Bài giảng môn Hình học lớp 6 - Tiết 1: Điểm- Đường thẳng

Kiến thức: Dùng hình ảnh về điểm, đường thẳng trong thực tế để giúp häc sinh hiÓu ®­îc c¸c kh¸i niÖm vÒ ®iÓm, ®­êng th¼ng... Hoạt động của GV.[r]

Chương I:

Đoạn thẳng

Tiết 1: điểm- đường thẳng

A Mục tiêu:

1 Kiến thức: Dùng hình ảnh về điểm, đường thẳng trong thực tế để giúp

học sinh hiểu được các khái niệm về điểm, đường thẳng

- Biết cách ký hiệu điểm, đường thẳng

- Nắm được quan hệ giữa điểm và đường thẳng Điểm thuộc đường thẳng

và điểm không thuộc đường thẳng, biết viết ký hiệu của chúng

2 Kỹ năng:

- Sử dụng thước vẽ hình thành thạo

- Nhận biết được điểm, đường thẳng có trong hình vẽ

3 Vận dụng: Biết cách cho và điểm, đường thẳng.

* Chuẩn bị: Bút chì, thước kẻ, hình vẽ: Bài 1; 3 (bảng phụ)

B Các bước tiến hành:

- Quan sát hình 1 sgk/103 - HS đọc sách 3 dòng đầu 1 Điểm

- Đọc tên các điểm, nói

cách viết? cách vẽ điểm

- Quan sát bảng phụ:

D

C

hãy chỉ ra điểm D

Dấu chấm nhỏ trên trang giấy là hình ảnh của điểm

- Ký hiệu: Dùng chữ cái in hoa

Ví dụ: điểm A A

điểm B B B

D

- Học sinh vẽ 4 điểm bất

kỳ vào vở rồi đặt tên cho 4

điểm đó

+ Có 4 điểm phân biết: A;

B; C; D

- Viết điểm d đúng hai sai?

Sửa?

sai, sửa D

- Quan sát hình 2, đọc tên

điểm  có 2 cách hiểu

- 1 điểm mang 2 tên A và C

- Điểm A, điểm C chỉ là

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

một là 2 điểm trùng nhau

Có mấy hình ảnh về điểm? - Một + Hai điểm trùng nhau A.C

* Nhận xét:

- Học sinh đọc sgk về điểm

phân biệt

+ 2 điểm phân biệt là 2

điểm không trùng nhau + Bất cứ hình nào cũng là một tập hợp điểm

+ Điểm cũng là một hình

Đó là hình đơn giản nhất

2 Đường thẳng

- Nêu hình ảnh đường

thẳng?

- Học sinh đọc 2 dòng đầu

m

- Học sinh cho VD về

đường thẳng

- Mép bảng; bàn; gờ tường - Hình ảnh sgk

- Ký hiệu (trang 103)

- Cách biểu diễn đường

thẳng; viết tên?

* Nhận xét: - Đường thẳng

là một tập hợp điểm và

- Học sinh vẽ hình ảnh của

2 đường thẳng

không bị giới hạn về 2 phía

- Nhận xét cách ghi đường

thẳng?  gọi tên 2 đường

thẳng vẽ trên bảng

- Bằng chữ thường Đường thẳng m; đường thẳng p

thẳng phải hiểu vạch thẳng

được kéo dài mãi về 2 phía

- Ta tưởng tượng hạt nhựa

được xâu vào dây kéo

căng Ta nói rằng hạt nhựa

nằm trên dây căng hay hạt

thuộc dây

- Một hạt nhựa chưa được

xâu vào dây, ta nói hạt

nhựa này không thuộc dây

căng

- Tưởng tượng hạt là điểm,

dây căng là đường thẳng

khái niệm điểm thuộc và

không thuộc đường thẳng

3 Điểm thuộc đường thẳng

Điểm không thuộc đường thẳng

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

- GV vẽ hình lên bảng

- Học sinh nêu mối quan

hệ giữa 2 điểm M, E với d?

d

M

E

 giáo viên giới thiệu ký

hiệu ; 

- Nêu những cách nói khác

nhau

M  d; trên d;

E  d; E không nằm trên d; d không chứa E, d không đi qua E

M  d (đọc: M thuộc d)

E  d (đọc: E không thuộc d)

3 Luyện tập

?:

Bài tập: 1, 2, 3 (104)

- Giáo viên đưa mẫu của

bảng thu hoạch kiến thức

kẻ sẵn trên bảng phụ để

học sinh làm, trao đổi bài

chấm chéo, sửa sai, ký tên

- Hoạt động của học sinh trên bảng phụ

- Cùng trao đổi bài 3

III Bài tập về nhà: 4; 5; 6 Sgk tr 104, 105; Đọc: 3 đường thẳng hàng

A: 14 (sbt tr 95, 96)

Điểm K

Đường thẳng d

K  d

Tiết 1: điểm- đường thẳng

A Mục tiêu:

Kiến thức:

+ Ba điểm thẳng hàng

+ Điểm nằm giữa 2 điểm

+ Trong 3 điểm thẳng hàng có 1 và chỉ 1 điểm nằm giữa 2 điểm còn lại

Kỹ năng:

+ Biết vẽ 3 đường thẳng hàng, không thẳng hàng

+ Sử dụng đuợc đúng thuật ngữ: nằm cùng phía, khác phía, nằm giữa

Thái độ:

+ Yêu cầu sử dụng thước thẳng để vẽ và kiểm tra 3 điểm thẳng hàng, một cách cẩn thận, chính xác

* Lưu ý:

+ Để nhận biết 3 điểm cho truớc có thẳng hàng?  dùng thước thẳng + Vẽ 3 điểm thẳng hàng, trước hết vẽ đường thẳng rồi lấy 3 điểm trên

đường thẳng ấy

+ Để vẽ 3 điểm không thẳng hàng trước hết: vẽ đường thẳng, lấy 2 điểm 

đường thẳng, lấy 1 điểm không thuộc đường thẳng A

+ Bảng phụ 1: B C

E C

Điểm nào nằm giữa 2 điểm còn lại trong mỗi hình? + Bảng phụ 2:

ở hình bên có:

+ 6 đường + 12 cây + Mỗi đường có 4 cây Hãy vẽ: Một hình có:

+ 4 đường + 7 cây + Mỗi đường 3 cây

B Các bước tiến hành:

I Kiểm tra bài cũ

1 Chữa bài tập: 4; 5 (sgk (trang 105)

2 Chữa bài tập 6/105

* Treo bảng phụ 1:

II Bài mới:

- Học sinh quan sát hình 8

trang 105

1 Thế nào là 3 điểm thẳng hàng

+ Khi nào 3 điểm thẳng

hàng?

- Cùng  1 đường thẳng

+ Khi nào 3 điểm không

thẳng hàng?

Trong 3 điểm có 1 điểm không thuộc đường thẳng

E M A

b + Nêu cách vẽ 3 điểm

thẳng hàng?

- Vẽ 1 đường thẳng bất kỳ

- Lấy 3 điểmđường thẳng

A; M; E thẳng hàng  A,

M, E  cùng 1 đường thẳng b

+ Nêu cách vẽ 3 điểm

không thẳng hàng?

- Chấm 3 điểm sao cho qua

3 điểm vẽ được 3 đường thẳng

- a; M; N thẳng hàng

I I

N K

K N

+ 9/106

b) Hỏi còn không?

a) B;D;C và B, E,A; D,E, G b) B, E, D và B, A, C

I, K,N không thẳng hàng

 I  KN

- Học sinh vẽ 3 điểm A, B,

C thẳng hàng sao cho A

nằm giữa B, C (hoặc hỏi:

trong 3 điểm A, B, C thẳng

hàng có thể xr vị trí tương

đối như thế nào giữa

chúng)

C A

+ A; B cùng phía với C + A; C cùng phía với B + B; C khác phía với A + A nằm giữa B; C

- Có thể có 2 điểm nằm

giữa trong 3 điểm trên

không?

- Bảng phụ 1:

- Bảng phụ 2: Học sinh

cùng làm

- Củng cố: 10a,11/106, 107

- Không điểm nào nằm giữa do đó nếu biết một

điểm nằm giữa thì 3 điểm

ấy thẳng hàng

Kết luận: sgk/ 106

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

10a: có 6 trường hợp vẽ 

các điểm không cần theo

thứ tự khi đánh dấu

* Giáo viên thông báo:

không có khái niệm "điểm

nằm giữa" khi 3 điểm

không thẳng hàng sau khi

cùng học sinh làm bảng

phụ 1

P

N M

M P

N M N

P N

M N M

P P P

M N

III Bài về nhà: 12; 13; 14/107; đọc đường thẳng đi qua 2 điểm

A: 6; 7; 13 (tr 96 sbt)

Tiết 3: Đường thẳng đi qua hai điểm

A Mục tiêu:

Kiến thức:

+ Có 1 và chỉ 1 đường thẳng đi qua 2 điểm pb

Kỹ năng: Biết vẽ đường thẳng đi qua 2 điểm

Thái độ, tư duy: Biết vị trí tương đối của 2 đường thẳng trên mặt phẳng

Vẽ cẩn thận, chính xác đường thắng đi qua 2 điểm pb

* Chuẩn bị: Thước thẳng, phấn mầu, bảng phụ vẽ

a 2 đường thẳng cắt nhau mà giao điểm nằm ngoài trang giấy

b 2 đường thẳng // = 2 lề của thước thẳng hoặc sử dụng dòng kẻ carô (ô vuông) của trang giấy

B Các bước tiến hành:

I Kiểm tra bài cũ:

1 Chữa bài 12 (tr 107)

2 Chữa bài 14/107 (hình ngôi sao 5 cánh)

Hỏi thêm:

- Khi nào 3 điểm thẳng hàng? không thẳng hàng?

- Khi nào 3 điểm A, B, C thẳng hàng, xr mối quan hệ nào giữa 3 điểm đó?

 Vậy trong 3 điểm thẳng hàng có mấy điểm nằm giữa? (1 và chỉ 1)

a

b

a cắt b

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

Vào bài: Cho A

Hãy vẽ đường thẳng qua

A? Có bao nhiêu đường

thẳng?

A

- Cho A, C Hãy vẽ đường

thẳng qua 2 điểm A, C

A

C

Có bao nhiêu đường thẳng

qua A, C?

Có 1 và chỉ 1 đường thẳng qua 2 điểm

- Nêu cách vẽ đường thẳng

đi qua 2 điểm?  bài mới

- Học sinh đọc sgk/107 2 dòng đầu

- Củng cố: bài 15/109 a, b : đ N

M Nhận xét: sgk/ 108

? - Hướng dẫn cách đếm để

khỏi sót

A B C

A B C

AB, AC; BC, BA; CB, CA

2 Cách đặt tên đường thẳng

Chữ thường: a; b ; xy;

Nhận xét 2 đường thẳng

AB và BA  mục 3

BA AB;

AB hay AC chỉ là một

đường thẳng

a x y Chữ in hoa khi đi qua 2

điểm AB; MN; EF

A B

- 2 đường thẳng trùng nhau

chỉ cần có mấy điểm

chung? Chúng có bao

nhiêu điểm chung?

- Có quá 1 điểm chung

- Vô số điểm chung

3 Các vị trí tương đối của

2 đường thẳng:

a 2 đường thẳng trùng nhau

- Vẽ đường thẳng đi qua 2

điểm a, B và đường thẳng

đi qua 2 điểm A, C 

AB trùng BC hay C

Ab trùng AC B

* Khi A,B, C A thẳng hàng thì đường thẳng

AB, CB trùng nhau Chúng

có vô số điểm chung

b) 2 đường thẳng cắt nhau:

là 2 đường thẳng có 1 điểm chung B

AB, AC có 1 điểm A chung A C

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

- Vẽ đường thẳng xy và

đường thẳng ab sao cho

chúng không có điểm

chung?

Ký hiệu:

AB  AC = {A}

- A là giao điểm c) 1 đường thẳng //

Là 2 đường x y thẳng không a b

có điểm chung nào?

- Vẽ 2 đường thẳng xx',

yy' không trùng nhau

nếu xx' yy' thì có những 

vị trí nào với nhau cắt //

VD: xy // ab

Ký hiệu: xy // ab d) Chú ý:

+ 2 đường thẳng phân biêt

- Vậy 2 đường thẳng 

nhau ta hiểu là 2 đường

thẳng phân biệt

Củng cố:

- Vẽ 2 đ.thẳng X mà giao

điểm ở ngoai trang giấy

gọi là 2 đường thẳng



phân biệt

+ 2 đường thẳng phân biệt chỉ: Có 1 điểm chung (X) hoặc không có điểm chung (//)

- Vẽ 2 đường thẳng bằng 2

lề của thước thẳng hoặc

bằng 2 dòng kẻ ô vuông ta

được 2 đường thẳng có vị

- Treo bảng phụ

- Bài 16 / 109 a) Vì qua 2 điểm luôn kẻ

được 1 đường thẳng

b) Vẽ đường thẳng qua 2

điểm rồi kiểm tra xem

đường thẳng đó có đi qua

điểm còn lại?

- Tại sao 2 đường thẳng có

2 điểm chung phân biệt thì

 nhau?

- Giả sử: A  d1

B  d2

mà A  d2

B  d2  d1 d2

Bài 17; 20/ 109: hưỡng dẫn

1 điểm nối được 3 đường

thẳng  4 điểm được 12

đường thẳng nhưng AB 

BA  có 6 đường

2

4

3 

thẳng

III Bài về nhà: 18; 19; 21 (109; 110)

A: 17; 18; 21 (sbt tr.98) Hướng dẫn: Bài 17/98

Bài 18/98

21/98: XY XZ = X

Chuẩn bị giờ sau: Mỗi tổ 3 cọc, 1 dây dọi, 1 búa

C

Tiết 4: thực hành: trồng cây thẳng hàng

A Mục tiêu:

Kiến thức: Sử dụng khái niệm về 3 điểm thẳng hàng

Kỹ năng: Biết cách ngắm để 3 điểm thẳng hàng

Vận dụng:

+ Chôn các cọc hàng rào nằm giữa 2 cột mốc A, B

+ Đào hố trồng cây thẳng hàng với 2 cây A và B đã có bên lề đường

* Chuẩn bị:- 3 cọc tiêu

- 1 dây dọi

- Búa

B Các bước tiến hành:

Hoạt động của GV

- Hướng dẫn ở trên lớp 10' 1 Hướng dẫn cách làm

- Thực hành 30' - Bước 1: Cầm cọc tiêu thẳng đứng với mặt đất tại 2

điểm A, B (đường dây đội kiểm tra)

- Bước 2: Em 1: đứng ở A

Em 2: đứng ở C (C  AB)

Giáo viên kiểm tra từng

nhóm

- Bước 3: Em 1 ra hiệu để em 2 điều chỉnh vị trí cọc tiêu chỗ mình đứng che lấp hoàn toàn hai cọc tiêu B; C  3

điểm A, B, C thẳng hàng

2 Thực hành

Chia mỗi tổ thành từng nhóm thực hành Nhóm trưởng báo cáo kết quả theo mẫu

Tiến hành

III Bài về nhà:

- Ôn lại lý thuyết của T1, 2, 3; đọc: Tia

- 16; 22; 19 sbt/98

Hướng dẫn: 19/98

kết luận 1

2 3

Tiết 5: Tia

A Mục tiêu:

Kiến thức:

- Biết định nghĩa mô tả tia bằng các cách khác nhau

- Biết thế nào là 2 tia đối, = nhau

Khả năng, tư duy:

- Phân biệt 2 tia chung gốc, đường thẳng; biết vẽ tia

- Biết phát biểu chính xác, rõ ràng các mệnh đề toán

* Chuẩn bị:

x x A x' B

2 Phấn màu, thước, ê ke các loại

B Các bước tiến hành

I Kiểm tra: Trong giờ

II Bài mới:

- Cho đoạn thẳng xy đi qua

O, học sinh vẽ

- Điểm O chia đường thành

y

O x

thành mấy phần của đường

thẳng?

- Một phần đường thẳng bị

chia ra bởi điểm O cùng

với điểm O gọi là tia gốc O

2 phần phân biệt là 2 nửa

đường thẳng

1 Khái niệm tia: sgk/ 111

B x

Tia Bx; Tia Bx': có chung

- ở hình bên có mấy tia

gốc O?

- Học sinh đọc khái niệm

tia / 111

- Học sinh đọc tên tia ở

hình 27

- Học sinh vẽ tia My

- 2 tia; Ox; Oy

A tia Ax x (nửa đường thẳng Ax))

x A B C y

Ax, Ay; Bx, By; Cx, Cy

gốc B

* Biểu diễn 1 tia: (gốc viết trước)

A x

Tia Ax

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

- Trên hình bên có bao

nhiêu tia?

- Nhận xét hình vẽ phần tia

Ox; Oy  chiều nhau

Cùng nằm trên một đường

thẳng ta gọi là 2 tia đối

nhau

- Vậy 2 tia đối nhau phải

có những điều kiện gì?

2 Hai tia đối nhau x

O

y

?1 Học sinh làm vào giấy

trong (hoặc phiếu học tập)

thu theo nhóm

a A B y

a) Không chung gốc b) Ax, Ay và Bx, By

a Khái niệm

2 tia Ox, Oy là 2 tia đối nhau 

+ O là gốc chung + Cùng  1 đường thẳng + Nằm  phía với điểm O

- Củng cố: Cho hình vẽ

sau, kể tên các tia (chiếu

đề): học sinh giải ra giấy

trong (phiếu)

x A y (H1)

O A B (H2)

x (H3)

O

y

- ã; Ay;

- OA; OB

- Ao; AB

- BO; BA

- Ox; Oy các tia đối nhau là: Ax và Ay; AD và AB

b Nhận xét: sgk/ 112

Trong đó những tia nào đối

nhau? các tia OA; OB; BA

và BD là 2 tia như thế nào?

Xét 2 tia AB, Ax có:

+ Gốc A chung + Nằm cùng phía đối với O

Ta sang phần 3 Treo bảng  không đối nhau 2 Hai tia trùng nhau

- 2 tia trùng nhau thì có

gốc chung, mọi điểm còn

lại đều là điểm chung

Hai tia có 1 điểm phân biệt

thì chúng không trùng

nhau

AB; Ax là 2 tia  nhau  + Chúng gốc A; cùng  1

đường thẳng

+  điểm của tia AB  tia

Ax và ngược lại (hoặc phần còn lại cùng phía)

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

- Củng cố: cho hình vẽ

x

Gọi tên các tia  nhau?

Tia Ox và Ax có ? Tại

sao? Tương tự: BO và AC?

- OA hay OB, OC, Ox

- BC và Bx

- BO và BA

- CO và CA; CB

- Không vì gốc không chung

b Chú ý: sgk (112)

?2 Học sinh giải ra giấy

(phiếu) theo nhóm, giáo

viên + học sinh chữa, bổ

sung  2 tia chung gốc có

thể có vị trí như thế nào với

nhau?

B x O

A

y a) OB  Ox

b) Không trùng vì  gốc c)  1 đường thẳng

Vẽ hình minh hoạ - Đối nhau hoặc  hoặc

phân biệt

Củng cố:

Bài 22/112

a Tia gốc O

b 2 tia đối nhau

4 Luyện tập

a Bài 22/ 112

- Học sinh chữa miệng

- Hướng dẫn học sinh vẽ

hình (hoặc tưởng tượng

trong óc)

c AB, AC

* CB

*  nhau

a M N P Q Bài 23/112

Học sinh giải ra giấy trong

(phiếu), giáo viên + học

sinh chữa bổ sung

a) MN, MP, MQ, NP, NQ b) Không có

c) PN, PQ hoặc PM PQ hoặc Pa, PQ

b Bài 23/113

III Bài về nhà: 25; 24/112

A: 27; 24; 25; 26 (sbt/19)

Tiết 6: luyện tập

A Mục tiêu:

* Kiến thức:

- Củng cố lại điểm nằm giữa 2 điểm cùng phía; Hai tia đối nhau; (định nghĩa tia)

*Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng vẽ hình, trình bày

* Vận dụng:

- Biết vận dụng vào bài tập và các khả năng có thể xảy ra

* Chuẩn bị: Thước thẳng, bảng phụ; tia gốc O, 2 tia đối nhau

B Các bước tiến hành:

I Kiểm tra bài cũ: Trong giờ

II Bài mới:

1 Chữa bài về nhà

- 2 học sinh lên bảng chữa

- Học sinh ở dưới trả lời

câu hỏi

+ Nêu các cách nói khác

nhau của 3 điểm A, B, C

thẳng hàng

+ Nhắc lại định nghĩa tia

gốc O, 2 tia đối nhau, 2 tia

trùng nhau

Bài 24/113 a) x A O B C y

By  BC b) BO (hoặc BAl Bx)

Bài 25/113

2 Luyện tại lớp

Bài 23/113 b) Có mấy trường hợp? - 2 trường hợp vì tia AB thì A M B M Tại sao? là tia gốc A đi qua điểm B

kéo dài vô tận về phía B 

M có thể nằm giữa hoặc B nằm giữa

a) Cùng phía b) 2 trường hợp: hoặc M hoặc B nằm giữa

- Điểm này được chốt lại

trong bài 27

Bài 27/113 (HTL) a) Đối với A

b) A

+ Các điểm còn lại  phía

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

b) Không yêu cầu nêu lý

do

- Học sinh lên bảng

a) Ox; Oy b) O

Bài 29/113

- Chỉ ra điểm nằm giữa?

(không cần nêu lý do)

- Yêu cầu học sinh vẽ hình

để dễ làm

Bài 30/113 (HTL)

- Giáo viên chốt lại trong

bài 30/113

a) 2 tia đối nhau Ox, Oy b) O

III Bài tập về nhà: 31; 32/113; Đọc: Đoạn thẳng

A: 28 (sbt tr 99)