp
.
Bà