Gv : Trong 2 câu thơ đầu ta đã thấy sự hoạt động nhiều mặt của chủ thể trữ tình : Ánh trăng đẹp đẽ, giàn giụa vẫn chỉ là đối tượng nhận xét , cảm nghĩ của chủ thể.. - Gv lưu ý cho hs : T[r]
Trang 1Ngày soạn : Ngày dạy :
Tiết 37 :
Văn bản : CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
(Tĩnh dạ tứ - Lí Bạch )
A Mục tiêu yêu cầu :
Gv cần giúp hs đạt được :
- Thấy được tình cảm đối với quê hương sâu nặng của nhà thơ
- Thấy được một số đặc điểm nghệ thuật của nhà thơ : Hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ
tự nhiên , bình dị, tình cảm giao hoà
- Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp 2/2 trong bài thơ Huyệt cú , thủ pháp đối
và tác dụng của nó
B Đồ dùng dạy học :
- Gv : Giáo án , Sgk …
- Hs : Bài cũ + Bài mới …
- Tích hợp : Từ trái nghĩa
C Phương pháp dạy học :
- Vấn đáp - Giảng giải
D Tiến trình lên lớp :
I Ổn định tổ chức : (1’)
II Kiểm tra bài cũ : (4’)
Hãy đọc thuộc phần phiên âm và dịch thơ của bài Xa ngắm thác núi Lư ?
Em có nhận xét gì về cảnh thác núi lư ? Tình cảm của tác giả như thế nào ?
III Bài mới :
1) Giới thiệu bài : (1’)
“Vọng nguyện hoài hương” (Trông trăng nhớ quê nhà) là một chủ đề phổ biến trong thơ cổ không chỉ ở TQ mà cả ở VN Trăng có thể tượng trưng cho sự đoàn tụ, nhớ nhung, xa cách Cho nên ở xa quê trăng càng sáng , càng tròn, lại càng nhớ quê Bản thân hình ảnh vầng trăng cô đơn trên bầu trời cao thẳm trong đêm khuya thanh tĩnh đã đủ gợi nên nỗi sầu xa xứ Bài “Tĩnh dạ tứ” của Lí Bạch là bài thơ nói về chủ đề đó
2) Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học :
TG Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
5’ Hoạt động 1 : Hướng dẫn
hs đọc văn bản và chú
thích:
- Gọi hs đọc phần phiên - Hs đọc
I Đọc – Chú thích :
1 Đọc văn bản :
(sgk tr123)
Tuần 10 : Bài 10 :
Tiết 37 : Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh Tiết 38 : Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê Tiết 39 : Từ trái nghĩa
Tiết 40: Luyện nói : Văn biểu cảm về sự vật, con người
Trang 2âm, dịch nghĩa, dịch thơ
- Gọi hs đọc phần chú
thích - Đọc 2) Chú thích : Sgk tr 124
5’ Hoạt động 2 : Hướng dẫn
hs tìm hiểu cấu trúc văn
bản :
Bài thơ được sáng tác
theo thể thơ gì ? (Giống bài
thơ nào đã học)
Cách gieo vần như thế
nào ?
Gv: Cách gieo vần ở thể
thơ ngũ ngôn tứ tuyệt cũng
giống như thất ngôn tứ
tuyệt , cũng 1,2,4 nhưng ở
bài thơ này câu 1 không
gieo vần
- Cảm nghĩ trong đêm
thanh tĩnh là một văn bản
thơ , có người chia 2 câu
đầu tả cảnh, 2 câu sau tả
tình
Theo em có thể chia
rành mạch như thế không ?
Vì sao ?
Như thế ở bài văn này
có sự kết hợp của miêu tả
với biểu cảm Theo em
trong sự kết hợp này
phương thức nào là mục
đích , phương thức nào là
phương tiện ?
Sự kết hợp này biểu hiện
cụ thể như thế nào trong bài
thơ ?
- Ngũ ngôn tứ tuyệt (giống bài thơ Phò giá về kinh)
- Câu 2,4
- Không thể chia rành mạch như thế
- Vì : + 2 câu đầu tả ánh trăng nhưng còn tả cả người ngỡ trăng như sương phủ mặt đất
+ 2 câu sau tả tâm tư nhớ quê, nhưng còn tả cả vầng trăng sáng trên bầu trời
- Biểu cảm là mục đích, miêu tả là phương tiện
- Cảnh đêm thanh tĩnh gợi tình yêu quý trăng, nhất là nỗi nhớ quê của tác giả
II Tìm hiểu cấu trúc văn bản :
- Viết theo thể thơ Ngũ ngôn tứ tuyệt
- Câu 2,4 gieo vần (câu
1 không gieo vần )
- Tác giả kết hợp phương thức miêu tả và phương thức biểu cảm
Cảnh đêm thanh tĩnh gợi tình yêu quý trăng, nhất là nỗi nhớ quê của tác giả
14’
Hoạt động 3 : Hướng dẫn
hs tìm hiểu nội dung :
- Gọi hs đọc 2 câu thơ đầu
(phiên ân và dịch nghĩa)
- Đọc
III Tìm hiểu văn bản :
1) Quan hệ giữa tình
và cảnh trong bài thơ :
Trang 3 Trong 2 câu thơ đầu này
có phải tác giả tả cảnh
thuần tuý hay có hành động
của con người ?
Cảnh ở đây được tả như
thế nào ?
Lời thơ này gợi ra một
vẻ đẹp như thế nào của đêm
trăng ?
Vậy trong 2 câu thơ đầu
nói lên hoạt động gì của
con người ?
Gv: Trong hai câu thơ đầu
này không phải tả cảnh
thuần tuý , ở đây chủ thể
vẫn là con người
Vậy tại sao “Sàng tiền
minh nguyệt quang” (nghĩa
là ánh trăng sáng ở đầu
giường ) mà không tả ánh
trăng trước sân …?
- Ánh trăng sáng ở đâu ?
- Cho thấy lúc đó tác giả
làm gì ?
(tác giả đang nừm trên
giường )
- Thức hay ngủ ? (thức)
Gv : Tác giả rất tinh tế khi
dùng chữ “sàng” khác với
“đình” (sân) để bộc lộ xúc
cảm của mình trước đêm
trăng nơi đất khách quê
người Nhà thơ nổi tiếng
Án thù (đời sống) đã từng
nói : Minh nguyệt bất am li
hận khổ Tà quang đáo
hiểu xuyên chu hộ (nghĩa là
trăng sáng chẳng hiểu nỗi
khổ của cảnh biệt li, vẫn cứ
chênh chếch chiếu xuyên
- Không phải tả cảnh thuần tuý mà có hoạt động của con người
- Minh nguyệt quang = Ánh trăng sáng
- Địa thượng sương = sương trên mặt đất
ánh trăng sáng khác nào như sương trên mặt đất
- Cảnh đêm trăng sáng mang vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh
- Những suy tư, cảm nghĩ của con người (tác giả) trước đêm trăng
- Nếu thay chữ “sàng”
(giường) bằng chữ “án”,
“trác” (bàn) thì ý nghĩa câu thơ sẽ khác vì người đọc có thể nghĩ tác giả đang ngồi đọc sách Chữ
“sàng” có thể gợi cho người đọc nghĩ một cách
có căn cứ rằng nhà thơ đang nằm trên giường Nằm trên giường mà không ngủ được mới nhìn thấy ánh trăng xuyên qua cửa
- Nghe
- Minh nguyệt quang = ánh trăng sáng
- Địa thượng sương = sương trên mặt đất
ánh trăng sáng khác nào như sương trên mặt đất
=> Cảnh đêm trăng sáng mang vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh
Trang 4mãi vào phòng cho đến
sáng
- Rõ ràng là Án Thù cũng
như Lí Bạch, trong một
đêm trăng cực sáng ở chốn
tha hương không ngủ được,
cũng có thể đã ngủ rồi tỉnh
dậy mà không ngủ lại được
Trong tình trạng mơ
màng ấy, những ngôn từ
nào trong câu thơ đã xuất
hiện một cách hợp lí và tự
nhiên ?
Trong tình trạng mơ
màng ấy tác giả ngỡ ánh
trăng sáng là gì ?
Vậy ta hiểu ý thơ trong 2
câu như thế nào ?
Gv : Trong 2 câu thơ đầu ta
đã thấy sự hoạt động nhiều
mặt của chủ thể trữ tình :
Ánh trăng đẹp đẽ, giàn giụa
vẫn chỉ là đối tượng nhận
xét , cảm nghĩ của chủ thể
- Gv lưu ý cho hs : Trong
phần phiên âm 2 câu thơ
đầu chỉ có 1 động từ (nghi)
nhưng bản dịch có thêm 2
động từ là rọi, phủ làm cho
người đọc lầm tưởng 2 câu
đầu là chủ yếu hoặc thuần
tuý tả cảnh
- Gọi hs đọc 2 câu thơ cuối
(phiên âm và dịch thơ)
Hai câu thơ cuối nói lên
hoạt động của con người
hay cảnh vật hay cả hai ?
Gv: Trong 2 câu thơ cuối,
tác giả có đề cập đến cảnh ,
người và tình
Vậy người được miêu tả
với hành động như thế nào?
“Ngẩng đầu” để làm gì ?
- Chữ “nghi” (ngỡ là”
- Chữ “sương”
- Ngỡ là sương trên mặt đất ?
Trăng sáng quá chuyển thành màu trắng giống như sương
- Đọc
- Hai câu thơ cuối không đơn thuần là tả tình thuần tuý mà có cả cảnh vật
- Cử đầu (Ngẩng đầu )
- Không chỉ để nhìn trăng sáng mà còn là một động tác tất yếu để kiểm nghiệm điều mà câu 2 đã đặt ra : Vùng sáng trước giường là sương hay trăng?
=> Tác giả thao thức nhìn trăng sáng
- “Ngẩng đầu nhìn trăng sáng”
Trang 5 Ta nhận thấy sự quan sát
của tác giả từ đâu đến đâu ?
Khi thấy vầng trăng
cũng đơn côi , lạnh lẽo như
mình nhà thơ có hành động
như thế nào ?
Cúi đầu để làm gì ?
(biểu hiện cảm xúc của tác
giả)
Tại sao tác giả nhìn
trăng lại nhớ quê hương ?
Gv: “ngẩng đầu”, “Cúi
đầu” trong khoảnh khắc đã
động mối tình quê, tình
cảm đó thường trực, sâu
nặng biết bao của những
con người đi xa quê hương
Gv liên hệ : Một canh, 2
canh ….(NKTT – NAQ)
Vậy quan hệ giữa tình
và cảnh trong bài thơ này
như thế nào ?
Phép đối trong bài thơ
được thực hiện như thế
nào?
Em có nhận xét gì về
phép đối này ?
Phép đối này có tác
dụng như thế nào ?
Hãy tìm tất cả các động
từ có trong bài ?
Các động từ này có chủ
ngữ đứng trước không ?
- Từ trong ra ngoài, từ mặt đất lên bầu trời, từ chỗ chỉ thấy ánh trăng đầu giường đến chỗ thấy
cả vầng trăng
- Cúi đầu
- Cúi đầu không phải để nhìn một lần nữa “sương trên mặt đất” mà là để suy ngẫm về quê hương
- Thuở nhỏ Lí Bạch thường lên núi Nga Mi quê nhà để ngắm trăng, Lớn lên đi xa và xa mãi,
cứ nhìn trăng là ông lại nhớ quê
- Hs trả lời
- Cử đầu – đê đầu
- Vọng minh nguyệt - tư
cố hương
- Hs trả lời
- Ngẩng đầu là hướng ra ngoại cảnh, là để nhìn trăng, cúi đầu là hoạt động hướng nội
- Động từ chỉ sự cảm nghĩ:
+ Nghi, tư
- Động từ chỉ hoạt động
cơ thể : Vọng, cử , đê
- Không
Tác giả quan sát từ trong ra ngoài ,từ mặt đất lên bầu trời, từ chỗ chỉ thấy ánh trăng đầu giường đến chỗ thấy cả vầng trăng
- “Cúi đầu nhớ cố hương”
Cuối đầu để suy ngẫm
về quê hương
=> Nhớ quê thao thức nhìn trăng Nhìn trăng lại càng nhớ quê
2 Nghệ thuật bài thơ:
a) Phép đối.
+ Cử đầu – đê đầu + Vọng minh nguyệt –
tư cố hương
=> Số lượng tiếng bằng nhau , cấu trúc ngữ pháp giống nhau, bằng trắc đối lập nhau
Rõ thêm sự hoạt động của tư duy , của cảm xúc bên trong
b) Tác dụng của các động từ liên kết các ý thơ:
Trang 6 Nhưng ta hiểu chủ ngữ ở
đây là ai ?
Các động từ này liên kết
với nhau tạo thành mạch
như thế nào ?
- Gọi hs đọc phần ghi nhớ
- Chủ thể trữ tình (tác giả) (Có thể là tâm trạng của bất cứ ai)
- Hs trả lời
- Đọc
- Nghi (thị sương) Cử (đầu) Vọng minh nguyệt Đê (đầu)
Tư (cố hương)
* Ghi nhớ sgk tr 124
3’ Hoạt động 4 : Hướng dẫn
hs luyện tập :
- Hai câu thơ đã đủ ý tình
chưa ?
- Tác giả có dùng phép so
sánh ?
- Chủ ngữ ?
- Động từ ?
- Hs lắng nghe Gv hướng dẫn và về nhà làm
IV Luyện tập :
“Đêm thu trăng sáng như sương,
Lí Bạch ngắm cảnh nhớ thương quê nhà”
- Hai câu thơ dịch đã nêu tương đối đủ ý , tình cảm của bài thơ
- Song , có một số điểm khác :
+ Lí Bạch không dùng phép so sánh (sương chỉ xuất hiện trong cảm nghĩ của nhà thơ)
+ Bài thơ ẩn chủ ngữ + 5 đtừ 3 đtừ
3) Củng cố : (1’)
Với những từ ngữ giản dị mà tinh luyện, bài thơ đã thể hiện một cách nhẹ nhàng
mà thấm thía tình quê hương của một người sống xa nhà trong đêm trăng thanh tĩnh
4) Đánh giá tiết học : (1’)
5) Dặn dò : (1’)
- Học thuộc bài thơ (các bản)
- Học thuộc nội dung bài học
- Làm phần luyện tập
- Soạn bài “Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê” (Hồi tưởng ngẵu thư)
IV Rút kinh nghiệm , bổ sung :