Mục tiêu cần đạt: Giuùp HS : Cảm nhận được tâm hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài: “ Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra” và sự hoà nhập nên thơ, thanh cao [r]
Trang 1Tuần : 6 Ngày soạn: 10/09/09
Tiết : 21 Ngày dạy:14-19/09/09
BÀI CA CÔN SƠN ( CÔN SƠN CA – Trích ) BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA.
( THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG )
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
Cảm nhận được tâm hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài: “ Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra” và sự hoà nhập nên thơ, thanh cao của Nguyễn Trãi qua cảnh trí Côn Sơn qua đoạn thơ trong bài” Côn Sơn ca”
B Chuẩn bị:
* Thầy: Tranh ảnh đền thờ các vua Trần ở Tức Mặc
Tranh ảnh Côn Sơn,bảng phụ ( văn bản)
* Trò: Đọc 2 văn bản, tìm hiểu tác giả, thể thơ và trả lời các câu hỏi tỉm hiểu văn bản.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
* Ổn định : Kiểm diện, trật tự.
* Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng 1 trong 2 bài thơ: Sông núi nước Nam và Phò giá về kinh Cho biết
tác giả, thể thơ, vần và nội dung ý nghĩa?
* Giới thiệu bài: Tiết học hôm nay, chúng ta sẽ học qua 2 tác phẩm thơ Một bài là của vị vua yêu
nước, có công lớn trong công cuộc chống ngoại xâm, đồng thời cũng là nhà văn hoá, nhà thơ tiêu biểu của thời Trần Còn 1 bài là của danh nhân lịch sử dân tộc, đã được UNESCO công nhận là danh nhân văn hoá thế giới Hai tác phẩm này là 2 sản phẩm tinh thần cao đẹp của 2 cuộc đời lớn, 2 tâm hồn lớn, hẳn sẽ đưa lại cho chúng ta những điều lý thú bổ ích
Hoạt động thầy Hoạt động trò Nội dung
HĐ 1: Tìm hiểu chung về VB
Cho HS đọc chú thích*
(?) Hãy nói qua tiểu sử của
Nguyễn Trãi và hoàn cảnh sáng
tác “ Bài ca Côn Sơn”
Cho HS đọc đoạn trích, chú
thích
(?) Nguyên tác bằng chữ Hán và
theo thể thơ khác nhưng ở đây
được dịch theo thể thơ gì? em
hãy nói hiểu biết của em về thể
thơ lục bát?
(?) Nhận dạng cụ thể ở lời dịch
này?
HĐ 2: Tìm hiểu VB
(?) Em hãy cho biết nội dung văn
bản này nói về điều gì?
Đọc đoạn trích, chú thích
- Lục bát: Câu 6, câu 8 + Vần: Chữ cuối câu 6 vần chữ
6 câu 8 Chữ 8 câu trên vần chữ
6 câu 6 Cứ 2 câu đổi vần ( Vần bằng) VD: Rầm - cầm êm - nêm râm – ngâm
+ Cảnh sống và tâm hồn của Nguyễn Trãi
+ Cảnh trí Côn Sơn trong hồn thơ
Văn bản :Bài ca Côn Sơn.
I/ Tìm hiểu chung:
1)Tác giả- Tác phẩm:
Chú thích *
2) Thể thơ :
Lục bát
II/Tìm hiểu văn bản : 1) Cảnh trí và tâm hồn của Nguyễn Trãi ở Côn Sơn:
-Điệp từ: “ta”( Nguyễn Trãi)
Trang 2(?) Trong đoạn trích có từ nào
được lặp đi lặp lại nhiều lần?
(?) Vậy, ta ở đây là ai? Và ta
đang làm gì ở Côn Sơn?
(?) Tiếng suối chảy rì rầm lại
thành như tiếng đàn, đá rêu phơi
lại thành chiếu êm trong ngôn
ngữ văn chương hiện tượng đó
được gọi là gì? Nguyên nhân nào
dẫn đến hành động ngôn ngữ ấy?
(?) Tìm những từ tả hành động
của Nguyễn Trãi ở Côn Sơn?
(?) Qua những từ diễn tả hành
động của ta , em có cảm nhận gì
về tư thế, phong thái của nhân
vật ta ở đây?
Bình: Nguyễn Trãi ở Côn Sơn
trong tâm trạng của người bị nghi
ngờ, bị chèn ép đành phải cáo
quan về Lẽ ra trong hoàn cảnh
đó con người phải sống trong sự
u uất, sự chán chường Thế
nhưng ở đây cho thấy Nguyễn
Trãi rất ung dung, nhàn nhã,
thanh thản, thoải mái, không
vướng bận chuỵên đời
(?) Cảnh trí Côn Sơn trong hồn
thơ Nguyễn Trãi ntn? ( được gợi
tả bằng những chi tiết nào?)
(?) Chỉ với vài nét chấm phá
nhưng Nguyễn Trãi đá phác hoạ
lên 1 bức tranh thiên nhiên với
cảnh trí Côn Sơn Theo em, đó là
1 bức tranh ntn?
(?) Tại sao dưới ngòi bút của
Nguyễn Trãi, Côn Sơn lại trở
nên sống động, nên thơ và đầy
sức sống nt?
(?) Em có nhận xét gì về cách
diễn đạt ý của bài thơ? Dụng ý
của cách diễn đạt đó?
Cho HS đọc diễn cảm lại đoạn
thơ
Nguyễn Trãi
-Ta, Côn Sơn, Trong
-Ta: Nguyễn Trãi
+ Nghe tiếng suối…, ngồi trên đá…,nằm bóng mát…, ngâm thơ nhàn
-Cá nhân:
+So sánh, liên tưởng, tưỏng tuợng
-Cá nhân: +Nghe, ngồi, nằm, ngâm
-Thảo luận:
+Ung dung, nhàn nhã, thanh thản, thoải mái
-Nghe, ghi bài
+Suối chảy rì rầm, có bàn đá rêu phơi, có rừng thông, bóng trúc
-Cá nhân:
-Côn Sơn thật đẹp Tạo khung cảnh cho thi nhân ngồi ngâm thơ nhàn 1 cách thú vị
-Thảo luận:
Nguyễn Trãi có tâm hồn gợi mở, yêu thiên nhiên
-Thảo luận:
Cứ 1 câu tả cảnh thì 1 câu nói về hành động, trạng thái của con người trong cảnh đó Sự giao hoà, hòa nhập giữa cảnh và người Đọc diễn cảm
+ Giọng điệu nhẹ nhàng, thảnh
-Động từ: Nghe, ngồi, nằm, ngâm
-So sánh, liên tưởng, tưởng tượng
-Nguyễn Trãi đang sống trong cảnh thảnh thơi, đang thả hồn vào cảnh trí Côn Sơn rất mực thi sĩ
2) Cảnh trí Côn Sơn trong hồn thơ Nguyễn Trãi:
-Suối chảy, đá rêu phơi, rừng thông, bóng trúc
- Hình ảnh gợi tả
- Cảnh trí thiên nhiên khoáng dạt, thanh tĩnh, nên thơ
Trang 3(?) Giọng điệu chung của đoạn
thơ là gì? Những điệp từ góp
phần tạo nên giọng điệu của
đoạn thơ ntn?
HĐ 6:Hướng dẫn tổng kết văn
bản:
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
(?) Qua đoạn thơ cho em hiểu
thêm gì về con người Nguyễn
Trãi?
HĐ 1 :Tìm hiểu chung về văn
bản:
* Đọc bài thơ
(?) Bài thơ thuộc thể thơ gì? Căn
cứ vào đâu mà em biết? Vần
được gieo ở những câu nào?
(?) Cho biết vài nét về tác giả
Trần Nhân Tông?
(?) Bài thơ được sáng tác trong
hoàn cảnh nào?
HĐ 2 :Tìm hiểu văn bản
* Cho HS đọc lại 2 câu đầu
(?) Theo em, cảnh vật được miêu
tả ở thời điểm nào trong ngày?
(?) Cảnh tượng chung ở Phủ
Thiên Trường lúc đó ra sao?
* Có lẽ lúc tác giả về thăm quê
vào dịp thu đông, có bóng chiều,
sắc màu man mác, chập chờn
nữa như không vào lúc giao thời
giữa ban ngày và ban đêm ở
chốn thôn quê, cảnh quê
Cho HS đọc 2 câu cuối
(?) Trong bức tranh quê tác giả
gợi tả hình ảnh nào để lại ấn
tượng cho em nhiều nhất?
(?) Em có nhận xét gì về cách
miêu tả của tác giả trong bài
thơ?
(?) Em có nhận xét gì về cách
miêu tả của tác giả trong bài
thơ?
thơi, êm tai Các điệp từ góp phần tạo nên giọng điệu đó
-Đọc ghi nhớ +Sự hoà hợp trọn vẹn giữa con người- thiên nhiên bắt nguồn từ nhân cách thanh cao, tâm hồn thi
sĩ của chính Nguyễn Trãi
-Thảo luận, trình bày
-Đọc bài thơ, chú thích *
-Thể thất ngôn tứ tuyệt Căn cứ vào số câu, số chữ
Vần: Câu 2,4 “Yên”
- HS trả lời chú thích -Trong dịp vua về thăm quê
-Đọc -Xóm trước, thôn sau đã bắt đầu chìm dần vào sương khói
-Bị màn sương, làn khói bao phủ nên lúc mờ, lúc tỏ
-Đọc, thảo luận:
+ Trẻ chăn trâu, thổi sáo dẫn trâu về nhà
+ Cò trắng từng đôi sà xuống giữa cánh đồng đã vắng người
- Hình ảnh cụ thể đích đáng Một bức tranh thật đẹp.Cảnh vừa có âm thanh, vừa có màu sắc tiêu biểu cho cảnh đồng quê lúc về chiều Cảnh còn gợi cho chúng ta thấy một cuộc sống êm đềm, thanh bình
III/ Tiểu kết:
Với hình ảnh nhân vật ta giữa cảnh tượng Côn Sơn nên thơ,hấp dẫn,đoạn thơ cho thấy sự giao hòa trọn vẹn giữa con người và thiên nhiên bắt nguồn từ nhân cách thanh cao,tâm hồn thi sĩ của chính Nguyễn Trãi
Văn bản :Buổi chiều đứng ở
phủ Thiên Trường trông ra I/ Tìm hiểu chung:
1) Thể : Thất ngôn tứ tuyệt 2) Vần: Câu 2,4
3) Tác giả- Tác phẩm: Chú
thích *
II /Tìm hiểu văn bản:
1) Hai câu đầu:
Cảnh thôn xóm lúc chiều về sắp tối
2) Hai câu cuối:
-Hình ảnh tiêu biểu, cụ thể, có sức gợi tả
- Cảnh đậm đà sắc quê, hồn quê
- Tâm hồn tác giả gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã
Trang 4(?) Từ đó, em hãy cho biết miêu
tả trong thơ có gì khác miêu tả
trong văn xuôi?
(?) Qua những chi tiết, hình ảnh
được miêu tả trong bài thơ, cảnh
làng quê vào buổi chiều ở phủ
Thiên Trường trông ra ntn?
* Đây là cảnh chiều ở thôn que
âđược phác hoạ đơn sơ nhưng đậm
đa sắc quê, hồn quê
(?) Em hiểu gì về tâm hồn của
tác giả trước cảnh đó?
HĐ 3 :Hướng dẫn tổng kết văn
bản
Cho HS đọc ghi nhớ
(?) Sau khi hiểu được giá trị của
bài thơ, em có ý nghĩ gì khi nhớ
rằng tác giả là 1 ông vua chứ
không phải là 1 dân quê?
(?) Từ sự thật về tâm hồn của
vua Trần Nhân Tông như thế, em
nghĩ gì về thời đại nhà Trần
trong lịch sử nước ta?
HĐ 7:Luyện tập:
Nêu câu hỏi 1 SGK
-Thơ ít chi tiết, thiên về gợi tả còn văn xuôi nhiều chi tiết phải
miêu tả tỉ mỉ, cụ thể
- Một làng quê thanh bình, trầm lặng mà không hiu quạnh vì ở đây vẫn hé mở sự sống của con người trong sự hoà hợp với cảnh thiên nhiên
- Tác giả là vị vua tối cao nhưng tâm hồn vẫn gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã của mình
Một điều không dễ gì có được
-Đọc ghi nhớ
Vì thực tế không ít người nghĩ rằng vua ở nơi lầu son thì không thể có tình cảm gắn bó với đồng quê như thế
- Có 1 ông vua có 1 tâm hồn cao đẹp như thế chứng tỏ thời đại đó, dân tộc ta, nhân dân ta sống rất cao đẹp đúng như sử sách từng
ca ngợi
III/ Tiểu kết :
Cảnh buổi chiều ở phủ Thiên Trường là cảnh tượng vùng quê trầm lặng mà đìu hiu Ơû nay vẫn ánh lên sự sống con người trong sự hòa hợp với cảnh vật thiên nhiên một cách nên thơ,chứng tỏ tác giả là con người tuy có địa vị tối caonhu7ng tâm hồn vẫn gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã
Luyện tập:
Cả 2 đều là sản phẩm tâm hồn thi sĩ, những tâm hồn có khả năng hoà nhập với thiên nhiên Cả 2 cùng nghe tiếng suối như nghe nhạc Mặc dù 1 bên nhạc trời là đàn cầm, 1 bên nhạc trời là tiếng hát khác xa nhau nhưng cùng là 1, đều là nhạc cả
*Củng cố : - Đọc thuộc lòng bài thơ :Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra.Cho biết ý nghĩa bài thơ?
- Đọc thuộc lòng bài thơ :Bài ca Côn Sơn.Cho biết ý nghĩa bài thơ?
*Dặn dò:
Đọc bài đọc thêm
Soạn bài: Từ Hán Việt (tt)
+ Xem trước bài
+ Soạn các câu hỏi