- Để nói về đối tượng ấy, tác * Cá nhân: Trong bài văn có giả đã sử dụng những những đoạn miêu tả, kể, phương thức biểu đạt nào?. nhận xét, bình luận nhưng miêu tả, thuyết minh, biểu nởi[r]
Trang 1Tiết : 57 - Một thứ quà của lúa non : Cốm.
Tiết : 58 - Trả bài tập làm văn số 03 Tuần 15
Tiết 59: Chơi chữ Tiết : 60 - Làm thơ lục bát
Tuần :15 Tiết :57
Ngày soạn: 11/11/2009
Ngày dạy:16/11/2009 –21/11/2009
MỘT THỨ QUÀ CỦA LÚA NON : CỐM
( Thạch Lam )
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hoá trong 1 thứ quà độc đáo và giản
dị của dân tộc
- Thấy và chỉ ra được sự tinh tế, nhẹ nhàng mà sâu sắc trong lối văn tuỳ bút của
Thạch Lam
B Chuẩn bị:
* Thầy: Sách : “ Hà nội 36 phố phường”, chân dung tác giả, hình ảnh về cốm và người
làm cốm (Cô gái làng vòng gánh cốm đi bán rong)
* Trò: Đọc và tìm hiểu bài trước.
C.Phương pháp
-đọc sáng tạo ,gợi tìm,nêu vấn đề ,phân tích ,tích hợp ,thực hiện nhóm
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định Kiểm diện, trật tự
2 Bài cũ.
- Học thuộc lòng bài thơ :Tiếng gà trưa Giới thiệu tác giả, thể thơ và nội dung tư tưởng,
nghệ huật của bài thơ ?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài: (1’)
* VN là 1 đất nước văn hiến.Văn hoá truyền thống VN thể hiện ngay ở những thứ quà bánh
giản dị mà đặc sắc, độc đáo của từng vùng, miền Nếu Nam Bộ có bánh tét, hủ tíu thì Huế có
bún bò, giò heo, cơm hến vá các loại chè, Nghệ Tĩnh có kẹo cu đơ…Nói đến quà bánh Hà Nội
cổ truyền thì không hể quên được món phở, bún ốc… và đặc biệt thanh nhã như cốm Vòng
Cốm Vòng mùa thu được Thạch Lam thể hiện rất thành công trong “ Hà Nội 36 phố
phường” Để hiểu rõ về cốm, một đặc sản quý báo của người VN, chúng ta sẽ cùng nhau
phân tích qua: Một thứ quà của lúa non : Cốm.
Hoạt động 1 Giới thiểu
chung
* Hướng dẫn đọc: Giọng
thật tình cảm tha thiết, trầm
lắng, chậm,êm
-Nghe
I /Tìm hiểu chung:
1)Tác giả : Thạch Lam(1910-1942) , tên khai sinh Nguyễn Tường Vinh , là
Trang 2tiếp 2 đoạn còn lại.
-Hướng dẫn giải thích từ khó
trang 17
- Em hãy cho biết đôi nét về
tác giả Thạch Lam ? Giới
thiệu đôi nét về tác phẩm?
- Em có thể nói những hiểu
biết của em về thể tuỳ bút?
Hoạt động 2 Phân tích
- Bài tuỳ bút này nói về cái
gì ?
- Để nói về đối tượng ấy, tác
giả đã sử dụng những
phương thức biểu đạt nào? (
miêu tả, thuyết minh, biểu
cảm, bình luận) Phương thức
nào là chủ yếu ?
- Nêu 1 số VD để HS thấy
cảm xúc cũng thấm sâu vào
các chi tiết miêu tả và nhận
xét, bình luận
VD: “ Dưới ánh nắng… trong
sạch của trời”
“ Cốm là thức quà…
đồng quê nội cỏ An Nam”
- Cho biết bố cục của bài ? (
bài văn có mấy đoạn ? nội
dung chính của mỗi đoạn? )
-Cá nhân
- Thạch Lam(1910-1942) , tên khai sinh Nguyễn Tường Vinh , là nhà văn nổi tiếng Ông có sở trường về truyện ngắn …
- Tuý bút là một thể văn Tuy có chổ giống một số thể văn khác , nhưng tuý bút thường giáu hình ảnh và chất trữ tình
* Cá nhân: Nói về phong vị
đặc sắc, nét đẹp văn hoá trong 1 thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc là cốm
* Cá nhân: Trong bài văn có
những đoạn miêu tả, kể, nhận xét, bình luận nhưng nởi bật vẫn là yếu tố trữ tình là việc biểu hiện trực tiếp cảm xúc của tác giả
-Nghe
-Thảo luận: Mạch cảm xúc
và liên tưởng khá tự do nhưng vẫn hợp lí
Bố cục + Đoạn 1: “… thuyền rồng”
Từ hương thơm của lúa non gợi nhớ đến cốm và sự hình thành hạt cốm từ những tinh tuý của thiên nhiên và sự khéo léo của con người
+ Đoạn 2:“ Cốm là…nhũn
nhặn”
Phát hiện và ca ngợi giá
sở trường về truyện ngắn
2)Thể loại : Tuỳ bút
3) Xuất xứ :
Bài được rút ra từ tập Hà Nội Băm sáu phố phường.(1943)
Trang 3trị của cốm- thức dâng đặc biệt
-Cho HS đọc đoạn 1
- Tác giả mở đầu bài viết về
cốm bằng những hình ảnh và
chi tiết nào?
- Em có nhận xét gì về cách
dẫn nhập vào bài tuỳ bút của
tác giả?
- Trong đoạn văn này, tác
giả đã huy động giác quan
nào là chủ yếu để cảm nhận
về đối tượng?
- Em hãy tìm những từ ngữ
đặc biệt là tính từ miêu tả
tinh tế hương thơm và cảm
giác ở đoạn này?
- Em có nhận xét gì về cách
dùng từ ngữ của tác giả và
âm điệu của đoạn văn?
-Dẫn dắt: Nhưng để có hạt
cốm còn cần đến công sức,
sự khéo léo của con người
thanh khiết của trời đất và đã trở thành 1 sản phẩm chứa đựng giá trị văn hoá gắn liền với phong tục sêu tết của dân tộc
+ Đoạn 3: : “Đoạn cuối”
Bàn về sự thưởng thức cốm
Ý nghĩa sâu sa trong việc hưởng thụ 1 thứ sản phẩm kết tinh nhiều giá thiên nhiên, trời đất, lời đề nghị của tác giả với những người mua và thưởng thức món quà này
-Đọc
-Cá nhân: Hương thơm của lá sen trong làn gió mùa hạ lướt qua vừng sen trên mặt hồ gợi nhắc đến hương
vị của cốm, thứ quà đặc biệt từ lúa non
Cách dẫn nhập rất tự nhiên, gợi cảm
- Tác giả dùng nhiều cảm giác Đặc biệt là khứu giác để cảm nhận hương thơm thanh khiết của lá sen và lúa non
- Lướt qua, thấm nhuần, thanh nhã, tinh khiết, thơm mát, trắng thơm, phảng phát, trong sạch…
Miêu tả thấm đậm cảm xúc của tác giả, từ ngữ chọn lọc tinh tế, câu văn có nhịp điệu gần như 1 đoạn văn xuôi
-Nghe
II Tìm hiểu văn bản:
1)Sự hình thành của hạt cốm:
-Từ lúa đồng quê
-Làng Vòng là nơi nổi tiếng làm cốm
->Cốm là thứ quà đặc biệt của lúa non và sự khéo léo của đôi bàn tay lao động của con người
=> thấm đậm cảm xúc , tình cảm của tác giả với một nét văn hóa dân tộc
Trang 4Vì vậy, tiếp liền sau đoạn
mở đầu, tác giả nói đến nghề
làm cốm nổi tiếng nhất là ở
làng Vòng
-Cho HS đọc đoạn 2
- Nhà văn có đi sâu vào tả
cách thức, kỉ thuật làm cốm
hay không? Chủ yếu ông
dừng lạiquan sát và miêu tả
cái gì? Vì sao ?
-Đọc
+ Không tả tỉ mĩ kỉ thuật làm cốm mà chỉ cho biết đó là cả
1 nghệ thuật “với 1 loạt cách chế biến, những cách thức làm truyền từ đời này sang đời khác, một sự trân
-Cho HS đọc đoạn 3
- Nêu ý chính của đoạn này?
(Chỉ bằng 1 câu, tác giả đã
khái quát những giá trị đặc
sắc chứa đựng trong hạt cốm
rất bìng dị, khiêm nhường
Hãy tìm câu đó?)
- Tác giả đã nhận xét và
bình luận ntn về tục lệ dùng
hồng, cốm quà đồ sêu tết
của nhân dân ta? Em có
đồng tình với lời nhận xét và
bình luận này không?
- Sự hoà hợp, tương xứng của
2 thứ ấy được phân tích trên
những phương diện nào?
trọng và khe khắt, giữ gìn”
+ Tác giả tập trung vào hình ảnh những cô gái hàng cốm với dấu hiệu đặc biệt là những chiếc đòn cong vút…
-Đọc
-Cá nhân: “ cốm là thức quà riêng biệt… An Nam”
+ Việc dùng cốm làm lể vật sêu tết thật thích hợp và có ý
vị sâu xa bởi cốm là thức dâng của trời đất , mang trong nó hương vị vừa thanh nhã, vừa đậm đà của đồng quê nội cỏ Nó thích hợp với việc nghi lễ của 1 xứ sở nông nghiệp lúa nước như nước ta Thứ lễ vật ấy cùng với hồng lại càng hoà hợp , tốt đôi, biểu trưng cho sự gắn bó, hài hoà trong tình yêu đôi lứa
-Từ 2 phương diện:
+ Màu sắc: Tác giả chú ý so sánh màu sắc của hồng và cốm với màu ngọc thạch và ngọc lựu già làm cho 2 thứ
2)Giá trị đặc sắc của cốm:
- Giá trị tinh thần ( quà quê nhưng rất thiêng liêng )
- Giá trị văn hóa dân tộc ( hồng – cốm tốt đôi , nhân duyên đẹp trân trọng , giữ gìn cốm
3) Bàn về sự thưởng thức cốm:
Trang 5- Ở cuối đoạn 2, nhân nói về
tập tục tốt đẹp của dân tộc,
tác giả còn thể hiện quan
điểm gì của mình?
-Cho HS đọc đoạn cuối
- Cho biết nội dung đoạn
cuối?
- Sự tinh tế và thái độ trân
trọng của tác giả trong việc
thưởng thức 1 món quà bình
dị đã được thể hiện ntn?
sản vật ấy càng trở nên cao quý
+Hương vị: Một thứ thanh đạm, một ngọt sắc, 2 vị nâng đỡ nhau
- Tác giả bình luận, phê phán thói chuộng ngoại, bắt chước người ngoài Những kẻ mới giàu có vô học không biết thưỏng thức và trân trọng những sản vật cao quý, kín đáo và nhũn nhặn của truyền thống dân tộc
-Đọc
-Cá nhân
“ Aên cốm phải ăn… thảo mộc”
Cốm là 1 thứ quà bình dị, chẳng có gì cầu kì, tưởng chừng như không cần phải bàn về việc ăn cốm
-Trước khi đưa ra lời đề nghị
với những người mua, tác giả
đã đưa ra 1 hình ảnh cho
chúng ta thấy được sự hoà
quyện của thiên nhiên hết
sức tinh tế, đẹp đẽ, bay
bổng Theo em đó là hình
ảnh nào?
-Và bài tuỳ bút được kết thúc
bằng lời đề nghị những
người mua cốm, em có suy
Aáy thế mà tác giả đã có 1 cái nhìn thấu đáo và 1 thái độ văn hoá khi nói về sự thướng thức một món ăn bình
dị như cốm
+ Hình ảnh: “ Chúng ta nói rằng trời sinh ra lá sen… chút bụi nào” Quả thật ông có sự quan sát và nhận xét tinh tế, nhạy cảm, tỉ mĩ, kỉ lưỡng
- Ngoài vấn đề phải biết nâng niu, trân trọng những giá trị được két tinh ở cốm cái chính mà tác giả nói tới là cái nhìn văn hoá với việc ẩm thực
-Truyền thống văn hoá ẩm thực của người VN rất phong phú, đa dạng, độc đáo,
Ngoài việc nâng niu, trân trọng giá trị được kết tinh ở cốm cái chính là cái nhìn văn hoá với việc ẩm thực mà còn quan trọng ở cách ăn uống, cách thưởng thức sao cho sành điệu
Trang 6nghĩ gì về lời đề nghị này?
- Từ đoạn này, em có suy
nghĩ gì về văn hoá và ẩm
thực, về những đặc điểm của
nghệ thuật ẩm thực của dân
tộc ?
- Em có cảm nhận ntn về
nhận xét của tác giả: “ Cốm
là thức ăn riêng biệt…An
Nam” ?
Hoạt động 3 Tổng kết
-Em hiểu biết thêm gì về
cốm ?
-Ngòi bút thạch lam có gì
đặc sắc?
không chỉ ở những thức ăn, bánh trái thay đổi theo mùa, theo tuần tiết trong năm mà còn quan trọng ở cách ăn uống, cách thưởng thức sao cho sành điệu
-Thảo luận:
+ Chỉ có đất nước ta mới có thứ quà đặc biệt này
+ Đây là thức ăn được kết tinh từ hạt ngọc do trời ban tặng.Nó là sản phẩm do chính bàn tay những người nông dân VN, có mặt khắp làng quê VN
-Cá nhân:
+ Từ ngữ chọn lọc tinh tế
+ Lối diễn đạt nhẹ nhàng mà sâu sắc thiên về cảm xúc
+ Cảm xúc gắn liền với miêu tả, nhận xét, bình luận
-hs tự liên hệ trả lời
III/ Tổng kết :
“Cốm là thứ quà riêng biệt của đất nước , là thức dâng của những cánh đồng lúa át ngát xanh , mang hương vị tất cả cái mộc mạc , giản dị và thanh khiết của đồng quê cỏ nội” Bằng ngòi bút tinh tế , nhạy cảm và trân trọng, tác giả đã phát hiện vẽ đẹp văn hoá dân tộc
Củng cố
* Học thuộc lòng 1 đoạn văn yêu thích trong bài
* Học ghi nhớ, bài ghi
* Sưu tầm những câu thơ nói đến cốm
* Nắm được thể loại tuỳ bút, tác giả, tác phẩm
Dặn dò
-Soạn bài: Chơi chữ
+ Trả lời những câu hỏi trong bài
+ Tìm thêm VD
Trang 7Tuần :15 Tiết :58
Ngày soạn: 11/11/2009
Ngày dạy:16/11/2009 –21/11/2009
TRẢ BÀI TẬP LÀM
VĂN SỐ 03
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Thấy được những ưu điểm, nhược điểm của mình trong việc làm văn biểu cảm
- Đánh giá năng lực bản thân
B Chuẩn bị:
*Thầy: Sổ chấm trả bài, chọn bài hay đọc minh hoạ.
* Trò: Ghi nhận các lỗi sai, tự sưả trước.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
1 Ổn định;Kiểm diện, trật tự.
2 Bài Cũ:(không kiểm tra )
3: Bài Mới.
* Giới thiệu bài:
-Nêu tầm quan trọng của tiết trả bài và chép tựa bài lên bảng
-Ghi lại đề bài
HĐ1 : Đánh giá kết quả làm bài của học
sinh.
-Gv phát bài ra cho học sinh
-Yêu cầu HS đọc bài của mình để thấy những
chổ GV sửa
-GV đánh giá chung những mặt đạt được :
+ Đa số làm đúng trong tâm bài
+ Phần lớn bài làm đúng bố cục
+ Một số bài đạt kết quả cao
-Nhận bài
-Đọc thầm
-HS nghe
Trang 8- Chưa đạt được của học sinh:
+ Một số học sinh chưa biết sử dụng yếu tố
biểu cảm trong bài văn
+ Một số bài làm cẩu thả
+ Bài văn còn có yếu tố tự sự và tả nhiều,
chưa biết kết hợp các yếu tố các yếu tố trên
+ Còn mắc lỗi về chính tả ,từ và câu
-Gv chỉ ra cụ thể những thiếu xót và cách sửa
chữa
Hoạt động 2 : Chữa bài cho học sinh
* Giáo viên treo đáp án lên bảng.
-Gv đọc một vài bài tốt và một vài bài chưa
đạt của HS để các em rút kinh nghiệm
-HS nghe
-HS nghe
- Học sinh tự chữa bài dựa vào đáp án
- Học sinh tự rút ra kinh nghiệm cho bản thân
71
72
36 34
Đáp án + Thang điểm
-Mở bài
Giới thiệu về thầy cô giáo mà mình yêu mến: Thầy cô nào? Dạy lớp
mấy? Trường nào?
-Thân bài
+ Vì sao em yêu mến? (tả ngoại hình, tính cách)
+ Hình ảnh thầy cô giữa đàn em nhỏ.-> bộc lộ cảm xúc
+ Giọng nói ấm áp, trìu mến thân thương khi thầy (cô) giảng bài
+ Lúc thầy cô theo dõi lớp học( trong giờ kiểm tra chất lượng học tập,
trong tiết SHL…)
+ Hình ảnh thầy cô vui mừng khi HS đạt được những thành tích cao, làm
được những việc tốt
-Em đã có những tình cảm, kĩ niệm gì đối với thầy cô
+ Thầy cô thất vọng khi có HS vi phạm
+ Lúc thầy cô an ủi, chia sẻ với HS khi các em gặp chuyện đau buồn
+ Thầy cô quan tâm, lo lắng với những buồn vui của lớp học
Do đó, hình ảnh thầy cô đã để lại trong em nhiều tình cảm và kĩ niệm
tốt đẹp mà không bao giờ em có thể quên được
-kết bài
Tình cảm chung về thầy cô giáo Đó cũng chính là người lái đò đưa thế
hệ trẻ cặp bến tương lai
Cảm xúc cụ thể về thầy cô mà mình yêu quí nhất
(1,5 điểm)
(2 điểm) (1 điểm) (1 điểm) (2điểm)
(1 điểm )
(1,5 điểm)
Củng cố :
- Chốt lại những ưu và khuyết điểm của học sinh
- Vai trò của yếu tố tự sự và miêu tả trong bài văn biểu cảm
Trang 9Dặn dò:
Tự sửa các lỗi sai
-Xem trước bài:Thành ngữ.
+ Trả lời trước các câu hỏi trong bài.
+ Giải trước các bài tập
Tuần :15 Tiết :59
Ngày soạn: 11/11/2009
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Hiểu được thế nào là chơi chữ
- Hiểu được 1 số lối chơi chữ thường dùng
- Bước đầu cảm thụ được cái hay của phép chơi chữ
B Chuẩn bị:
*Thầy: Bảng phụ, tư liệu sưu tầm về các lối chơi chữ
* Trò: Nghiên cứu bài trước, sưu tầm ví dụ.
C.Phương pháp
Quy nạp ,vấn đáp ,thực hiện nhóm
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1.Ổn định Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ
-Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ ?
- Các dạng điệp ngữ?Cho ví du ?
3 Bài mới
* Giới thiệu bài:
* Trong cuộc sống, đôi lúc để tăng sắc thái dí dỏm, hài hước hoặc để tăng thêm phần hấp
dẫn, thú vị người ta dùng lối chơi chữ Vậy, chơi chữ không phải là công việc của văn
chương mà còn mang lại điều thú vị trong cuộc sống hằng ngày Như vậy chơi chữ là gì?
Để giúp các em hiểu thế nào là chơi chữ và cách vận dụng nó trong đời sống, chúng ta
cùng nhau tìm hiểu phép Chơi chữ.
Trang 10HĐ1: Hình thành kiến thức
Treo bảng phụ bài ca dao
-Cho HS đọc
- Em có nhận xét gì về nghĩa
của các từ Lợi trong bài ca
dao?
- Em có nhận xét gì về câu
trả lời của thầy bói ở cuối
bài?
- Việc vận dụng từ lợi ở cuối
bài là vận dụng hiện tượng gì
của từ?
- Việc vận dụng từ ngữ như
vậy có tác dụng gì?
- Từ những tìm hiểu trên, em
hiểu thế nào là chơi chữ?
* Treo bảng phụ đưa thêm
VD giúp HS hiểu rõ hơn
phần ghi nhớ:
- “ Trùng trục như con bò
thui
Chín mắt, chín mũi, chín
đuôi,
chín
đầu”
……….
- Câu này chơi chữ chổ nào?
Dựa trên hiện tượng gì?
-Ngoài lối chơi chữ dựa trên
hiện tượng đồng âm, còn
những lối chơi chữ khác Em
hãy chỉ ra những lối chơi chữ
ở các VD mục 2 ?
-Cho HS đọc VD
-Quan sát, đọc
* Cá nhân:
+ Lợi trong lời của bà già là:
thuận lợi, lợi lộc
+ Lợi trong câu trả lời của
thầy bói đã chuyển sang danh từ: nướu
Trả lời gián tiếp đượm chất hài hước mà không cay độc
-Đồng âm ( đánh tráo ngữ nghĩa)
Gây cảm giác bất ngờ, thú vị
-Cá nhân: Ghi nhớ Ghi bài
-Quan sát, đọc
-Cá nhân: Chín : Không phải
con số 9 mà là thui chín
Đồng âm
-Nghe
-Đọc, Thảo luận trả lời, nhận xét, bổ sung:
1) “ ranh tướng” danh tướng Dùng lối trại âm
(gần âm) để giễu cợt Na Va
2) Điệp âm
3) Nói lái
4) Trái nghĩa:
Sầu riêng >< vui chung
I) Thế nào chơi chữ?
Chơi chữ là lợi dụng
đặc sắc về âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái biểu cảm, hài hước… làm câu văn hấp dẫn và thú vị
ví dụ :
- “ Trùng trục như con bò thui
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi, chín đầu”
II)Các lối chơi chữ:
- Dùng từ ngữ đồng âm.
- Dùng lối nói trại âm
- Dùng cách điệp âm.
- Dùng lối nói lái.
- Dùng từ ngữ trái nghĩa, gần nghĩa, đồng nghĩa.
*PHẠM VI SỬ DỤNG Chơi chữ được sử dụng trong
cuộc sống hằng ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố…