Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 20 - Bài 18 - Tiết 73: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VAØ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I-MUÏC TIEÂU BAØI HOÏC: 1/Kiến thức: Giúp HS : -Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ; Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật kết cấu, nhịp điệ[r]

Ngày soạn:03/01/2010 Tuần:20 Bài dạy: 18

Tiết dạy: 73

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT

I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1/Kiến thức: Giúp HS :

-Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ; Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật (kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận) và ý nghĩa của những câu tục ngữ trong bài học; Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản

2/ Kỹ năng:-Rèn luyện kĩ năng phân tích và vận dụng tục ngữ

3/ Thái độ: Ý thức sử dụng những hiểu biết về tục ngữ và nội dung, tư tưởng, nghệ thuật…

II-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- GV: Giáo án, bảng phụ, phiếu học tập, thảo luận, TLTK

- HS: bài soạn, thảo luận, học bài

III-HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1/ Ổn định tình hình lớp: (1)Sĩ số-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ.

2/ Kiểm tra bài cũ: (3’)Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài mới: (1’)

Tục ngữ là thể loại văn học dân gian Nó được ví là kho báu của kinh nghiệm và trí tuệ dân gian, là “túi khôn dân gian” Tục ngữ có nhiều chủ đề Trong tiết học này, các em sẽ được làm quen với tám câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

T

L

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

5 Hoạt động1: tìm hiểu về tục

Yêu cầu HS đọc chú thích

(*)

 Hình thức của tục ngữ ?

Câu nói ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh I-Tục ngữ Câu nói ngắn gọn, ổn định, có

nhịp điệu, hình ảnh thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụng vào đời sống,

suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày

 Tục ngữ thường có nội

dung gì?

Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội)

 Tục ngữ sử dụng như thế

nào?

Vận dụng vào đời sống, suy nghĩ

 Tóm lại, tục ngữ là gì? và lời ăn tiếng nói hằng ngày

GV: tục ngữ ngoài nghĩa đen

còn có nghĩa bóng Cần phân

biệt tục ngữ, thành ngữ, ca

dao

25 Hoạt động 2: đọc – hiểu văn

GV: đọc giọng rõ ràng, nhấn

vào những từ thể hiện rõ nội

dung

GV nhận xét, sửa chữa và

đọc lại

 Có thể chia 8 câu tục ngữ

trong bài thành mấy nhóm?

Vì sao?

Thảo luận:

Chia làm 2 nhóm:

-Nhóm 1: câu 1, 2,3,4 là tục ngữ về thiên nhiên

-Nhóm 2: câu 5,6,7,8 là tục ngữ về lao động sản xuất

 1/Nghĩa của câu tục ngữ?

 (2): nghĩa từ “mau” được

dùng trong câu tục ngữ này?

 (3): giải nghĩa “ráng”?

 (5):Giải nghĩa “tấc”? (đơn

vị đo lường bằng 1/10m)

1.Tháng 5(), đêm ngắn, ngày dài; tháng 10 (ÂL), đêm dài, ngày ngắn

2.Ngày nào đêm trước có nhiều sao, hôm sau sẽ nắng;

trời ít sao, sẽ mưa

3.Khi trời xuất hịên ráng có sắc vàng tức là sắp có bão

4.Kiến bò nhiều vào tháng 7 – thường là bò lên cao – là điềm báo sắp có lụt

5.Đất quí như vàng

6.Thứ tự các nghề, các công việc đem lại lợi ích kinh tế cho con người: nuôi cá, làm vườn,

Câu 1:

Bài học về cách sử dụng thời gian trong cuộc sống cho hợp lí với mỗi mùa hạ và đông

Câu 2:

Kinh nghiệm nhìn sao để dự đóan thời tiết Câu 3:

 (7):“cần” – xác định từ

loại? Giải nghĩa?

 (8): Giải nghĩa “thì”,

“thục”?

làm ruộng

7.Thứ tự các yếu tố quan trọng (nước, phân, lao động, giống lúa) đối với nghề trồng lúa

8 Thứ tự các yếu tố quan trọng trong nghề trồng trọt:

thời vụ và đất đã được khai phá

Giúp con người biết dự đoán bão dựa vào màu mây để chủ động đề phòng

 2/Một số trường hợp có

thể áp dụng kinh nghiệm nêu

trong câu tục ngữ (lấy dẫn

chứng cụ thể)

 (2): kinh nghiệm này

không phải lúc nào cũng

đúng

 (3)Có câu tục ngữ nào cũng dự

đoán

bão nhưng dựa hiện tượng

khác?

 (4)GV: có một dị bản khác:

Tháng bảy kiến đàn, đại hàn

hồng thuỷ

 (6): không phải nơi nào

cũng áp dụng đúng, tùy vào

điếu kiện tự nhiên ở từng

nơi

 (7)Những câu tục ngữ gần

gũi với kinh nghiệm này?

1.Tính toán, sắp xếp công việc hoặc giữ gìn sức khoẻ trong mùa hè và mùa đông

Cụ thể: giờ vào lớp buổi chiều của muà đông sớm hơn mùa hè; chủ động trong giao thông, đi lại (nhất là đi xa)

2.Nắm trước thời tiết để chủ động sắp xếp công việc

3.Biết dự đoán bão dựa vào mây để phòng chống

Tháng bảy heo may chuồn chuồn bay thì bão.

4 Biết dự đoán lũ lụt dựa vào hiện tượng kiến bò để phòng chống

5.Phê phán hiện tượng lãng phí đất; đề cao giá trị của đất

6.Lựa chọn nghề theo trật tự của câu tục ngữ

7.Giúp nông dân nhận biết tầm quan trọng của các yếu tố: nước, phân, lao động, giống lúa trong quá trình trồng lúa

-Một lượt tát một bát cơm.

-Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân

8 Giúp nông dân vận dụng trong quá trình trồng trọt

Câu 4:

Giúp con người biết dự đoán lũ lụt dựa vào hiện tượng kiến bò để chủ động đề phòng

Câu 5:

Giá trị của đất đai trong đời sống

Câu 6:

Nên khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải, vật chất

 3/Giá trị của kinh nghiệm

mà câu tục ngữ thể hiện

1.Bài học về cách sử dụng thời gian trong cuộc sống cho Câu 7:Trong nghề làm ruộng

Mỗi nhóm tìm hiểu 1 câu tục

ngữ theo những yêu cầu trên

(Nhóm I: câu 1; Nhóm II:

câu 2; Nhóm III: câu 3;

Nhóm IV: câu 4; Nhóm V:

câu 5; Nhóm VI: câu 6)

 Tìm dẫn chứng để minh

hoạ cho những đặc điểm của

tục ngữ:

hợp lí với mỗi mùa hạ và đông

2.Có ý thức nhìn sao để dự đóan thời tiết

3.Giúp con người biết dự đoán bão để chủ động đề phòng

4 Giúp con người biết dự đoán lũ lụt để chủ động đề phòng

5.Gúp con người nhận thấy giá trị của đất đai trong đời sống

6 Gúp con người biết khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải, vật chất

7.Trong nghề làm ruộng cần đảm bảo các yếu tố (đứng đầu là nước)

8.Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ và đất đai đã được khai phá, chăm bón đối với nghề trồng trọt

cần đảm bảocác yếu tố (đứng đầu là nước)

Câu 8:

Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ và đất đai đã được khai phá, chăm bón đối với nghề trồng trọt

câu tụcngữ rất ít

Không.Vì như thế không tạo được ấn tượng trong việc khẳng định

GV: tục ngữ lời ít ý nhiều,

“nội dung của một câu tục

ngữ có thể mở tung để viết

thành cuốn sách”

(M.Go-rơ-ki)

 (1)sáng-tháng,

mười- -Thương co van, nhat la van

lưng?

cười;(2)nắng-vắng;(3)gà-nhà

 Tác dụng của đặc điểm

này?

Tạo nhịp điệu, dễ nhớ, dễ thuộc

 -Các vế đối xứng về hình

thức và nội dung?

Câu (1),(2) …

Nhấn mạnh, làm nổi bật sự khác

 Vai trò của hình thức biệt của hiện tượng được nói

này? đến.

3

 -Lập luận chặt chẽ, giàu hình

ảnh?

Hoạt động 3: Tổng kết.

Chặt chẽ qua hình thức đối xứng, nói quá (câu1,5 …)

Hình ảnh cụ thể, sinh động

Hoạt động 3

III- Tổng kết:

Những đặc điểm của TN

 Sưu tầm thêm một số câu

tục ngữ phản ánh kinh nghiệm

về các hiện tượng nắng, mưa,

bão, lụt

HS tìm nhanh

4/ Dặn dò, hướng dẫn về nhà: (2’)

*Bài cũ: -Nắm chắc đặc điểm của tục ngữ, nội dung, khả năng vận dụng câu tục ngữ vừa học

-Tiếp tục sưu tầm thêm một số câu tục ngữ

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài:Chương trình địa phương (phần văn và tập làm văn)

+Sưu tầm ca dao, tục ngữ nói về địa phương và sắp xếp những nội dung đã sưu tầm theo chủ đề

IV-RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

………

………

Nhóm I Phân tích câu tục ngữ 1 theo các nội dung sau:

1/Nghĩa của câu tục ngữ?

2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể)

3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học).

Nhóm II Phân tích câu tục ngữ 2 theo các nội dung sau:

1/Nghĩa của câu tục ngữ?

2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể)

3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học).

Nhóm III Phân tích câu tục ngữ 3 theo các nội dung sau:

1/Nghĩa của câu tục ngữ?

2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể)

3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học).

Ngày soạn: 03/01/2010 Tuần:20 Bài dạy: 18

Tiết dạy: 74

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (PHẦN VĂN VÀ TẬP LÀM VĂN)

I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1/ Kiến thức: Giúp HS :

- Biết cách sưu tầm ca dao tục ngữ theo chủ đề và bước đầu biết sắp xếp, tìm hiểu ý nghĩa của chúng

2/ Kỹ năng:-Rèn luyện kĩ năng hiểu biết và sưu tầm

3/ Thái độ: -Giáo dục tình cảm yêu mến, gắn bó với địa phương quê hương mình

II-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- GV: Giáo án, bảng phụ, thảo luận, TLTK, phiếu học tập

- HS: bài soạn, thảo luận, học bài

III-HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1/ Ổn định tình hình lớp: (1’)

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

 Câu hỏi: Tục ngữ là gì? Đọc thuộc lòng 2 câu tục ngữ bất kì và phân tích?

 Trả lời: - Những nói ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao độngsản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụ ng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày

-HS tùy ý chọn và phân tích

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài mới: (1’)

Bình Định mảnh đất của biển xanh, của thơ ca Bởi vậy kho tàng ca dao tục ngữ của địa phương ta cũng khá phong phú Trong tiết học này, chúng ta cùng thể hiện những vốn ca dao, tục ngữ nói về địa phương mà mình có được

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung

11’ Hoạt động 1: Xác định đối

tượng sưu tầm

Hoạt động 1 I- Xác định đối tượng sưu

tầm:

 Ca dao dân ca là gì? Lấy

ví dụ

 Tục ngữ là gì? Lấy ví

dụ

GV: “câu ca dao” là một

đơn vị diễn đạt một nội

dung, ý nghĩa trọn vẹn Các

dị bản đều được tính là một

câu

 Thế nà là “ca dao, tục

ngữ lưu hành ở địa phương”

và “ca dao, tục ngữ nói về

địa phương”? Ví dụ

-Ca dao, tục ngữ mà ngườiø địa phương biết đến và vận dụng, có thể nói về địa phương, có thể không

“Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”

-Ca dao, tục ngữ có nội dung về địa phương

“Ai về Bình Định mà coi…”

GV: hướng dẫn cách sưu

tầm ca dao tục ngữ

20’ Hoạt động 2: Trình bày kết

quả sưu tầm Hoạt động 2: II-Trình bày kết quả sưu tầm:

GV:Mỗi nhóm tập hợp

những câu ca dao, tục ngữ

đã sưu tầm được Chia làm

2 phần: ca dao dân ca và

tục ngữ Trong 2 phần đó

sắp xếp các câu theo chủ

đề

4/ Dặn dò, hướng dẫn về nhà: (5’)

*Bài cũ:

-Tiếp tục sưu tầm và tìm hiểu ý nghĩa những câu ca dao, tục ngữ

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài: Tục ngữ về con người và xã hội

+Đọc; Trả lời câu hỏi

+Tìm hiểu về nội dung, giá trị kinh nghiệm và trường hợp ứng dụng

+Chứng minh cho các đặc điểm của tục ngữ

IV-RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

………

………

………

Ngày soạn: 03/01/2010 Tuần:20 Tiết: 75,76

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN

I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1/ Kiến thức:Giúp HS :

 Tiết1:

-Hiểu được nhu cầu nghị luận trong đời sống và đặc điểm chung của văn bản nghị luận

 Tiết2:

-Tiếp tục tìm hiểu về đặc điểm chung của văn bản nghị luận; Luyện tập về văn bản nghị luận

2/ Kỹ năng:-Rèn luyện kĩ năng nhận biết văn bản nghị luận

3/ Ý thức tôn trọng , yêu mến nền văn học dân gian của quê hương mình

II-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- GV: Giáo án, bảng phụ, phiếu học tập, thảo luận, TLTK

- HS: bài soạn, thảo luận, học bài

III-HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC:

1/ Ổn định tình hình lớp: (1’)

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài mới: (1’)

Văn bản nghị luận là một kiểu văn bản trọng trong đời sống, nó có vai trò rèn luyện tư duy, năng lực biểu đạt những quan niệm tư tưởng sâu sắc trước đời sống Có thể nói không có văn nghị luận thì khó mà hình thành các tư tưởng mạch lạc và sâu sắc Bởi vậy tiết học này chúng

ta cùng tìm hiểu chung về văn bản nghị luận

Tiết 1

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinhø Nội dung

13’ Hoạt động1:Tìm hiểu về nhu

GV treo bảng phụ có ghi

những vấn đề và câu hỏi (1) HS đọc. 1/ Nhu cầu nghị luận: Thảo luận:

 Trong đời sống em có

thường gặp các vấn đề và câu

Nhóm thảo luận

-Là người con, em cần phải đối xử với cha mẹ như

hỏi như vậy không? Hãy nêu

thêm các câu hỏi và vấn đề? thế nào?-Em hiểu thế nào là học tập

tốt môn Ngữ văn?

-Em thích hay không thích môn Ngữ văn?

-Tại sao người Đội viên thiếu niên phải gương mẫu trên mọi mặt?

-Hãy chứng minh Nam, bạn của em là một học sinh giỏi?

 Gặp những vấn đề và câu

hỏi loại đó, em có thể trả lời

bằng các kiểu văn bản đã học

như kể chuyện, miêu tả, biểu

cảm hay không? Vì sao? Gợi:

Các vấn đề và câu hỏi

 Các kiểu văn bản đã học

như kể chuyện, miêu tả, biểu

cảm nhằm mục đích gì?

Bộc lộ tình cảm, sự đánh giá; Kể lại sự việc chuỗi sự việc; Ghi lại và nhận xét các điều đã quan sát xung quanh

25’  Các vấn đề và câu hỏi

nhằm đặt ra yêu cầu gì cho

người giải đáp?

Thể hiện sự suy nghĩ về một vấn đề

 Giải đáp bằng cách nào? Bằng cách lập luận, giải

thích hay chứng minh

 Để trả lời những câu hỏi

như thế, hằng ngày trên báo

chí, qua đài phát thanh,

truyền hình, em thường gặp

những kiểu văn bản nào? Hãy

kể tên

Xã luận, bình luận, phát biểu ý kiến … Văn nghị luận thường tồn tại dưới dạng các ý

kiến nêu ra trong cuộc họp, các bài xã luận, bình luận, phát biểu ý kiến trên báo chí … GV: cho HS tiếp xúc với một

vài văn bản nghị luận mà GV

sưu tầm được

GV: đó là những dạng của

văn bản nghị luận

Yêu cầu HS đọc ghi nhớ 1 HS đọc

Hoạt động 2:Thế nào là văn

bản nghị luận Hoạt động 2 2/ Thế nào là văn bản nghị luận:

Yêu cầu HS đọc văn bản

“Chống nạn thất học” HS đọc.

 Bác Hồ viết bài này nhằm Kêu gọi nhân dân tham

mục đích gì? gia xoá nạn mù chữ.

 Như vậy văn nghị luận

viết ra nhằm mục đích gì?

-Văn nghị luận viết ra nhằm xác lập cho người

 Để thực hiện mục đích

này, bài viết nêu ra những ý

kiến nào? Và những ý kiến

đó được diễn đạt thành những

luận điểm nào?

GV: luận điểm là phần trình

bày quan điểm của người

viết, trả lời câu hỏi “nói cái

gì?” (cho ý kiến đưa ra)

-Tình trạng và nguyên nhân mù chữ của dân tộc ta trong thời thực dân Pháp cai trị:

+Khi xưa Pháp cai trị, chúng thi hành chính sách ngu dân

+Số người Việt Nam thất học

so với số người trong nước là 95%

-Sự cần thiết phải biết đọc, biết viết chữ Quốc ngữ và nhiệm vụ của người biết chữ cũng như chưa biết chữ phải như thế nào:

+Mọi người VN phải có kiến thức … để có thể tham gia công cuộc xây dựng nước nhà

+Người biết chữ hãy dạy cho người chưa biết chữ

+ Người chưa biết chữ hãy gắng mà học cho biết chữ

đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó

Tiết 2

TL Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinhø Nội dung

 Để ý kiến có sức thuyết

phục, bài viết đã nêu lên

những lí lẽ nào? Hãy liệt kê?

Gợi ý như sgk

+Để thuyết phục vì sao dân ta phải biết đọc, biết viết, có các lí lẽ sau:

-Biết đọc, biết viết là quyền lợi, bổn phận của người dân

-Có kiến thức mới tham gia vào việc xây dựng nước

-Muốn có kiến thức, trước hết phải biết viết, đọc chữ Quốc ngữ

+Để thuyết phục về khả năng thực hiện xoá nạn mù