Hoài Thanh đ· đem lại cho chóng ta những hiểu biết s©u sắc đó bằng lối văn nghị luận dồi dào lí lẽ, cảm xúc, hình ảnh và nhất là bằng t×nh yªu văn chương, tr©n trọng và đề cao văn chương[r]
Trang 1
ý nghĩa văn chương
Hoài Thanh
1 Kiến thức:
- Sơ giản hiểu về nhà văn Hoài Thanh
nghị luận của tác giả
2 Kĩ năng:
- Đọc- hiểu văn bản nghị luận văn học
- Vận dụng trình bày luận điểm trong bài văn NL
3 Thái độ:
- Gd lòng yêu thích văn
ii chuẩn bị:
- Gv: giáo án, TLTK
- Hs: học bài cũ, soạn bài mới
iii phương pháp – kĩ thuật
- Vấn đáp, tái hiện, phân tích, cắt nghĩa, trực quan, nêu và giải quyết vấn đề, hoạt động
nhóm, # duy
iv tổ chức các hoạt động dạy học:
1 ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là câu chủ động, câu bị động? Việc chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động có tác dụng gì?
3 Bài mới:
? Dựa vào chú thích sgk, em hãy nêu những nét chình về tác
giả?
? Nêu hoàn cảnh xuất xứ của tác phẩm?
? Văn bản thuộc thể loại nào?
Một bài văn nghị luận bao giờ cũng nêu ra 1 vấn đề để bàn
bạc Em hãy cho biết bài văn nghị luận này nói về vấn đề gì?
Bài văn nghị luận này cho chúng ta thấy được ý nghĩa của văn
i tìm hiểu chung
1 Tác giả: Hoài Thanh
1909 – 1982, là nhà phê bình văn học xuất sắc
- Quê ở huyện Nghị Lộc, tỉnh Nghệ An
- Năm 2000 được nhà nước phong tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học – nghệ thuật
2 Văn bản:
- Viết năm 1936 trong cuốn văn và hoạt
động
- Thể loại: văn nghị luận
Trang 2chương trong đời sống.
Gv B dẫn học sinh đọc, tìm hiểu chú thích sgk và đọc
mẫu đoạn 1 từ đầu đến “thương cả muôn vật, muôn loài” cho
học sinh
Thầy vừa đọc xong phần đầu, vậy em nào có thể khái quát nội
dung thầy vừa đọc trên?
Câu văn nào là luận điểm chứa nội dung khái quát em vừa
nêu?
Gv mời hs khác đọc đoạn tiếp theo đến “Lời ấy tưởng không
có gì là quá đáng”.Theo em nội dung khái quát của đoạn này
là gì?
Gv mời 1hs đọc đoạn cuối Nội dung khái quát của đoạn này
là gì?
Sau khi đã xác định được nội dung khái quát của các đoạn, em
hãy cho biết bài “ý nghĩa văn chương” có tuân theo các trình
tự mở bài, thân bài, kết luận của một bài văn nghị luận không?
? Trong đoạn 1, tác giả đi tìm nguồn gốc của văn bắt
đầu từ câu chuyện gì?
Các em hãy quan sát câu chuyện Hoài Thanh kể trong phần
đầu SGK và cho biết tại sao thi sĩ Ấn Độ lại khóc?
GV Nhà thơ Ấn Độ trông thấy một sinh vật bé nhỏ đang vật
vã, đau đớn với vết thương có lẽ là rất nặng Từ láy run rẩy
gợi cho chúng ta liên tưởng đến hình ảnh con chim đang cận
kề với cái chết, sắp trút hơi thở cuối cùng của mình Như vậy,
mở đầu văn bản, Hoài Thanh đã dẫn ra 1 câu chuyện kể về 1
con chim bị thương Sự kiến ấy tưởng như không có một tác
động nào đến cuộc sống vốn đang diễn ra của nhà thi sĩ Ấn
Độ Thế nhưng bằng trái tim tràn ngập lòng yêu thương,
người thi sĩ ấy không giấu nổi niềm xúc động Dường như
chúng ta cảm nhận được trong câu chuyện đang có một con
người đồng cảm, đau cùng nổi đau của con chim sắp chết
? Vậy, Hoài Thanh kể ra câu chuyện này nhằm mục đích gì? -
Chỉ ra nguồn gốc của thi ca
Hs đọc đoạn 1 + 2
Sau khi đọc đoạn này, em rút ra được điều gì? Nguồn gốc cốt
yếu của văn
Em hiểu cốt yếu là gì ?
Cốt yếu là cái chính, cái quan trọng nhất chứ chưa phải là tất
cả
Câu hỏi thảo luận nhóm 2 bàn: Có ý kiến cho rằng, quan niệm
của Hoài Thanh về nguồn gốc của văn chương như vậy là
chưa đủ Em có đồng ý với ý kiến trên không? Vì sao? Em
hãy tìm dẫn chứng để chứng minh ý kiến của mình
G ợi ý: Ở những học kỳ trước, các em đã được học rất nhiều
tác phẩm văn học Ngay ở đầu học kỳ 2, chúng ta đã học khá
nhiều câu tục ngữ về thiên nhiên, lao động sản xuất, tục ngữ
về vấn đề văn
ii đọc – hiểu văn bản
1 Đọc và tìm hiểu chú thích.
2 Bố cục:
- Mở bài (Đoạn 1,2): Nguồn gốc văn chương xuất phát từ tình yêu thương con người
-Thân bài (Đoạn 3 -7): Bàn về nhiệm vụ, công
dụng của văn chương
- Kết bài (Đoạn 8): ý nghĩa của văn chương trong đời sống con người
3 Phân tích:
a Nguồn gốc cốt yếu của văn chương.
- Lòng thương người và
Trang 3về con người xã hội Theo em, những câu tục ngữ ấy ra đời
xuất phát từ nhu cầu gì của con người? Văn chương bắt nguồn
từ đâu?
→ Từ cuộc sống lao động
+ Từ thực tế đấu tranh bảo vệ tổ quốc, chống giặc ngoại xâm :
Lượm, Đêm nay Bác không ngủ…
+ Từ trò chơi sân khấu dân gian.VD: Quan âm Thị Kính
Như vậy, quan niệm văn chương bắt nguồn từ lòng thương
người, thương vật là đúng nhưng vẫn có các quan niệm khác
như văn chương bắt nguồn từ cuộc sống lao động của con
người, từ kháng chiến, từ văn hóa, lễ hội, trò chơi Tuy các
quan niệm là khác nhau nhưng chúng không loại trừ nhau mà
ngược lại còn có thể bổ sung cho nhau
?Qua phần đầu, chúng ta còn được học thêm một cách nêu vấn
đề rất độc đáo của nhà văn Hoài Thanh Em nào có thể nhận
xét về những lí lẽ và dẫn chứng đã đưa ra trong đoạn mở bài
này ?
Bằng những dẫn chứng tưởng như không có gì liên quan
thông qua một câu chuyện cảm động, Hoài Thanh đã chứng
minh quan điểm của mình một cách tự nhiên mà đọc đáo, giàu
sức thuyết phục Thông qua đó chúng ta cũng học được cách
nêu vấn đề sáng tạo của Hoài Thanh Đó là nghị luận xen lẫn
yếu tố tự sự, miêu tả Gv chuyển ý – tiết sau tìm hiểu công
dụng, ý nghĩa của văn
rộng ra thương cả muôn loài muôn vật → lòng nhân ái
- Về nghệ thuật: Nêu vấn đề bằng cách dẫn ra một câu chuyện;
4 Củng cố:
- Nguồn gốc cốt yếu của văn là gì?
? Em rút ra bài học gì về tình cảm từ câu chuyện kể của một nhà thơ ấn Độ về con chim bị
# G
5 Hướng dẫn học bài ở nhà:
- Học nắm vững nội dung bài đã học; tiếp tục tìm hiểu nội dung còn lại - đọc kĩ và trả lời các câu hỏi sgk;
- Hs yếu xem lại vở ghi, đọc kĩ văn bản;
- Ôn tập kĩ phần văn bản đã học từ đầu học kì II, chuẩn bị kiểm tra 1 tiết Văn
Trang 4Tuần: 27 Ngày soạn: 23 / 02 / 2012
ý nghĩa văn chương (Tiếp)
Hoài Thanh
1 Kiến thức:
nghị luận của tác giả
2 Kĩ năng:
- Đọc- hiểu văn bản nghị luận văn học
- Vận dụng trình bày luận điểm trong bài văn NL
3 Thái độ:
- Gd lòng yêu thích văn
ii chuẩn bị:
- Gv: giáo án, TLTK
- Hs: học bài cũ, soạn bài mới
iii phương pháp – kĩ thuật
- Vấn đáp, tái hiện, phân tích, cắt nghĩa, trực quan, nêu và giải quyết vấn đề, hoạt động
nhóm, # duy
iv tổ chức các hoạt động dạy học:
1 ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ:
? Thế nào là câu chủ động, câu bị động? Việc chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động có tác dụng gì?
3 Bài mới:
Các em hãy đọc 2 câu đầu của phần thân bài và cho biết:
Hoài Thanh quan niệm văn chương có những nhiệm vụ
nào?
- Phản ánh sự sống, sáng tạo sự sống
? Ta hiểu “hình dung” trong đoạn này có nghĩa là gì?
- Là danh từ - hình ảnh thu nhỏ, kết quả của sự phản ánh,
miêu tả trong văn chương
Em hãy tìm dẫn chứng để chứng minh rằng văn chương
phản ánh cuộc sống qua các bài văn đã học?
G ợi ý
ii đọc - hiểu văn bản
3 Phân tích
b Nhiệm vụ và Công dụng của văn chương.
* Nhiệm vụ:
- Văn chương phản anh sự sống muôn hình vạn trạng
- Văn chương sáng tạo ra sự sống
Trang 5- Phản ánh cuộc chiến đấu: Lượm - Tố Hữu.
- Phản ánh lao động: ca dao
- Phản ánh cuộc sống bình thường: Cuộc chia tay của
những con búp bê
Gv Cuộc sống của con người vốn muôn hình vạn trạng
Văn chương có nhiệm vụ phản ánh cuộc sống đó Không
những phản ánh đời sống, văn chương còn có nhiệm vụ
sáng tạo ra sự sống Chúng ta có thể thấy điều đó qua
những câu chuyện cổ tích phản ánh ước mơ công lý, cải
tạo hiện thực xã hội vì sự công bằng cho người dân lao
động của người xưa như trong truyện Cây bút thần của
Trung Quốc, Thạch Sanh ở Việt Nam…
? Với 2 nhiệm vụ như vậy, văn chương đã có những
công dụng gì trong đời sống của con người ?
Gv chốt nguồn gốc của văn chương là lòng thương người
do vậy công dụng của văn chương là giúp cho tình cảm
và gợi lòng vị tha
? Trong văn bản Bài học l đời đầu tiên của Tô Hoài,
nguyên nhân nào dẫn đến cái chết của Dế Choắt? Em
cảm nhận thế nào về cái chết của DC và sự ân hận
của DM?
? Như vậy Hoài Thanh viết “ Một người hàng ngày chỉ
biết…hay sao” là đúng hay sai?
? Em đã học nhiều tác phẩm văn > tác phẩm nào
tác động sâu sắc nhất đến tình cảm của em? Hãy nói về
tác động đó để xác nhận quan điểm của Hoài Thanh về
công dụng của văn chương?
? Văn chương có tác động như thế nào đến tình cảm của
con người ?
? ý nghĩa của văn chương trong đời sống con người
được Hoài Thanh tổng kết lại như thế nào, em hãy nói
theo ý hiểu của mình?
Gv nghèo nàn ở đây không phải là sự thiếu thốn về mặt
vật chất, các em nên hiểu đó là sự nghèo nàn về mặt tinh
thần, tình cảm của con người
Em có nhận xét gì về cách kết thúc bài văn nghị luận
trên của Hoài Thanh? Nêu lên một giả định để khẳng
định 1 vấn đề
GV Có người đã từng nói văn chương là món ăn tinh
thần không thể thiếu của con người Còn nhà văn là kĩ sư
tâm hồn, là người bạn, người thầy, người đồng chí,
người đồng hành cùng ta trong suốt cuộc đời Hoài
Thanh thêm một lần nữa đề cao ý nghĩa của văn chương
thật quan trọng và bền lâu trong đời sống con người
? Bài văn nghị luận của Hoài Thanh mở ra cho em những
hiểu biết mới mẻ, sâu sắc nào về văn chương?
Qua văn bản này, em đã học được thêm gì từ phong cách
viết văn nghị luận của Hoài Thanh ?
* Công dụng của văn chương.
- Giúp cho tình cảm và gợi lòng
vị tha
- Khơi dậy những trạng thái cảm xúc của con người
- Tạo những tình cảm chưa có;
- Luyện những tình cảm sẵn có;
- Làm đẹp những thứ bình thường;
- Thế giới sẽ nghèo nàn và thực dụng nếu không có văn chương
III Tổng kết – ghi nhớ
Trang 6Gốc của văn chương là tình cảm nhân ái Văn chương
làm giàu tình cảm con người, làm đẹp cho cuộc sống
Hoài Thanh đã đem lại cho chúng ta những hiểu biết sâu
sắc đó bằng lối văn nghị luận dồi dào lí lẽ, cảm xúc, hình
ảnh và nhất là bằng tình yêu văn chương, trân trọng và
đề cao văn chương như 1 giá trị không thể thay thế trong
đời sống tình cảm của con người Hi vọng rằng sau khi
học xong bài này các em sẽ thấy được ý nghĩa quan
trọng của văn chương trong cuộc sống và càng thêm trân
trọng những giá trị của văn chương Các em sẽ thích học
văn cũng như đọc văn hơn để làm đẹp hơn cho tâm hồn,
tình cảm của mỗi chúng ta
4 Củng cố:
- Nguồn gốc cốt yếu của văn là gì?
? Văn có công dụng và ý nghĩa gì đối với đời sống con lG
? Bài văn nghị luận của Hoài Thanh mở ra cho em những hiểu biết mới mẻ, sâu sắc nào về văn chương?
5 Hướng dẫn học bài ở nhà:
- Học nắm vững nội dung bài đã học;
- Hs yếu xem lại vở ghi, đọc kĩ văn bản;
- Ôn tập kĩ phần văn bản đã học từ đầu học kì II, tiết sau kiểm tra 1 tiết Văn