- Màu xanh của ngàn dâu gợi tả trời Niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi đất cao rộng,thăm thẳm mênh của người chinh phụ được tái hiện mông,nơi gửi gấm,lan tỏa vào nỗi như những đợt sóng tìn[r]
Trang 1
Tuần :7 Ngày soạn : 16/09/2010
Tiết : 26 Ngày dạy : 20-25/09/2010
( TRÍCH “ CHINH PHỤ NGÂM KHÚC”)
I.MỤC TIÊU:
Cảm nhận được giá trị hiện thực, giá trị nhân đạo và giá trị nghệ thuật ngơn từ trong đoạn trích
II.KIẾN THỨC CHUẨN:
Kiến thức :
- Đặc điểm của thể thơ song thất lục bát
- Sơ giàn về “Chinh phụ ngâm khúc”, tác giả Đặng Trần Cơn, vấn đề người dịch “Chinh phụ ngâm
khúc”
- Niềm khát khao hạnh phúc lứa đơi của người phụ nữ cĩ chồng đi chinh chiến ở nơi xa và ý nghĩa tố cáo chiến tranh phi nghĩa được thể hiện trong bài văn
- Giá trị nghệ thuật của một đoạn thơ dịch tác phẩm “Chinh phụ ngâm khúc”
Kĩ năng :
- Đọc – hiểu văn bản viết theo thể ngâm khúc
- Phân tích nghệ thuật tả cảnh, tả tâm trạng trong đoạn trích thuộc tác phẩm dịch “Chinh phụ ngâm
khúc”
III.HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN:
Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung
Hoạt động 1: Khởi động:
1 Ổn định lớp: kiểm diện,trật tự
2 KT bài cũ:
- Em hiểu thế nào là tính đa nghĩa
trong thơ ?
- Bài thơ bánh Trôi Nước có tính
đa nghĩa không ? Vì sao ?
-GV quan sát , nhận xét , đánh
giá
-Bài thơ Bánh Trôi Nước có hai
nghĩa Vậy trong hai nghĩa , nghĩa
nào là quan trọng , quyết định giá
trị của bài thơ ?
3.Giới thiệu bài mới: Có thể nói
đề tài chiến tranh có ảnh hưởng
lớn đến thơ ca thế kỉ XVIII giữa
lúc triều đình phong kiến rơi vào
bế tắc Chinh phụ ngâm khúc ra
đời như tiếng kêu oán hận chiến
tranh phi nghĩa Hôm nay, chúng
Trang 2ta sẽ tìm hiểu văn bản với nội
dung trên
Hoạt động 2 : Đọc - hiểu văn bản:
Hướng dẫn đọc: Giọng nhẹ
nhàng thể hiện nỗi sầu mênh
mang
- “ Chinh phụ ngâm khúc” được
viết nguyên văn chữ Hán Vậy,
em hãy cho biết tên tác giả và
dịch giả?
- Giới thiệu đôi nét về tác giả:
Đặng Trần Côn và dịch giả: Đoàn
Thị Điểm?
- Em hiểu thế nào là “ Chinh phụ
ngâm khúc” (tựa đề)?
- Em hiểu gì là thể loại ngâm
khúc?
Giới thiệu vị trí của đoạn trích:
Bản dịch Nôm có 408 câu, gồm 3
phần:
1) Xuất quân ứng chiến
2) Nỗi buồn nơi khuê các
3) Ước nguyện thanh bình
- Bài thơ được viết theo thể loại
nào?
- Thể loại ngâm khúc ở dạng tiêu
biểu nhất đã được sáng tác theo
thể song thất lục bát Em hiểu thế
nào là song thất lục bát ( về số
câu trong mỗi khổ và số chữ trong
mỗi câu)?
- Đoạn trích này, nội dung chính
muốn nói lên điều gì?
HS đọc
HS trả lời trong Chú thích *
HS trả lời trong Chú thích *
-Khúc ngâm của người vợ có chồng ra trận
- Là thể loại thơ ca do người VN sáng tạo ra Thể loại này có chức năng chuyên biệt trong việc diễn tả những tâm trạng sầu bi dằng dặc, triền miên của con người
- Song thất lục bát
- 2 câu 7, 1 câu 6, 1 câu 8 4 câu trong 1 khổ
-Nỗi sầu đau của người chinh phụ sau khi tiễn chồng ra trận
I/ Tìm hiểu chung : 1.Tác giả:
- Nguyên tác:Đặng Trần Côn
- Diễn Nơm: Đoàn Thị Điểm
2)Tác phẩm:
-Ngâm khúc: Thơ ca VN, có chức năng diễn tả tâm trạng sầu bi -Vị trí đoạn trích:
+Phần 1: ( Câu 53 64)
3)Thể thơ:
Song thất lục bát
Hoạt động 3: Phân tích
- Bốn câu đầu nêu lên nội dung gì?
- Nỗi sầu đĩ được gợi tả như thế
nào?Đoạn trích dùng nghệ thuật gì
để gợi tả?
-Nỗi sầu chia li của người vợ
- Bằng phép đối “chàng thì đi – thiếp thì về”tác giả cho thấy thực trạng của cuộc chia li.Chàng đi vào
II Phân tích:
1 Nội dung:
a.Tâm trạng sau phút chia li của người chinh phụ được diễn tả ở nhiều mức độ khác nhau:
* Bốn câu thơ đầu:
Chàng thì đi …
Trang 3-Hình ảnh “tuôn màu mây biếc, trải
ngàn núi xanh” có tác dụng gì?
- Bốn câu tiếp theo diễn tả điều gì?
- Tác giả dùng nghệ thuật gì diễn tả
nỗi sầu?
- Tuy xa nhau nhưng tâm hồn họ
như thế nào?
- Nỗi sầu đó được tiếp tục gợi tả và
nâng lên như thế nào?
- Ở khổ trên ít ra còn có địa danh
Hàm Dương ,Tiêu Tương để có ý
niệm về độ xa cách
- Sự xa cách này bây giờ ra sao?
- Màu xanh của ngàn dâu có tác
dụng gì?
- Chữ “sầu”trong bài thơ có tác
dụng gì?
- Tác giả bộc lộ tình cảm gì đối với
người chinh phụ?
cõi vất vả,thiếp thì vò võ cô đơn
- Hình ảnh “mây biếc,núi ngàn” là các hình ảnh góp phần gợi lên cái
độ mênh mông cái tầm vũ trụ của nỗi sầu chia li
- Sự ngăn cách đã là sự thật khắc
nghiệt,và nỗi sầu chia li nặng nề tưởng như đã phủ lên màu biếc của trời mây,trải vào màu xanh của núi ngàn
- Gợi tả thêm nỗi sầu chia li
- Phép đối + điệp ngữ và đảo vị trí hai địa danh Hàm Dương ,Tiêu Tương đã diễn tả sự ngăn cách muôn trùng
- Sự chia sẻ về thể xác , trong khi tình cảm tâm hồn vẫn gắn bó thiết tha cực độ
Nỗi sầu chia li còn có sự oái oăm,nghịch chướng, gắn bó mà không được gắn bó lại phải chia li
- Nỗi sầu chia li tăng trưởng đến cực độ thể hiện bằng phép đối,điệp ngữ,điệp ý
- Sự xa cách đã hoàn toàn mất hút vào ngàn dâu “những mấy ngàn dâu”
- Màu xanh của ngàn dâu gợi tả trời đất cao rộng,thăm thẳm mênh mông,nơi gửi gấm,lan tỏa vào nỗi sầu chi li
-Màu xanh ở độ xanh xanh rồi lại xanh ngắt trong câu thơ ở đây không liên quan đến màu xanh hi vọng
- Chữ “sầu” trở thành khối sầu,núi sầu đồng thời nhấn rõ nỗi sầu cao
độ của người chinh phụ
- Thấu hiểu tâm trạng của người phụ nữ có chồng đi chiến trận
- Đồng cảm với khát khao hạnh phúc của người phụ nữ
Thiếp thì về …
Tương phản , đối nghịch , thể hiện nỗi sầu dằng dặc , miên man
=>Nó góp phần gợi lên cái độ mênh mông bao la của nỗi sầu chia
li , người chinh phụ cảm nhận về nỗi xa cách về chồng vợ
* Bốn câu tiếp theo:
Hàm Dương – Chàng còn ngoảnh lại
Tiêu tương – thiếp hãy trông sang …cách
…cách…
- Điệp từ , điệp ý ( cùng , thấy , ngàn dâu , những , mấy )
Tương phản ,điệp ngữ , đảo ngữ Nỗi sầu tăng tiến => Người chinh phụ thấm thía sâu sắc tình cảnh oái oăm, nghịch chướng: Tình cảm vợ chồng nồng thắm mà không được ở bên nhau
* Bốn câu cuối
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy
…xanh xanh
….xanh ngắt Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai?
Niềm khát khao hạnh phúc lứa đôi của người chinh phụ được tái hiện như những đợt sóng tình cảm triền miên không dứt
b.Lòng cảm thông sâu sắc của tác giả với nỗi niềm của người chinh phụ:
- Nỗi sầu chất ngất, sự xa cách thăm thẳm , mịt mù
-> Thấu hiểu tâm trạng của người phụ nữ có chồng đi chiến trận -> Đồng cảm với khát khao hạnh phúc của người phụ nữ
Trang 4- Từ những phân tích trên , em hãy
phát biểu về cảm xúc chủ đạo và
ngơn ngữ của đoạn thơ ?
- Qua nỗi sầu chia li của người
chinh phụ sau lúc tiễn đưa chồng ra
trận , em thấy khúc ngâm này cĩ ý
nghĩa gì ?
- Từ những phân tích trên , em hãy
phát biểu về cảm xúc chủ đạo và
ngơn ngữ của đoạn thơ ?
- Sử dụng thể thơ song thất lục bát diễn tả nỗi sầu bi dằng dặc của con người
- Cực tả tâm trạng buồn, cơ đơn, nhớ nhung vời vợi qua hình ảnh, địa danh cĩ tính chất ước lệ, tượng trưng cách điệu
- Sáng tạo trong việc sử dụng các điệp từ, ngữ, phép đối, câu hỏi tu từ…gĩp phần thể hiện giọng điệu cảm cảm xúc da diết, buồn thương
- Đoạn trích thể hiện nỗi buồn chia phơi của người chnh phụ sau lúc tiễn đưa chồng ra trận Qua đĩ tố cáo chiến tranh phi nghĩa đẩy lứa đơi hạnh phúc phải chia lìa Đoạn trích cịn thể hiện lịng cảm thơng sâu sắc với khát khao hạnh phúc của người phụ nữ.
- Sử dụng ngơn từ điêu luyện, đặc biệt là điệp ngữ
2 Nghệ thuật:
- Sử dụng thể thơ song thất lục bát diễn tả nỗi sầu bi dằng dặc của con người
- Cực tả tâm trạng buồn, cơ đơn, nhớ nhung vời vợi qua hình ảnh, địa danh cĩ tính chất ước lệ, tượng trưng cách điệu
- Sáng tạo trong việc sử dụng các điệp từ, ngữ, phép đối, câu hỏi tu từ…gĩp phần thể hiện giọng điệu cảm cảm xúc da diết, buồn thương
3 Ý nghĩa
a Nội dung:
- Đoạn trích thể hiện nỗi buồn chia phơi của người chnh phụ sau lúc tiễn đưa chồng ra trận Qua đĩ tố cáo chiến tranh phi nghĩa đẩy lứa đơi hạnh phúc phải chia lìa Đoạn trích cịn thể hiện lịng cảm thơng sâu sắc với khát khao hạnh phúc của người phụ nữ.
b.Nghệ thuật:
- Sử dụng ngơn từ điêu luyện, đặc biệt là điệp ngữ
Hoạt động 4: luyện tập:
1.Trong đoạn trích này, các từ chỉ
màu xanh được sử dụng mấy lần?
Đó là những lần nào?
2 Em hãy phân biệt mức độ khác
nhau trong các màu xanh và trao
đổi với nhau để tìm ra tác dụng
của việc sử dụng màu xanh khi
diễn tả nỗi sầu chia li?
3 Qua nỗi sầu chia li của người
chinh phụ sau lúc tiễn đưa chồng
ra trận,em thấy khúc ngâm này có
ý nghĩa gì?
- Tố cáo chiến tranh phi nghĩa
- Khao khát hạnh phúc lứa đôi của người phụ nữ
III Luyện tập 1)a)mây biếc, núi xanh,
xanh xanh, xanh ngắt
b)+ Biếc: màu xanh đẹp
Sầu nhẹ nhàng
+ núi xanh: Xanh bình
thường nỗi buồn thấm đượm vào cảnh vật thiên nhiên
+ Xanh xanh: Hơi xanh, nhợt
nhạt Buồn mênh mông lan toả,
+Xanh ngắt: Xanh thuần 1 màu
trên diện tích rộng rất đau khổ, buồn bã, nỗi sầu bao trùm tất cả
c)Nỗi sầu chia li thật da diết, cồn
cào & ngày càng tăng tiến như các sắc độ của màu xanh
Hoạt động 5 : Củng cố - dặn dị:
* Củng cố:
- Đọc thuộc lòng đoạn trích:
Chinh phụ ngâm khúc và giới
thiệu về văn bản này?
- Cho biết nội dung đoạn trích?
* Hướng dẫn tự học:
- Học thuộc long đoạn dịch thơ
Trang 5- Phân tích tác dụng của vài chi tiết
nghệ thuật tiêu biểu
- Nhận xét các mức độ tình cảm
của người chinh phụ được tả qua
các khổ thơ song thất lục bát
- Soạn bài tiết liền kề : “ Quan
hệ từ ”
+ Đọc bài trước bài ở nhà
+ Đọc và trả lời các câu hỏi đề
mục SGK trang 96 – 97
+ Xem lại kiến thức đã học ở
bật Tiểu học về quan hệ từ