Nội dung chính của Những câu hát châm biếm trong Ngữ Văn 7 tập 1 1/ Bài 1 giới thiệu về chú tôi để rao lời cầu hôn chân dung gồm mấy nét giễu cợt mỉa mai sau -Hay tửu hay tăm:nghiện rượu[r]
Trang 1Ngày soạn: 8/9/2010
Ngày giảng: 9/9/2010
LÀM THẾ NÀO ĐỂ HỌC TỐT MÔN VĂN VÀ YÊU MÔN VĂN
MỞ RỘNG NÂNG CAO KIẾN THỨC PHẦN VĂN BẢN:
CỔNGTRƯỜNGMỞ RA, MẸ TÔI, CUỘC CHIA TAY CỦA NHỮNG CON BÚP BÊ.
I Mục tiêu cần đạt:
- Hs nắm được cách học tốt nhất đối với môn văn, yêu thích học môn văn
- Nâng cao kiến thức phần văn bản đã học: Cổng trường mở ra, Mẹ tôi, Cuộc chia tay của những con búp bê
- Bước đầu biết cách tiếp cận và cảm nhận cái hay cái đẹp về nội dung và nghệ
thuật của các văn bản
II Tiến trình dạy học
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
1.Thế nào là học sinh giỏi văn?
HSG văn trước hết phải là những học sinh:
- Có niềm say mê, yêu thích văn chương.
- Có tư chất bẩm sinh, như tiếp thu nhanh, có tri nhớ bền vững, có khả năng phát hiện vấn đề và có khả năng sáng tạo (có ý tưởng mới trong
bài làm)
- Có vốn tri thức về tác phẩm văn
học phong phú và hệ thống; có sự hiểu biết về con người và xã hội.
- Giàu cảm xúc và thường nhạy
cảm trước mọi vấn đề của cuộc sống.
- Có vốn từ tiếng Việt khá dồi dào,
- Nắm chắc các kỹ năng làm bài
nghị luận
2 Các bước rèn luyện kỹ năng làm
văn
Trang 2a. Nắm chắc các dạng đề:
- Đề kiểm tra khả năng cảm thụ tác
phẩm văn học (Các bài văn biểu cảm)
- Đề kiểm tra kiến thức về lý luận văn học và cảm thụ tác phẩm
- Đề rèn luyện kỹ năng so sánh văn học
- Đề nghị luận xã hội
b. Rèn luyện kỹ năng phân tích đề
- Đây là một trong những khâu quan trọng, ảnh hưởng quyết định đến kết quả thi HSG Học sinh cần làm quen với nhiều dạng đề thi HSG
c Rèn kỹ năng lập dàn ý
d Rèn luyện kỹ năng viết văn
Muốn có một bài viết hay, học sinh phải biết trình bày những hiểu biết, những rung động, suy nghĩ của mình một cách mạch lạc, sáng sủa và
có sức thuyết phục
+Viết thành văn một đoạn ý: - Đoạn văn biểu cảm, đoạn văn giải thích; - Đoạn văn chứng minh một luận điểm trong bài (thường là luận điểm chính); - Đoạn văn bình luận nâng cao
+Viết thành bài văn hoàn chỉnh
ở nhà trên cơ sở dàn ý đã được giáo viên chữa (khoảng 2 bài /1 tuần)
+Viết thành bài văn hoàn chỉnh trên lớp trong thời gian quy định.Yêu cầu trước hết đối với học sinh là phải diễn đạt lưu loát rõ ý; chữ viết sạch sẽ,
Trang 3Học tốt môn văn cần lưu ý:
• Học thật kỹ bài học cũ, xem lại các
vấn đề chưa hiểu rồi làm dấu để hỏi
lại thầy cô hoặc bạn bè.
• Sau đó, bạn hãy chuẩn bị bài cho
ngày hôm sau bằng cách đọc bài trước
và soạn bài, xem câu hỏi mỗi phần
của bài học để hiểu trước bài học và
giúp cho việc hiểu kỹ bài khi thầy cô
giảng trên lớp, có thể trao đổi và học
hỏi thêm ở các anh chị đã học trước
• Khi vào lớp, nên chú ý lắng nghe
thầy cô giảng bài, để chú ý những
phần nhấn mạnh của thầy cô, chú ý
cách dùng từ của thầy cô, nếu thấy
câu nào hay và phù hợp, nên ghi lại
để có thể biến nó thành ý của mình
khi làm Văn Trong giờ học có vấn đề
gì chưa rõ, đến hỏi ngay để được thầy
cô giải đáp Cố gắng nắm dàn ý của
bài giảng ngay trên lớp, làm như thế
sẽ hiểu bài kỹ hơn, học bài dễ thuộc
hơn.
• Điều khá quan trọng là trong giờ
học, khi thầy cô đặt câu hỏi, nếu có ý
tưởng trả lời, nên mạnh dạn phát biểu,
vì chính lúc ấy thầy cô sẽ góp ý và
chỉnh sửa cho em, khi đó em sẽ hiểu
rõ vấn đề, hiểu bài rõ hơn.
• Cần chú ý là khi học Văn, em nên để
đầu óc thảnh thơi, không nên gây áp
lực khí ấy sẽ tiếp thu dễ hơn, sự nhìn
nhận của em về vấn đề sẽ được mở
rộng sâu sắc và phong phú hơn.
• Các em cần làm tốt bài tập thầy cô
giao về nhà và học bài đầy đủ trước
khi đến lớp nữa.
• Và điều cuối cùng là em nên đọc
nhiều sách để nâng cao kiến thức văn
học của bản thân.
* Đối với Làm văn:
Để có một bài văn tốt, nên theo các
bước sau:
Bước 1: Tìm hiểu kỹ đề, xem đề bài
cần yêu cầu về những nội dung nào và
dễ đọc, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp Từ đó, yêu cầu học sinh phải viết được những đoạn văn hay, có cách dùng từ chính xác, sáng tạo, mới
lạ, có giọng văn riêng, thể hiện được dấu ấn, phong cách của người viết
Trang 4kiểu bài, nắm chắc phương pháp làm
kiểu bài đó.
Bước 2: Tìm ý.
Bước 3: Lập thành dàn ý.
Bước 4: Viết bài văn.
Bước 5: Kiểm tra.
Để viết bài tốt cần chú ý các điểm
sau:
* Nắm chắc phương pháp để viết bài
văn theo trình tự nào Bên cạnh đó,
cần suy nghĩ tìm tòi, huy động những
kiến thức đã học liên quan đến nội
dung đề Hơn thế nữa, suy nghĩ sáng
tạo của cá nhân là quan trọng nhất
Không nên lệ thuộc bài văn mẫu một
cách rập khuôn máy móc Bởi vì quá
trình tiếp nhận văn học là tiếp nhận
những tri thức, cái hay, cái đẹp của
tác phẩm Cho nên khi diễn đạt thì
ngoài yếu tố câu cú, ngữ pháp, lời văn
phải trong sáng còn yêu cầu là thể
hiện tình cảm của người viết Chúng ta
cần phải trân trọng và đánh giá cao
vai trò sáng tạo trong tiếp nhận của
học sinh Hãy mạnh dạn nêu những
suy nghĩ, ý kiến, những cảm nhận của
cá nhân mình, có thể những ý kiến đó
chưa hay, chưa đúng nhưng sẽ được
thầy cô giáo dạy văn định hướng và từ
đó lại tiếp tục bày tỏ ý kiến cá nhân
trên cơ sở định hướng thẩm mỹ của
thầy cô Khi viết một bài văn cũng là
đang sáng tạo, cũng có nhu cầu bộc lộ
bản thân mình Vậy thì nên dựa trên
những định hướng về nội dung, về
kiểu bài, để có những sáng tạo nho
nhỏ của chính mình, và mình trân
trọng những sáng tạo của riêng mình
Lâu dần sẽ viết văn tốt, tự tin, và đến
với môn văn một cách nhẹ nhàng,
thoải mái, thú vị hơn
II Mở rộng, nâng cao phần văn bản
1 Văn bản: Cổng trường mở ra
Trang 5? Nội dung của văn bản Cổng trường mở
ra?
Trong đời người, ngày đầu tiên bước vào
lớp 1 bao giờ cũng thật thiêng liêng Biết
bao nhiêu bỡ ngỡ sẽ đến với con trẻ
Nhưng Cổng trường mở ra không nói
nhiều về đứa con mà tập trung nói về tâm
trạng của người mẹ, tình thương yêu vô
bờ của mẹ dành cho con trước một sự
kiện mà mẹ coi là trọng địa trong một đời
người Những chi tiết nói về sự trằn trọc
của người mẹ, sự chăm chút của mẹ với
con rất cảm động: ngắm con ngủ, đắp
mền, buông mùng, xếp đồ chơi cho con
Thậm chí khi mọi việc đã xong xuôi, tự
dặn mình đi ngủ sớm nhưng người mẹ
vẫn không ngủ được Ngày mai con vào
lớp 1 đã trở thành niềm thao thức của mẹ
Đây là bài văn nói lên tình cảm sâu sắc
của người mẹ qua những chi tiết bình dị
nhưng có sức ám ảnh lớn
? Ngoài việc nói về tình cảm của mẹ dành
cho con, Cổng trường mở ra còn muốn
nói điều gì?
(Vai trò của giáo dục trong suy nghĩ của
người mẹ?)
? Đặc sắc về nghệ thuật được sử dụng ở
đây?
(Em nhận xét gì về giọng điệu, cách nói,
ngôn ngữ trong văn bản?)
- Cổng trường mở ra không nói nhiều về đứa con mà tập trung nói về tâm trạng của người mẹ, tình thương yêu vô bờ của
mẹ dành cho con trước một sự kiện mà
mẹ coi là trọng địa trong một đời người
- Đây là bài văn nói lên tình cảm sâu sắc của người mẹ qua những chi tiết bình dị nhưng có sức ám ảnh lớn
- Cổng trường mở ra cũng nói lên vai trò
to lớn của nhà trương đối với cuộc sống mỗi người Người mẹ nhớ lại kỉ niệm ngày khai trường năm xưa của mình Bà liên hệ đến nền giáo dục Nhật Bản để thấm thía hơn rằng: “Ai cũng biết rằng mỗi sai lầm trong giáo dục sẽ ảnh hưởng đến cả một thế hệ mai sau, và sai lầm một
li có thể đưa thế hệ ấy đi chệch cả hàng dặm sau này”
- Đặc sắc của văn bản này là nhà văn đã chọn một cách nói hợp lí Người mẹ không rao giảng với đứa con ý nghĩa và lợi ích của việc học, cũng không nói về tâm trạng của mình bằng những lời lẽ to tát Người mẹ đang nói với chính mình,
ôn lại những kỉ niệm mà mình đã trải qua bằng giọng điệu tâm tình Chính hình thức kể chuyện này khiến cho tâm trạng của người mẹ hiện lên rõ nét hơn
Trang 6GV mở rộng về tác giả; tác phẩm:
Ét – môn – đô đơ A - mi – xi là nhà văn
nổi tiếng người I – ta – li –a, Những tấm
lòng cao cả (1886) là truyện thiếu nhi
xuất sắc và đã được dịch ra nhiều thứ
tiếng trên thế giới “Dưới hình thức là tập
nhật kí tròn một năm học của một cậu HS
nhỏ, sách gồm nhiều mẩu chuyện ngắn có
liên hệ với nhau, mô tả những hành động
ý nghĩ cũng như tình cảm chân thực, hồn
nhiên, trong sáng và sâu sắc như tình
thương giữa bố mẹ và con cái, giữa
những người nghèo khổ bất hạnh, tình
yêu và lòng tự hào về quê hương về thói
hư tật xấu như thói ghen tị, tật khoe
khoang, tính kiêu ngạo… Các câu chuyện
được trình bày một cách giản dị, sinh
động, hiện thực mà nhiều khi hết sức cảm
động
? Nội dung và những nét nghệ thuật đặc
- Ngôn ngữ trong bài văn cũng rất giản
dị, giàu sắc thái biểu cảm và đặc biệt trong sáng Điều này khiến cho các em khi học văn bản này sẽ hiểu hơn tấm lòng của mẹ dành cho con, từ đó cố gắng học tập để không phụ lòng cha mẹ
* Bài tập:
Suy nghĩ của em về câu nói : “Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là của con, bước qua cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra”?
- Câu văn thể hiện vai trò to lớn của giáo dục nhà trường Gọi đó là “thế giới kì diệu” vì nhà trường là:
+ Nơi cung cấp cho ta những tri thức về thế giới và con người
+ Nơi giúp ta hoàn thiện nhân cách: về lẽ sống, tình thương, quan hệ, xử thế… + Nơi ta được sống trong mối quan hệ trong sáng và mẫu mực: Tình thầy trò
2 Văn bản: Mẹ tôi
- VB: Mẹ tôi trích trong Những tấm lòng
cao cả qua bản dịch của Hoàng Thiếu Sơn Nhan đề do chính A – mi –xi đặt Tuy câu chuyện được viết theo hình thức
là một bức thư của người bố gửi cho con mình (cậu bé En – ri –co) vì cậu đã thiếu
lễ độ với mẹ, nhưng tác giả lại tập trung bói về người mẹ mặc dù bà không xuất hiện trực tiếp trong văn bản này Người
bố bằng sự nghiêm khắc của mình, đã
Trang 7sắc của văn bản?
Tham khảo:
… Cha ngồi canh cơn sốt của con
Còn vật vã hơn nhiều hơn khi quặn lên
những câu thơ nặng nhọc
Con trai ơi
Tiếng khóc của con – niềm hi vọng của
cha nhòe ướt
Tiếng cười của con là gương mặt của cha
vừa lên sắc
Con gom đời cha trong bước chân bé tí
Cha bế con lên, bế lại ấu thơ mình
Ngày mỗi ngày
Con lại dắt hi vọng của cha ùa ra phố
Mang hồi hộp dồn căng trái bóng
Niềm vui cha lăn với mặt đường
Con mang về trong căn nhà ta những điều
bình yên
Mang cả lo âu từng ngày phố bụi
Mẹ đã đợi cơm hai cha con ta như đợi hai
đứa trẻ
Những đam mê quên cả hẹn hò…
(Trần Quang Quý, Với con trai)
? Những hiểu biết của em về tác phẩm?
nêu lên lỗi lầm của đứa con, nói với con
về tình yêu thương, đức hi sinh vô bờ của
mẹ và yêu cầu con phải thành khẩn sửa chữa sai lầm
- Câu chuyện được thuật lại một cách giản dị, chân thực nhưng có sức hấp dẫn lướn vì tác giả đã chọn lựa cách kể thích hợp, các chi tiết được sử dụng một cách hợp lí
* Bài tập:
Tại sao khi nhận được bức thư này,
En-ri-co lại thấy “xúc động vô cùng”? Em có nhận xét gì về thái độ của cậu bé? Hãy liên hệ đến bản thân khi mắc lỗi và thái
độ của mình khi nhận được sự góp ý của
người khác
- Người bố đã kể lại những kỉ niệm để cậu bé nhớ lại tình yêu thương và đức hi sinh mà người mẹ đã dành cho cậu Mẹ
đã bao đêm thức trắng vì con, đã “khóc nức nở” vì sợ mất con Với người mẹ, En-ri-cô là tài sản quý giá nhất trên
- Thái độ nghiêm khắc của bố buộc
En-ri-cô phải suy nghĩ lại về hành động của mình
- Sự phân tích của bố chân tình và thấu đáo giúp En-ri-co hiểu một cách sâu sắc rằng “tình yêu thương, kính trọng cha mẹ
là tình cảm thiêng liêng hơn cả Thật đáng xấu hổ và nhục nhã cho kẻ nào chà đạp lên tình thương yêu đó”
3 Văn bản: Cuộc chia tay của những con búp bê.
- Cuộc chia tay của những con búp bê
của Khánh Hoài là truyện ngắn đã được trao giải Nhì trong cuộc thi thơ – văn về quyền trẻ em do Viện Khoa học Giáo dục
và Tổ chức cứu trợ trẻ em Rát –đa Bác – nen tổ chức năm 1992 Tác phẩm nói đến một vấn đề hết sức quan trọng trong đời sống, nhất là đời sống hiện đại: Cuộc chia tay của những người làm bố, làm mẹ đã
để lại nỗi đau sâu sắc trong những tâm
Trang 8? Trong truyện Khánh Hoài tập trung vào
những cuộc chia tay nào?
? Tại sao tác giả không đặt tên truyện là
Cuộc chia tay của hai anh em mà lại là
Cuộc chia tay của những con búp bê?
Cách đặt tên truyện như vậy có phù hợp
với nội dung tác phẩm không?
? Thể loại của văn bản?
? Những nét nghệ thuật tiêu biểu của
truyện?
hồn thơ trẻ, khiến chúng thiếu vắng tình cảm của người đã sinh ra chúng
- Khánh Hoài không nói nhiều đến cuộc chia tay của người lớn mà xoáy vào cuộc chia tay của hai anh em Thành – Thủy: Người anh ở lại với bố, cô em gái phải về quê với mẹ Hai con búp bê (Con Em nhỏ
- con Vệ Sĩ) lẽ ra cũng phải chia tay nhau Nhưng phút cuối, trước khi về quê theo mẹ,đứa em đã để lại cho anh con búp bê với lời dặn: “không bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau” Như vậy, tuy buộc phải chia tay nhưng về tình cảm, hai anh em không hề chia tay Thông qua câu chuyện về hai anh em, tác giả đã tập trung ngợi ca tình cảm nhân hậu, trong sáng, vị tha của những đứa trẻ ngay cả trong tình huống bi đát nhất, khi mà tổ
ấm gia đình của chúng đổ vỡ
- Trên thực tế, Cuộc chia tay của những con búp bê thuộc thể loại VB nhật dụng
(Viết về quyền trẻ em) Nhưng về thể loại, đây là một truyện ngắn hoàn chỉnh Thông qua câu chuyện về cuộc chia tay đau xót và cảm động giữa hai đứa trẻ, tác giả đã đưa ra một đề nghị thật khẩn thiết:
Gia đình là tổ ấm hết sức quan trọng và quý giá Nó bền vững nhưng cũng hết sức mong manh Phải tìm cách để vun đắp, giữ gìn hạnh phúc gia đình, đừng vì bất
kì một lí do nào đó mà làm tan vỡ những tình cảm cao đẹp ấy
- Nghệ thuật + Truyện được kể từ ngôi thứ nhất (cậu
bé Thành) nên tính chân thực của câu chuyện đã được tăng thêm; đồng thời khiến cho tác giả dễ thể hiện những suy nghĩ, những day dứt của nhân vật
+ NT phân tích tâm lí nhân vật của nhà văn khá sâu sắc, tập trung khai thác tâm trạng của hai anh em qua các tình huống khác nhau
Trang 9- HS suy nghĩ trả lời, nhận xét bổ sung.
- HS thảo luận nhóm, nêu cảm nhận của
bản thân
- Trình bày trước lớp
- Nhận xét, bổ sung
- Lối kể chuyện giản dị, chân thành, giọng kể tự nhiên nên có sức truyền cảm lớn
* Bài tập:
a) Trong truyện có những chi tiết bất ngờ Theo em, đâu là những chi tiết bất ngờ và cảm động nhất?
- Cô giáo tặng Thủy quyển sổ và cây bút nhưng em không dám nhận vì Thủy phải
về quê và không được đi học nữa Đây là chi tiết rất đau xót Không những Thủy phải sống trong cảnh thiếu thốn tình cảm của người cha mà em còn bị bắt phải thôi học Em phải kiếm sống ngay từ khi còn nhỏ
- Thủy tụt xuống xe và chạy về chiếc giường, đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ Chi tiết này cũng làm người đọc thắt lòng Dù hai anh em phải chia tay nhau nhưng tình cảm của Thành - Thủy thì không thể chia cắt, chúng vẫn mãi ở bên nhau
b) Phân tích chi tiết khi dắt tay em ra khỏi trường, cậu bé Thành “kinh ngạc thấy mọi người vẫn đi lại bình thường
và nắng vẫn vàng ươm trùm lên cảnh vật”.
- Đây là một chi tiết giàu tính nghệ thuật Tác giả tạo nên sự đối lập: tâm trạng của hai anh em thì đau xót, u ám nhưng cảnh vật bên ngoài thì vẫn bình thường, nắng vẫn vàng, người vẫn đi lại như không có
gì xảy ra Sự tương phản này khiến nỗi đau càng nổi rõ, tăng thêm cảm giác bơ
vơ, thất vọng của hai anh em Chẳng có ai thấu hiểu, chia sẻ với chúng nỗi đau quá lớn này
Bài tập về nhà: Cảm nhận của em về hình ảnh người mẹ hiền được bố của En-ri cô nhắc đến trong bức thư qua bài : “Mẹ tôi”
Trang 10Ngày soạn: 15/9/2010
Ngày giảng: 16/9/2010
Tiết 4, 5, 6
MỞ RỘNG, NÂNG CAO KIẾN THỨC VỀ CA DAO, DÂN CA.
I Mục tiêu: Giúp hs
- Củng cố mở rộng và nâng cao về kiến thức phần ca dao dân ca
- Biết cách tạo lập một văn bản hoàn chỉnh, viết các bài ca dao, dân ca dưới các
yêu cầu: Phân tích, bình giảng, phát biểu cảm nghĩ
- Thuộc được nhiều bài ca dao ngoài chương trình học chính khoá
II Hoạt động dạy học
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ.
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản
? Trong chương trình chính khoá, các
em đã học về ca dao, dân ca Hãy nhắc
lại khái niệm về ca dao dân ca?
GV: Hiện nay, phần lớn ca dao sưu tầm
được chủ yếu gồm hai câu hoặc 4 câu và
thường chỉ có một vế đối mà ít khi có
đầy đủ vế đáp Vì thế, khi tìm hiểu ca
dao, cần hình dung ai đang nói, nói với
ai và nói nội dung gì, Nếu không xác
định đựơc lời ca dao ấy là của ai, nói với
ai trong hoàn cảnh nào thì việc phân tích
bài ca dao rất dễ chệch hướng Vì thế,
khi tìm hiểu những bài ca dao ta luôn
cần chú ý đến điều này
? Nội dung của ca dao thường phản ánh
vấn đề gì?
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều người
I Ôn lại những kiến thức cơ bản về
dân ca.
1 Khái niệm: Ca dao, dân ca là những
sáng tác dân gian, thuộc thể loại trữ tình + Dân ca là những sáng tác kết hợp giữa lời và nhạc, thường được viết theo những làn điệu nhất định
+ Ca dao là lời thơ của dân ca
2 Nội dung:
Ca dao phản ánh cuộc sống nhiều mặt của nhân dân Tuy nhiên, là thể loại trữ tình nên ca dao chủ yếu phản ánh tâm
tư, tình cảm, khát vọng, nỗi niềm của con người