Tìm hieåu vaên baûn: 1Caûnh saéc vaø khoâng khí mùa xuân ở đất trời và lòng người: - Cảnh sắc thiên nhiên: Thời tieát, khí haäu ñaëc bieät cuûa muøa xuaân -khung cảnh gia đình đầm ấm qua[r]
Trang 1Tiết :61 - Chuẩn mực sử dụng từ Tiết : 62 - Ôn tập văn bản biểu cảm Tuần 16
Tiết : 63 - Mùa xuân của tôi
Tuần :16 Tiết :61
Ngày soạn: 17/11/2009
Ngày dạy:23/11/2009 –28/11/2009
CHUẨN MỰC SỬ DỤNG TỪ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
-Nắm được các yêu cầu trong việc sử dụng từ
-Trên cơ sở nhận thức được các yếu tố đó, tự kiểm tra thấy được những khuyết điểm của
bản thân trong việc sử dụng từ, có ý thức dùng từ đúng chuẩn mực, tránh thái độ cẩu thả khi
nói, viết
B Chuẩn bị:
* Thầy: Bảng phụ ( các VD SGK và VD bổ sung).
* Trò: Nghiên cứu bài trước.
C Phương pháp :
Quy nạp ,gợi tìm nêu vấn đề ,nhóm ,thực hành ,tích hợp
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định
Kiểm diện, trật tự
2 Bài cũ
-Lục bát là thể thơ thế nào? Em hãy trình bày những hiểu biết của mình về luật thơ
lục bát?
-Đọc bài thơ lục bát mà em sáng tác rồi phân tích cách gieo vần, luật bằng trắc?
3 Bài mới
* Trong khi nói và viết, do cách phát âm không chính xác, cách sử dụng từ ngữ chưa
đúng nghĩa, chưa đúng sắc thái biểu cảm, hoặc chưa đúng ngữ pháp hoặc lạm dụng từ địa
phương, từ HV mà ta dễ gây ra tình trạng khó hiểu hoặc hiểu lầm Vậy để giúp các em nói
và viết đúng trong khi giao tiếp, chúng ta cùng nhau tìm hiểu qua bài: Chuẩn mực sử dụng
từ.
HĐ 2 Hình thành kiến thức
-Treo bảng phụ các VD, cho
HD đọc
- Các từ in đậm: dùi đầu,
tập tẹ, khoảng khắc sai âm,
sai chính tả ntn ? Các em sửa
lại cho đúng ?
-Quan sát, Đọc
* Thảo luận , trả lời:
+ dùi đầu vùi đầu
+ tập tẹ bập bẹ.
+khoảng khắc khoảnh
khắc
Ghi nhớ : Khi sử dụng từ đồng âm cần chú ý:
Trang 2-Những lỗi trên sai do đâu ?
- Vậy nguyên nhân nào dẫn
đến sai âm, sai chính tả?
** Đưa ra những VD những
từ HS thường mắc phải:
+ “ Làm trai… lên ( nên) trai
Phú Xuân cũng trải
(trãi)…”
+ Nên (lên) non mới biết…
+ Cây che (tre), dữ (giữ)
gìn
+ Trơ (chơ) vơ, chôn nhau
(rau).
-Treo bảng phụ 2, HS đọc
- Các từ: sáng sủa, cao cả,
biết dùng sai nghĩa ntn ? Giải
thích? Em hãy dùng từ khác
để sửa lại cho đúng nghĩa
câu diễn đạt ?
-Những từ trên sai do đâu ?
- Nguyên nhân nào dẫn đến
dùng từ sai nghĩa?
- Do đó, muốn dùng từ đúng
nghĩa ta cần phải căn cứ vào
yếu tố nào?
** Đưa thêm VD yêu cầu HS
thay từ cho chính xác:
+ Aên uống phải chừng mực
+ Nguyễn Trãi bị tru di tam
tộc Cái chết của ông thật
oanh liệt.
+ Quốc Toản đem cam về
-do sai âm và sai chính tả
Phát âm sai, nhiều nguyên nhân khác : do ảnh hưởng tiếng địa phương không phân biệt: n / l, x /s hoặc hỏi- ngã
-Nghe
-Quan sát, đọc
-Thảo luận, trả lời:
+ sáng sủa tươi đẹp
+ cao cả sâu sắc
+ biết có.
( vì sáng sủa nói về khuôn
mặt, màu sắc
Cao cả: Việc làm, hành
động tốt, mọi người tôn trọng)
-do dùng từ không đúng nghĩa
Không nắm vững khái niệm của từ ; Không phân biệt các từ đồng nghĩa và gần nghĩa
Căn cứ vào câu cụ thể , vào ngữ cảnh để nhận xét lỗi và tìm từ ngữ thích đáng để sửa
-Nghe và thay từ:
điều độ.
thảm khốc
biếu.
- Sử dụng từ đúng âm, đúng chính tả
- Sử dụng từ đúng nghĩa
Trang 3cho mẫu thân.
Treo bảng phụ 3, cho HD
đọc
- Các từ in đậm: hào quang,
ăn mặc, thảm hại, giả tạo
phồn vinh dùng sai ngữ pháp
ntn? Em hãy tìm cách nói
phù hợp để chữa lại Giải
thích ?
* Treo bảng phụ 4, cho HS
đọc
-Các từ in đậm: lãnh đạo,
chú hổ sai về sắc thái biểu
cảm và không phù hợp với
tình huống giao tiếp ntn ? Em
hãy giải thích và tìm các từ
thích hợp để thay thế các từ
đó?
* Đưa VD cho HS sửa:
+ Sau khi Liễu Thăng hi sinh
viện binh của giặc như rắn
cụt đầu
Nêu yêu cầu:
- Trong trường hợp nào ta
không nên dùng từ địa
phương ? Vì sao? Cho VD
-Quan sát, đọc, thảo luận trả lời:
+ hào quang hào nhoáng ( Danh từ không thể dùng
như tính từ )
+ ăn mặc sự ăn mặc hoặc
đổi kết cấu câu:
Chị ăn mặc thật giản dị.
( Vì ăn mặc là động từ
không thể dùng như danh từ)
+ Thảm hại rất thảm hại ( bỏ với nhiều vì thảm hại là
tính từ không thể dùng như danh từ)
+ Giả tạo phồn vinh phồn vinh giả tạo (vì giả tạo là
tính từ, phồn vinh là danh từ mà tính từ làm định ngữ phải đứng sau)
-Quan sát, đọc, thảo luận, trình bày:
+ lãnh đạo cầm đầu (vì
lãnh đạo có sắc thái trang trọng dùng trong câu trên là sai nghĩa không phù hợp với quân giặc đi xâm lược)
+ chú hổ con hổ.( vì chú
hổ mang sắc thái đáng yêu không ổn đối với ngữ cảnh này)
-Nghe và sửa:
bị chém chết.
-Thảo luận, trả lời:
Nói chuyện (giao tiếp) với những người ở vùng khác vì sẽ gây khó hiểu thậm chí không thể hiểu được Ta phải
- Sử dụng từ đúng tính chất ngữ pháp của từ
- Sử dụng từ đúng sắc thái biểu cảm, hợp phong cách
- Không lạm dụng từ địa phương, từ Hán Việt
Trang 4** Tuy vậy, trong tác phẩm
văn học cũng có lúc dùng 1
số từ địa phương vì mục đích
nghệ thuật
VD: Mô, tê răng, rứa, bây
chừ… dùng đúng chỗ đậm đà
ý vị Qúa lạm dụng sẽ thô
kệch, vụng về
thay bằng từ toàn dân
VD: Người miền Trung (Quãng Bình- Quãng Ngãi) đến miền Nam hay vùng
khác sử dụng câu: “Bầy choa có chộ mô mồ” ( Bọn tao có
thấy đâu nào)
- Tại sao không nên lạm
dụng từ HV? Cho VD và giải
thích?
- So sánh 2 cặp câu sau ( chú
ý từ in đậm) ta nên sử dụng
từ naò? Vì sao?
a. Ngoài sân, trẻ em đang
nô đùa
b. Ngoài sân, nhi đồng đang
nô đùa
Củng cố
- Vậy, muốn sử dụng từ 1
cách chuẩn mực, ta phải lưu
ý mấy điều?
-Cá nhân: Gây khó hiểu , thiếu tự nhiên, không hợp hoàn cảnh giao tiếp
-Cá nhân:
Chọn từ Thuần Việt ( trẻ em) vì từ HV thiếu tự nhiên không hợp hoàn cảnh giao tiếp
-Hs nhớ những điều đã học phát biểu
Dặn dò
-Chuẩn bị kĩ bài :Ôn tập văn biểu cảm
+ Đọc lại các văn bản: Hoa Hải Đường, về An Giang, Hoa học trò, cây sấu Hà Nội, Kẹo
Mầm…
+ Trả lời các câu hỏi trong bài: Chú ý làm hoàn chỉnh câu 4
Trang 5
-Tuần :16 Tiết :62
Ngày soạn: 17/11/2009
Ngày dạy:23/11/2009 –28/11/2009
ÔN TẬP VĂN BẢN
BIỂU CẢM
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
Ôn lại những điểm quan trọng nhất về lí thuyết làm văn bản biểu cảm:
+ Phân biệt văn tự sự, miêu tả với yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm
+ Cách lập ý và lập dàn bài cho 1 đề văn biểu cảm
+ Cách diễn đạt trong bài văn biểu cảm
B Chuẩn bị:
*Thầy: Các văn bản đã dặn dò Bảng phụ (dàn ý tham khảo- Câu 4)
* Trò: - Đọc các văn bản được nêu trong câu hỏi ôn tập.
-Trả lời các câu hỏi trước và soạn kĩ câu 4
C Phương pháp :
Đàm thoại ,nhóm ,thực hành ,tích hợp
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định : Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ :
Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
3.Bài mới :
* Giới thiệu bài:
* Vừa qua, các em đã được thực hành 2 bài TLV viết về văn biểu cảm Với tiết thực
hành này, các em đã nắm vững sự khác nhau cũng như mối quan hệ giữa văn biểu cảm- tự
sự- miêu tả Tiết học hôm nay, chúng ta sẽ hệ thống hoá lại những kiến thức đã học trên
Đặc biệt là văn biểu cảm
HĐ 2 : Hình thành kiến
thức
- Nhắc lại ngắn gọn thế nào
là văn biểu cảm ?
- Muốn bày tỏ thái độ, tình
cảm và sự đánh giá của
mình, trước hết cần có các
yếu tố gì? Tại sao ?
-Biểu cảm là văn bản viết ra nhằm mục đích biểu đạt tình cảm , sự đánh giá của con người với thế giới xung quanh …
- Tự sự, miêu tả Hình thành và thể hiện cảm xúc , thái độ, tình cảm của người viết
(* Ôn lại khái niệm văn biểu cảm: )
1/ Văn biểu cảm: Bộc lộ
tình cảm, cảm xúc của người viết
Trang 6* Chốt: Cảm xúc là yếu tố
đầu tiên hết sức quan trọng
trong văn biểu cảm Đó là sự
xúc động của con người trước
vẻ đẹp của thiên nhiên và
cuộc sống Chính sự xúc động
ấy đã làm nảy sinh nhu cầu
biểu cảm của con người.
-Nêu câu hỏi 1:
-Đọc lại đoạn văn: Hoa Hải
đường (trang 73) , Hoa học
trò (trang 87).
-Nhắc lại khái niệm văn miêu
tả:
+ Văn miêu tả: Tái hiện đối
tượng nhằm dựng lại 1 chân
dung đầy đủ, chi tiết về đối
tượng cho người ta cảm nhận
được nó
- Vậy, em hãy cho biết văn
miêu tả và biểu cảm khác
nhau ntn ?
Nêu câu hỏi 2:
- Đọc lại bài: Kẹo mầm
(trang 188)
- Nghe
-Đọc
-Nghe
-Cá nhân:
+ Văn biểu cảm: Mượn
những đặc điểm, phẩm chất của miêu tả mà nói lên suy nghĩ, cảm xúc của mình Do đặc điểm này mà văn biểu cảm thường sử dụng biện pháp tu từ : so sánh, ẩn dụ, nhân hoá
-Đọc
Nhắc lại khái niệm văn
tự sự:
+ Tự sự: Kể lại 1 câu
chuyện có đầu, có đuôi, có
nguyên nhân, diễn biến, kết
quả
-Hãy cho biết biểu cảm
khác văn tự sự ở điểm nào?
- Tự sự, miêu tả trong biểu
cảm đóng vai trò gì ? Chúng
-Nghe
-Cá nhân:
+ Trong biểu cảm: Tự sự chỉ
để làm nền nói lên cảm xúc qua sự việc Do đó trong biểu cảm tự sự thường nhớ lại những việc trong quá khứ, những việc gây ấn tượng sâu đậm chứ không đi vào nguyên nhân, kết quả
Tự sự, miêu tả đóng vai
trò giá đỡ làm cho tình cảm,
(* Phân biệt biểu cảm với tự sự, miêu tả: )
Tự sự, miêu tả đóng vai trò
giá đỡ làm cho tình cảm, cảm xúc được bộc lộ
Trang 7phục tùng nhiệm vụ biểu
cảm ntn?
- Bài văn biểu cảm thường sử
dụng những biện pháp tu từ
nào ? Người ta nói: Ngôn ngữ
biểu cảm gắn với ngôn ngữ
thơ Em có đồng ý không? Vì
sao?
HĐ 2: Luyện tập
-Cho HS đọc yêu cầu câu hỏi
4
-Chép đề lên bảng
Em sẽ thực hiện đề bài qua
những bước nào? -Đề yêu
cầu gì?
-Tìm ý và sắp xếp ý ntn?
cảm xúc được bộc lộ Thiếu nó tình cảm mơ hồ, không cụ thể bởi tình cảm
con người nảy sinh từ sự việc , cảnh vật cụ thể
-Cá nhân
+ Ngôn ngữ văn biểu cảm gần với ngôn ngữ thơ vì văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình bao gồm nhiều thể loại:
thơ, ca dao
-Đọc
-Kiểu văn bản:Biểu cảm.
- Đề tài: Mùa xuân
- Yêu cầu: Bày tỏ thái độ, tình cảm đối với mùa xuân
-Thảo luận, trình bày
- Nhận xét, bổ sung
(*Đặc trưng của văn biểu cảm:)
2) Các biện pháp tu từ thường gặp trong biểu cảm:
- So sánh, ẩn dụ, nhân hoá, điệp ngữ
- Ngôn ngữ trong văn biểu cảm gần với ngôn ngữ thơ
3.Các bước làm bài văn biểu cảm
Gồm 4 bước -Tìm hiểu đề ,tìm ý -Lập dàn ý
-Viết bài -Đọc và sửa bài
Treo bảng phụ ý tham khảo
II.Tìm ý, lập dàn ý:
1)Mở bài: Nêu cảm nghĩ đối
với mùa xuân
2)Thân bài:
a Mùa xuân của con người:
+ Mùa xuân đem lại cho mỗi
người 1 tuổi trong đời
+ Đối với thiếu nhi, mùa
xuân là mùa đánh dấu sự
trưởng thành
+ Mùa xuân là mùa mở đầu
cho 1 năm, mở đầu cho 1 kế
hoạch 1 dự định
b.Mùa xuân của thiên nhiên:
.-Đọc và tự ghi nhận
Trang 8+ Là mùa xuân đâm chồi nảy
lộc
+ Là mùa sinh sôi của muôn
loài (cây cỏ, chim muông,
cảnh sắc,thời tiết…)
Mùa xuân mang đến cho
em biết bao suy nghĩ về
mình, về mọi người xung
quanh…
3)Kết bài: Thích mùa xuân,
mong đợi xuân
Củng cố :
- Thế nào là văn biểu cảm ? Bố cục của bài văn biểu ?
- Yếu tố tự sự và miêu tả có vai trò như thế nào trong bài văn biểu cảm?
Dặn dò :
* Làm tiếp 2 bước còn lại: Viết hoàn chỉnh và đọc lại, sửa chữa
* Soạn bài: Mùa xuân của tôi.
+ Đọc văn bản, chú thích: Tìm hiểu tác giả, thể loại
+ Trả lời câu hỏi tìm hiểu văn bản
Trang 9
Tuần :16 Tiết :63
Ngày soạn: 17/11/2009
Ngày dạy:23/11/2009 –28/11/2009
MÙA XUÂN CỦA TÔI
( Vũ Bằng )
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Cảm nhận được nét đặc sắc riêng của cảnh sắc mùa xuân ở Hà Nội và miền Bắc
được tái hiện trong bài tuỳ bút
- Thấy được tình quê hương, đất nước thiết tha, sâu đậm của tác giả được thể hiện qua
ngòi bút tài hoa, tinh tế, giàu cảm xúc và hình ảnh
B Chuẩn bị:
* Thầy: - Vũ Bằng- Thương nhớ 12.
- Tranh thủ đô Hà Nội, mùa xuân
- Chân dung tác giả
* Trò: Đọc văn bản, chú thích và soạn bài.
C Phương pháp:
Đọc sáng tạo,gợi tìm ,nêu vấn đề ,tích hợp ,bình giảng
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định
Kiểm diện, trật tự
2 Bài cũ
- Qua bài tuỳ bút “ Sài Gòn tôi yêu”, em hãy trình bày những cảm nhận của mình
về con người và thành phố Sài Gòn ?
-Em hãy nêu lên những nét đặc sắc của thành phố Sài Gòn và qua đó trình bày những
tình cảm của mình đối với mảnh đất Sài Gòn
3 Bài mới
* Giới thiệu bài:
* Ở tiết trước, các em đã được tìm hiểu về thành phố Sài Gòn và phong cách của
con người sống ở đó Hôm nay, chúng ta lại tiếp tục tìm hiểu về thủ đô Hà Nội qua tuỳ bút
Mùa xuân của tôi của Vũ Bằng để thấy rõ vẻ đẹp riêng biệt, bản sắc văn hoá, tinh tế, độc
đáo của 1 vùng đất nước và cũng là của dân tộc Việt Nam
HĐ 1: Đọc – Hiểu văn bản
Trang 10* Hướng dẫn đọc: Chậm rãi,
sâu lắng, mềm mại, hơi buồn
se sắt Chú ý giọng phù hợp
các câu cảm
*Đọc đoạn đầu, hướng dẫn
HS đọc các đoạn còn lại
- Giới thiệu đôi nét về tác
giả, xuát xứ và hoàn cảnh ra
đời của bài văn
-Nêu và giải thích các từ khó
hiểu trong bài ?
Hoạt động 2 Tìm hiểu
chung
-Bài văn viết về cảnh sắc và
không khí mùa xuân ở đâu
Em thử hình dung hoàn cảnh
và tâm trạng của tác giả khi
viết bài văn này ?
- Bài văn có mấy đoạn ? Nội
dung chính của mỗi đoạn ?
Sự liên kết giữa các đoạn ntn
?
- Dựa vào đoạn 2 cho biết:
Cảnh sắc mùa xuân ở Hà Nội
và miền Bắc đã được gợi tả
ntn ? Qua những chi tiết gì ?
-Nghe
- Đọc
Tên thật Vũ Đăng Bằng, là 1 nhà báo, cây bút viết văn có sở trường truyện ngắn, tuỳ bút, bút kí
- Học sinh giải thích dựa vào chú thích * SGK
-Cá nhân: Tái hiện cảnh sắc thiên nhiên và không khí mùa xuân trong tháng giêng
ở Hà Nội, qua nỗi niềm nhớ thương da diết của 1 người xa quê
- Bố cục: (3 đoạn)
1)“… mê luyến mùa xuân”:
Tình cảm của con người với mùa xuân là 1 quy luật tất yếu, tự nhiên
2)“… liên quan”: Cảnh sắc và không khí mùa xuân ở đất trời và lòng người
3)“ Còn lại”: Cảnh sắc riêng của đất trời mùa xuân từ khoảng sau ngày rằm tháng giêng ở Miền Bắc
Các câu, đoạn liên kết tự nhiên
+ Cảnh sắc thiên nhiên: Mưa, gió
+ Không khí mùa xuân ấm áp, nồng nàn đến những sinh hoạt của con người từ những âm thanh tiếng nhạn, tiếng trốn chèo, câu hát huê tình, từ khung cảnh đến bàn thờ, đèn nến, hương trầm, khong khí gia đình đoàn tụ tràn ngập yêu thương
I/ Tìm hiểu chung:
1)Tác giả :Vũ Bằngù, cây
bút viết văn có sở trường truyện ngắn, tuỳ bút, bút kí
2)Tác phẩm:
Vị trí bài văn: Đoạn đầu bài tuỳ bút “ Tháng giêng mơ về trăng non rét ngọt” mở đầu cho nỗi thương nhớ suốt 12 tháng
Trang 11- Mùa xuân đã đem lại và
khơi dậy sức sống trong thiên
nhiên và con người ntn?
Nhận xét về giọng điệu và
ngôn ngữ trong đoạn văn?
* Bình, chốt: Tác giả không
dừng lại miêu tả cảnh vật mà
tập trung thể hiện nổi bật sức
sống của mùa xuân thiên
nhiên và trong lòng người
bằng nhiều hình ảnh gợi cảm
và so sánh cụ thể: “ Nhựa
sống trong người căng lên
như máu căng lên” Bằng
giọng điệu vừa sôi nổi, vừa
tha thiết của tác giả tạo nên
sức truyền cảm cho đoạn
văn
* Cho HS đọc lại đoạn 3.
- Không khí và cảnh sắc
thiên nhiên từ sau rằm tháng
giêng có nét gì riêng biệt?
Nhận xét về cách thể hiện
của tác giả trong đoạn văn
này?
Gợi ý:
- Tác giả đã chọn miêu tả
những hình ảnh thiên nhiên
nào để thể hiện vẻ đẹp riêng
của cảnh sắc và không khí
mùa xuân sau rằm tháng
giêng?
-Biện pháp so sánh đã được
sử dụng có hiệu quả ntn trong
miêu tả?
- Mùa xuân đã đem lại và khơi dậy sức sống trong thiên nhiên và con người thêm tươi trẻ , vui vẻ … giọng điệu vui tươi …
-Nghe
- Đọc -Cá nhân:
- Thay đổi chuyển biến:
+ Đào hơi phai… cỏ, mưa xuân, nền trời…
- Hình ảnh, chi tiết tiêu biểu, đặc sắc quan sát, cảm nhận tinh tế Tình yêu quê hương đất nước sâu đậm, thái độ biết trân trọng sự sống và tận hưởng những vẻ đẹp của sự sống
- Tác giả phát hiện và miêu tả sự thay đổi và chuyển biến của màu sắc và không khí, bầu trời, mặt đất, cỏ cây
II Tìm hiểu văn bản:
1)Cảnh sắc và không khí mùa xuân ở đất trời và lòng người:
- Cảnh sắc thiên nhiên: Thời tiết, khí hậu đặc biệt của mùa xuân
-khung cảnh gia đình đầm ấm quay quần
-Mùa xuân gợi sức sống mãnh liệt từ muôn loài
=>Giọng điệu sôi nổi thiết tha đầy truyền cảm