Vì nhaø thô laø keû só ngheøo neân oâng thấu hiểu nỗi khổ cực của kẻ sĩ nghèo – những người Giaùo vieân: Thaùi Thò Haïnh Ly Lop7.net... Trường THCS Cát Hanh.[r]
Trang 1Ngày soạn :
Tiết : 41
Bài dạy :
HƯỚNG DẪN ĐỌC THÊM:
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca)
Đỗ Phủ
-I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức : Giúp học sinh
- Sơ giản về tác giả Đỗ Phủ
- Giá trị hiện thực: phản ánh chân thực cuộc sống của con người
- Giá trị nhân đạo: thể hiện hoài bão cao cả và sâu sắc của Đỗ Phủ, nhà thơ của những người nghèo khổ, bất hạnh
- Vai trò và ý nghĩa của yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình; đặc điểm bút pháp hiện thực của nhà thơ Đỗ Phủ trong bài thơ
2 Kỹ năng : Rèn kỹ năng
- Đọc - hiểu văn bản thơ nước ngoài qua bản dịch tiếng Việt
- Rèn kĩ năng đọc - hiểu, phân tích bài thơ qua bản dịch tiếng Việt
3 Thái độ : Giáo dục tinh thần nhân đạo và ý thức được vai trò của tình cảm trong
đời sống gia đình
II CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
1 Thầy:
- Đọc sách GK, sách GV, tài liệu liên quan
- Thiết kế giáo án
- Chuẩn bị bảng phụ, chân dung tác giả, tranh minh họa, phiếu học tập
- Phương án tổ chức lớp học: Học tại lớp, học sinh tham gia xây dựng bài, hoạt động cá nhân, nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên
2 Trò :
- Học bài cũ, làm bài tập
- Đọc kĩ văn bản trong sgk
- Soạn bài theo hệ thống câu hỏi
- Tìm đọc các thơ khác có cùng đề tài
III TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY :
1 Ổn định lớp :(1ph)
- Học sinh vắng :
………
………
2 Kiểm tra bài cũ :(4ph)
Trang 2Hỏi: Đọc thuộc lòng bài thơ bản phiên âm và dịch thơ “Hồi hương ngẫu thư” của
Hạ Tri Chương ? Cho biết điểm mới lạ về cách thể hiện tình yêu quê hương của nhà thơ?
Dự kiến trả lời:
- Đọc thuộc lòng theo bản in trong SGK
- Điểm mới lạ trong cách thể hiện nội dung bài thơ: Cũng viết về tình yêu quê hương thắm thiết, sâu đậm của mình nhưng Hạ Tri Chương lại được khơi nguồn cảm xúc
khi vừa mới đặt chân lên quê Ông đã viết theo đề tài truyền thống: vọng nguyệt hoài
hương hay bộc lộ nỗi sầu xa xứ.
3 Giảng bài mới :
Giới thiệu bài : (1ph) Nếu như Lí Bạch được mệnh danh là “Tiên thơ” mang một
tâm hồn tự do, hào phóng thì Đỗ Phủ lại chính là 1 nhà thơ hiện thực lớn nhất trong lịch sử
thơ ca Trung Quốc Thơ ông được mệnh danh là “Thi sử” (sử bằng thơ) vì thơ ông phản ánh
một cách chân thực, sâu sắc bộ mặt lịch sử đương thời Tiết học hôm nay chúng ta sẽ tìm
hiểu tâm hồn và tính cách nhà thơ qua bài thơ “Bài ca nhà tranh bị gió thu phá”.
TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
3’ * HĐ1:Hướng dẫn tìm hiểu
tác giả, tác phẩm
- Cho HS đọc chú thích (*)
sgk
(H) Nêu vài nét chính về tác
giả Đỗ Phủ?
* HĐ1: Tìm hiểu tác giả,
tác phẩm
- Đọc chú thích (*)
- Đỗ Phủ ( 712 – 770) tên chữ là Tử Mĩ hiệu là Thiếu Lăng quê Hà Nam – Trung Quốc
- Đỗ Phủ là nhà thơ nổi tiếng đời Đường, là danh nhân văn hóa thế giới Ông là nhà thơ lớn nhất trong lịch sử thơ ca cổ điển Trung Quốc Thơ ông phản ánh chân thực, sâu sắc xã hội đương thời nên ông được mệnh danh là thi sử Những sáng tác của Đỗ Phủ mang đậm nội dung hiện thực và tinh thần nhân đạo
- Làm quan được vài năm
CHUNG:
1 Tác giả:
Đỗ Phủ (712 – 770)
- Là nhà thơ hiện thực
- nhân đạo cao cả của Trung Quốc
- Được mệnh danh là
“Thi sử”
Trang 3(H) Em hãy cho biết hoàn
cảnh sáng tác bài thơ này?
- GV giảng: Ông để lại hơn
1450 bài thơ Bài thơ “Bài ca
nhà tranh bị gió thu phá” là
một tác phẩm nổi tiếng của
Đỗ Phủ Bút pháp thực hiện
cũng như tình thần nhân đạo
cao cả của bài thơ có ảnh
hưởng sâu rộng đến thơ ca
Trung Quốc
nhưng đến loạn An Lộc Sơn ông từ quan đưa gia đình đến Tây Nam
- Cuộc đời sống trong bệnh tật và đau khổ
- Là một viên quan nghèo, khi từ quan Đỗ Phủ được bạn bè và người thân giúp dựng một ngôi nhà tranh bên cạnh khe Cán Hoa ở phía Tây Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên Được mấy tháng, căn nhà bị gió mưa thu phá nát, Đỗ Phủ buồn, xúc cảm mà viết bài thơ này
- Nghe, ghi
2 Tác phẩm:
Năm 760, được bạn
bè và người thân giúp đỡ, Đỗ Phủ dựng được ngôi nhà tranh, nhà vừa mới ở được mấy tháng thì bị gió thu phá Từ hiện thực ấy ông đã sáng tác bài thơ này
6’ * HĐ2:Hướng dẫn đọc và
tìm hiểu chung
- Hướng dẫn cách đọc: Đọc
giọng vừa kể, vừa tả, bộc lộ
cảm xúc buồn bã, bất lực,
cay đắng ở 3 khổ đầu Giọng
tươi sáng, phấn chấn hơn ở
khổ cuối
- GV đọc mẫu, gọi HS đọc
- Nhận xét, uốn nắn
(H) Em hãy giải thích: Sự
biến An Lộc Sơn là gì?
* HĐ2:Đọc và tìm hiểu
chung
- Nghe
- Theo dõi sgk, đọc
- Nghe
- HS giải thích
II TÌM HIỂU KHÁI QUÁT:
1 Đọc:
2 Chú thích:
Sự biến An Lộc Sơn
Trang 4- Gọi HS đọc chú thích từ sgk
(H) Bài thơ được làm theo
thể thơ gì?
- GV bổ sung: Trong thơ cổ
Trung Quốc số câu thơ ở mỗi
đoạn hầu hết là chẵn, nhưng
ở đây có 3 đoạn 5 câu; các
câu cuối đoạn đều dài hơn 7
chữ Đây là hiện tượng hiếm
thấy, tác giả không bị công
thức, gò bó khuôn khổ mà tự
do bộc lộ cảm xúc, ước mơ
của mình
(H) Bài thơ có thể chia ra
làm mấy phần? Vì sao?
(H) Em hãy xác định phương
thức biểu đạt từng đoạn trong
văn bản?
- Đọc
- Cổ thể: trước đây nó cũng được xếp vào thơ Đường luật nhưng sau đó nó được tách riêng ra thành một thể khác gọi là cổ thể
- Nghe, ghi
- Căn cứ hình thức cách quãng của bài thơ, ta thấy bài thơ được chia ra làm 4 phần, mỗi phần tương ứng với một khổ thơ
- Xác định:
+ Đ1: Miêu tả (kết hợp tự sự)
+ Đ2: Tự sự (kết hợp biểu cảm)
+ Đ3: Miêu tả (kết hợp biểu cảm)
+ Đ4: Biểu cảm trực tiếp
3 Thể thơ: Cổ thể
4 Bố cục: 4 phần
- P1: Tả gió thu cướp mất tranh nhà Đỗ Phủ
- P2: Kể việc trẻ con cắp tranh
- P3: Tả nỗi khổ gia đình Đỗ Phủ trong đêm mưa
- P4: Ước mơ cao cả của nhà thơ
20’ * HĐ3: Hướng dẫn tìm hiểu
chi tiết
- GV nhấn mạnh: Ở ba khổ
đầu tác giả đã kể, tả những
nỗi thống khổ của mình
* HĐ3: Tìm hiểu chi tiết
văn bản
- Nghe, ghi
III TÌM HIỂU NỘI DUNG:
1 Những nỗi thống khổ của nhà thơ
Trang 5- Gọi HS đọc đoạn 1
(H) Sự việc xảy ra trong thời
gian nào? Cảnh trời được
miêu tả ra sao?
(H) Gió thét già là gió như
thế nào?
(H) Đỗ Phủ đã kể tả nhà
mình bị gió thu phá ra sao?
(H) Em thử hình dung một
căn nhà không chống chọi
nổi với gió thu thì đó là một
căn nhà như thế nào của một
chủ nhân ra sao?
(H) Hình ảnh nhà bị phá
được miêu tả tập trung ở chi
tiết nào?
(H) Hình ảnh những mảnh
tranh bay đi như thế gợi lên
một cảnh tượng như thế nào?
(H) Mặc dù tác giả không
nói nhưng qua lời thơ em thử
hình dung tâm trạng của tác
khi chúng kiến tình cảnh ấy
như thế nào?
(H) Nghệ thuật nào được sử
dụng ở đoạn thơ 1?
(H) Bản thân em, nếu chứng
kiến cảnh như vậy, em sẽ
làm gì?
- GV liên hệ giáo dục lòng
yêu thương, giúp đỡ người
- Đọc
- Thời gian: chiều tối
- Cảnh trời: gió thét già
- Gió rít mạnh, tiềm ẩn một nội lực rất lớn
- “Cuộn mất ba lớp tranh
nhà ta”
- Đó là một căn nhà đơn sơ, tồi tàn, không chắc chắn và chủ nhân là một người rất nghèo
- Những mảnh tranh bay rải khắp nơi
- Tan tác, tiêu điều
- Lo lắng, tiếc, buồn khổ vì mất của cải
- Kết hợp phương thức tự sự và miêu tả, bút pháp hiện thực
- Nhặt giúp những mảnh tranh, huy động mọi người cùng giúp đỡ
- Nghe, cảm nhận
a Cảnh nhà bị gió thu phá:
- Thời gian: chiều tối
- Cảnh trời: Gió thét già
- Cảnh nhà: bị cuộn 3 lớp tranh
- Hình ảnh: tranh bay rải khắp, mảnh cao treo tót, mảnh thấp quay lộn
Cảnh tượng tan tác,
tiêu điều
* Nghệ thuật: Miêu tả kết hợp tự sự, sử dụng vần bằng
Trang 6khác trong khó khăn, hoạn
nạn Ví dụ: giúp đỡ, ủng hộ
đồng bào vùng lũ, vùng bị
thiên tai …
- GV chuyển: sự thống khổ
không chỉ dừng lại ở đó mà
Đỗ Phủ còn phải chịu thêm
nhiều nỗi khổ khác nữa …
- Gọi HS đọc đoạn 2
(H) Đoạn thơ đề cập đến nỗi
khổ nào của tác giả?
(H) Trong khi các mảnh
tranh nhà Đỗ Phủ bị gió tốc
đi, cảnh cướp giật đã diễn ra
như thế nào?
(H) Trong mưa gió, trẻ con
tranh nhau cướp từng mảnh
tranh, cảnh tượng này cho ta
thấy cuộc sống xã hội thời
Đỗ Phủ như thế nào? Thái độ
của ông đối với bọn trẻ ra
sao?
(H) Lời thơ “Môi khô … ấm
ức” cho em hình một ông già
Đỗ Phủ lúc này ra sao?
(H) Ở đoạn thơ này, tác giả
mượn phương thức nào để
biểu cảm?
- Chú ý
- Đọc
- Bị cướp giật khi nhà bị gió thu phá
- Trẻ con xô nhau cướp từng mảnh tranh ngay trước mặt chủ nhà
Thảo luận nhóm
- Cuộc sống của người dân khốn khổ, đáng thương vô cùng
- Tác giả luôn rộng lòng vị
tha, tuy giận “Môi khô …
ấm ức” nhưng không ghét
lũ trẻ, vì nó nghèo khổ thất học tràn lan, loạn lạc nên đạo lý đã suy đồi đến cùng cực
- Già yếu, tội nghiệp, đáng thương
- Mượn tự sự để biểu cảm,
ở đoạn này hiện thực được phơi bày càng đau xót hơn
- Nghe, ghi
b Cảnh cướp giật khi nhà bị gió thu phá:
- Cảnh: trẻ con nhè trước mặt, xô cướp giật, cắp tranh đi tuốt
- Tâm trạng: đau xót, ấm ức, bất lực, cay đắng cho thân phận và cho những người cùng khổ
* Nghệ thuật: Biểu cảm qua tự sự để phơi bày hiện thực khốn cùng
Đau đớn trước cảnh
Trang 7- GV chốt: nếu khổ thơ đầu
chỉ nói đến cái rủi thì khổ thơ
thứ hai nói thêm nổi đau, nổi
buồn, trước 1 xã hội loạn lạc,
điên đảo, trong đó lũ “quần
đồng” trẻ con vừa hỗn láo,
vừa gian tham
Đằng sau nỗi mất mát về
của cải là nỗi đau về nhân
tình thế thái, vì cuộc sống
cùng cực đã làm thay đổi tính
cách trẻ thơ
- Gọi HS đọc khổ thơ thứ ba
(H) Thời gian được xác định
cụ thể trong khổ 3 là thời
gian nào?
(H) Trong hoàn cảnh thời tiết
như vậy, điều gì đa xảy ra
trong ngôi nhà bị tốc mái của
Đỗ Phủ?
- GV giảng chốt: Trong đoạn
ba, không phải chỉ có nỗi khổ
về vật chất mà còn là nỗi
đau thời thế đè nặng tâm can
nhà thơ
(H) Trong đoạn thơ, câu thơ
nào tô đậm thêm nỗi đau, sự
ưu tư của nhà thơ về thời
cuộc?
(H) Em hiểu gì về câu hỏi tu
từ tác giả đặt cuối đoạn thơ?
- Đọc
- Gió nổi lên buổi chiều, đêm mưa mới đổ xuống và kéo dài suốt đêm
- Bao nhiêu nỗi khổ tập kích nhà thơ: mưa, nhà dột, ướt, lạnh, con quậy phá, lo lắng vì loạn lạc
- Nghe, ghi
- Câu thơ “Từ trải cơn loạn
lạc ít ngủ nghê” là một nét
điểm xuyết làm cho nỗi khổ của Đỗ Phủ được nhân lên gấp bội
- Đêm nhà bị dột nát không ngủ, tác giả vừa mong cho đêm nay chóng hết vừa tự hỏi nỗi khổ đêm nay có phải là nỗi khổ cuối cùng của gia đình mình hay
xã hội loạn lạc, vô đạo
c Cảnh đêm trong nhà
bị tốc mái:
- Ngoài trời: Gió nổi lên buổi chiều, đêm mưa mới đổ xuống và kéo dài suốt đêm
- Trong nhà: Bao nhiêu nỗi khổ tập kịch nhà thơ: nhà dột nát, ướt, lạnh, con quậy khóc, nỗi lo lắng vì loạn lạc
Cảm nhận được nỗi khổ cùng cực
Trang 8GV chốt: Nếu khổ thứ 1 sử
dụng toàn vần bằng thì khổ
thứ 3 sử dụng toàn vần trắc
-> diễn tả nỗi khổ nhục đang
thắt lại, dồn nén, uất kết lại
trong lòng nhà thơ Qua đó
chất chứa tâm sự mong muốn
sự thay đổi của xã hội
(H) Bản thân em có suy nghĩ
gì về những nỗi khổ cực của
tác giả?
(H) Trong xã hội ta hiện nay
có còn tồn tại những cảnh
khổ như vậy không?
(H) Đối với những cảnh đời
như vậy, theo em xã hội cần
có những động thái gì về
giúp đỡ họ?
- GV chuyển: Với hiện thực
đầy rẫy những nỗi khổ nhục
như vậy, nhà thơ có ước vọng
gì?
- Gọi HS đọc đoạn cuối
(H) Nhà thơ có ước mơ gì?
(H) Tại sao nhà thơ lại ước
mơ như vậy?
chưa
- Nghe, ghi
- Trả lời
- HS liên hệ thực tế chỉ rõ
- Trả lời
- Nghe
- Đọc
- Ngôi nhà rất rộng (muôn ngàn gian) và thật vững chắc (gió mưa chẳng rung vững như thạch bàn)
- Để che chở cho kẻ sĩ nghèo trong thiên hạ, đem lại niềm vui cho họ Vì nhà thơ là kẻ sĩ nghèo nên ông thấu hiểu nỗi khổ cực của kẻ sĩ nghèo – những người
* Nghệ thuật: kết hợp biểu cảm với miêu tả, sử dụng toàn vần trắc
2 Ước vọng của nhà thơ:
- Ước mơ: Ngôi nhà rộng muôn ngàn gian và thật vững chãi
Trang 9(H) Từ ước mơ của nhà thơ,
em có suy nghĩ gì thêm về xã
hội đương thời mà nhà thơ
đang sống?
(H) Lời thơ nào cực tả khát
vọng của nhà thơ?
(H) Có gì đặc biệt trong cách
thể hiện lời thơ này?
(H) Đó là ước vọng đẹp đẽ,
cao cả Nhưng tại sao tác giả
lại dùng thán từ “than ôi”?
(H) Qua đó, em hiểu thêm gì
về nhà thơ?
(H) Có người cho rằng ước
mơ của Đỗ Phủ thật viển
vông, còn ý kiến của em như
thế nào?
- GV giảng chốt: Ở hai câu
thơ cuối, lòng vị tha đã đạt
tới mức độ xả thân Nhà thơ
nghĩ tới nỗi khổ của những
người nghèo hơn mình và đặt
nỗi khổ của họ lên trên nỗi
khổ của mình Đó chính là
tình thần nhân đạo cao cả
có tài đức mà nghèo khổ
- Một xã hội không có công bằng, người tài đức không được trọng dụng, họ phải chịu cảnh sống nghèo khổ, cùng cực như chính nhà thơ
- “Than ôi! … chết cũng
được”
- Dùng thán từ “Than ôi” –
lời nói biểu cảm, trực tiếp bộc bạch tình cảm
- Đó là tiếng than vì tác giả không tin ước vọng đó có thể trở thành hiện thực trong cái xã hội bế tắc, bất công này
- Là nhà thơ có tấm lòng nhân đạo cao cả, có thể quên đi nỗi cơ cực của bản thân để hướng tới nỗi cực khổ của đồng loại
- Là một ước mơ cao cả chứa lòng vị tha và tinh thần nhân đạo, tuy mang màu sắc ảo tưởng nhưng vẫn rất đẹp đẽ và vẫn bắt nguồn từ cuộc sống
- Nghe, ghi
- Thán từ: “Than ôi”
-> Ước vọng khó
thành vì xã hội bế tắc
Ngời sáng tấm lòng nhân đạo cao cả của nhà thơ
Trang 10luôn ngời sáng lấp lánh trong
thơ của nhà thơ hiện thực vĩ
đại – Đỗ Phủ
4’ * HĐ4: Hướng dẫn tổng kết
(H) Nét nghệ thuật nổi bật
của tác phẩm?
(H) Em học tập được gì từ
nghệ thuật biểu cảm trong
văn bản này?
(H) Bài thơ có nội dung gì?
Qua đó tác giả muốn gửi
gắm điều gì?
(H) Em biết bài thơ nào của
tác giả Việt Nam cũng mang
tình cảm nhân đạo như Đỗ
Phủ và cũng có cách biểu
cảm như thế?
- Gọi HS đọc ghi nhớ sgk
* HĐ4: Tổng kết
- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt
- Thán từ
- Vần thơ linh hoạt
- Miêu tả sinh động
- Kết hợp biểu cảm với tự sự, miêu tả
- Có thể biểu cảm trên cơ sở miêu tả và tự sự
- Nỗi khổ của bản thân vì căn nhà bị gió phá
- Vượt lên trên bất hạnh cá nhân bộc lộ khát vọng cao cả và tấm lòng vị tha - vì muôn người của Thi thánh
- Phê phán hiện thực đen tối, bất công của xã hội đương thời
- Cháu bé trong nhà lao Tân Dương.
- Người bạn tù thổi sáo.
- Phu làm đường
(Hồ Chí Minh)
- Đọc
IV TỔNG KẾT:
1 Nghệ thuật:
- Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt
- Thán từ
- Vần thơ linh hoạt
- Miêu tả sinh động
2 Nội dung:
- Cảnh thác núi Lư đẹp lộng lẫy, tráng lệ
- Tâm hồn thơ phóng khoáng, tình yêu thiên nhiên và tình yêu quê hương mãnh liệt của tác giả
3’ * HĐ4: Hướng dẫn luyện tập
- Yêu cầu HS đọc đoạn văn
của bài tập 2
(H) Hãy khái lên ý chính của
đoạn văn bằng hai câu văn?
* HĐ4: Luyện tập
- Đọc
- Trả lời
V LUYỆN TẬP:
Bài tập 2: Ý chính của
đoạn văn: Qua bài thơ Đỗ Phủ không chỉ đơn thuần miêu tả nỗi thống khổ của bản