Giáo án Môn:Tiếng việt - Bài: Luyện đọc:Ngưỡng cửa

Không để cho người mẹ xuất hiện trực tiếp giúp tác giả dễ dàng mô tả cũng như bộc lộ những tình cảm và thái độ quý trọng của người bố đối với mẹ, mới có thể nói một cách tế nhị và sâu sắ[r]

Ngày soạn: 20 – 8 -

Tuần 1 Tiết

A Văn bản:

CỔNG TRƯỜNG MỞ RA

(L ý Lan)

A Mục tiêu bài học : Giúp H:

- Cảm nhận và hiểu biết được những tình cảm tốt đẹp của người mẹ đối với con nhân ngày khai trường.

- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc sống của con ng ười.

B Các bước lên lớp:

1 Ổn dịnh lớp:

2 Bài cũ: Kiểm tra sách vở, dụng cụ - Kiểm tra bài soạn.

3 Bài mới: Giới thiệu bài: Tất cả chúng ta ai cũng đều đã trải qua cái buổi tối vào đêm trước ngày khai giảng trọng

đại và thiêng liêng chuyển từ mẫu giáo lên lớp 1 bậc Tiểu học Cho đến bây giờ nó vẫn như còn vương vấn trong trí nhớ của ta xiết bao bồi hồi, xao xuyến… cả lo lắng và sợ hãi mơ hồ Và mỗi lần nhớ lại ta thấy thật ngây thơ và ngọt ngào Thế còn tâm trạng của những người mẹ sẽ như thế nào khi cổng trường sắp mở ra đón đứa con yêu của mình? Bài học hôm nay sẽ giúp chúng ta giải đáp phần nào thắc mắc đó

 Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu sơ lược văn bản

G giới thiệu: Đây là bài kí, trích từ báo “Yêu trẻ”- TPHCM, của tác giả

trẻ Lí Lan

(?)Theo em văn bản này thuộc kiểu văn bản nào ta đã học? (văn bản

nhật dụng)

(?)Vậy hãy nhắc lại thế nào là văn bản nhật dụng?

(là loại văn bản đề cập đến những nội dung có tính cập nhật, đề tài có

tính thời sự, đồng thời là những vấn đề xã hội có ý nghĩa lâu dài)

G nêu vấn đề: Đúng,nó là văn bản nhật dụng nhưng em hãy thử xác định

thể loại của văn bản là gì? Đã có những ý kiến rất khác nhau về văn bản

này: người cho rằng nó thuộc thể loại truyện-tự sự, người lại nói nó là

kí-biểu cảm Em đồng ý với ai? Vì sao? Văn bản có nhân vật chính

không? Đó là nhân vật nào? Có nhiều sự việc không? Có cốt truyện

không? Xác định ngôi kể? (Nhân vật chính: người mẹ, đứa con Rất ít

sự việc, chi tiết, chủ yếu là tâm trạng của người mẹ Ngôi kể thứ nhất, lời

người mẹ)

(?)Văn bản này trực tiếp bộc lộ tâm tư, tình cảm của người mẹ qua 2

nội dung, em hãy xác định 2 nội dung đó trong văn bản?

 Hoạt động 2: Hướng dẫn H đọc và tìm hiểu chú thích.

Cách đọc: Giọng dịu dàng, chậm rãi, đôi khi thì thầm (khi nhìn con ngủ),

hết sức tình cảm, có khi xa vắng (khi hồi tưởng), hơi buồn buồn.

G và H nối nhau đọc hết một lần.

(?)Hãy tóm tắt đại ý của văn bản bằng một vài câu ngắn gọn? (Bài

văn viết về việc gì? → Tâm trạng của người mẹ trong đêm không ngủ

trước ngày khai trường vào lớp 1 của con.)

 Hoạt động 3: Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết văn bản

(?)Theo dõi phần đầu văn bản hãy cho biết người mẹ nghĩ đến con

trong hoàn cảnh nào?

(?)Thời điểm đó đã gợi cảm xúc gì trong tình cảm của 2 mẹ con? (Hồi

hộp, vui sướng, hi vọng, háo hức) Em hiểu như thế nào là “háo hức”?

(H đọc chú thích sgk/8)

(?)Em hãy tìm những từ ngữ trong văn bản biểu hiện rõ tâm trạng

đó của hai mẹ con? (+ Con: gương mặt thanh thoát, tựa trên gối mềm,

đôi môi hé mở và thỉnh thoảng chụm lại như đang mút kẹo + Mẹ: H đọc

lại “Mẹ thường nhân lúc con ngủ… thế giới mà mẹ vừa bước vào”)

I Tác giả - Tác phẩm:

- Là bài kí.

- Trích từ báo “Yêu trẻ”- TPHCM.

- Thể loại: Bút kí-biểu cảm

- Bố cục:

 Từ đầu … “thế giới mà mẹ vừa bước vào”: Nỗi lòng yêu thương của mẹ.

 Còn lại: Cảm nghĩ của mẹ về vai trò của xã hội và nhà trường trong giáo dục trẻ em.

II Đọc - tóm tắt - tìm hiểu chú thích:

III Tìm hiểu văn bản:

1 Nỗi lòng người mẹ:

- Hoàn cảnh nảy sinh tâm trạng: đêm trước ngày khai trường con vào lớp Một.

- Diễn biến tâm trạng của mẹ:

 Mẹ không tập trung vào việc gì cả.

 Mẹ lên giường và trằn trọc.

(?)Từ đó em nhận thấy tâm trạng của người mẹ và con có gì khác

nhau? Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? (+ Mẹ: hồi hộp, bồn

chồn, thao thức, trằn trọc không ngủ được, suy nghĩ triền miên + Con:

thanh thản, nhẹ nhàng, vô tư… + Nghệ thuật: tương phản.

(?)Tại sao người mẹ lại có tâm trạng đó?

H thảo luận: G gợi ý: Người mẹ không ngủ được có phải vì lo lắng cho

con hay vì mẹ đang nôn nao nghĩ về ngày khai trường của mình?

Hay vì nhiều lí do khác nữa?

+ Thứ 1: Lo lắng cho con vì tuy mẹ đã chuẩn bị rất chu đáo cũng như bé

đã làm quen với trường, lớp, thầy cô từ lúc 3 tuổi nhưng tất cả những gì

bé tiếp nhận chỉ như một cuộc dạo chơi Còn giờ đây là một sự dấn thân

thực sự vào con đường học vấn, một bước ngoặc quan trọng trong cuộc

đời học sinh.

+ Thứ 2: (là yếu tố chính) nôn nao nghĩ về ngày khai trường năm xưa của

mình → Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường đã để lại dấu ấn trong

tâm hồn mẹ? (+ “Cứ nhắm mắt lại… dài và hẹp.”; + “Cho nên ấn

tượng… bước vào.”)

(?)Tại sao ngày khai trừơng lại để lại dấu ấn thật sâu đậm trong tâm

hồn người mẹ? (Có thể là ngày đầu tiên mẹ được đến trường, được bà

dắt đi học, nhưng cũng có thể là sự cảm nhận về 1 ngôi trường hoàn toàn

mới lạ mà trong đó là 1 thế giới kì diệu đang từng giây từng phút diễn ra

trong ngày khai trường đầu đời ấy (không khí, cảnh vật)).

(?)Từ cảm xúc ấy em hiểu tình cảm sâu nặng nào đang diễn ra trong

lòng người mẹ? (Nhớ thương bà ngoại Nhớ mái trường xưa)

(?)Từ dấu ấn sâu đậm của ngày khai trường, điều mà mẹ mong

muốn cho con ở đây là gì? (+ “Mẹ muốn nhẹ nhàng, cẩn thận và tự

nhiên ghi vào lòng con…xao xuyến”; + Mẹ mong con có những khái

niệm đẹp về ngày khai trường đầu tiên bởi những khái niệm đẹp đẽ này

sẽ là hành trang theo con suốt cuộc đời.)

(?)Từ sự trăn trở, suy nghĩ đến những mong muốn của mẹ, em thấy

mẹ là người như thế nào? (Tấm lòng thương yêu con sâu sắc, tình cảm

đẹp đẽ sâu nặng đối với con Mẹ đã hết mực thương yêu, lo lắng cho con,

không chỉ lo lắng cho con có một cuộc sống vật chất sung túc, đầy đủ mà

mẹ còn mong muốn cho con có một tâm hồn trong sáng, rộng mở Yêu

quý biết ơn trường học Sẵn sàng hy sinh vì sự tiến bộ của con Tin tưởng

ở tương lai con cái.)

(?)Trong văn bản có phải mẹ đang nói trực tiếp với con hay không?

Theo em mẹ đang tâm sự với ai? Cách viết này có tác dụng gì?

+ Người mẹ không nói trực tiếp với con hoặc với ai cả Mẹ nhìn con ngủ

như tâm sự với con nhưng thực ra là nói với chính mình.

+ Cách viết này làm nổi bật tâm trạng,khắc họa được tâm tư tình cảm,

những điều sâu thẳm khó nói bằng lời trực tiếp.

(?)Trong đêm không ngủ đó người mẹ đã nghĩ về những điều gì? (Về

ngày hội khai trường Về sự ảnh hưởng của giáo dục đối với con cái.)

(?)Câu văn nào nói lên vai trò & tầm quan trọng to lớn của nhà

trường đối với thế hệ trẻ?

(?)Trong câu văn đó em hiểu như thế nào về ý nghĩa của câu tục ngữ

“sai một li đi một dặm” khi gắn với sự nghiệp giáo dục của n ước ta?

(Không được sai lầm trong giáo dục vì giáo dục quyết định tương lai của

đất nước.)

(?)Kết thúc văn bản người mẹ nói với con điều gì?

(?)“Bước qua cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra” em hiểu thế

giới kì diệu đó là gì? (H thảo luận.)→ Nhà trường mang lại cho em tri

thức, tư tưởng, đạo lí về tình bạn, tình thầy trò.

(?)Từ đó em thấy được những suy nghĩ gì của người mẹ về nhà

trường?

 Hoạt động 4: Hướng dẫn tổng kết và luyện tập

(?)Văn bản viết về tâm trạng của mẹ trong ngày khai trường của

con, qua tâm trạng đó của người mẹ,em hiểu được gì về vấn đề mà

tác giả muốn nói ở đây?( H đọc ghi nhớ SGK/9 )

(?)Em nhận thấy ở nước ta, ngày khai trường có diễn ra như là một

ngày lễ của toàn xã hội không? Hãy miêu tả quang cảnh một ngày

hội khai trường của em?

(?)Luyện tập: Kể 1 kỉ niệm sâu sắc nhất của em đối với mẹ & phát biểu

 …nhưng vẫn không ngủ được.

 … ấn tượng về buổi khai trường đầu tiên ấy rất sâu đậm.

 … nhớ sự nôn nao, hồi hộp, nỗi chơi vơi, hốt hoảng khi cổng trường đóng lại

→ Thao thức không ngủ, suy nghĩ triền miên.

 Tấm lòng thương yêu con, tình cảm đẹp đẽ, sâu nặng đối với con

2 Suy nghĩ của người mẹ về ngày mai “

khi cổng trường mở ra ”:

- “Ai cũng biết rằng …sau này” → giáo dục có ý nghĩa quyết định tương lai của đất nước.

- “Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của con, bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra.”

 Khẳng định vai trò to lớn của nhà trường đối với con người, tin tưởng ở sự nghiệp giáo dục, khích lệ con đến trường học tập

*) Ghi nhớ: (SGK/9)

cảm nghĩ của em về kỉ niệm đó bằng 1 đoạn văn.

IV Luyện tập: (SGK/9)

4 Củng cố: - Cho H đọc lại từ “ Thực sự mẹ không… bước nào”

- Theo em, em sẽ làm gì để bù đắp lại tình cảm mà mẹ dành cho em?

5 Dặn dò: - Học phần Ghi nhớ SGK/9, vở ghi – Làm luyện tập.

- Xem trước và soạn bài “ Mẹ tôi ” theo câu hỏi SGK/11-12

- Đọc thêm bài “Trường học” SGK/9

Ngày soạn:

Tuần Tiết:

A Văn bản:

MẸ TÔI ( Etmônđô đơ A-mi-xi )

A Mục tiêu:Giúp H:

- Cảm nhận và hiểu được, thấm thía những tình cảm thiêng liêng, sâu nặng của cha mẹ đối với con cái Không được chà đạp lên tình cảm đó

- Nghệ thuật biểu hiện thái độ, tình cảm và tâm trạng gián tiếp qua một bức thư Ngôi thứ nhất, xưng “tôi” - nhân vật kể chuyện

B Các bước lên lớp:

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ: - Tóm tắt ngắn gọn VB “Cổng trường mở ra”?

- Bài học sâu sắc nhất mà em học tập được là gì?

3 Bài mới: Giới thiệu bài: Trong cuộc đời của mỗi chúng ta, người mẹ có một ví trí và ý nghĩa hết

sức lớn lao, thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải khi nào ta cũng ý thức hết được điều đó Chỉ đến khi nhận được lỗi lầm ta mới nhận ra tất cả Văn bản hôm nay sẽ cho ta một bài học như thế

 Hoạt động 1: Hướng dẫn đọc và tìm hiểu phần chú thích

a Đọc phần giới thiệu tác giả- tác phẩm

b Đọc toàn văn bản

Cách đọc: Khi đọc thể hiện những tâm tư & tình cảm buồn

khổ của người cha trước lỗi lầm của con và sự tôn trọng của

ông đối với con mình.Giọng chậm rai, tình cảm, tha thiết và

nghiêm Chú ý các câu cảm thán, đọc với giọng thích hợp

H đọc G uốn nắn

c Đọc phần chú thích (Thống kê từ ngữ khó hiểu lên bảng,

hướng dẫn tìm hiểu kĩ)

d Tìm hiểu sơ lược văn bản:

(?)Xác định kiểu thể loại của văn bản? (Thư từ-biểu cảm)

(?)Văn bản kể lại chuyện gì? (Enricô đã phạm lỗi “lúc cô

giáo đến thăm, khi nói với mẹ tôi có nhỡ thốt ra 1 lời thiếu lễ

độ”… Người cha bộc lộ thái độ buồn bã, tức giận của mình

qua bức thư gửi con trai.)

(?)Em hãy tóm tắt văn bản “Mẹ tôi”? (Văn bản kể lại việc

Enricô đã phạm lỗi lúc cô giáo đến thăm, khi nói với mẹ cậu

nhỡ thốt ra 1 lời thiếu lễ độ Thư gửi cho Enricô, người cha

đã bộc lộ thái độ buồn bã, tức giận Đồng thời nói đến công

lao to lớn của mẹ cậu bé và ông đưa ra lời khuyên nhủ rất

chân tình, sâu sắc đối với con trai

(?)Nhân vật chính trong văn bản là ai? Vì sao em xác

định được như thế? (Người bố Vì hầu hết lời nói trong văn

bản này là lời tâm tình của ông.)

(?)Trong tâm trạng của người bố có: Hình ảnh người mẹ

Những lời nhắn nhủ dành cho con Thái độ dứt khoát của bố

dành cho con Em hãy xác định các nội dung đó trên văn

bản?

I Tác giả - Tác phẩm:

(SGK/11)

II Đọc - tìm hiểu chú thích - đại

ý:

- Thể loại: Thư từ-biểu cảm

- Bố cục:

 Từ đầu … “ngày con mất mẹ”: Hình ảnh người mẹ

 Tiếp … “chà đạp lên tình thương yêu đó”: Những lời nhắn nhủ dành cho con

 Còn lại: Thái độ răn dạy dứt khoát của bố dành cho con

(?)Văn bản là một bức thư của người bố gửi cho con

nhưng tại sao lại có nhan đề là “Mẹ tôi”? (Vì người bố

viết thư để nhấn mạnh, đề cao vai trò người mẹ đối với con

cái Không để cho người mẹ xuất hiện trực tiếp giúp tác giả

dễ dàng mô tả cũng như bộc lộ những tình cảm và thái độ

quý trọng của người bố đối với mẹ, mới có thể nói một cách

tế nhị và sâu sắc những gian khổ hi sinh mà người mẹ đã âm

thầm, lặng lẽ dành cho đứa con của mình Người bố viết thư

là để giáo dục đứa con có thái độ và tình cảm kính yêu, biết

ơn đối với người mẹ.)

 Hoạt động 2: Hướng dẫn tìm hiểu chi tiết văn bản

(?)Theo dõi phần đầu văn bản hãy cho biết vì sao người

bố lại viết thư cho con? (Lúc cô giáo đến thăm,người con lỡ

thốt ra một lời vô lễ với mẹ)

(?)Từ sự việc ấy em thấy thái độ của người bố đối với

Enricô như thế nào? (Buồn bã, tức giận)

(?)Dựa vào đâu mà em biết được điều đó? Tìm những từ

ngữ, hình ảnh, lời lẽ trong bức thư thể hiện rõ điều đó?

(Dựa vào lời bố viết trong thư)

(?)Theo em vì sao người cha cảm thấy “sự hỗn láo của

con như một nhát dao đâm vào tim bố vậy”? (Vì cha vô

cùng yêu quý mẹ; yêu quý con; và thất vọng vì con hư, phản

lại tình yêu thương của cha mẹ.)

(?)Nhát dao hỗn láo của con đã đâm vào trái tim yêu

thương của cha, nhưng theo em nhát dao ấy có làm đau

trái tim người mẹ? (Càng làm đau hơn trái tim người mẹ.Vì

trái tim của người mẹ chỉ có tình yêu thương.)

(?)Lý do gì đã khiến ông có thái độ ấy? (Ông cảm thấy hụt

hẫng, bất ngờ Ông không thể ngờ được vì sao Enricô lại có

thể có thái độ như thế đối với mẹ.)

(?)Vậy bà mẹ của Enricô là người như thế nào? Căn cứ

vào đâu mà em có được nhận xét đó? (Hết lòng yêu

thương con)

(?)Em cảm nhận được phẩm chất cao quý nào của người

mẹ sáng lên từ những chi tiết đó? (Mẹ của Enricô đã lo

lắng, khổ sở, vất vả, hi sinh bản thân, chấp nhận làm những

việc hèn nhát, miễn sao cho Enricô đựợc sống Vậy mà giờ

đây Enricô lại đối xử với mẹ như vậy và chúng ta càng hiểu

sâu sắc được tại sao người bố lại có thái độ nghiêm khắc với

con.)

(?)Từ hình ảnh người mẹ cuả Enricô, em có cảm nhận gì

về tấm lòng cao cả của các bà mẹ nói chung, bà mẹ Việt

Nam nói riêng, (hay mẹ em)? (H tự bộc lộ)

(?)Đọc lại đoạn 2 và cho biết đâu là những lời khuyên sâu

sắc của người bố đối với con?

(?)Em có suy nghĩ gì trước những lời cảnh tỉnh này của

người cha? (H thảo luận )

G bình: Những lời nói của cha thật chí tình và sâu sắc

Những gì đã mất đi thì vĩnh viễn không bao gờ lấy lại được,

đặc biệt đó là người mẹ của chúng ta Mất mẹ, tâm hồn

chúng ta trở nên trống vắng, lạnh giá, mất đi một điểm tựa

vững vàng nhất, nhất là trước đó chúng ta đã làm một việc gì

II Tìm hiểu văn bản:

1 Nguyên nhân viết thư và thái

độ của người bố:

Khi nói với mẹ, tôi nhỡ thốt ra một lời thiếu lễ độ. Buồn bã, tức giận và mong con hiểu được công lao sự hi sinh vô bờ biển của mẹ nên quyết định viết thư để giáo dục con

- “Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố.”

- “Bố không thể nén được cơn tức giận đvới con.”

- “Con mà lại xúc phạm đến mẹ con ư?”

- “Thật đáng xấu hổ & nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình yêu thương đó.”

2 Hình ảnh người mẹ:

- “Mẹ đã thức suốt đêm, cúi mình trên chiếc nôi… mất con”

- “Mẹ sẵn sàng bỏ hết 1 năm hạnh phúc…cứu sống con.”

→ Dành hết tình thương cho con, quên mình vì con

3 Những lời nhắn nhủ của người

bố:

- “Dù có khôn lớn … làm cho mẹ đau lòng”

- “Lương tâm con sẽ không … như

bị khổ hình”

- “Con hãy nhớ rằng, tình yêu

đó có lỗi với mẹ thì giờ đây mọi cố gắng của chúng ta nhằm

chuộc lỗi lầm với mẹ sẽ trở nên vô nghĩa mà thôi Và từ đó,

chúng ta sẽ sống trong day dứt, dày vò bởi một người mẹ đã

hy sinh cả cuộc đời vì chúng ta vậy mà có lúc chúng ta đã

làm cho mẹ đau đớn Qua đó người cha muốn cảnh tình

những đứa con bội bạc với cha mẹ,sẽ cảm thấy tự hổ thẹn khi

chà đạp lên tình thương yêu của cha mẹ và sẽ bị người khác

coi thường, lên án

(?)Qua những lời nhắn nhủ đó em hiểu gì về người cha?

(Là người vô cùng yêu quý gia đình Là người có được

những tình cảm thiêng liêng, không bao giờ làm điều xấu để

phẩi xấu hổ, nhục nhã.)

(?)Trước tấm lòng yêu thương, hi sinh của mẹ dành cho

Enricô, người bố răn dạy con điều gì?

(?)Em hiểu được điều gì qua lời khuyên nhủ của bố? Em

thấy đó là những lời khuyên như thế nào?

(Chúng ta cố gắng đừng bao giờ làm một việc gì sai quấy

khiến mẹ đau lòng Khi có lỡ phạm lỗi, chúng ta phải biết

thành khẩn nhận lỗi, bởi mẹ là người rất bao dung, độ lượng,

người sẽ sẵn sàng tha thứ cho mọi lỗi lầm của chúng ta.)

(?)Trong những lời nói đó, giọng điệu người bố có gì đặc

biệt? (Vừa dứt khoát như ra lệnh, vừa mềm mại như khuyên

nhủ.)

(?)Em hiểu như thế nào về lời khuyên của người bố “Con

phải xin lỗi mẹ, không phải vì sợ bố mà do sự thành khẩn

trong lòng”? (Người bố muốn con thành thật Xin lỗi vì hối

lỗi trong lòng, vì thương mẹ, chứ không vì sợ hãi.)

(?)Qua đó em hiểu gì hơn về người bố? (Là người có tình

cảm yêu ghét rõ ràng, yêu sự tử tế, căm ghét sự phản bội)

(?)Em có đồng tình với một người bố như thế không?

(Có)

(?)Tại sao người bố không nói trực tiếp mà lại phải viết

thư cho con? (Viết thư thể hiện được tình cảm sâu sắc, tế

nhị, kín đáo; mà chỉ riêng người mắc lỗi biết, vừa giữ được

tự trọng cho người mắc lỗi, vừa dễ dàng bộc lộ → là bài học

về cách cư xử trong cuộc sống.)

(?)Theo em điều gì đã khiến Enricô xúc động vô cùng khi

đọc thư bố? Trong 4 lí do nêu ở ở phần tìm hiểu văn bản

sgk/13, em chọn lí do nào? ( Có thể là a, b, c)

 Hoạt động 3: Hướng dẫn tổng kết và luyện tập

(?)Qua bức thư người bố gửi cho Enricô em cảm nhận

được những điều sâu sắc nào của tình cảm con người?

(Tình cảm cha mẹ dành cho con cái và con cái dành cho cha

mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả, con cái phải hiểu được

công lao to lớn không gì so sánh được của người mẹ và hãy

luôn cố gắng làm việc tốt để đền đáp công ơn đó Con cái

không có quyền hư đốn, chà đạp lên tình cảm đó.)

(?)Theo em có gì độc đáo trong cách thể hiện văn bản

này? Tác dụng? (Dùng hình thức viết thư, người viết có cơ

hội bày tỏ trực tiếp cảm xúc và thái độ một cáhc chân thành)

(?)Liên hệ: Em hãy đọc những câu ca dao, bài hát ca ngợi

tấm lòng cha mẹ dành cho con cái, con cái dành cho cha

thương yêu, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng hơn cả.”

4 Lời răn dạy của bố:

- “Không bao giờ con được thốt ra một lời nói nặng với mẹ.”

- “Con phải xin lỗi mẹ.”

- “Con hãy cầu xin mẹ hôn con.”

→ Chân tình, sâu sắc (đừng làm cho mẹ đau lòng, nếu có lỗi phải biết nhận lỗi)

*) Ghi nhớ: (SGK/12)

IV Luyện tập:

mẹ? (Lòng mẹ … ; Công cha …)

Gọi H đọc lại ghi nhớ SGK/12

Hướng dẫn H làm miệng bài tập SGK/12

1 Đọc đoạn văn em thích

2 Kể lại một sự việc em gây

ra làm bố mẹ đau lòng

4 Củng cố: Cho H đọc thêm “ Thư gửi mẹ” và “ Vì sao hoa cúc có nhiều cánh nhỏ” SGK/12-13

5 Dặn dò: - Học thuộc ghi nhớ và vở ghi

- Đọc lại văn bản và tóm tắt ngắn gọn

- Đọc trước và soạn bài “Từ ghép” theo câu hỏi SGK/13-14

Ngày soạn:

Tuần Tiết

A Văn bản:

B.TỪ GHÉP

A Mục tiêu: Giúp H:

- Nắm được cấu tạo của 2 loại từ ghép: chính phụ, đẳng lập

- Hiểu được cơ chế tạo nghĩa của từ ghép Tiếng Việt

- Vận dụng những hiểu biết về cơ chế tạo nghĩa vào việc tìm hiểu nghĩa của hệ thống từ ghép TV

B Các bước lên lớp:

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ: - Hãy chọn đọc diễn cảm 1 đoạn trong thư của bố gửi Enricô thể hiện vai trò vô cùng lớn lao của người mẹ đối với con?

- Văn bản “Mẹ tôi” đã gợi cho em những suy nghĩ gì về mẹ của mình?

3 Bài mới: Giới thiệu bài: Ở lớp 6, các em đã học bài “Cấu tạo của từ Tiếng Việt”, qua đó phần

nào các em đã nắm được khái niệm về từ ghép (đó là những từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có nghĩa với nhau tạo thành) Để giúp các em có một kiến thức sâu rộng hơn về cấu tạo, trật tự sắp xếp và nghĩa của từ ghép chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài học hôm nay

 Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu tạo của các loại từ ghép

 Bước 1: H đọc các đoạn văn phần 1 trong mục I(các

loại từ ghép), chú ý các từ ghép in đậm

 Bước 2: Trả lời câu hỏi:

(?)Hãy giải nghĩa cụ thể của từng từ sau: “bà”, “bà

ngoại”, “thơm”, “thơm phức” Sau đó so sánh nghĩa

của từ “bà” với từ “bà ngoại”, “thơm” với “thơm

phức” khác nhau như thế nào?

- Bà : người đàn bà sinh ra mẹ, cha

- Bà ngoại: người đàn bà sinh ra mẹ

- Thơm: có mùi như hương của hoa,dễ chịu làm cho con

người thích ngửi

- Thơm phức: có mùi thơm bốc lên mạnh,hấp dẫn

(?)Nhận xét về nghĩa của từ ghép “bà ngoại “, “thơm

phức” so với nghĩa của từ đơn “bà”, “thơm”? (H thảo

luận)

- Nghĩa của từ “bà ngoại” hẹp hơn nghĩa của từ “bà”

- nghĩa của từ “thơm phức” hẹp hơn nghĩa của từ “thơm”

(?)Tại sao lại có sự khác nhau ấy? Tiếng đứng sau có

tác dụng gì đối với tiếng đứng trước? (Các tiếng:

“ngoại”, “phức” bổ sung nghĩa cho các tiếng đứng trước.)

(?)Các tiếng trong từ ghép “bà ngoại”, “thơm phức”

tiếng nào là tiếng chính? Tiếng nào là tiếng phụ?

+ Tiếng được bổ sung nghĩa là tiếng chính

+ Tiếng bổ sung nghĩa là tiếng phụ

bà thơm

↑ ↑

ngoại phức

 Từ ghép có tiếng chính, tiếng phụ gọi là từ ghép chính

phụ

(?)Từ ghép chính phụ có tiếng chính làm chỗ dựa và

I Các loại từ ghép:

1 Từ ghép chính phụ:

Tiếng chính (Tiếng được bổ sung nghĩa)

Tiếng phụ (Tiếng

bổ sung nghĩa)

Nghĩa của

từ ghép chính phụ

BÀ (người đàn bà sinh ra mẹ hoặc cha)

NGOẠI → người

đàn bà sinh ra mẹ

THƠM (có mùi như hương của hoa,dễ chịu làm cho con người thích ngửi)

PH ỨC → có mùi

thơm bốc lên mạnh, hấp dẫn

 Hẹp hơn, cụ

thể hơn

tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính Qua đó em

hãy nhận xét vị trí của tiếng chính và tiếng phụ trong

từ ghép chính phụ? (tiếng chính đứng trước, tiếng phụ

đứng sau)

7.Rút ra nghĩa của từ ghép chính phụ? (hẹp hơn, cụ thể

hơn nghĩa tiếng chính) Cho ví dụ? (xe đạp, bà nội, hoa

hồng)

→ Lưu ý: các từ “dưa hấu, cá trích, ốc bưu”…có các tiếng

“hấu, trích, bưu” Đã bị mất nghĩa nhưng vẫn xác định là từ

ghép chính phụ vì nghĩa của các từ này hẹp hơn nghĩa của

các tiếng chính

(?)Em hãy tìm một vài từ ghép chính phụ trong 2 văn

bản đã học, nói rõ tiếng nào tiếng chính, tiếng nào tiếng

phụ, nghĩa của nó?

 Bước 3: Đọc ghi nhớ ý 1-2 SGK/14

(?)Vậy em hiểu thế nào là từ ghép chính phụ? (H đọc

ghi nhớ 1)

→ Chuyển: Khác với từ ghép chính phụ, cơ chế tạo nghĩa

của từ ghép đẳng lập rất đa dạng

 Bước 4: H đọc ví dụ SGK/15

Gọi H đọc đoạn văn phần 2 SGK/15 Chú ý các từ ghép in

đậm

 Bước 5: Trả lời câu hỏi

(?)Các từ: “quần áo, trầm bổng”, có phân ra tiếng

chính, tiếng phụ không? (Các tiếng bình đẳng với nhau

về mặt ngữ pháp) Cho 1 số vd? (Xinh đẹp, nhà cửa, giầy

dép)

→ Từ ghép có các tiếng không phân ra tiếng chính, tiếng

phụ gọi là từ ghép đẳng lập

(?)Các từ ghép đẳng lập vừa nêu, chúng giống và khác

nhau như thế nào về cơ chế tạo nghĩa? (H thảo luận)

+ Khác: các tiếng trong từ ghép đẳng lập hoặc đồng nghĩa

(to = lớn, xinh = đẹp) hoặc trái nghĩa (trầm ≠ bổng, đi ≠

lại) hoặc cùng chỉ những sự vật, hiện tượng gần gũi nhau

(cùng trường nghĩa: nhà - cửa, quần – áo…)

+ Giống: nghĩa của từ ghép đẳng lập chung hơn, khái quát

hơn so với nghĩa của các tiếng→ là nét chung thường thấy

của từ ghép đẳng lập khi xét về nghĩa của nó Vd: quần áo:

quần và áo nói chung; trầm bổng : nghe êm tai

→ Lưu ý: các từ ghép: giấy má, viết lách, quà cáp…có các

tiếng đứng sau không còn rõ nghĩa nhưng nghĩa của những

từ ghép trên khái quát hơn nghĩa của từng tiếng → từ ghép

đẳng lập

(?)Tìm các từ ghép đẳng lập trong 2 văn bản đã học?

(?)Xét về mặt cấu tạo và ý nghĩa em hiểu thế nào là từ

ghép đẳng lập? (H đọc phần ghi nhớ 2/sgk )

 Bước 6: H đọc toàn ghi nhớ (SGK/14)

 Hoạt động 2: Củng cố lại nghĩa của các loại từ ghép

H đọc ghi nhớ (SGK/14)

 Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập:

BT 1,2,3/ 15 H tự làm G sửa, giảng

BT 4 / 15: Giải thích cách dùng từ ghép:

- Có thể nói “1 cuốn sách, 1 cuốn vở” vì sách và vở là danh

từ chỉ sự vật tồn tại dưới dạng cá thể, có thể đếm được

- Còn “sách vở” là từ ghép đẳng lập có nghĩa tổng hợp, chỉ

 nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn, cụ thể hơn nghĩa của tiếng chính

2 Từ ghép đẳng lập:

Cấu tạo Nghĩa của từ ghép

đẳng lập Quần + áo

Trầm + bổng

→ các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp

-quần và áo nói chung

- lúc trầm, lúc bổng

→ nghĩa chung hơn, khái quát hơn nghĩa các tiếng đơn lẻ

*)Bài tập nhanh: Nhận xét 2 nhóm từ sau:

(1) Trời đất, vợ chồng, đưa đón,

xa gần, tìm kiếm … (2) Mẹ con, đi lại, cá nước, non sông, buôn bán …

→ Đều là từ đẳng lập Nhóm (1) có thể đảo trật tự các tiếng được, nhóm (2) không, vì nghĩa sẽ khác

*) Ghi nhớ: (SGK/14)

II Nghĩa của từ ghép:

*) Ghi nhớ: (SGK/14)

III Luyện tập:

BT1/15: Phân loại từ ghép

- Chính phụ: lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, cười nụ…

chung cả loại nên không thể nói ”1 cuốn sách vở”.

BT 5/15 : Giải thích:

a Không phải hoa nào màu hồng cũng gọi là hoa hồng Đó

là một loài hoa để phân biệt với loài hoa khác Ngược lại,

hoa hồng không phải lúc nào cũng màu hồng: hoa hồng

vàng, hoa hồng bạch…

b Nói: “Cái áo dài ngắn quá!”: không sai về mặt dùng từ,

vì dài trong “áo dài” để phân biệt với kiểu áo, và “ngắn”

trong câu này là ngắn so với chiều dài bình thường của áo

c Không phải mọi loại cà chua đều chua Nói “quả cà chua

này ngọt quá!” là không sai Vì “chua” trong “cà chua” để

phân biệt loại này với loại khác như cà pháo, cà tím…Nói

chung cà chua có vị chua nên mới thành tên nhưng nó có

thể có vị ngọt

d Không phải loại cá nào có màu vàng cũng gọi là cá

vàng “Vàng” trong cá vàng để phân biệt với loại cá khác

Cá vàng trong 1 giai đoạn chưa trưởng thành có thể có màu

đen Cá vàng là loại cá cảnh, vây to, đuôi lớn và xòe rộng

BT6/ 16: So sánh nghĩa của các từ với nghĩa của các tiếng:

- Mát tay: bàn tay làm việc gì cũng thành công

+ mát: cảm giác về thời tiết khi trời đang nóng gặp gió

+ tay: bộ phận của cơ thể

- Nóng lòng: tâm trạng chờ đợi một điều gì đang mong

đến

+ nóng: cảm giác khi gặp nhiệt độ cao

+ lòng: bộ phận bên trong ruột (có khi chỉ tình cảm)

- Gang thép: dũng cảm và chịu đựng kiên cường

+ gang, thép: chỉ các kim loại có độ cứng

- tay chân: những người hợp tác đắc lực với ai đó

+ tay – chân: bộ phận của cơ thể

BT7/16: H lên bảng thực hiện G theo dõi, giảng giải

- Đẳng lập: suy nghĩ, chài lưới, cây cỏ,

ẩm ướt, đầu đuôi…

BT 2/15: Tạo từ ghép chính phụ

- bút chì - mưa rào - ăn bám

- thước kẻ - làm quen - trắng xóa

BT 3/15 Tạo từ ghép đẳng lập → sông → mũi núi mặt

→ non → mày → hành → muốn học ham

→ hỏi → thích

Máy hơi nước Bánh đa nem  

  than tổ ong

 

4 Củng cố: H đọc phần đọc thêm (SGK/16-17

Nghĩa của từ ghép chính phụ khác nghĩa của từ ghép đẳng lập như thế nào?

5 Dặn dò: Học bài

Soạn bài: “Liên kết trong văn bản” theo hướng dẫn SGK/17-18

Ngày soạn:

Tuần Tiết

A Văn bản: