- Để văn bản có tính liên kết, người nói hoặc người viết phải biết sử dụng những phương tiện liên kết là các từ ngữ , câu văn thích hợp để nối các câu, các đoạn v¨n... - Các nhóm cử đại [r]
Trang 1Ngày soạn:15.08.09
Ngày giảng:17.08.09
Ngữ văn: Tiết 1: cổng trường mở ra
(Lý Lan)
A Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức;
- Hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của tình mẫu tử
- Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với mỗi cuộc đời con người
- Tính chất biểu cảm của văn bản, sự giãi bày trực tiếp cảm nghĩ của người mẹ trong đêm trước ngày con vào trường
2 Kĩ năng: đọc, phân tích văn bản
3 Giáo dục: Tình yêu trường lớp, quê hương, ham học
B Phương pháp:Câu hỏi nêu vấn đề,thảo luận, thực hành
C Chuẩn bị:
1 Giáo viên: SGK, SGV, lập kế hoạch bài học
2 Học sinh: Soạn bài theo câu hỏi SGK
D Hoạt động dạy học:
1.ổn định tổ chức: 1’
2.Kiểm tra bài cũ: kiểm tra việc chuẩn bị của học sinh: 2’
3.Bài mới: Từ lớp 1 đến lớp 7 em đã được dự bao nhiêu lần khai trường và ngay khai trường nào để lại cho em ấn tượng nhất?
Hoạt động của thầy và trò To Nội dung kiến thức
? Văn bản này thuộc thể loại văn bản nào?
ở lớp 6 các em đã được học những văn bản
nào thuộc thể loại này?
? Em biết gì về tác giả, tác phẩm sẽ tìm
hiểu ngày hôm nay?
- Nhà văn có 17 năm giảng dạy môn Anh
văn ( Trích dẫn trên tờ báo văn hoá toàn
cảnh- chủ nhật 12/4/2009)
- GV: nêu yêu cầu đọc: nhỏ nhẹ, tha thiết,
chậm rãi
- GV đọc mẫu một đoạn->gọi 2 HS đọc
tiếp
- HS và GV nhận xét
- GV hướng dẫn HS giải nghĩa một số từ
khó
? Văn bản có bố cục như thế nào?
- Phần 1: Từ đầu->người mẹ bước vào
- Phần 2: còn lại
5’
30’
15’
I.Đọc tìm hiểu chung
1.Tác giả, tác phẩm a.Tác giả: Lý Lan(16/07/1957), tại thủ dầu một, tỉnh Bình Dương, quê cha ở tỉnh Quảng Đông- Trung Quốc Có nhiều TP viết cho thiếu nhi “ Ngôi nhà trong cỏ”-NXB Kim Đồng 1984 nhận
được giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam; “ Bí mật giữa tôi và thằn lằn đen”
b.Tác phẩm:
2 Đọc, giải nghĩa từ khó
Trang 2? Phần đầu của văn bản giới thiệu với em
nội dung gì?
? Theo dõi đoạn văn đầu và cho biết người
mẹ nghĩ đến con trong thời điểm nào?
? Theo em vì sao người mẹ nghĩ đến con
vào đúng thời điểm đó?
- Vì đó là bước ngoặt đầu tiên trong cuộc
đời của mỗi con người…
? Thời điểm đó gợi cảm xúc gì trong tình
cảm 2 mẹ con?
- Gọi một HS đọc từ đầu->con đường làng
dài và hẹp
- Cho HS thảo luận nhanh: 2 nhóm
+ N1: Hãy tìm những chi tiết diễn tả cảm
xúc vui sướng của con?
+N2: Những chi tiết nào diễn tả sự bâng
khuâng xao xuyến của người mẹ?
? Tâm trạng của 2 mẹ con có gì khác nhau?
điều đó được biểu hiện như thế nào?
? Vậy theo em vì sao người mẹ trằn trọc
không ngủ được?
- Mừng vì con đã lớn bâng khuâng nhớ về
ngày khai trường năm xưa của mình…
? Trong đêm không ngủ mẹ đã làm gì?
- Đắp mền, lượm đồ chơi, nhìn con ngủ,
xem lại những thứ đã chuẩn bị cho con…
? Lúc đó tâm trí mẹ đã sống lại những kỉ
niệm nào?
? Em có nhận xét gì về cách sử dụng từ ngữ
của tác giả trong đoạn văn?
3 Bố cục: 2 phần
II Đọc hiểu văn bản.
1 Nỗi lòng người mẹ.
-Thời điểm: Đêm trước ngày con vào lớp 1
- Cảm xúc: hồi hộp, vui sướng, hi vọng
- Hăng hái giúp mẹ dọn
đồ chơi
- Giấc ngủ
đến dễ dàng
-> Háo hức nhẹ nhàng, vô tư
- đắp mền cho con, dọn nhà cửa…lên giường trằn trọc…
-> Bâng khuâng xao xuyến, thao thức không ngủ, suy nghĩ triền miên
Trang 3? Qua phần trích trên cho em hình dung về
một người mẹ ntn?
-GV:Đó là đức hi sinh, một vẻ đẹp giản dị
mà lớn lao của tình mẫu tử trong cách sống
của người mẹ VN
- GV chuyển ý Cho HS đọc đoạn “ Từ
ngày mẹ còn nhỏ-> Hàng dặm sau này”?
? Đoạn văn nói về điều gì?
? Trong đêm không ngủ mẹ đã nghĩ về điều
gì?
? Câu văn nào nói lên tầm quan trọng của
giáo dục nhà trường đối với thế hệ trẻ?
- “ Mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh
hưởng… cả hàng dặm”
? Câu văn ấy được phát triển từ thành ngữ
nào?
-“Sai một li đi một dặm”
? Thành ngữ này có ý nghĩa gì khi gắn với
sự nghiệp giáo dục?
- Không được phép sai lầm vì giáo dục
quyết định tương lai của đất nước…GV liên
hệ thực tế…
? Kết thúc bài văn người mẹ nói “ Bước qua
cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ
mở ra” Vậy điều kì diệu đó là gì?
- Là thế giới của tình người,ước mơ, niềm
vui, hi vọng
? Trong bài văn có phải người mẹ đang trực
tiếp nói chuyện với con không? Theo em
người mẹ tâm sự với ai?
- Với chính mình, bằng độc thoại nội tâm
? Cách viết này có tác dụng gì?
- GV dẫn chuyển sang phần tổng kết
? Em hãy khái quát lại những nét đặc sắc về
nghệ thuật?
? Những nét nghệ thuật trên làm nổi bật nội
dung gì của văn bản?
15’
4’
5’
- Những kỉ niệm của mẹ: bà ngoại và mái trường, cảm xúc nôn nao hồi hộp…
->NT:từ láy gợi tả, cảm xúc vừa nhớ, vừa thương
=> Yêu con đến quên mình- Đó cũng là đức hi sinh, là vẻ đẹp của tình mẫu tử
2 Cảm nghĩ của người mẹ.
- Nghĩ về vai trò của giáo dục đối với nhà trường
- Không được phép sai lầm trong giáo dục
->NT: độc thoại nội tâm, kiểu văn biểu cảm
=>Nổi bật tâm trạng, khắc họa tâm tư tình cảm, những điều khó nói bằng lời
Trang 4- Gọi một HS đọc to phần ghi nhớ
- HS quan sát tranh minh họa và cho biết
bức tranh miêu tả quang cảnh gì?
III Tổng kết- Ghi nhớ.
1 Nghệ thuật: Đối lập, độc thoai nội tâm, làm nổi bật tâm trạng
2 Nội dung:
- Tấm lòng người mẹ đối với con
- Vai trò của nhà trường đối với cuộc sống con người
3 Ghi nhớ (SGK)
IV Luyện tập.
1- Phát biểu ý kiến
2- Viết một đoạn văn ngắn nêu cảm xúc của em về ngày khai trường đầu tiên
E Củng cố- dặn dò: 2’
1 Văn bản trên giúp em hiểu thêm được điều gì về người mẹ của em và chính bản thân mình?
2 Hoàn thiện đoạn văn
- Học thuộc lòng phần ghi nhớ
- Soạn bài “ Mẹ tôi”
Trang 5Ngày soạn:17.08.09
Ngày giảng:19.08.09
Tiết 2: Văn bản: Mẹ tôi
(Et-môn-đô đơ A-mi-xi)
A.Mục tiêu cần đạt.
1.Kiến thức:
- HS hiểu và nêu lên được nội dung, ý nghĩa của văn bản nhật dụng
- Thấy được tình yêu thương kính trọng cha mẹ là một tình cảm thiêng liêng cao cả, cần phải biết trân trọng và phát huy
- Nhận ra được khi có những biểu hiện thiếu lễ độ với cha mẹ thì phải có sự thành khẩn nhận lỗi
2 đoc, phân tích văn bản nhật dụng
3 GD: Giáo dục cho HS tình cảm với cha mẹ, với gia đình
B Phương pháp: Nêu và giải quyết vấn đề, thảo luận, thực hành.
C Chuẩn bị.
1 GV: SGK, SGV, lập kế hoạch bài học
2 HS: soạn bài theo câu hỏi SGK
D Hoạt động dạy- học.
1 ổn định tổ chức: 1’
2 Kiểm tra bài cũ: 5’
? Em cảm nhận được điều gì về tấm lòng của người mẹ thông qua văn bản “Cổng trường mở ra”?
3.Bài mới:Trong cuộc đời của mỗi chúng ta, người mẹ có vị trí và ý nghĩa hết sức lớn lao, thiêng liêng và cao cả Nhưng không phải khi nào ta cũng ý thức hết được điều đó Chỉ đến khi mắc những lỗi lầm ta mới nhận ra tất cả.Văn bản “ Mẹ tôi” sẽ cho chúng ta một bài học như thế
Hoạt động của GV và HS To Nội dung kiến thức
- Cho một HS đọc phần chú thích
dấu *
? Em hãy nêu một vài nét chính về
tác giả?
?Tác phẩm có xuất xứ ntn?
- GV nêu yêu cầu đọc:giọng tâm
tình
- GV đọc mẫu một đoạn->HS đọc->
Nhận xét
- Hưỡng dẫn HS giải nghĩa một số từ
khó
- Lưu ý các từ: lễ độ, cảnh cáo,quằn
5’ I.Đọc- tìm hiểu chung.
1 Tác giả, tác phẩm
a Tác giả:-(1846-1908)
- Là nhà văn ý
b Tác phẩm:Là câu truyện nhỏ trong tác phẩm “Những tấm lòng cao cả”
2 Đọc, chú thích
Trang 6quại,trưởng thành, hối hận.->Phân
biệt đâu là từ láy, từ ghép
? Theo em nội dung bức thư gửi cho
ai? (Bố-con?
? Bức thư đề cập đến vấn đề gì?
(Mẹ-con)
? Vậy xét trong toàn bài việc đặt tiêu
đề đó có phù hợp không?
- Là tiêu đề do tác giả đặt và phù
hợp với chủ đề của văn bản
- GV dẫn vào tiêu đề của phần 1
? Người mẹ của Enricô được khắc
họa qua những chi tiết nao?
-“Thức suốt đêm, cúi mình bên chiếc
nôi…quằn quại, lo sợ, khóc nức nở
nghĩ rằng mất con…sẵn sàng bỏ một
năm hạnh phúc…Đi ăn xin để nuôi
con, hi sinh tính mạng cứu sống
con…”
? Em có nhận xét gì về từ ngữ mà
tác giả sử dụng trong đoạn trên?
? Những từ ngữ đó giúp em nhìn
nhận người mẹ của Enricô ntn?
- Qua những chi tiết đó ta hình dung
hình ảnh người mẹ thật lớn lao, vĩ
đại…
? Khi biết con như vậy người cha đã
phản ứng ntn?
-HS đọc đoạn văn đầu
? Trong đoạn văn đầu tác giả sử
dụng phương thức biểu đạt gì? ngôi
kể thứ mấy?(Tự sự, ngôi kể thứ
nhất)
? Với ngôi kể đó tác giả đã cho biết
đứa con mắc lỗi lầm gì đối với mẹ?
( Thốt ra lời nói nặng)
? Trước lỗi lầm đó của con, người
cha đã có việc làm ntn?
? Việc làm ấy biểu thị thái độ gì của
người cha?
- HS đọc “Hãy nghĩ kĩ->đau lòng”
? Từ sự tức giận đó, người cha tìm
cách nào để thuyết phục người con?
30’
15’
15’
II.Đọc hiểu văn bản.
1.Hình ảnh người mẹ.
- NT:từ ngữ biểu cảm, từ láy gợi tả
=>Hết lòng yêu thương con, giàu
đức hi sinh
2.Thái độ và tình cảm của người cha đối với con.
-Viết thư cảnh cáo:sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim ->tức giận
+Gợi lai kỉ niệm mẹ-con
+Khẳng định vai trò của người mẹ
Trang 7- HS đọc “Con sễ không thể sống
thanh thản…tình yêu thương đó”
?Trong đoạn vừa đọc em hãy tìm lời
dạy của người cha đối với con?
-“Con hãynhớ rằng tình yêu thương
kính trọng cha mẹ là tình cảm
thiêng liêng”
?Em có nhận xét gì về lời dạy của
cha đối với người con?
-Yêu cầu HS theo dõi đoạn cuối
? Sau lời dạy chân tình, người cha đã
chỉ bảo người con phải có thái độ,
việc làm ntn với mẹ?
-“Ôm hôn mẹ, xin lỗi mẹ…”
? Qua phân tích em thấy thái độ của
người cha đối với con ntn?
* GV chia nhóm thảo luận câu hỏi 5
trong SGK
-Tình cảm sâu sắc thường tế nhị, kín
đáo, nhiều khi không nói ra một
cách trực tiếp->viết thư là chỉ nói
riêng cho người mắc lỗi biêt, giữ
được sự kín đáo tế nhị, vừa không
làm người mắc lỗi mất lòng tự trọng
Đó là bài học về cách ứng xử trong
gia đình, ở trường và ngoài xã hội
? Văn bản có những nét đặc sắc gì
về nghệ thuật và nội dung?
- HS đọc to phần ghi nhớ
- HS làm bài tập 1 tại lớp
- Làm bài tập 4 SGK trang 12->Cho
hs liên hệ bản thân
- Bài tập 2 làm ở nhà
5’
trong cuộc đời người con
- Dạy con chân tình, sâu sắc
- Dạy con biết hành động để tỏ lòng kính trọng
=>Kiên quyết, nghiêm khắc
III.Tổng kết-Ghi nhớ.
1.Nghệ thuật:
- Phương thức tự sự- biểu cảm
- Chọn thể loại viết thư
2.Nội dung:Thông qua hình thức viết thư người cha giáo dục con cái có thái độ lễ độ và tình cảm kính yêu biết ơn đối với cha mẹ
3.Ghi nhớ:SGK
IV.Luyện tập.
E.Củng cố- dặn dò: 2’
1.Củng cố:Qua văn bản em rút ra được điều gì cho bản thân?
Trang 88 2.DÆn dß:- Häc thuéc phÇn ghi nhí
- So¹n bµi “C©u ghÐp”
Trang 9Ngày soạn: 16/08/2010
Ngày giảng: 19/08/2010
Tiết 3- Bài Từ ghép
A.Mục tiêu cần đạt.
1.Kiến thức:
- Cấu tạo của 2 loại từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập
- Đặc điểm về nghĩa của các từ ghép chính phụ và đẳng lập
2.Kĩ năng: Nhận diện các loại từ ghép Mở rộng , hệ thống hoá vốn từ Sử dụng từ:
dùng từ ghép chính phụ khi cần diễn đạt cái cụ thể, dùng từ ghép đẳng lập khi cần diễn đạt cái khái quát
3.Giáo dục : HS yêu thích TV.
B.Phương pháp:Nêu và giải quyết vấn đề, quy nạp, thảo luận, thực hành.
C.Chuẩn bị:
1.GV:SGK,SGV, lập kế hoạch bài học
2.HS:soạn bài theo câu hỏi SGK
D.Hoạt động dạy-học.
1.ổn định tổ chức: 1’
2.Kiểm tra bài cũ: Qua văn bẩn “Mẹ tôi” em rút ra được điều gì cho bản thân?(5’) 3.Bài mới: Các em đã được biết thế nào là từ ghép, từ ghép có những loại nào và cơ chế tạo nghĩa ra sao…Chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hôm nay
.Ôn khái niệm từ ghép.
?Em hãy nhắc lại thế nào là từ
ghép?cho ví dụ?
-> Đó là những từ phức được tạo ra
bằng cách ghép các tiếng có quan hệ
với nhau về nghĩa
- GV chuẩn bị VD trên bảng phụ-> HS
đọc
?Trong các từ ghép bà ngoại, thơm
phức,tiếng nào là tiếng chính,tiếng nào
là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng
chính?
-VD: bà ngoại, thơm phức
C p c p
?Em có nhận xét gì về vị trí trật tự của
các tiếng trong mỗi từ?
?Những từ ghép có cấu trúc như vậy gọi
là từ ghép gì?
- HS đọc
2’
10’
I.Các loại từ ghép.
1.Bài tập 1
a.VD
b Nhận xét:
-Từ ghép có tiếng chính và tiếng phụ, tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính
-Trật tự: tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau
->Từ ghép chính phụ
2.Bài tập 2
a.VD: quần áo, trầm bổng
Trang 10?Các tiếng trong 2 từ:quần áo, trầm
bổng có xác định được đâu là tiếng
chính, đâu là tiếng phụ không?
?Em có nhận xét gì về vai trò của các
tiếng trong mỗi từ ghép nói trên?
?Hãy gọi tên loại từ ghép này?
?Qua phân tích các VD có mấy loại từ
ghép?
- Gọi một HS đọc to phần ghi nhớ 1
- GV dẫn sang phần II
- HS nêu yêu cầu 1 trong SGK
?Hãy giải thích nghĩa và so sánh nghĩa
của các từ: bà-bà ngoại; thơm- thơm
phức?
?Hãy giải thích nghĩa và so sánh nghĩa
của các từ trong các tiếng tạo nên
nó?(quần áo; quần,áo- trầm bổng; trầm,
bổng)
?Qua phân tích em có kết luận gì về
nghĩa của từ ghép chính phụ và từ ghép
đẳng lập?
- Một hs đọc to phần ghi nhớ
-GV dẫn sang phần luyện tập
1.Bài tập 1:Nhận diện từ ghép
-BT1 hs làm độc lập
2.Bài tập 2:Tạo lập từ ghép
3.Bài tập 3:Tương tự bài 2
4.Bài tập 4:Lí giải một số kiểu kết hợp
từ trên cơ sở hiểu nghĩa của từ ghép
-GV chia lớp làm 3 nhóm thảo luận mỗi
nhóm một bài.2,3,4
-Các nhóm trình bày->Nhận xét, bổ
sung
*Sau khi hs làm song các bài tập, gv
10’
15’
b.Nhận xét:
- Không xác định được tiếng chính và tiếng phụ
- Các tiếng bình đẳng với nhau về mặt ngữ pháp
->Từ ghép đẳng lập
*.Ghi nhớ 1(SGK-14)
II.Nghĩa của từ ghép.
1.Bài tập(SGK)
2.Nhận xét:
- Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn tiếng chính Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa
- Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo nên nó Từ ghép đẳng lập có tính chất hợp nghĩa
*.Ghi nhớ 2(SGK)
III.Luyện tập Bài tập 1: Xếp các từ ghép theo bảng
phân loại:
Từ ghép chính phụ Từ ghép đẳng lập
Lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, cây cỏ, cười nụ
Suy nghĩ, chài lưới, ẩm ướt,
đầu đuôi
Bài tập 2 : Tạo từ ghép chính phụ
Bút + chì = bút chì
Thước + kẻ = thước kẻ Mưa + rào = mưa rào Làm + quen = làm quen
ăn + bám = ăn bám Trắng + xoá = Trắng xoá
Vui + tai = vui tai Nhát + gan = nhát gan
Trang 11lưu ý hiện tượng mờ nghĩa ở một tiếng
trong từ ghép: vườn tược, chó má, tre
pheo, gà qué, chợ búa…
5.Bài tập 5,6:Luyện tập tra từ điển ý
a,b,c
Bài tập 3 : Tạo từ ghép đẳng lập
Núi + sông = núi sông Ham + thích = ham thích Núi + đồi = núi đồi Ham + mê = ham mê Xinh + đẹp = xinh đẹp Xinh + tươi = xinh tươi Mặt + mũi = mặt mũi Học + tập = Học tập Tươi + đẹp = tươi đẹp Học + hỏi = Học hỏi Tươi + non = tươi non
Bài tập 4: Có thể nói “ một cuốn sách”
nhưng không thể nói “ một cuốn sách vở” vì :
- Sách vở là sự vật tồn tại dưới dạng cá thể, có thể đếm được
- Sách vở: Từ ghép đẳng lập có ý nghãi khái quát, tổng hợp nên không thể đếm được
Bài tập 5:
a Không phải mọi thứ hoa có màu hồng
đều gọi là hoa hồng, vì
- Hoa hồng : là một loại hoa như hoa cúc, hoa huệ…
- Có nhiều loại hoa màu hồng nhưng không gọi là hoa hồng như hoa giấy, hoa rong riềng, hoa dâm bụt…
b Em Nam nói : “ Cái áo dài của chị em ngắn quá” là đúng, vì :
- áo dài là một loại áo như áo sơ
mi, áo ghi lê …, cái áo bị ngắn so với chiều cao của chị Nam
c Không phải mọi loại cà chua đều chua, vì :
- Cà chua là một loại cà như cà pháo, cà tím…
Nói “ Quả cà chua này ngọt quá” được vì khi ăn sống, ta có thể dễ dàng nhận biết được vị chua hoặc ngọt của quả cà chua