Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 6 - Tuần 1: Tiết 1: Văn bản: Con rồng, cháu tiên (Truyền thuyết)

Mục tiêu cần đạt: Gióp häc sinh: - Hiểu được nội dung, ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện?. - ChØ ra vµ hiÓu ®­îc ý nghÜa cña c¸c chi tiÕt trong truyÖn.[r]

0 Tuần 1 Ngày soạn 10 tháng 8 năm 2010 Tiết 1 Ngày dạy:

văn bản: con rồng, cháu tiên

(Truyền thuyết)

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Hiểu sơ bộ định nghĩa về truyền thuyết

- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của truyền thuyết CRCT Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của từng chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo của truyện

- HS kể lại được truyện

III Tiến trình lên lớp

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra: Sách vở, bài soạn của học sinh.

3 Bài mới:

- GV hướng dẫn hs đọc

Chú ý cách đọc: rõ ràng

rành mạch Nhấn giọng

ở những chi tiết kỳ ảo,

hoang đường

- GV đọc mẫu một vài

đoạn

- Gọi hs đọc tiếp

? Truyện gồm những sự

việc chính nào?

Từ việc nắm được các

sự kiện cơ bản của

truyện, em hãy kể lại

- HS đọc

- HS khác nhận xét cách đọc của bạn

- Các sự việc chính:

1, Giới thiệu Lạc Long Quân

và Âu Cơ Sự gặp gỡ kỳ lạ của họ

2, LLQ và Âu Cơ nên vợ, nên chồng

3, Sự sinh nở kỳ lạ của Âu Cơ:

bọc trăm trứng

4, Cuộc chia tay giữa LLQ và

Âu Cơ

5, Sự ra đời của nhà nước Văn Lang và triều đại Vua Hùng

- HS kể

- HS khác nhận xét

I Tìm hiểu chung văn bản.

1 Đọc - kể.

câu chuyện ?

GV kết luận: Đó là câu

chuyện truyền thuyết về

đời Vua Hùng

? Em hiểu thế nào là

truyền thuyết?

GV: CRCT là TT về

thời Vua Hùng, thời đại

mở đầu lịch sử VN gắn

với nguồn gốc dân tộc

và công cuộc dựng

nước, giữ nước dưới thời

những thần thoại đã

được lịch sử hoá

? VB có thể chia làm

mấy phần? Nêu nội

dung từng phần?

? Xác định PTBĐ chính

của VB? Kết hợp pt nào

nữa?

- Gọi HS đọc đoạn 1

? Truyện kể về ai? Họ

có nguồn gốc ntn?

- Truyền thuyết là loại truyện dân gian truyền miệng kể về các nv và sự kiện có liên quan

đến lịch sử thời quá khứ, thường có yếu tố tưởng tượng,

kỳ ảo TT thể hiện cách đánh giá của nd đối với các sự kiện

và nv lịch sử được kể

- Từ đầu -> “Long Trang”:

Giới thiệu nv LLQ và AC

- tiếp theo -> “lên đường”: Kết quả kì lạ của việc kết duyên giữa LLQ và AC

- Còn lại: Giải thích nguồn gốc dân tộc

- Tự sự + Miêu tả

- HS đọc

2 Tìm hiểu chú thích.

(SGK)

3 Bố cục.

- Ba phần

4 Phương thức biểu

đạt.

- Tự sự + Miêu tả

II Phân tích

1 Hình ảnh Lạc Long Quân và Âu Cơ.

? Trong trí tưởng tượng

của người xưa, LLQ

hiện lên với những đặc

điểm phi thường nào về

nòi giống và sức mạnh?

? Em có nhận xét gì về

những chi tiết trên?

? AC hiện lên với những

đặc điểm đáng quí nào

về giống nòi, nhan sắc,

đức hạnh?

? Những điểm đáng quí

đó ở AC là biểu hiện

của 1 vẻ đẹp ntn?

? Nhận xét chung gì về

dáng của 2 nv trên?

GV: Cả 2 vị thần đều là

những vị anh hùng kiến

tạo nền văn minh Âu

Lạc Truyện hấp dẫn

người đọc với những chi

tiết Rồng ở dưới nước

và Tiên trên non gặp

nhau, yêu thương nhau

và kết duyên vợ chồng,

phản ánh thời kỳ gia

đình của người Việt cổ

- GV gọi HS đọc phần

2

? LLQ và Âu Cơ kết

duyên, chuyện Âu Cơ

sinh nở có gì kỳ lạ?

GV: LLQ tượng trưng

- Nguồn gốc kì lạ: đều là thần

- Lạc Long Quân: con trai thần Long Nữ, mình rồng, sức khoẻ vô địch

Thần có tài năng phi thường:

diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi, cách ăn ở

- LLQ mang vẻ đẹp cao quí của bậc anh hùng

- Âu Cơ: Thuộc dòng thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên cây cỏ

- Vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ

- Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao

- HS đọc

- Sinh ra bọc trăm trứng, nở ra

100 người con trai

- Nguồn gốc: thần

+ LLQ mang vẻ đẹp của bậc anh hùng

+ Âu Cơ mang vẻ đẹp cao quí của người phụ nữ

-> Kỳ lạ, đẹp đẽ, lớn lao

2 Âu Cơ sinh nở và ý nghĩa của việc chia con.

cho nước, Âu Cơ tượng

trưng cho đất Cả 2 thần

tượng trưng cho đất

nước, núi sông giữa cha

kỳ diệu, mẹ thiêng liêng

tạo nên Tổ Quốc VN

? ý nghĩa của chi tiết kỳ

lạ trên?

GV liên hệ với từ “đồng

bào” trong câu nói của

Bác Hồ

? Khi tả 100 con trai của

Âu Cơ, người xưa nhấn

mạnh vào chi tiết nào?

? Quan sát bức tranh

Tranh minh hoạ cảnh

gì?

Đọc lời của LLQ

? LLQ và Âu Cơ chia

con ntn và để làm gì?

? Theo em, chi tiết trên

nhằm giải thích điều gì

về lịch sử?

? Bằng sự hiểu biết cua

rem về ls chống ngoại

xâm và công cuộc dựng

xây đất nước của dân

tộc, em thấy lời căn dặn

của LLQ sau này có

được con cháu thần thực

hiên không?

- GV gọi HS đọc phần

cuối truyện

? Truyện kết thúc bằng

sự việc nào?

? Chi tiết người con

trưởng lên làm vua

nhằm giải thích điều gì?

- Bọc trăm trứng biểu tượng cho sức mạnh cộng đồng của người Việt

- Con nào con ấy hồng hào,

đẹp lạ thường

- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai quản các phương: kẻ trên cạn, người dưới nước

- Lý giải sự phân bố dân cư ở nước ta

- HS thảo luận và tìm dẫn chứng để chứng minh

- HS đọc

- Sinh ra bọc trăm trứng, nở ra 100 người con trai khỏe đẹp

- 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi để cai quản các phương

-> Phát triển dân tộc,

đoàn kết, giúp đỡ nhau

3 Sự hình thành

? Theo em, cốt lõi ls

trong truyện là gì?

GV: Sự kết hợp giữa bộ

lạc Lạc Việt và Âu Việt

và nguồn gốc chung của

các cư dân Bách việt là

có thật Chiến tranh về

tự vệ ngày càng trở nên

ác liệt đòi hỏi phải huy

động sức mạnh của cả

cộng đồng ở thời đại

Hùng vuơng và công

cuộc chống lũ lụt để xây

dựng đời sống nông

nghiệp định cư, bảo vệ

địa bàn cư trú thời ấy

cũng là có thật

? Em hiểu thế nào là chi

tiết tưởng tượng, kỳ ảo?

Vai trò?

GV mở rộng: Chi tiết

tưởng tượng, kỳ ảo

trong truyện cổ dân gian

gắn liền với quan niệm,

tín ngưỡng của người

xưa về thế giới

VD: Quan niệm về các

thế giới như trần gian

âm phủ, thuỷ phủ Về sự

đan xen giữa tg thần và

tg người Quan niệm

vạn vật đều có linh hồn

? ý nghĩa của truyện?

- Việc thành lập nhà nước đầu tiên trong lịch sử

- Phản ánh mối quan hệ và thống nhất của các cư dân người Việt thời xưa

- Chi tiết không có thật được

dg sáng tạo

Vai trò: Tô đậm tính chất kỳ lạ, lớn lao, đẹp đẽ của các nv,

sự kiện

Thần kỳ hoá, tin yêu , tôn kính

tổ tiên dân tộc mình

Tăng sức hấp dẫn cho truyện

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý của dân tộc VN và biểu hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của nd ta ở mọi

triều đại Hùng Vương.

- Con trưởng lên làm vua -> Văn Lang

-> Thành lập nhà nước

đầu tiên trong ls dân tộc

? Em biết những truyện

nào của các dân tộc

khác ở VN cũng giải

thích nguồn gốc dân tộc

Rồng ?

? Sự giống nhau ấy

khẳng định điều gì?

? Truyền thuyết CRCT

bồi đắp cho em những

t/c gì?

miền đất nước

- Mường: quả trứng to nở ra người

- Khơ Me: quả bầu mẹ

- Sự gần gũi về cội nguồn và sự giao lưu văn hoá giữa các dân tộc trên nước ta

- HS bộc lộ

III Tổng kết.

(Ghi nhớ - SGK)

IV Củng cố, dặn dò.

- Truyện có những yếu tố kỳ lạ, tưởng tượng nào?

- Người dân có t/c ntn đối với nv trong truyện?

- Kể được truyện

- Nắm vững ghi nhớ

- Soạn bài: Bánh chưng, bánh giầy

V Rút kinh nghiệm:

Tuần 1 Ngày 16 tháng 8 năm 2010

Tiết 2 Ngày dạy

văn bản: bánh chưng, bánh giầy

(Tự học có hướng dẫn)

I Mục tiêu cần đạt:

Giúp học sinh:

- Hiểu được nội dung, ý nghĩa của những chi tiết tưởng tượng, kỳ ảo trong truyện

- Chỉ ra và hiểu được ý nghĩa của các chi tiết trong truyện

- Kể được truyện

II Tiến trình lên lớp

1 ổn định lớp.

2 Kiểm tra:

- Kể lại truyền thuyết “Con Rồng, cháu Tiên”

- Nêu ý nghĩa sâu xa của chi tiết cái bọc trăm trứng

3 Bài mới:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

- GV hướng dẫn cách

đọc: chậm rãi, tình cảm

? Truyện gồm những sự

việc chính nào?

Gọi 2 đến 3 hs đọc

- HS khác nhận xét

- Các sv chính:

1, Nhân lúc về già, Vua Hùng thứ 7 trong ngày

lễ Tiên Vương có ý định chọn người nối ngôi

2, Các lang cố ý làm vừa lòng Vua bằng những mâm cỗ thật hậu

3, Riêng Lang Liêu

được thần mách bảo dùng 2 loại bánh dâng lễ Tiên Vương

4, Vua Hùng chọn bánh

để lễ Tiên Vương và tế trời đất nhường ngôi báu cho chàng

5, Từ đời Vua Hùng thứ bảy, nước ta có tập tục làm bánh chưng, bánh

I Tìm hiểu chung văn bản.

1 Đọc - kể.

- GV yêu cầu hs kể

truyện

- Hướng dẫn tìm hiểu 1

số từ ngữ khó

- GV hướng dẫn HS tìm

hiểu bố cục, ptbđ của

truyện

- Gọi hs đọc từ đầu ->

có Tiên Vương chứng

giám

? Vua Hùng chọn người

nối ngôi trong hoàn

cảnh ntn?

? ý định chọn người nối

ngôi của vua Hùng ntn?

? Qua cách chọn người

nối ngôi đã giúp em

hiểu điều gì về vị vua

này?

GV: Vua Hùng đưa ra

giầy để đón Tết

- HS kể, nhận xét

- 3 phần:

+ Từ đầu -> “chứng giám”

+ tiếp theo -> “hình tròn”

+ Còn lại

- Giặc ngoài đã dẹp yên,

đất nước có thể tập trung vào công cuộc chăm lo cho dân được

no ấm, vua đã già muốn truyền ngôi

- Chọn người làm vừa ý vua trong lễ Tiên Vương; người nối ngôi phải nối chí vua

- Là ông vua tài trí, sáng suốt, công minh Luôn

đề cao cảnh giác thù trong giặc ngoài Đồng thời ngầm nhắc nhở 20

ông Lang về truyền thống dựng nước, giữ

nước

2 Tìm hiểu từ ngữ khó.

3 Bố cục.

4 Phương thức biểu đạt.

- Tự sự

II Tìm hiểu chi tiết văn bản.

1 Hùng Vương chọn người nối ngôi.

- Hoàn cảnh: giặc ngoài

đã dẹp yên, vua cha già yếu

- ý nguyện: người nối ngôi phải nối được chí vua

-> Tài trí, sáng suốt, công minh

hình thức để chọn người

nối ngôi Thời gian trôi

đi, ngày lễ Tiên Vương

sắp đến Ai sẽ là người

làm vừa ý vua? chúng

ta theo dõi phần tiếp

theo của truyện

Đọc đoạn: Các lang lễ

Tiên Vương

? Đoạn truyện kể về sự

việc gì?

? Trong đoạn truyện

trên chi tiết nào em

thường gặp trong các

truyện cổ dân gian?

GV: Đây là chi tiết

nghệ thuật tiêu biểu cho

truyện dân gian Trong

các truyện dg khác, ta

cũng thấy sự có mặt của

các chi tiết trên

? Em hãy kể 1 vài chi

tiết trong các truyện dg

khác ?

? Theo em, chi tiết trên

có giá trị ntn với truyện

dg?

GV: Lễ Tiên Vương đã

trở thành cuộc đua tài

giữa 20 người con trai

của Vua Trong cuộc

đua tài đó LL là người

chịu nhiều thiệt thòi

nhất

- Chi tiết thi tài: Họ chỉ biết đua nhau làm cỗ thật hậu, thật ngon đem

về lễ Tiên Vương

- Truyện Tấm Cám : thi bắt tép

- Truyện Em bé thông minh: thi giải các câu

đố oái oăm

- Tạo ra tình huống truyện để các nv bộc lộ phẩm chất, tài năng

Góp phần tạo sự hồi hộp, hứng thú cho người nghe

2 Cuộc đua tài giành ngôi báu.

- Thi tài: các lang làm cỗ thật hậu, thật ngon lễ Tiên Vương

- Lang Liêu: gặp thần trong mơ -> lấy gạo làm

ra 2 thứ bánh: bánh chưng và bánh giầy

? Trong lúc ấy, điều kỳ

diệu nào đã đến vơí LL?

? Vì sao chỉ có LL được

thần giúp đỡ?

? Trong giấc mộng, thần

đã cho LL biết điều gì?

? Tại sao thần không chỉ

dẫn cụ thể cho LL cách

làm bánh?

? LL có hiểu ý thần

không?

GV: LL đã hiểu giá trị

lao động của nghề nông:

nhờ gạo mà dân ấm no,

nước hùng mạnh, đủ sức

chống giặc, giữ yên bờ

cõi

? Qua việc LL làm ra 2

thứ bánh, em có cảm

nhận gì về nv này?

? Theo em, vì sao vua

lại chọn bánh của LL?

- Gặp thần trong mơ

- Vì LL mồ côi cha mẹ

và thiệt thòi nhất Chàng chăm lo việc đồng áng,

tự tay trồng lúa, trồng khoai Chàng hiểu được giá trị hạt gạo, của cải

do mình làm ra

- Hạt gạo là quý

- Thần muốn thử thách

để LL bộc lộ được trí tuệ, tài năng của mình,

để chứng tỏ việc kế vị ngôi vua là xứng đấng

- LL đã suy nghĩ thấu

đáo lời thần và sáng tạo

ra 2 loại bánh: bánh chưng hình vuông, bánh giầy hình tròn

- Là người tài trí, hiền lành

- 2 thứ bánh có ý nghĩa sâu sa tượng trưng cho trời đất, muôn loài, có ý nghĩa thực tế quý hạt gạo Chàng là người làm vừa ý vua đã đoán được

ý vua Đó là biểu hiện của óc thông minh, trí

3 Lang Liêu được nối ngôi.

- Lang Liêu làm vừa ý vua cha -> nối ngôi

=> Là người tài trí, hiền lành, chăm chỉ

GV: Đó cũng chính là

chặng đường thử thách,

cụ thể là thử thách về

mặt trí tuệ mà nv trong

truyện dg trải qua Qua

đó thể hiện tài năng của

nv

? Nhân dân ta sáng tác

truyện này nhằm giải

thích điều gì?

? Truyện có ý nghĩa ca

ngợi ai? Đề cao điều gì?

? Nêu ý nghĩa của

phong tục làm bánh

chưng, bánh giầy trong

ngày Tết của nd ta?

? Trong truyện, em

thích nhất chi nào? Vì

sao?

- GV hướng dẫn hs phần

đọc thêm

tuệ

- Giải thích nguồn gốc

sự vât: bánh chưng, bánh giầy và phong tục ngày Tết Nguyên Đán làm 2 loại bánh của nd ta

- Ca ngợi thời các vua Hùng dựng nước Đề cao nghề nông, đề cao

sự thờ kính trời, đất và

tổ tiên của nd ta

Phản ánh thành quả của

ông cha ta xưa trong việc xd nền vh dân tộc

- HS thảo luận

4 ý nghĩa của vb.

Ghi nhớ (SGK)

4 Củng cố.

Ai là người được vua cha chọn nối ngôi? Việc chọn 2 thứ bánh đó có ý nghĩa gì?

5 Hướng dẫn về nhà.

- Kể được truyện

- Nắm vững ghi nhớ

- Soạn bài: Từ và cấu tạo từ tiếng Việt

D Rút kinh nghiệm:

Tiết 3 : Từ và cấu tạo từ tiếng việt

I Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:

Hiểu thế nào là từ và đặc điểm cấu tạo từ Tiếng Việt.

Khái niệm về từ, đơn vị cấu tạo từ, các kiểu cấu tạo từ.

II Các bước tiến hành:

A ổn định lớp.

B Kiểm tra:

- Khái niệm từ đơn, từ phức đã học ở Tiểu học?

C Bài mới:

*Bài mới:

H? VD trênđược trích dẫn từ vb nào?

Nói về ai? về điều gì?

Mỗi từ đã được phân cách bằng dấu

gạch chéo

H?Em hãy xác định số tiếng và số từ

trong vd?

H? Em có nhận xét gì về số tiếng

trong mỗi vd trên?

H? Các em có gặp những từ có số

tiếng hơn 2 không? VD?

H? Đơn vị cấu tạo từ TV là gì?

H? 9 từ trong vd trên khi kết hợp với

nhaucó tác dụng gì?

H? Khi nào 1 tiếng có thể coi là 1 từ?

H? Từ các vd trên, em hiểu từ là gì?

Tích hợp TLV:

Trong cuộc sống hàng ngày, để diễn

VB con Rồng

12 tiếng, 9 từ

Có từ cấu tạo là 1 tiếng

Có từ cấu tạo là 2 tiếng

3 tiếng: Hợp tác xã

4 tiếng: nhí nha nhí nhảnh

chủ nghĩa xã hội

Đơn vị cấu tạo từ TV là tiếng

Tạo ra 1 câu trọn vẹn diễn đạt

1 ý

Khi 1 tiếng có thể dùng tạo câu, tiếng ấy trở thành từ

Xét VD:

Thần dạy dân

trọt, chăn nuôi

và cách ăn ở

Nhận xét:

1/ Tiếng dùng

để tạo từ

I/ Từ là gì?

đạt điều mình muốn nói, muốn viết

cần lựa chọn từ để sắp xếp thành câu,

diễn đạt cho phù hợp với MĐgiao tiếp

để người tiếp nhận hiểu được ý mình

H? Xác định từ va tiếng trong vd sau?

H? Dựa vào kiến thức đã học về từ

đơn và từ phức ở cấp tiểu học, em hãy

xá định từ đơn và từ phức trong vd

sau?

H? Từ đơn và từ phức khác nhau ntn

về cấu tạo?

H? Từ đó, em hiểu thế nào là từ đơn?

thế nào là từ phức?

H? Xét các từ:chăn nuôi, bánh chưng,

bánh giầy? Các từ này được tạo ra

bằng cách nào?

Đó là từ ghép

H? Em hiểu thế nào là từ ghép?

H? Từ phức : trồng trọt được tạo nên

có gì khác với từ ghép trên?

H? Em hiểu thế nào là từ láy?

Tình huống tháo luận:

Có bạn cho rằng: chăn nuôi là từ

phức, bạn khác cho là từ ghép ý kiến

của em ntn?

H? Bài học hôm nay, em cần ghi nhớ

những nội dung cơ bản nào?

Gọi Hs trình bày

BT 4,5 hình thức thi tìm từ láy

* HDVN:

- Nắm vững bài

- Hoàn thành các bt còn lại

- Soạn bài: giao tiếp, vb và phương

Xác định từ và tiếng:

Lạc Long Quân/ giúp/ dân/

diệt trừ/ Ngư Tinh/ Hồ Tinh/

Mộc Tinh

VD: Từ/ đấy/nước/ ta/ chăm / nghề/ trồng trọt/ chăn nuôi/

và/ có/ tục/ ngày / Tết/ làm/

bánh chưng/ bánh giầy

Ghép các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa

Do có quan hệ láy âm giữa các tiếng

Sơ đồ cấu tạo từ Ghi nhớ

nguồn gốc, con cháu là từ ghép

Điền từ tổ tiên

Con cháu, tổ tiên, ông bà

cha mẹ, vợ chồng, anh em, cô

chú

VD: theo giới tính: ông bà, cha mẹ, anh chị

Nêu cách chế biến bánh:

bánh gián, bánh nướng, bánh chưng

II/ Từ đơn, từ phức:

1/ Từ đơn:

2/ từ phức a/ Từ ghép:

b/ Từ láy

III/ Luyện tập: 1/ bài tập 1 2/ BT 2:

3/ BT 3: tìm thêm tư fghép chỉ quan hệ thân thuộc 4/ bài tập 4, 5