Bài thơ không đưa ra một lời giáo huấn nào về chữ hiếu mà chỉ bằng biện pháp so sánh các khái niệm công cha nghĩa mẹ lại trở nên cụ thể, sinh động dễ đi vào lòng người.. + Từ nào trong c[r]
Trang 1Tiết 9: CA DAO, DÂN CA
NHỮNG CÂU HÁT VỀ TÌNH CẢM GIA ĐÌNH
A MỤC TIÊU:
1 Kiến thức: Khái niệm về ca dao, dân ca Nội dung, ý nghĩa và một số hình thức
nghệ thuật tiêu biểu của những bài ca dao về tình cảm gia đình
2 Kĩ năng: Đọc- hiểu và phân tích ca dao, dân ca trữ tình Phát hiện và phân tích
những hình ảnh so sánh, ẩn dụ, những mô típ quen thuộc trong các bài ca dao trữ tình về tình cảm gia đình
3 Thái độ: Yêu thích văn học dân gian qua các bài ca dao
B CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên:
2 Học sinh:
C HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ, soạn bài mới:
- Qua câu chuyện "Cuộc chia tay của những con búp bê " Tác giả muốn nhắn gửi đến mọi người điều gì? Em có suy nghĩ gì khi học xong văn bản này ?
- GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG CỦA THẦY VÀ TRÒ KIẾN THỨC CƠ BẢN CẦN ĐẠT
Hoạt động 1: Khởi động
- GV giới thiệu: Ca dao Việt Nam với
vẻ đẹp, giá trị trong nền văn học Việt
Nam
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung về bài
học.
- Tìm hiểu khái niệm ca dao, dân ca.
- HS đọc chú thích * sgk/35
- GV hướng dẫn đọc bài ca dao số 1,
4
- Gọi HS đọc bài 1
+ Bài ca dao 1 là lời của ai nói với
ai?- Xác định nhân vật trữ tình
+ Bằng hình thức gì?
- Mẹ nói với con bằng lời ru với âm
điệu sâu lắng, bộc lộ được tâm tình.
+ Tình cảm bài ca dao diễn tả tình
cảm gì?
+ Chỉ ra cái hay của ngôn ngữ, hình
I TÌM HIỂU CHUNG
1 Thể loại: ca dao, dân ca
- Dân ca: Dân ca là những sáng tác dân
gian kết hợp giữa lời và nhạc
- Ca dao: Ca dao là lời thơ của dân ca
và những bài thơ dân gian
- Thể thơ lục bát
2 PTBĐ: Bbiểu cảm
II HIỂU VĂN BẢN Bài 1
Công cha như núi ngất trời, Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông Núi cao biển rộng mênh mông,
Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi!
- Lời hát ru với hình ảnh so sánh
→ Công lao trời biển của cha mẹ, làm
con phải ghi nhớ công lao đó
Trang 2ảnh, âm điệu của bài ca dao này?
- Bài ca dao đã có cách so sánh:
“Công cha” so sánh “núi ngất trời”;
“Nghĩa mẹ” so sánh “nước biển
Đông”
+ Cách so sánh đó có tác dụng cho ta
thấy điều gì? Công ơn sinh thành,
nuôi dạy của cha mẹ không thể nào đo
được.
- Bài ca dao dùng lối ví quen thuộc
để thể hiện công cha, nghĩa mẹ, lấy
những cái to lớn, mênh mông vĩnh
hằng của thiên nhiên làm hình ảnh so
sánh Những hình ảnh đó được miêu
tả bằng những từ chỉ mức độ: (núi
ngất trời, núi cao, biển rộng mênh
mông) hình ảnh núi và biển được
nhắc lại 2 lần có ý nghĩa tượng trưng
cho công lao của cha mẹ không thể
nào đo được.
Bài thơ không đưa ra một lời giáo
huấn nào về chữ hiếu mà chỉ bằng
biện pháp so sánh các khái niệm công
cha nghĩa mẹ lại trở nên cụ thể, sinh
động dễ đi vào lòng người.
+ Từ nào trong câu ca dao nói lên lời
khuyên tha thiết của mẹ? (cù lao chín
chữ)
+ Em hiểu “cù lao chín chữ” là gì?
+ Câu ca dao đã nhắn nhủ con cái điều
gì? - Ghi nhớ và phải biết kính
trọng, biết ơn đối với cha mẹ.
+ Tìm những câu ca dao có ý nghĩa
tương tự bài 1
Mẹ già ở túp lều tranh
Sớm thăm tối viếng mới đành dạ con
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa
Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá
xương.
- HS đọc bài ca dao số 4
+ Tình cảm gì được thể hiện ở bài ca
dao? Anh em ruột thịt
Bài 4
Anh em nào phải người xa, Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân.
Yêu nhau như thể tay chân, Anh em hoà thuận, hai thân vui vầy.
- Dùng lối nói so sánh, tượng trưng
→ Lời khuyên anh em trong nhà phải
biết yêu thương đùm bọc nhau để cha
mẹ vui lòng
Trang 3+ Theo em đây là lời ai nói? Nói với
ai về tình cảm này? (Có thể là ông bà
hoặc cô bác nói với cháu hoặc cha mẹ
với con).
+ Tình cảm anh em được diễn tả bằng
những từ ngữ nào? Tại sao anh em
phải thương yêu
Cùng cha mẹ sinh ra, cùng sướng khổ
có nhau trong cùng 1 ngôi nhà.
+ Tình cảm ấy còn được so sánh ntn?
- Như thể tay chân
+ Cách so sánh này cho ta thấy tình
anh em gắn bó với nhau đến mức nào?
- Anh em gắn bó máu thịt không thể
tách rời nhau.
+ Bài ca dao muốn nhắc nhở ta điều
gì?
+ Tìm thêm những bài ca dao khác nói
về tình cảm anh em
Hoạt động 3
+ Bốn bài ca dao là những lời khuyên
lẫn nhau trong phạm vi nào của cuộc
sống (gia đình)
+ Những lời giáo dục tình cảm trong
2 bài ca dao có nhẹ nhàng và có sức
truyền cảm không?
+ Nghệ thuật sử dụng ở 2 bài ca dao
là gì?
+ Trong cuộc sống gia đình, em đã
bao giờ vi phạm tình cảm gia đình trái
với lời khuyên của 2 bài ca dao chưa?
Hoạt động 4
- GV hướng dẫn HS luyện tập
- 2 bài ca dao nói lên tình cảm nào?
Em có nhận xét gì về các tình cảm đó?
III TỔNG KẾT - GHI NHỚ
1 Nội dung
Những nhân vật trữ tình và những tình cảm gia đình, được biểu lộ trong các bài
ca dao về tình cảm gia đình
2 Nghệ thuật
- Sử dụng nghệ thuật so sánh, tượng trưng
- Giọng điệu ngọt ngào mà trang nghiêm
- Sử dụng thể thơ lục bát
3.Ý nghĩa
- Tình cảm gia đình là những tình cảm
sâu nặng, thiêng liêng nhất trong đời sống mỗi con người
IV LUYỆN TẬP
4 Củng cố:
- HS đọc diễn cảm lại 2 bài ca dao
5 Dặn dò:
- Học thuộc lòng 2 bài ca dao 1, 4
Trang 4- Chuẩn bị văn bản “Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người”/37, bài 1, 4
- Tìm vài câu ca dao khác có nội dung tương tự 2 bài ca dao đã học