Có nhiều nguyên nhânnhưng một nguyên nhân không kém phần quan trọng là phương pháp dạyhọc của người giáo viên còn chưa sinh động nên chưa thu hút sự hứng thúcủa các em
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ.
1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Có một nhà thơ đã nói rằng:
“ Đời sư phạm nghĩa là đem trí óc
Đem tâm hồn sưởi ấm vạn hồn thơ
Là nghệ sĩ chữa bệnh tâm lí hóa
Là kỹ sư thiết vận tâm hồn”
Thật vậy, đối với tôi nhà giáo không chỉ là người truyền thụ tri thứcmà còn là người khơi dậy ngọn lửa tâm hồn Giáo dục là một nghệ thuật màngười giáo viên là một nghệ sĩ Người giáo viên để hoàn thành sứ mệnh là “kĩ sư thiết kế tâm hồn”, truyền đam mê, sự sáng tạo, đánh thức tiềm năngtrong những học sinh thân yêu Có nhiều cách thức khác nhau để làm điềuđó Cách thức đó là phương pháp dạy học Đây chính là chìa khóa để khơidậy hứng thú say mê cho cả người dạy lẫn người học trong hành trình giáodục Đồng thời đáng ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo địnhhướng năng lực tức là chú trọng học sinh vận dụng được gì qua việc học
Môn giáo dục công dân ở nhà trường trung học cơ sở nhằm giáo dụccho học sinh các chuẩn mực đạo đức, pháp luật đối với người công dân ởmức độ phù hợp với lứa tuổi Trên cơ sở đó góp phần hình thành nhữngphẩm chất, nhân cách của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay,phù hợp với xu thế phát triển và tiến bộ của thời đại
Nhưng một thực tế mà chúng ta phải thừa nhận là nhiều khi học sinhchưa coi trọng, chú ý môn học giáo dục công dân Có nhiều nguyên nhânnhưng một nguyên nhân không kém phần quan trọng là phương pháp dạyhọc của người giáo viên còn chưa sinh động nên chưa thu hút sự hứng thúcủa các em, khiến các em chưa thấy yêu thích môn học
Trang 2Xuất phát từ thực tế trên, qua nhiều năm trực tiếp giảng dạy bộ môngiáo dục công dân tại trường trung học cơ sở Kim Đồng, tôi nhận thấy tổchức hoạt động trò chơi đã thực sự mang lại hiệu quả Chính vì vậy tôi đãchọn đề tài: “ Kinh nghiệm tổ chức trò chơi qua chủ đề: “ Quan hệ với cộngđồng, đất nước và nhân loại” trong môn giáo dục công dân.”
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.
Thông qua đề tài nghiên cứu nhằm:
- Tạo hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập, làm cho tiết học trởnên nhẹ nhàng, không bị khô khan, nhàm chán
- Tạo cho các em tính năng động,tự tin hơn trong học tập
- Giúp học sinh có khả năng nhận thức kiến thức và nắm vững kiếnthức,vận dụng kiến thức
- Thông qua phương pháp trò chơi học tập, học sinh được trực tiếp trảinghiệm nên sẽ giáo dục cho các em những kĩ năng sống cơ bản, cần thiết
- Đồng thời nâng cao hơn nữa vị thế của môn giáo dục công dân trong nhàtrường trung học cơ sở
3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
-Xuất phát từ nhiệm vụ được giao trong năm học 2018-2019 tôi đã đảmnhiệm giảng dạy chương trình giáo dục công dân lớp 7 và lớp 9
- Việc vận dụng hoạt động trò chơi trong quá trình giảng dạy và học giáodục công dân là rất cần thiết
Tuy nhiên do thời gian nghiên cứu có hạn nên tôi chỉ thực hiện qua chủ đề:
“ Quan hệ với cộng đồng, đất nước và nhân loại”
4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Để thực hiện bài dạy theo thiết kế của mình tôi chọn lớp 7 và lớp 9 tạitrường Trung Học cơ sở Kim Đồng trong năm học 2017-2018 mà tôi đangtrực tiếp giảng dạy
Trang 35 PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.
- Đề tài nghiên cứu tập trung trong việc phát huy tích cực chủ động cử họcsinh qua hoạt động trò chơi lấy dẫn chứng từ chủ đề : “ Quan hệ với cộngđồng, đất nước và nhân loại” trong môn giáo dục công dân
-Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 09 năm 2017 đến tháng 5 năm 2018
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thực nghiệm
Trang 4B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I CƠ SỞ KHOA HỌC.
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN.
Theo PGS.TS Ngô Đình Xây Ban tuyên giáo trung ương “ Bấtkỳ ở đâu và bất kỳ thời đại nào vấn đề giáo dục đạo đức công dân bao giờcũng phải được chú ý là vấn đề quyết định chiều hướng vận động và sựhưng thịnh của một quốc gia, một chế độ Trong thời đại toàn cầu hóa vàhội nhập quốc tế như hiện nay vấn đề giáo dục đạo đức công dân, đặc biệtlứa tuổi học sinh càng trở nên quan trọng và cần thiết Cũng chính vì lẽ đótừ năm 2011 UNESCO đã thúc đẩy việc thành lập hiệp Hội quốc tế về đạođức trong giáo dục nhằm khuyến khích các nước trên thế giới đưa vấn đềgiáo dục đạo đức thành vấn đề học thuật nghiêm túc và quan trọng để đápứng những thách thức tiến bộ và khoa học trên toàn cầu
Để đáp ứng được vị trí vai trò quan trọng đó thì người giáo viên phảikhông ngừng đổi mới phương dạy học Thuật ngữ “phương pháp” bắtnguồn từ tiến Hi Lạp: “Metodos” có nghĩa là con đường, cách thức vậnđộng của sự vật hiện tượng Phương pháp dạy học được hiểu theo nghĩachung nhất là những con đường, cách thức tiến hành các hoạt động củangười dạy và người học nhằm thực hiện nội dung dạy học đã được xácđịnh, phù hợp với nội dung và điều kiện dạy học cụ thể Phương pháp dạyhọc cụ thể bao gồm những phương pháp chung cho nhiều môn và phươngpháp đặc thù bộ môn Trong đó đổi mới hình thức tổ chức hoạt động tròchơi là một khâu quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học
Trong từ điển tiếng việt xuất bản năm 1992, chữ “ trò” được hiểu là hìnhthức mua vui bày ra trước mặt mọi người, chữ “chơi” là một từ chung để
Trang 5chỉ hoạt động lúc nhàn rỗi, ngoài giờ làm việc mục đích giải trí là chính.Từ đó, trò chơi được hiểu là hoạt động làm thỏa mãn những nhu cầu củacon người trước hết là vui chơi giải trí.
Trong lí luận dạy học giáo dục công dân trò chơi được xem là phươngpháp dạy học trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đềhay thể nghiệm những hành động, thái độ, việc làm thông qua một trò chơinào đó Thông qua trò chơi, ý nghĩa của nội dung bài học được truyền tảiđến người học một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, dễ hiểu Học sinh đượclôi cuốn vào quá trình luyện tập một cách tự nhiên, hứng thú và có tinhthần trách nhiệm, đồng thời giảm bớt được sự căng thẳng, mệt mỏi tronghọc tập
Thông thường con người chỉ nhớ: 10% những gì họ đọc, 20% những gìhọ nghe, 30% những gì họ thấy, 50% những gì họ nghe và thấy, 80% nhữnggì họ nói và 90% những gì họ nói và làm- tức là tự họ khám phá Vì vậy,nếu người thầy tạo được cảm xúc, sự ham thích thì động cơ và sự thay đổicủa học sinh sẽ được kích thích và thúc đẩy Trò chơi không những giúphọc sinh gần gũi, cởi mở với thầy, với bạn, với người khác và tạo sự hứngthú của học sinh đối với nội dung bài học mà còn khuyến khích học sinhtiếp thu bài học một cách tự nhiên, không gượng ép, khô cứng Từ đó, thúcđẩy học sinh linh động, áp dụng bài học vào thực tiễn cuộc sống
2 CƠ SỞ THỰC TIỄN
Dạy học môn giáo dục công dân trước đây thường thiên về giới thiệucho học sinh hiểu khái niệm, các giá trị và chuẩn mực, sau đó buộc các emphải chấp nhận Cách làm đó cho thấy hiệu quả rất hạn chế Các em biết cácchuẩn mực nhưng không hành động theo các chuẩn mực, vì những hiểu biếtchưa chuyển thành niềm tin hay giá trị của chính các em để có thể là kim
Trang 6Để một giá trị biến thành hành động trước tiên phải có vị thế trongchính hệ thống giá trị bản thân của mỗi người, trở thành tình cảm, niềm tincủa mỗi người Vì vậy, để hình thành và phát triển nhân cách người côngdân cho thế hệ trẻ, để thực hiện được mục tiêu của môn giáo dục công dânkhông thể bằng sự thuyết lý, rao giảng đạo đức của giáo viên mà phải thôngqua các hoạt động và giao lưu của chính các em Nói cách khác, quá trìnhdạy học môn giáo dục công dân cho học sinh trung học cơ sở phải là quátrình tổ chức cho các em hoạt động và giao lưu với thầy, với bạn và vớinhững người khác, để thông qua đó các em có thể phát hiện và chiếm lĩnhnội dung bài học.
Như chúng ta đã biết, mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở
trường Phổ thông là thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy họctheo “Phương pháp dạy học tích cực” nhằm giúp học sinh phát huy tínhtích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tựhọc, tinh thần hợp tác, khả năng vận dụng kiến thức vào các tình huốngkhác nhau, tạo niềm tin, niềm vui và hứng thú trong học tập
Thế nhưng hiện nay, hiện tượng môn giáo dục công dân bị học sinhthậm chí là nhà trường xem là “môn phụ” không phải là chuyện lạ Giáoviên dạy môn giáo dục công dân ở bậc trung học cơ sở thường là giáo viênkhông có chuyên ngành về giáo dục công dân, chủ yếu là giáo viên dạy mônkhác kiêm thêm Vì thế mà phương pháp dạy học sử dụng chủ yếu là thuyếttrình, đàm thoại, ít có sự đầu tư nghiên cứu, dạy qua loa xong chuyện nêncó nhiều hạn chế, nhất là làm cho học sinh nhận thức một cách thụ động,sao chép, áp đặt, máy móc Đây là vấn đề cần được tập trung giải quyết đểloại bỏ quan niệm môn giáo dục công là “môn phụ”
Việc tổ chức các hoạt động trò chơi vào dạy học còn nhiều hạn chế,mang tính đối phó và nếu có áp dụng thì vẫn chưa đem lại hiệu quả trong
Trang 7dạy học môn giáo dục công dân Qua thăm lớp dự giờ các đồng nghiệp tôinhận thấy tổ chức hoạt động trò chơi vào giảng dạy môn giáo dục công dânthì nhiều giáo viên còn lúng túng, chưa biết sử dụng tổ chức như thế nàocho có hiệu quả, đạt được mục tiêu của bài học giáo dục công dân Và cũngnhiều giáo viên rất ngại khi sử dụng trò chơi vì họ sợ: mất thời gian, “cháygiáo án”, không đạt được mục tiêu của bài học.
Xuất phát từ nhận thức, cũng như từ thực tế giảng dạy môn giáo dục
công dân, tôi chọn và thực hiện đề tàì: kinh nghiệm tổ chức hoạt động trò
chơi qua chủ đề: “ Quan hệ với cộng đồng, đất nước và nhân loại trong môn giáo dục công dân” Với mục đích nâng cao hiệu quả dạy học, tạo
hứng thú cho học sinh
II NỘI DUNG.
1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG.
1.1 Bản chất của tổ chức hoạt động trò chơi
Trò chơi là hoạt động tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề haythể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm thông qua mộttrò chơi học tập nào đó
Bản chất của hoạt động trò chơi là dạy học thông qua tổ chức hoạtđộng cho học sinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được hoạtđộng bằng cách tự chơi trong đó mục đích của trò chơi truyền tải mục tiêucủa bài học
2.2 Quy trình thực hiện:
Bước 1: Giáo viên( hoặc giáo viên cùng học sinh) lựa chọn trò chơi, giới
thiệu trò chơi và mục tiêu
Bước 2: Chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cần thiết cho trò chơi Bước
này bao gồm những việc làm sau:
Trang 8- Tổ chức người tham gia trò chơi: số người tham gia, số đội tham gia(mấy đội tham gia)
- Các dụng cụ cần thiết dùng để chơi (nếu có)
Bước 3: Hướng dẫn chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:
- Giáo viên nêu cách chơi (luật chơi): Từng việc làm cụ thể của từngngười chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơikhông được làm
- Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi…
Bước 4: Thực hiện trò chơi
Bước 5: Đánh giá sau trò chơi Bước này bao gồm những việc làm sau:
- Giáo viên nhận xét thái độ tham gia trò chơi của từng đội, của cánhân, những việc làm chưa tốt để rút kinh nghiệm
- Công bố kết quả của từng đội, cá nhân và tuyên dương, ghi điểm, traophần thưởng(nếu có)
Bước 6: Thảo luận về ý nghĩa giáo dục của trò chơi Học sinh nêu kiến
thức, kĩ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện
Bước 7: Giáo viên kết luận, định hướng cho học sinh về cách ứng xử tích
cực qua trò chơi
3.3 Ưu điểm của tổ chức hoạt động trò chơi.
- Qua trò chơi, học sinh có cơ hội để thể nghiệm thái độ, hành vi.Chính nhờ sự thể nghiệm này sẽ hình thành được ở các em niềm tin vàonhững thái độ, hành vi tích cực, tạo ra động cơ bên trong cho những hành viứng xử trong cuộc sống
- Qua trò chơi, học sinh sẽ được rèn luyện khả năng ra quyết định lựachọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong tình huống; học sinhhình thành được năng lực quan sát, được rèn luyện kĩ năng nhận xét, đánh
Trang 9giá hành vi Trò chơi có nhiều học sinh tham gia sẽ tạo cơ hội rèn luyện kĩnăng học tập hợp tác cho các em.
- Bằng trò chơi, việc học tập được tiến hành một cách nhẹ nhàng, sinhđộng, không khô khan, nhàm chán Học sinh được lôi cuốn vào quá trìnhluyện tập một cách tự nhiện, hứng thú và có tinh thần trách nhiệm, đồngthời giảm sự căng thẳng, mệt mỏi trong học tập cho học sinh
- Trò chơi còn tăng khả năng giao tiếp, tạo mối quan hệ gần gũi, thânthiện giữa học sinh với học sinh , giữa giáo viên với học sinh
- Để tổ chức tốt hoạt động này giáo viên cần sự hỗ trợ của một số kĩthuật dạy học như động não, kĩ thuật hỏi chuyên gia
2 NHỮNG VẤN ĐỀ CỤ THỂ.
2.1 Thời điểm áp dụng
Trong dạy học nói chung và dạy học môn giáo dục công dân nói riêng,không nhất thiết giờ học nào cũng bắt buộc phải sử dụng phương pháp tròchơi Tùy từng bài, từng phần, từng điều kiện dạy học của nhà trường, khảnăng của học sinh , năng lực và sở trường của giáo viên mà lựa chọn và sửdụng các phương pháp dạy học một cách hợp lí
Để đạt được điều đó, chúng ta cần phải chú ý đến thời điểm áp dụng tròchơi Thời điểm áp dụng trò chơi hiệu quả, tăng hứng thú cho học sinh là:
- Sử dụng trò chơi vào đầu giờ học để kiểm tra bài cũ và giới thiệubài mới
- Sử dụng trò chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới( áp dụngsau khi tìm hiểu xong phần đặt vấn đề hay phần thông tin, sự kiện)
- Sử dụng trò chơi để củng cố kiến thức, kĩ năng đã học
2.2 Thực tiễn áp dụng.
Trang 10Tổ chức hoạt động trò chơi tôi đã sử dụng cho cả bốn khối lớp nhưng
trong đề tài nay tôi xin minh họa qua chủ đề :“Quan hệ với cộng đồng, đất
nước và nhân loại”
Một số trò chơi đã áp dụng thành công tại trường THCS Kim Đồng :Tập làm ca sĩ Ai là triệu phú; Bông hoa bí mật; Hái hoa dân chủ; Phóngviên nhỏ tuổi; Trò chơi ô chữ; Ai nhanh hơn; Tiếp sức; Nhìn hình đoánnhân vật và sự kiện…
2.3.Vận dụng tổ chức hoạt động trò chơi qua chủ đề: “Quan hệ với
cộng đồng đất nước và nhân loại”.
Môn giáo dục công dân bậc trung học cơ sở có thể chia thành 5 chủđề chính Trò chơi có thể sử dụng với tất cả 5 chủ đề này nhưng trong đề
tài này , tôi xin đề cập đến chủ đề: “ Quan hệ với cộng đồng, đất nước và
nhân loại”
Chủ đề: Thể hiện mối quan hệ với cộng đồng ,đất nước và nhân loại
Bài 10: Tích
cực ,tự giác trong
hoạt động tập thể
và trong hoạt
động xã hội
Bài 8: Khoan
dung
Bài 8:Tôn trọng
học hỏi các dântộc khác
Bài 4: Bảo vệ
hòa bình
Bài 9: Xây dựng
gia đình văn hóa
Bài 9: Góp phần
xây dựng nếpsống văn hóa ởcộng đồng dâncư
Bài 5: Tinh hữu
nghị giữa các dântộc trên thế gới
Bài 6: Hợp tác
cùng phát triển
Bài 7: Kế thừa
Trang 11và phát huytruyền thống tốtđẹp của dân tộc
Các bài học trong chủ đề này đều nhằm giáo dục cho học sinh phẩm
chất đạo đức cần thiết trong mối quan hệ với cộng đồng, đât nước vànhân loại Vì vậy sử dụng phương pháp trò chơi trong dạy học chủ đềnày nội dung bài học trở nên dễ hiểu hấp dẫn hơn với học sinh Khôngnhững thế việc tham gia các trò chơi giúp các em khắc sâu kiến thức,hình thành các kỹ năng cần thiết trong mối quan hệ với cộng đồng, đấtnước và nhân loại
a Sử dụng trò chơi để giới thiệu bài mới.
Sử dụng trò chơi vào đầu tiết học để bước đầu các em nhận ra nộidung kiến thức bài học mà các em sắp được học Đồng thời tạo tâm lýphấn khởi, thoải mái, hào hứng học tập giảm bớt sự căng thẳng, mệt mỏi
ở tiết học trước (hoặc sự căng thẳng, mệt mỏi do hoàn cảnh xung quanh)
* Trò chơi: “Nhìn hình đoán nhân vật và sự kiện”
Ví dụ: khi học bài “Tình hữu nghị của các dân tộc trên thế giới”
(Tiết 5) lớp 9.
Giáo viên nêu một số nhân vật và sự kiện sau đó cho học sinh đoán tênnhân vật và sự kiện liên quan, như hình ảnh: Hội nghị APEC; Hội nghị cấpcao Á-Âu; Hội nghị ASEAN Giáo viên dẫn vào bài mới
* Trò chơi “Tập làm ca sĩ” Thi hát các làn điệu dân ca quê hương, các vùng miền.
Ví dụ: Khi dạy xong bài: “Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp
của dân tộc”, (Tiết 7) lớp 9 giáo viên tổ chức cho học sinh thi hát các
làn điệu dân ca của quê hương, các vùng miền
Trang 12- Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm- các nhóm bốc thăm, nhóm nào thitrước.
- Giáo viên quy định thời gian chơi
- Các nhóm lần lượt trình bày
- Hết thời gian, nhóm nào trình bày được nhiều hơn, hay hơn thì nhómđó thắng cuộc
Giáo viên kết luận các làn điệu dân ca là một trong những truyềnthống tốt đẹp của dân tộc vì vậy chúng ta cần phải kế thừa và phát triểncác truyền thông Đó chính là chủ đề của bài học hôm nay
b Sử dụng trò chơi để hình thành kiến thức, kĩ năng mới cho học sinh
* Trò chơi “Tiếp sức’: Trò chơi này áp dụng khi giáo viên yêu cầu
học sinh tìm những biểu hiện của chuẩn mực đạo đức hay pháp luậttrong cuộc sống hàng ngày
Sau khi hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm trong bài: “Kế thừa và
phát huy truyền thông tốt đẹp của dân tộc” (Tiết 7) lớp 9 giáo viên tổ
chức cho học sinh chơi trò “tiếp sức” :
Giáo viên chia nhóm (2 nhóm) quy định thời gian chơi
Giáo viên nêu nhiệm vụ cần thực hiện: Kể tên các truyền thống tốtđẹp của dân tộc ta mà em biết?
Giáo viên nêu luật chơi và cách chơi: Mỗi nhóm cử một đại diện lênbảng ghi một biểu hiện, sau đó về chỗ để bạn khác trong nhóm lên ghi,tiếp tục cho đến hết thời gian quy định (mỗi bạn chỉ thực hiện 1 lần) Hếtthời gian, nhóm nào có nhiều đáp án nhất, nhóm đó thắng cuộc
Bảng minh họa các truyền thống tốt đẹp của dân tộc.