Đối với phương pháp rèn kĩ năng kể chuyện trên lớp tôi thường vận dụng các hình thức kể sau đây: a.Kể từng chi tiết: Mỗi đoạn trong truyện kể tuy không dài song không phải học sinh nào c[r]
Trang 1
A đặT VấN Đề
Mục tiờu của Giáo dục và Đào tạo là đào tạo con người mới phỏt triển một cỏch toàn diện về mọi mặt Trong đú các môn học nói chung và phân môn Kể chuyện nói riêng gúp phần hỡnh thành nhân cách cho học sinh tiểu học Phõn mụn Kể chuyện cú một vị trớ quan trọng trong mụn Tiếng Việt nhằm rốn luyện cỏc kĩ năng nghe, núi, đọc, viết…Bờn cạnh đú cũn góp phần hình thành nhân cách, bồi dưỡng tõm hồn, đem lại những cảm xúc thẫm mĩ lành mạnh, đem lại niềm vui, trau dồi vốn sống và vốn văn học, phỏt triển ngụn ngữ và tư duy quan sát cho trẻ
Thích nghe kể chuyện là một đặc điểm của trẻ Từ thuở hai, ba tuổi trẻ em đã say
mê nghe kể chuyện Lớn lên các em đi học, biết chữ, có thể đọc được chuyện nhưng vẫn không giảm hứng thú nghe kể chuyện Phân môn Kể chuyện trong chương trình Tiểu học trước tiên đáp ứng yêu cầu trên của trẻ
Kể chuyện góp phần tích lũy vốn văn học, mở rộng vốn sống cho trẻ Giờ kể chuyện giúp cho trẻ sớm tiếp xúc với tác phẩm văn học Suốt 5 năm học ở bậc Tiểu học, học sinh được nghe và tham gia kể hàng trăm câu chuyện với đủ thể loại Do đó vốn văn học của học sinh được tích lũy dần Đây là những hành trang quý sẽ theo các em trong suốt cuộc đời của mình Kể chuyện không chỉ mở rộng tầm hiểu biết, khêu gợi trí tưởng tượng cho các em mà còn chắp cánh cho trí tưởng tượng của các em bay bổng Cùng với
lý tưởng, óc tưởng tượng sẽ là bệ phóng cho những hoài bão, ước mơ cao đẹp khi các em bước vào cuộc sống Bên cạnh đó kể chuyện còn góp phần rèn luyện và phát triển kỹ năng nói, kể trước đám đông một cách có nghệ thuật Sống với các nhân vật trong truyện, tư duy hình tượng của trẻ được khêu gợi và có điều kiện phát triển cùng với cảm xúc thẩm mỹ Qua từng câu chuyện, các em biết giá trị của từng chi tiết, thấm thía với từng hình ảnh nghệ thuật, từng nhân vật trong chuyện Do đó kể chuyện là miếng đất màu mỡ để trên đó tư duy hình tượng học sinh phát triển
Giáo viên dạy tốt kể chuyện sẽ tạo điều kiện cho sự phát triển năng khiếu của học sinh, tạo điều kiện ươm mầm cho nhiều nhân tài mai sau Sau 7 năm thực hiện dạy chương trình mới đối với học sinh lớp 1 và triển khai dạy chuyên đề cho trường, cho cụm trường bước đầu thu được kết quả cao Trong phạm vi bài viết này Tôi xin mạnh
dạn trao đổi: “ Một vài biện pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy và học phân môn
kể chuyện ở lớp 1”
Trang 2B GIảI QUYếT VấN Đề
I.Cơ sở lớ luận của dạy- học Kể chuyện
Kể chuyện là một phõn mụn dạy, học lớ thỳ và hấp dẫn nhất đối với học sinh Tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1 Cỏc em được nghe cụ giỏo kể với giọng kể rất hấp dẫn
và sinh động Hơn nữa là mỗi cõu chuyện kể đều cú tranh vẽ minh hoạ thỡ quả là cỏc em như được lạc vào thế giới cổ tớch huyền ảo Cỏc em được làm quen với nhõn vật mới
mẻ Dường như cỏc em chờ đún tiết kể chuyện với một tõm trạng hào hứng, vui thớch Khi nghe giỏo viờn giới thiệu đến tiết kể chuyện thỡ học sinh rào lờn với những tràng phỏo tay vui vẻ, khoỏi chớ Khụng khớ lớp học vui nhộn hẳn lờn với những tiếng cười, khi thỡ im lặng với những tỡnh tiết hấp dẫn của các nhõn vật trong truyện Tiết học cụ trũ giao lưu tỡnh cảm với nhau một cỏch tự nhiờn, thoải mỏi, nhẹ nhàng Thụng qua lời kể của giỏo viờn gõy sự hứng thỳ, chờ mong, kớch thớch sự tũ mũ, úc tưởng tượng của học sinh Được nghe kể chuyện là một nhu cầu tõm lớ của học sinh lớp 1- bởi tõm hồn trong sỏng ngõy thơ muốn tỡm hiểu, khỏm phỏ những điều kỡ lạ , mở rộng tầm nhỡn ra thế giới xung quanh Chớnh vỡ vậy mà phõn mụn Kể chuyện đó để lại dấu ấn khú phai mờ trong tõm hồn non nớt của cỏc em
II Thực trạng của việc dạy- học Kể chuyện hiện nay
Nội dung chương trỡnh, sỏch giỏo khoa năm 2000 phự hợp với việc đổi mới phương phỏp dạy học theo hướng tớch cực hoỏ người học là những yếu tố quan trọng để từng bước đổi mới và nõng cao chất lượng dạy và học Đặc biệt việc thay sỏch lần này chỳ trọng vào việc dạy tất cả cỏc phõn mụn trong chương trỡnh Cỏc phõn mụn dạy ở trường Tiểu học thỡ mụn học nào cũng rất quan trọng đối với cỏc em.Vỡ mỗi mụn học đưa lại cho cỏc em những kiến thức về tự nhiờn và xó hội, cuộc sống con người Cỏc mụn học được kết nối với nhau thành một chuỗi kiến thức để hỡnh thành nhõn cỏch con người mới trong tõm hồn cỏc em khi bước vào ngưỡng cữa phổ thụng Để từ đú giỳp cỏc em ngày một lớn lờn về mọi mặt( đức, trớ, thể, mĩ) Nhưng xuất phỏt từ quan niệm
Kể chuyện là phõn mụn học phụ, ớt quan trọng trong mụn Tiếng Việt nờn cú một số ớt giỏo viờn chưa giành thời gian, sự đầu tư thớch đỏng cho tiết học kể chuyện Sự đổi mới
về phương phỏp dạy học hầu như cũn chưa thật sự chỳ ý để vận dụng vào dạy học mà cũn bỏ ngừ Nếu như cú sử dụng đi chăng nữa thỡ cũng chưa phối hợp chặt chẽ và nhuần nhuyễn đối với yờu cầu bài dạy và cũn gặp nhiều khú khăn khi tiến hành dẫn dắt từng bước, từng đoạn trong giờ lờn lớp
Qua thực tế giảng dạy và dự giờ của đồng nghiệp ở trường, ở cụm trường và kỡ thi giỏo viờn dạy giỏi cấp huyện tụi thấy việc dạy và học phõn mụn kể chuyện cũn cú một số hạn chế sau:
- Một số giỏo viờn khi kể thường kể mỏy múc, coi nhẹ kĩ năng ( chưa thoỏt li được sỏch giỏo khoa ) Ở cỏc tiết học giỏo viờn núi nhiều, học sinh được thực hành ớt; học sinh quan sỏt tranh, kể theo tranh vẽ cũn lỳng tỳng chưa cú sự sỏng tạo, kể cũn hời
Trang 3hợt , từ ngữ nghèo nàn tẻ nhạt, không bộc lộ được sắc thái riêng biệt của từng nhân vật.
- Trong giờ học giáo viên chỉ gọi những em học sinh có năng khiếu kể, còn đa số ngồi nghe và sợ giáo viên gọi đứng dậy kể Còn một số học sinh khác nếu muốn kể cũng sợ kể không đầy đủ và chính xác như sách giáo khoa
- Lớp học trầm, học sinh kể với tâm trạng bắt buộc, thiếu hứng thú, chưa đam mê
và không rút ra được bài học cho bản thân qua mỗi câu chuyện
- Giáo viên chưa biết huy động vốn hiểu biết, khả năng sử dụng từ ngữ của học sinh trong khi kể Song nguyên nhân chủ yếu của những tình trạng này không phải là ở mỗi giờ lên lớp mà do quá trình học hỏi, nghiên cứu của giáo viên trong cả năm học còn chưa có sự đầu tư
- Sự chuẩn bị đồ dùng còn ít, hầu như chỉ sử dụng số tranh ảnh, tư liệu sẵn có của thư viện mà thôi Phải chăng những tồn tại đó cứ tiềm ẩn mãi trong mỗi tiết dạy để rồi giáo viên tự giấu đi những kiến thức, tài năng sẵn có và những gì đã được lĩnh hội ở trường sư phạm rồi dần dần đánh mất Từ đó sẽ không đưa lại cho các em những tiết học hào hứng, vui vẻ và sảng khoái sau những tiết học hóc búa, phức tạp của ngày học cuối tuần Chính vì lẽ đó mà bản thân tôi còn day dứt, suy nghĩ nhiều trong quá trình giảng dạy và học tập Từ đó tự suy nghĩ phải tìm ra hướng đi tích cực cho phân môn Kể chuyện
Với phương châm tạo dựng cho các em niềm say mê học tập , hứng thú kể chuyện, chờ đợi tiết kể chuyện và biết hòa nhập mình một cách say mê có tính tập thể, được hòa nhập chính bản thân mình vào trong mỗi nhân vật để thể hiện, bộc lộ những tính cách ngôn ngữ của từng nhân vật để các em quên đi sự nặng nề của những kiến thức sau mỗi buổi học cuối tuần Với hướng đi và những biện pháp này bản thân tôi đã thu được những kết quả trong công tác dạy và học phân môn Kể chuyện
Trang 4III Cỏc biện phỏp để dạy – học tốt phõn mụn Kể chuyện lớp 1
Để đạt được kết quả cao trong việc dạy và học mụn Kể chuyện ở bậc Tiểu học, bản thõn tụi luụn sử dụng cỏc biện phỏp rốn luyện kĩ năng sau:
1 Để dạy kể chuyện được tốt, trước hết cụng tỏc chuẩn bị của giỏo viờn và học sinh rất quan trọng.
Giỏo viờn phải thâm nhập chuyện, nghiờn cứu kĩ mục tiờu của phõn mụn và của từng tình tiết, từng nhân vật trong cõu chuyện kể Cú như vậy chỳng ta mới nắm được
hệ thống nội dung cõu chuyện, cỏc tỡnh huống cụ thể để đổi giọng linh hoạt cho phự hợp với từng nhõn vật
Giỏo viờn không chỉ đọc kĩ văn bản mà còn phải nhớ thật sâu sắc và hiểu để kể lại chuyện bằng ngụn ngữ của mỡnh Vỡ vậy giỏo viờn phải xỏc định được:
- Giọng kể vui hay buồn, hào hứng hay ờm ả…để cú giọng kể ( õm hưởng ) của từng bài, của từng đoạn
- Nhịp điệu: Nhanh hay chậm, dồn dập, gấp gỏp hay hiền hoà khoan thai…
- Ngắt giọng tõm lớ: ngắt giọng ( dự khụng cú dấu cõu ) với mục đớch gõy ấn tượng cho học sinh
Vớ dụ : Khi dạy cõu chuyện “ Dờ con nghe lời mẹ”
Giọng kể Dờ mẹ nghe õu yếm, trỡu mến, chậm rói khi dặn cỏc con: Cỏc con ơi !
Mẹ đi vắng phải đúng chặt cửa Người lạ gừ cửa cỏc con khụng được mở
Khi mẹ về vừa gừ vừa hỏt :
“ Cỏc con ngoan ngoón Mau mở cửa ra
Mẹ đó về nhà Cho cỏc con bỳ “
Lỳc này giọng kể thật vui vẻ, đầm ấm khoan thai Nhưng khi kể ở đoạn 2 thể hiện giọng của Súi thỡ khụ khan, ụm đồm khụng cú tỡnh cảm Dừng lại ở chi tiết “ bầy Dờ nghe tiếng của Súi” tạo sự hồi hộp ở học sinh Cũn ở đoạn 3: Khi đàn Dờ nhận ra giọng
mẹ chỳng liền mở cửa và tranh nhau kể cho mẹ nghe chuyện Súi đến lừa Dờ mẹ õu yếm khen cỏc con ngoan biết nghe lời mẹ
Giọng kể trở nờn vui vẻ, đầm ấm Sự phõn biệt giọng kể sẽ gõy ấn tượng tốt cho trớ nhớ học sinh và làm cho học sinh thớch thỳ
- Bờn cạnh đú thủ phỏp mở đầu cho cõu chuyện thờm tỡnh tiết cho văn bản cũng khụng kộm phần quan trọng Biết mở đầu cho chuyện kể cũng là một thủ thuật giỳp tạo hứng thỳ, tạo sự chờ mong, kớch thớch sự tũ mũ của cỏc em
Vớ dụ : Khi dạy cõu chuyện “ Trớ khụn” giỏo viờn cú thể mở đầu bằng những cõu hỏi ngộ nghĩnh
? Cỏc con cú biết tại sao loài Hổ cú bộ lụng vằn và loài Trõu chỉ cú một hàm răng khụng ? Hổ rất tũ mũ muốn biết trớ khụn là gỡ? Con người để trớ khụn ở đõu ? cỏc con
cú biết con người để trớ khụn ở đõu khụng? Để điều đú cỏc con hóy nghe cụ kể cõu chuyện “Trớ khụn”
Trang 5Với cõu chuyện “ Rựa và Thỏ” cú thể mở đầu như sau:
? Cỏc con cú biết Rựa và Thỏ là những con vật như thề nào khụng ? Rựa hết sức chậm chạp, Thỏ lại rất nhanh nhẹn Thế mà chỳ Rựa giỏm chạy thi với Thỏ và ai là người thắng cuộc ? Đú chớnh là chỳ Rựa chậm chạp đú cỏc con ạ.Vỡ sao Rựa lại thắng cuộc chỳng ta cựng nghe cụ kể chuyện nhộ
Giỏo viờn kể ngụn ngữ cú nghệ thuật biết thờm hợp lý một số từ ngữ vào văn bản truyện vốn cụ động hàm sỳc sẽ làm cho lời kể sinh động hấp dẫn
Vớ dụ : Thờm lời dẫn để tiếp nối giữa cỏc đoạn hay thờm một vài từ tả tõm trạng núng ruột muốn xem trớ khụn của Hổ
Hay khi kể chuyện “Quạ và Cụng” Ở chi tiết Quạ nghe tiếng kờu eng ộc của Lợn, Quạ núng ruột bảo với Cụng vẽ nhanh lờn để kịp đến kiếm bữa ăn ngon lành Ở chi tiết này giỏo viờn cú thể thờm cỏc từ ngữ: Nhanh lờn! Mau lờn! Nhanh lờn! Đổ cả bỏt màu lờn cho tụi…
- Một điều giỳp cho tiết dạy thành cụng nữa là việc chuẩn bị đồ dựng dạy học như que chỉ, tranh vẽ minh hoạ , bảng phụ giấy màu
Học sinh: quan sỏt tranh vẽ minh hoạ ở sỏch giỏo khoa là yếu tố quan trọng nhất
để phỏng đoỏn diễn biến cõu chuyện
2 Giỏo viờn kể mẫu
Một trong những hỡnh thức tạo hứng thỳ trong giờ kể chuyện là việc kể mẫu của giỏo viờn Kể mẫu trong kể chuyện cú thể coi là một khõu định hướng chung: Định hướng về tõm thế người học về tinh thần học tập và kỹ năng nhập truyện của học sinh Chỳng ta khụng quờn rằng giọng kể chuyện của giỏo viờn cũng là trực quan Một lời núi sõu sắc , một cõu chuyện kể của giỏo viờn hấp dẫn gõy nờn tiếng vọng trong tõm hồn cỏc em và lập tức cỏc em bị cõu chuyện lụi cuốn
Kết hợp với lời kể trong sỏng, ngắn gọn, nột mặt phự hợp với từng nhõn vật thỡ việc sử dụng tranh vẽ minh hoạ cũng phải linh động và sỏng tạo Khi kể giỏo viờn chọn đứng ở vị trớ trờn lớp sao cho tiện sử dụng đồ dựng dạy học đồng thời bao quỏt toàn lớp học
Trong khi kể mẫu giỏo viờn thỉnh thoảng nhỡn xuống học sinh , tạo sự giao cảm thu hỳt học sinh Mặc dự vậy việc hướng vào người nghe trong khi kể khụng được làm giọng kể giỏn đoạn
3 Rốn kỹ năng quan sỏt tranh, túm tắt cõu chuyện:
Cỏc cõu chuyờn ở lớp 1 đều cú nội dung vui nhộn, mang tớnh giỏo dục cao, tất cả đều được thể hiện qua tranh vẽ Do đú giỏo viờn phải biết khai thỏc tranh minh hoạ kết hợp với lời dẫn dắt cỏc em vào thế giới trực quan Để cỏc em thực sự hoạt động vào tri giỏc toàn bộ nội dung cõu chuyện mà giỏo viờn truyền đạt , với mục đớch làm cho học sinh nhớ cốt truyện, đồng thời khơi gợi sự sỏng tạo khả năng ghi nhớ và phỏt triển ngụn ngữ núi ở cỏc em
Để túm tắt nội dung của cõu chuyện, yờu cầu học sinh phải quan sỏt kỹ từng chi tiết trong tranh và dựa vào chi tiết cõu hỏi gợi ý ở sỏch giỏo khoa Đối với học sinh lớp
1 giỏo viờn có thể gợi ý những tình tiết mà học sinh chưa thấy được và nờn viết túm tắt
Trang 6nội dung, từng chi tiết trên bảng Học sinh tóm tắt được câu chuyện tức là học sinh đã hiểu được nội dung câu chuyện §©y lµ yÕu tè quan träng nhÊt tạo đà cho các em kể tốt
Ví dụ: Học sinh nghe kể câu chuyện “ Truyện kể mãi không hết” sách Tiếng việt lớp 1 – tập 2
- Học sinh nghe giáo viên kể lần thứ nhất (giáo viên vừa kể vừa chỉ tranh,kể lần lượt 4 đoạn theo 4 bức tranh)
- Học sinh nghe giáo viên kể lần thứ 2 (kể riêng từng đoạn ,vừa kể vừa kết hợp hỏi học sinh để giúp học sinh nhớ từng đoạn)
Đoạn 1 : Nhà vua đã ra lệnh cho những người kể chuyện , kể những câu chuyện
như thế nào?
Đoạn 2 : Những người kể chuyện cho nhà vua nghe đã bị nhà vua làm gì? Vì sao
họ lại bị đối xử như vậy?
Đoạn 3: Em hãy kể lại câu chuyên mà anh nông dân đã kể cho nhà vua nghe Câu
chuyện em kể đã hết chưa ?
Đoạn 4: Thảo luận trong nhóm để biết vì sao anh nông dân được thưởng?
Sau khi giáo viên hướng dẫn học sinh tóm tắt nội dung câu chuyện bằng các chi tiết câu hỏi gợi ý đã giúp cho các em tạo đà kể tốt
4 Rèn luyện kỹ năng kể trên lớp:
Một tiết học mà có học sinh xung phong kể và kể bằng ngôn ngữ cùa mình một cách say mê và hứng thú, đây chính là việc thành công của việc rèn khả năng kể chuyện trên lớp Vậy phải tổ chức như thế nào để tất cả học sinh đều có thể tham gia kể chuyện
Đối với phương pháp rèn kĩ năng kể chuyện trên lớp tôi thường vận dụng các hình thức kể sau đây:
a.Kể từng chi tiết:
Mỗi đoạn trong truyện kể tuy không dài song không phải học sinh nào cũng có thể kể được do đó giáo viên phải hướng dẫn kể từng chi tiết nhỏ
So với chương trình cải cách thì các chi tiết kể đó chủ yếu là kể lại bằng lời của giáo viên còn chương trình mới với việc học sinh kể các chi tiết đều dựa vào tranh vẽ minh hoạ để kể Do đó mỗi em đều có quyền lựa chọn ngôn ngữ của mình để kể, có nghĩa là học sinh nói thoải mái theo ý mình sao cho phù hợp với nội dung
Ví dụ : Trong câu chuyện “ Sói và Sóc” trang 108 sách Tiếng Việt (Tập 2 ) Học sinh quan sát bức tranh 1 giáo viên nêu câu hỏi định hướng : ? Chuyện gì đã xẩy ra với Sóc ?
- Học sinh 1 kể : Có một chú Sói đang nằm nghỉ dưới gốc cây, bỗng một con Sóc
từ trên cành cây rơi xuống chỗ chú Sói
- Học sinh 2 kể : Trên cành cây một chú Sóc đang chuyền trên cành, không may chú bị rơi xuống ngay chỗ chú Sói đang nằm nghỉ dưới gốc cây
- Học sinh 3 kể : Một chú Sói ở dưới đất, có một chú Sóc bị rớt trên cơn xuống
Như vậy học sinh khá giỏi có thể kể trôi chảy, câu văn có hình ảnh và thể hiện điệu bộ, giọng kể một cách rõ ràng Còn học sinh yếu hơn kể ấp a ấp úng dùng từ địa phương…Trong những trường hợp như thế này, đòi hỏi giáo viên phải kiên trì, chỉnh sửa từ cách dùng từ, điệu bộ, nét mặt …cho học sinh đó.Sau đó cho các em kể lại, kể
Trang 7khi nào được thì thôi Cứ như vậy từng bước các em sẽ quen dần và mạnh dạn kể trong lần sau
b Kể theo đoạn :
Sau khi học sinh kể được các chi tiết để liên kết các chi tiết đó giáo viên hướng dẫn học sinh kể theo đoạn Giáo viên nêu câu hỏi : ?Đoạn này có mấy chi tiết? Là những chi tiết nào ? Theo em giọng kể đoạn này như thế nào ?
Khi học sinh kể, giáo viên tôn trọng ý kiến của các em, nếu như em nào kể còn thiÕu, giáo viên có thể gợi ý bằng các câu hỏi để em đó kể lại hoặc là để em đó kể xong, cho các học sinh khác nhận xét xem bạn kể đã đầy đủ các chi tiết chưa ? Nếu thiếu thì thiếu chi tiết nào? Và cho học sinh đó kể lại chi tiết đó Tuyệt đối không dùng điểm xấu hay chê trách các em làm mất đi sự phấn khởi, háo hức của các em
Nếu câu chuyện dài có nhiều đoạn giáo viên có thể tổ chức kể theo nhóm, kể nối tiếp một em một đoạn tạo sự liên kết câu chuyện ( lưu ý giọng kể phù hợp với tựng nhân vật ) Như vậy trong mỗi nhóm em nào cũng được kể tạo sự giao lưu giữa các bạn với nhau, các em kể cho nhau nghe, nhận xét lời kể cho nhau Hoặc nếu câu chuyện dài
có thể cho học sinh tự chọn đoạn mình thích để kể thì hầu hết các em chọn đoạn có nội dung vui vẻ , hài hước,thể hiện sự thông minh, biết giữ lời hứa…
Ví dụ : Trong câu chuyện “ Sư tử và Chuột nhắt” Khi dạy cho học sinh chọn đoạn mình thích để kể thì hầu hết các em đều chọn đoạn 3 Ở đoạn này các em đều muốn xem Chuột nhắt nhỏ bé như vậy làm sao giúp được Sư tử - loài vật to, chúa tể của rừng xanh, nhưng khi bị sa lưới nó gào thét vùng vẫy mãi không sao thoát được ,chờ chết Lúc đó Chuột nhắt đã giúp bằng cách kêu cả nhà đến cắm mắt lưới, nhờ thế mà Sư
tử thoát chết Như vậy sau khi kể xong các em thấy được : người yếu đuối nhỏ bé có thể giúp được người to khoẻ, đồng thời thấy được làm ơn sẽ được báo đáp
c Kể chuyện đóng vai ( nhập vai )
Việc đổi giọng để kể các lời đối thoại theo từng nhân vật lôi cuốn sự chú ý của học sinh Còn việc nhập vai nhân vật lại càng thú vị và hấp dẫn hơn Nó bộc lộ sự sáng tạo và cách thể hiện ngữ điệu riêng của từng em Giáo viên chỉ việc hướng dẫn các em thay đổi các từ ngữ bằng cách dùng ngôi thứ nhất tôi, mình, tớ…để thay vào lời kể Tuy trình tự diễn biến có đảo lộn song nội dung không thay đổi Học sinh diễn đạt theo lời lẽ của mình một cách tự nhiên Giáo viên chỉ uốn nắn thêm phần giới thiệu nhân vật mà mình vào vai, phần kết luận : cảm xúc và suy nghĩ của người kể Việc chọn vai có thể
do các em tự chọn, giáo viên không áp đặt, chỉ định các em chọn vai để kể
Ví dụ : Khi dạy câu chuyện “ Bông hoa cúc trắng” thì em nào cũng thích chọn vai cụ già với râu tóc bạc phơ trông thật ngộ nghĩnh và là một thầy thuốc chữa bệnh cho mọi người đặc biệt là người nghèo Khi giáo viên hỏi : ? Vì sao con chọn vai cụ già? Thì các em sẽ trả lời ngay : Con thích vai cụ già vì cụ già hiền lành và chữa bệnh cho mọi người ạ Rất nhiều em lại chọn vai em bé, khi giáo viên hỏi : ? Vì sao con chọn vai
em bé? Thì các em trả lời : Vì em bé có tình thương yêu mẹ, có lòng hiếu thảo, chịu khó…và tấm lòng của em bé đã làm cho trời đất cũng cảm động và giúp cô chữa khỏi bệnh cho mẹ
Như vậy thông qua việc đóng vai đã dần dần hình thành ở các em một tình cảm, cách sống như thế nào để mọi người yêu mến và quý trọng
Trang 8d.Kể bằng dựng hoạt cảnh :
Để thay đổi hình thức học tập ở tiết kể chuyện gây sự thích thú, tò mò và sinh động hơn giáo viên xây dựng hoạt cảnh trên kịch bản là nội dung câu chuyện Đối với hình thức này giáo viên phải chọn câu chuyện có tính nhân vật rõ nét, lời đối thoại ngắn gọn, dễ nhớ…để xây dựng kịch bản cho học sinh Việc chọn vai và phân vai cần hợp với nguyện vọng, tính cách của từng em Hướng dẫn các em tập trước ( tập ở giờ chơi,
ở nhà) để diễn vào giờ kể chuyện và tạo ra một số trang phục đơn giản cho các em Khi các em nhập vai nếu lớp học không đủ chỗ thì giáo viên có thể cho học sinh vào phòng nghệ thuật và diễn
Ví dụ : Xây dựng hoạt cảnh với nội dung câu chuyện “Dê con nghe lời mẹ”
Nhân vật : Người dẫn chuyện : 1 em
Dê mẹ : 1 em nữ đóng
Sói : 1 em nam đóng
Dê con : 5 em đóng
Các nhân vật đầy đủ vào vị trí đeo mặt nạ : Dê mẹ, Dê con, Sói
Cảnh 1: Người dẫn chuyện : Dê con nghe lời mẹ với sự tham gia của các
bạn…xin bắt đầu
- Người dẫn chuyện: Sắp đi kiếm cỏ Dê mẹ dặn các con
- Dê mẹ : Các con ơi ! Nhanh lại đây mẹ dặn
- Dê con : Chạy lại vây quanh Dê mẹ
- Dê mẹ : Mẹ đi vắng, các con đóng chặt cửa Ai gọi các con không được mở nghe chưa ?
- Dê con : Dạ ! Chúng con nghe rồi ạ
- Người dẫn chuyện : Khi trở về, Dê mẹ gõ cữa và cất tiếng hát
- Dê mẹ : Cốc ! Cốc ! Cốc!( gõ cữa)
Các con ngoan ngoãn
Mau mở cửa ra
Mẹ đã về nhà
Cho các con bú
- Dê con : Mở cửa để mẹ vào cho bú
- Dê mẹ : Dê mẹ lại ra đi
Cảnh 2 : Người dẫn chuyện : Có một chú Sói đứng rình nghe trộm và học thuộc
lời bài hát Dê mẹ vừa bước đi, Sói rón rén đến trước cửa, gõ cửa và hát :
- Sói :
Các con ngoan ngoãn (giọng ôm đồm )
Mau mở cửa ra
Mẹ đã về nhà
Cho các con bú.
- Dê con : Lắng nghe tiếng hát và nói với nhau không phải tiếng hát của mẹ mình nên không mở cửa
- Sói : Chờ mãi không thấy mở cửa , Sói đành bỏ đi
Cảnh 3: Người dẫn chuyện : Dê mẹ về gõ cửa và hát
- Dê mẹ : Các con ngoan ngoãn (giọng nhẹ nhàng)
Trang 9Mau mở cửa ra
Mẹ đó về nhà
Cho cỏc con bỳ.
- Dờ con : Nhận ra giọng quen thuộc của mẹ nờn mở cửa
Chỳng tranh nhau kể cho mẹ nghe chuyện Súi đến lừa
- Dờ mẹ : Âu yếm vuốt ve đàn con, ụm đầu cỏc con khen ngoan, biết nghe lời mẹ dặn
Hoạt cảnh vừa kết thỳc, cả lớp rào lờn một tràng phỏo tay xen lẫn tiếng cười hồn nhiờn, thớch thỳ Điều này chứng tỏ cỏc em rất mến mộ và đó để lại ấn tượng sõu sắc đối với mỗi nhõn vật mà mỡnh yờu thớch
Sau khi diễn xong, giỏo viờn và học sinh cựng tỡm hiểu nội dung của hoạt cảnh thụng qua một số cõu hỏi:
? Trước khi đi kiếm cỏ, Dờ mẹ dặn cỏc con như thế nào?
? Dờ mẹ hỏt bài hỏt như thế nào?
? Sau đú chuyện gỡ đó xẩy ra ?
? Súi đó làm gỡ? Giọng hỏt của nú như thế nào ?
? Bầy Dờ con đó làm gỡ ?
? Vỡ sao Súi lại tiu nghỉu bỏ đi ?
? Khi Dờ mẹ về thỡ Dờ con làm gỡ?
? Qua cõu chuyện này con học tập ai ? Vỡ sao?
? Vậy cõu chuyện khuyờn chỳng ta điều gỡ ?
Giỏo viờn hỏi : ? Qua cỏc vai diễn của cỏc bạn, con thớch vai diễn nào nhất? Thế cỏc con cú thớch tham gia vai diễn khụng? Nếu em nào trả lời thớch vai viễn nào đú cú thể cho em đú lờn nhập vai ngay vai diễn đú, để cho cỏc em tự chọn vai cho phự hợp với tớnh cỏch của mỡnh, khi đú cỏc em sẽ diễn tự nhiờn và thoải mỏi hơn
Sau khi tỡm hiểu nội dung hoạt cảnh nếu cũn thời gian, giỏo viờn cú thể cho một
số học sinh khỏc lờn tham gia vai diễn Lần lượt cỏc nhúm diễn xong thỡ hầu hết cỏc em,
em nào cũng hỏo hức xung phong tham gia nhập vai diễn Một khụng khớ lớp học hết sức sụi nổi, khớ thế Với hỡnh thức này, đũi hỏi giỏo viờn phải cụng phu, chịu khú trong việc chuẩn bị nhưng kết quả để lại ấn tượng sõu đậm với học sinh Tóm lại, muốn rèn kĩ năng kể trên lớp cho học sinh giáo viên cần đọc và hiểu nội dung câu chuyện, hướng dẫn học sinh quan sát thật kĩ tranh minh họa, rèn kĩ năng kể cho học sinh đặc biệt là rèn luyện về điệu bộ, cử chỉ…
5 Bồi dưỡng tỡnh cảm cho học sinh:
Qua mỗi cõu chuyện đều cú ý nghĩa và tỏc dụng rất lớn đến đời sống tõm hồn cỏc
em, khơi gợi ở cỏc em tỡnh cảm, tỡnh yờu đối với từng nhõn vật trong cõu chuyện Song làm như thế nào để cỏc em tự rỳt ra bài học cho bản thõn thụng qua việc kể và nghe kể thỡ mới bổ ớch Do đú, giỏo viờn gợi ý qua cỏc cõu hỏi sỏt thực, gợi mở giỳp cỏc em phõn biệt cỏi xấu, cỏi tốt, cỏi đỳng, cỏi sai của từng hành động, từng nhõn vật cụ thể để
tự cỏc em nhận thấy mỡnh yờu quý nhõn vật nào, học tập ở nhõn vật đú điều gỡ? Mặt khỏc, những nhõn vật mà học sinh cho là xấu, là khụng tốt thỡ giỏo viờn khụng nờn khắc sõu, nhấn mạnh sự căm ghột mà gợi cho cỏc em lũng nhõn ỏi, vị tha Để cỏc em thấy
Trang 10lòng vị tha, tình yêu thương đối với từng nhân vật hay là nỗi buồn, những tiếng cười vang trong giờ học chính là bài học sâu sắc nhất đối với các em
6 Phối kết hợp các môn học khác, các hoạt động Đội - sao nhi đồng:
Mỗi tuần chỉ có một tiết kể chuyện thì thời gian quả là ít đối với việc rèn luyện khả năng kể chuyện cho học sinh Do đó, phải biết phối kết hợp rèn luyện kĩ năng kể chuyện thông qua các môn học khác như Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội…Những hoạt động, những việc làm thiết thực,những hành vi đạo đức, những thành viên, những đồ dùng quen thuộc trong gia đình sẽ không nhàm chán nếu như giáo viên biết xây dựng thành những mẫu chuyện nhỏ để học sinh tập kể
Ngoài ra, các buổi sinh hoạt sao, các đợt kỉ niệm các ngày lễ lớn, giáo viên nêu lên những chủ đề yêu cầu học sinh tìm hiểu và sưu tầm các chuyện có chủ đề đó và tập
kể Các buổi sinh hoạt 15 phút đầu giờ, giáo viên có thể kể chuyện hoặc hướng dẫn anh chị phụ trách sao kể cho các em nghe hoặc là thi kể chuyện trong lớp những câu chuyện
đã được kể, được nghe nhằm tạo cho các em giao lưu giữa các nhóm, các tổ với nhau
Tổ chức tốt các hoạt động này chắc chắn các em sẽ tự tin, mạnh dạn, tự nhiên hơn khi
kể và cũng từ những hoạt động trên góp phần làm cho hoạt động đội sao thêm sinh động
và phong phú hơn
7 Mở rộng làm một số đồ dùng dạy học đơn giản tạo sự hấp dẫn, hứng thú kể chuyện cho học sinh:
Qua nghiên cứu chương trình và Sách giáo khoa – nội dung các câu chuyện lớp 1, tôi thấy đồ dùng dạy học phân môn Kể chuyện toàn tranh vẽ minh hoạ được cấp Song đối với tôi để tiết dạy được sôi nổi, khí thế và đạt kết quả cao, gây được sự chú ý của học sinh tôi đã làm và sử dụng trong tiết học một số đồ dùng dạy học đơn giản như sau:
- Dùng xốp mỏng đủ màu sắc, dây ni lông trắng, keo đính vải, bút màu, kim chỉ
để tạo ra những chiếc mũ đội đầu mô phỏng các con vật như: Rùa, Thỏ, Trâu, Hổ, Sư
tử, Sói, Sóc, Gà, Dê, Chó…Ví dụ : Giáo viên cắt một tấm xốp khoảng 50 cm, rộng 4- 6
cm quấn lại thành vòng tròn, dùng kim đính hai phía lại ( khoảng 6 – 8 vòng như vậy ) mỗi vòng như vậy may vào đó 3 miếng vải đính Sau đó từ những miếng xốp cắt thành mặt nạ của các con vật và dùng bút màu tô thêm vào mắt, mũi cho sinh động các con vật Khi dạy đến bài nào có nhân vật là con gì thì sử dụng mặt nạ con vật đó đính vào các vòng tròn tạo thành chiếc mũ đội mô phỏng con vật đó
- Dùng sợi ni lông trắng, xé nhỏ tạo nên những bộ râu để xây dựng nhân vật ông tiên, cụ già gợi lên sự nhân từ, bao dung, che chở cho người dân nghèo khó…
- Một số mảnh vải màu dùng để quấn đầu kiểu mỏ rìu để đóng bác nông dân, khăn quàng cổ để đóng vai em bé…
Với những đồ dùng này, giáo viên và học sinh sẽ làm cho câu chuyện càng sinh động và hấp dẫn hơn Học sinh lên kể cũng hào hứng, phấn khởi hơn Sau mỗi tiết học, học sinh vây quanh cô giáo để xem và đội lên đầu Điều này chứng tỏ các em rất thích thú Đặc biệt là hiệu quả giờ dạy được nâng cao rõ rệt Mặt khác các đồ dùng này được làm từ những nguyên liệu tận dụng, dễ kiếm, dễ làm, dễ sử dụng và sử dụng được lâu dài