Theo lệ, các quan thời đó, thường đến tuổi 65 đã nghỉ hưu, nhưng riêng trường hợp ông Đoàn tuy ở tuổi 83 là vẫn được triều đình đặc cách bổ dụng để tỏ lòng ưu ái với con người đã say mê [r]
Trang 1Giai
Giai
N
khoa và
2 & = vua chúa và B * #1 #* kính C
1 Phép '( ) nghiêm minh
#7 thì ?B khép vào = Ông ?, trách ( xét QR và #6 viên quân mã
#A H Chúa T ý cho ông B: án ông #I ( lí V #W (2 &X trên ?B QR nghiêm minh #C làm 7 cho &X 32 có = :2 ) () #T 7 #Y nên chúa Z không dám -=
này K #T ông yêu quý Song bà Ba #I " W và phân .E (2 -H chúa:
-
./ trong * tôi #S dám can 3`
-H chúa + V nì mãi, & = bà Ba # lòng, M, Z là # bà (2 nhau
- = thì sáng mai, sau khi 2 công vào * -H chúa hãy cho mang #= #S : mâm xôi =? cái, : con T N chín, : con dao cd và các + gia (6 Y tôi nói giúp
(2 :d:J
[H chúa :" b (* cd: sanh #A 3L
Sáng hôm sau, bà Ba
T? &g (6 bày ch trên bàn, ông Giai e nhà K ?E cho mình, bèn Y chén : :% ngon lành
Xong
= cho &X ?%: Chúa :" d: và g y ngay
Trang 2bà con anh em Khi nghe tin, ông
?B án R ông * tán thành, % cho dân ce % :e vui hát ba ngày, #C + N MB án là công MV #A #d và H pháp * #1 không vì con quan #% E ` cR
mà
MB án
2 Có chí /& thân 1 bé
Theo
khá rõ
phú: Con trâu trên nghiên :` Dòng / ông các # .2 #* '% khá B * khoá sinh và gia
Ông có
Giai
tính tình K ngay j hay bênh (` &X = #B kích Z hào, nên M6 M/ + cd ghét
< là (6 E .W fY K linh thiêng, có công giúp vua Hùng 7 và các vua
Lý - .E #P d &X xâm T Hôm #F QB ra ( : cW mâm $ M6 :K làng
dò xét
không M = Lúc #F E fY < vào ông 7 .e và phán MB' :/ V_
- Ông khách
cho !
= ông Giai có # * & #C / W W = ông #/ sách vang B sang bên kia sông Mã
Ông có #+ tính 6 7 ai thì #* tìm :/ cách #* .B = c+ chu #P' Vì (H sau này khi
Giai bèn e MN -E áo #C trên M QW ao làng / d: Nào áo -E M6 &X .:
Trang 3cô gia
(B #O: #= MN trên M ao Ông Giai C ý, E: B: 7 cô gái, Y dùng (B -K làm &W
ra (*
Sau khi thi #$ tuy #I có (T do gia #1 cd? #L " .2 ông Giai không quên 7 Z
mong :/ thông B: Gia #1 cô gái và B M% không M = tính sao cho ?B
k / # N ý & = cô gái và cô #I #Y tình (* (2 ông Giai làm (T + fF chính là bà
Ba, (T #T ông Giai #O: lòng quý := 7 B
- Làm các ông thì bao :2 xong!
DK #' = #I K: : 2 :d nhìn Y Qh / MB'_
- Có N thì QW #' R xem
Ông Giai nói:
-
làng nghe chàng trai % :L .B Y không tin, song Z K :K , ?E
7: cd? vào ba nong và thách:
-
không thích
Ông Giai j nói j V #= bên nong 7: Y chén tì tì, : lát #I = h :K
, QK Sau khi " ` : ME 2 ông MB' làng:
- Các ông (* làm gì thì làm, còn #C mình tôi #' cho &N (2u
Ông làm hùng
% cho V W là sao K giáng sinh (ngôi sao c+ &NOJ nên K làm kính cT &g
&'B : ông (* làng = #I H % = ông có thêm * %' #C theo #< / hành
3 Chúa 5 67 dân kính :
=: Z : cW Nho c #F ông Giai không :W ra làm quan ?, (, *
Trang 4ông Giai " N
phò
(1499), làm 2 + T 32 * D% Ông Tá là #I mang cd phong cho
Phan có M+ #% ` #*_ zzb * C 2zz (ý :W ông Tá B hai * Lê, D% #* làm
do
:2 3` khoa thi do * Lê - .6 :e e Thanh Hóa và #I #$ Hoàng giáp
:K .H #* K M% binh c nao núng 7 .* : #4: chúa V: :7 K mình (k :L . không #`7 M$ có (6 E #= mách: :W (k #T ?B tìm Công và
#/ cho nghe : bài 7 câu W có ) "Thiên huy" 3H chúa c` 2
chúa .6 Tùng [B T M6 quân D% = = ông * thay chân -B T thúc voi = #P & = quân D% #% M%
Trong hai
phù Lê, nên
% ]7 giao 36 (2 c+ Minh Có E #' c+ M6 &X làm ?B H? kích DK viên 2
( có quân lính trong tay, mà &X ?B MN % &X thì M6 = Riêng ông Giai tay không,
Làm ( 7 công # ông Giai luôn ) #A :v :` & 7 xét QR các (, & không chút thiên (6 C nang, ( * chính K K tuân theo phép 2 Song, trong
cW # ông % K bình 36 chan hòa, dân 3 E Z trò
/ 6 .d và 7: ngon Ông 3" % N Y M : khen cá ngon Khi (* #= nhà, #I K #O: cá #= #+ e < cá #I #T d ra " khúc Ông
#I #T bán cho M=? nhà chúa ]` ( trên + N dân K quý := và E Z (2 ông
Trang 5& ông ) + = sát c+ Thanh Hoá, nhân dân 7 #S còn .* nhau câu
& #= tay ông Ông #I (* H 7 tìm C M = rõ ` #A sai, bèn E: bút phê vào
#7 hai câu 7_
thì
Tác phong khoáng
tính K trào phúng, dân gian, mà # cho V ông là tác B j % bài 7 ''Nói khoác'' sau #S 7 .* là do ông sáng tác:
Nói khoác trên # $ %&' ()# nghe
Ra tay
sách vàng phong cho chúa .6 Tráng làm Nguyên soái W -W chính Thanh f;
.B qua ba # vua là = Tông, Kính Tông, E Tông và MW # chúa là .6 Tùng,
.6 Tráng, .6 Giang và .6 m *
Tuy
#'% ba / D% Lê, .6 tranh giành ngôi báu, gây nên các = & = #K
mang trong lòng $ day 3+ MY chán, C K rõ trong bài 7 + trào do ông sáng tác vào
Ba vua
Trên
Trang 6Công
Quan tài
GP Q cân ( ()# # hòn
2 : : thêm &0 #K R
+6 ông Bành K #: (O môn
Ngày nay,
qua
quan, c` tích (6 E và ( trùng tu #* fY < B trí vùng #K này e #F #T ông Giai ghi % sau:
Sông Mã ( quanh 9&6
Ngòi Thung
Vui
Bao xe
Núi
3I qua 9 ( ngày.
Phong
(Bùi Xuân 36J
Trên vách
ghi
M = 7 ông:
Công
Nhân dân Nam
Trang 7Trong sách Thiên chí, tác B Công f%' #$ R nhân khoa Quý rH # Gia Long
''
không vì
phong, ông cha
&6 #& # T & (&0 #$ không cho (" là 4# bè, 4# ( Ông 4# (, con
quý,
trung
lòng tin
;< Duy 1 (1572 - 1634)
fào Duy " quê W e làng Hoa Trai, nay xã Nguyên Bình, Gia, Thanh Hóa " N ông #I K sáng 3% % ham mê #\ sách * sách báo " .2 2 nay #I
1 ?@ trâu 9A 85
Nhà phú
lúc
% E #+ = chân lên MH *: nhìn, tay (v E: = roi trâu, vai #O' nón lá, -K &W (B 0 nhà Y phía trong nhìn K cho là vô H 3) quát:
-
MH danh Nho ?
Duy " nghe :d song không N ra cT hãi, ha B Y nói : cách B nhiên:
Trang 8- Nho
anh hùng'',
nhân % :d #< ?
- H nhà MB' ai là "nho quân R{ ai là "nho C nhân" B
f' duy " j E T nói luôn : :%_
- "Nho quân
($ yên dân, giúp # phò nguy + C: #C % c` ? muôn # Còn ''nho C nhân'' thì
:/ % dân #, 2 H là #P cT !
mà lí k + N làm (H bèn tò mò N thêm:
- Còn
nghe luôn C ? Duy " : : ung dung .B _
-
cho
Lý
) M/ M = cam ?H tôi 2 7 M lêu < khi vui thì reo hô hoán, khi H thì
kinh % nhìn nhau, Y #+ B 3H M2 ra ngoài *: : Duy " cùng vào nhà Y
Duy " (v N ra khiêm W W " B M/ bèn 3d tay Duy " lên nhà, ép Y vào
= trên
Gã phú
sách (e < kim xem ` ra sao
Các (6 Nho / K vùng N #= #S f' Duy " #* #W #P? trôi B #= #F và N ra không có sách nào
K kinh, bái ?, sát #K !
0 nhà Z không kém ?E cR cW :2 ($ vai Duy " #< H làm lành, mà V_
Trang 9- Tài
trâu và 6 #W QR M% Mk' theo M/ tôi 2 ? [B lão phu có :d Z không Có
d: ! Có d:u
" #F 0 nhà may cd: -E áo :2 xem Duy " là khách quý, : Y B / #W
#I = c+ ./ (/
2 ;B C6 C thi
f' Duy " (W f Ngoài , quê W e làng Hoa Trai, nay xã Nguyên Bình,
Gia, Thanh Hóa ^W là f' Tá Hán, .2 làm lính K: ( trong * Lê -
.6 D hôm, nhân lúc < + Tá Hán #I sáng tác bài 7 ca T chúa .6 sau:
Trang
G An và Thanh Hóa)
; (&$ rong K vó câu
Phù Lê,
Tá Hán
Ông M6 ?% #P #a 20 roi và M6 #< (* nhà làm dân
có tài # hát nên Tá Hán bèn # theo : gánh hát #C & =: cW và ít lâu sau #I .e thành kép hát tài N < = &d? vùng
Có E gánh hát #= 3 e làng / Lâm trong f' Tá Hán ./ trong nhà (6 tiên lòng = Tá Hán Lúc #E Tá Hán cT ?H mình nghèo &< khó &= thành (T Y
không ?B lo nghèo j nuôi < (T nên Tá Hán nghe theo
Duy
sách, báo
con, bèn thu gom vay :T * M% #= #A lót cho viên xã .e làng Hoa Trai là Minh
cd nên H và ra # * & = xong ( thì ?B K y
Trang 10Theo
Tông (l 567-1584) và #I #$ á nguyên G+ hai) Ông #T :n &= khích 3` =? kì thi
Lúc này Duy " :2 2 l <
K ( #< / cho Duy " # thi #I trót / xã .e / bèn #a bà Kim Chi `
giao 2 tái giá (* làm (T mình Bà Chi + E E W khéo, (2 lí do con :2 thi
#$ :n làm = ck khó coi
Viên xã .e + H #O: trình bày (2 tri / ]7 (W là $ thân quen, #C áp ` quan trên Md bà :n Duy " ?B ` giao 2
Viên tri
Thái phó
Duy " 0 MN bài thi, = :Z áo #T ban, Md ngay #C tra xét fY R trát (* cho tri / ]7 ." .6 ) &X liên #2
H #F quy #6 QR ?% K L ) ai dám ?%: vào quy = thi R ]d vua Lê (* các kì thi 7 #I ghi: zz= nào mà M6 nghi gian thì Md ) #> thân
#O: ( tâu lên #C trên xét" Vì = ngay sau #F f' Duy " #I M6 giam ) xét N
quê bà
con,
Duy " M = tin :n :K không #T (* 6 tang, 7 B: quá thành M ngày càng nguy &6
Chính trong gian f' Duy " L? B éo le này, thì chúa Hoàng (1558-1613), cát
chúa
này
kéo tài Q+ ^d (* mình Vì = khi M = Duy " chúa #O: lòng ái : B:
Giai
Duy
anh em ^6 Tam [W bên Tàu L tìm #= #K Long Trung #C ( #F gia Cát
T là : MH * tài
chúa và Z #C dò xét tâm ý f' Duy "_
Trang 11Vó
Duy " bèn #/ =?_
3* câu phò Hán ra dò ý
F) a tôn F& (7 &' lòng
Hoàng W thêm:
Biên thùy
Và Duy " &=
Ví
Thì
3 D'( E F CG
Sau
kì
chúa K có = ` là Khám lí .E f+ Hòa hay tin Ông này cho #F f' Duy
K Duy " có / (K uyên bác, % N ra chí 2 7 bèn #O: lòng yêu quý và B
con gái là .E 6 Chính cho " làm (T
Khi #I có W 7 thân () d f' Duy " :2 3E dà rõ chí 2 phò vua giúp
" ` ví mình Gia Cát T (là : nhà quân c` chính .6 < = bên Trung [W
vì
#T C rõ e #'% &=_
2: này thiên (S dùng
Trang 12Khám lí
khoáng #% # C tích tinh thông, ý chí :% :k hoài bão 2 lao, #I K: d khen, Y tìm cách dâng lên chúa xem #C = R Duy " (2 chúa
#d bèn cho Khám lí .E f+ Hòa 3v ngay con C vào L? chúa
Gia
cho H * Duy " K :` " W ( k V mình không dám dùng, vì
.2 M< =? Sãi 7 :W R cách f' Duy " nên chúa :L y ?, Q* xoàng,
-
.E f+ Hòa cT hãi, .B _
- =u Sao con dám N (H 7 T #K #+ con mau mau #= bái %u
Duy
.2 'B % K con C MN (* cT & =? #B: * níu % -e trách:
- Con làm = này thì ?%: T ck trút lên #E cha B thôi!
Duy " #P?_
-
nghi gì / là =? #F khách * = con % chào K ?%: vào khinh vua
Nghe con C nói (H ông MW (T % càng K kinh, cáu & E: tay Duy " Md .e % ngay, #C % chào chúa, không #T #C chúa ?B Duy " (v dùng 3V không 6 nghe
" xa, Sãi 7 #I #C ý quan sát K K B M = f' Duy " là &X tài N ` tính khí khái, + không W ) M/ E: W - , #T ra :d chúa, hòng = thân #C & =: chút M< + 2 mà thôi Chúa bèn quay vào ?0 thay #< áo -E và MB' thái giám #O: áo :Z ban cho Duy " Y ( vào cB # =? & =
mC " M< #F f' Duy " #T chúa Sãi 7 tin yêu, ./ (/ tôn làm quân c luôn e % chúa #C bàn M% ( -W gia ./ c` Ông #T phong + Tán .6 2
Khê E nên # (v quen / ông là Khê
Trang 134 Tài C'H thi I
#' c+ B mang cd vua Lê vào phong cho Sãi 7 và #a (H W %? Chúa Sãi không
Theo : cW thì chính Duy " là khuyên chúa M2 #E + H cd phong, .Y sau ck tìm &= #W phó
Ba
: = mâm #Y có hai #P MN cd vua Lê phong kèm (2 : K có 4 câu ) Hán vào
ra
* #1 f Ngoài H #T mâm (H N ý (` bèn cho khám phá bí :H e phía trong và W cùng / #I phát = mâm có hai #P Khi #O: #, ra thì K có cd vua phong 3%' .2 và K ( = MW câu ) Hán sau:
Mâu nhi vô
Ái
''ái'' #C :K ) ''tâm'' và ) zz`zz #W cùng ) ''lai''
'% #E chúa .6 và B #1 E không ai C MW câu trên , ý gì Sau chúa ?B cho ( viên quan thông thái K * vào N thì :2 (b k V trong ) Hán, ) ''mâu'' ( = không có 3K ?= thì thành ) zz3zz ) zz:6{ mà MN ) zz& =zz thì là ) {MKzz ) ''ái'' = ( = = ) ''tâm'' thì ra ) zz,zz và ) zz` #C % ) ''lai'' ck là phong''
Chúa
Chúa tính &= làm sao #C lôi kéo Khê MN chúa f Trong (* (2 * #1 Lê
- .6 f Ngoài
Chúa H? : sai mang * vàng M% bí :H vào M = f' Duy " kèm : M+
riêng #C d ông V < tiên, quê quán (W e f Ngoài, = .e (* ck #T *
#1 ./ (/ cho ) + quan to
f' Duy " #I .B % quà L và ( = bài 7 phúc #P? chúa .6 sau:
Trang 14Ba (O # ' # T cay
Sao anh
Bây
Cá
Chim vào
Chúa
ý còn MN N nên (v nuôi hi (/ bèn cho #O: (H H 7 E: chúa vào
.6 Hai câu #F sau:
" #K f' Duy " e % giúp chúa < #6 và phát C vùng #K : * trong, :e mang
(* (` Ông là : nhà quân c` tài ba, & = trúc c xây 3` Z . r,
e Phong và Z H e fY 2 [B Bình, #C W % các K công
Trong tôn kính
7 3000 .T G&'B 7 l2 km), cao l .T 5 2 G&'B 6 m), :L Z K (voi có C # % #TJ + cách : quãng % xây pháo # #C #L súng E công =
f7 có câu ca:
Khôn ngoan qua
Dù ai có cánh
) &= -B nghiên + E #S cho M = các Z trên còn có tác 3, d cát gió, giúp cho cB QK nông ? và # * hòa khí H trong vùng
f' Duy " còn là tác B W sách bàn (* quân c` K < = tên là { < .2 khu
ta Ngoài
tranh
J
... () #T 7 #Y nên chúa Z không dám - =này K #T ông yêu quý Song bà Ba #I " W phân .E (2 - H chúa:
-
./ * #S dám can 3`
- H chúa...
# 7 ?B khép vào = Ông ?, trách ( xét QR #6 viên quân mã
#A H Chúa T ý cho ông B: án ông #I ( lí V #W (2 &X ?B QR nghiêm minh #C làm 7 ... chúa + V nì mãi, & = bà Ba # lịng, M, Z # bà (2
- = sáng mai, sau 2 cơng vào * - H chúa cho mang #= #S : mâm xôi =? cái, : T N chín, :