Tội phạm học là khoa học liên ngành, thực nghiệm nghiên cứu về tội phạm (hiện thực), nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm. Với lịch sử phát triển hàng thế kỷ, tội phạm học thế giới đã cho ra đời rất nhiều các học thuyết, trường phái khác nhau để giải thích về nguyên nhân của tội phạm cùng các biện pháp phòng ngừa tương ứng. Trong đó, có bốn nhóm chính là Trường phái tội phạm học cổ điển với cách tiếp cận dựa trên nền tảng triết học thời kỳ khai sáng, Các thuyết sinh học với cách tiếp cận dựa trên nền tảng của lý thuyết sinh học, các tuyết tâm lí với cách tiếp cận dựa trên nền tảng lí thuyết tâm lí, các thuyết xã hội học với cách tiếp cận dựa trên nền tảng xã hội học
Trang 1MỤC LỤC
Trang:
MỞ ĐẦU
NỘI DUNG 1
I Khái quát trường phái tội phạm học thực chứng Italia 1
1 Hoàn cảnh ra đời 1
2 Nội dung 1
3 Hạn chế 2
4 Ý nghĩa 2
II Liên hệ thực tiễn khả năng ứng dụng lý thuyết của trường phái tội phạm học thực chứng Italia qua một số vụ án ở Việt Nam 3
1 Một số vụ án tiêu biểu gắn với những tên tội phạm có dấu hiệu của tội phạm bẩm sinh ở Việt Nam 3
2 Một số trường hợp ngoại lệ 5
3 Đánh giá chung 9
KẾT LUẬN 10 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2MỞ ĐẦU
Tội phạm học là khoa học liên ngành, thực nghiệm nghiên cứu
về tội phạm (hiện thực), nguyên nhân của tội phạm và kiểm soát tội phạm nhằm mục đích phòng ngừa tội phạm Với lịch sử phát triển hàng thế kỷ, tội phạm học thế giới đã cho ra đời rất nhiều các học thuyết, trường phái khác nhau để giải thích về nguyên nhân của tội phạm cùng các biện pháp phòng ngừa tương ứng Trong đó, có bốn nhóm chính là Trường phái tội phạm học cổ điển với cách tiếp cận dựa trên nền tảng triết học thời kỳ khai sáng, Các thuyết sinh học với cách tiếp cận dựa trên nền tảng của lý thuyết sinh học, các tuyết tâm lí với cách tiếp cận dựa trên nền tảng lí thuyết tâm lí, các thuyết
xã hội học với cách tiếp cận dựa trên nền tảng xã hội học Trong đó,
em ấn tượng nhất với trường phái tội phạm học thực chứng cùng
thuyết “tội phạm bẩm sinh” của Cesare Lombroso, vì vậy, em xin chọn đi sâu vào nghiên cứu đề bài: “Trường phái tội phạm học thực
chứng và liên hệ khả năng ứng dụng lý thuyết của nó hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam”, để làm đề tài nghiên cứu cho bài tập học kỳ của
mình
Trang 3NỘI DUNG
I Khái quát trường phái tội phạm học thực chứng Italia
1 Hoàn cảnh ra đời
Thời gian: Từ 1880 đến năm 1930
Học giả tiêu biểu: Cesare Lombroso Enrico Ferri, Raffaele Garofalo, Buckman Goring…
Cesare Lombroso (1835 - 1909) được coi là nhà tiên phong của tội phạm học thời kì cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, tư tưởng của ông
được coi là một trong những cơ sở của phong trào “thuyết sinh học
quyết định” đầu thế kỉ XX Ông đã hợp nhất chủ nghĩa thực chứng
của August Comte và thuyết tiến hoá Charles Darwin và rất nhiều nghiên cứu khác về mối quan hệ giữa tội phạm và cơ thể như các công trình nghiên cứu cùa France Joseph Gall (1758 - 1828), Johann Kaspar Lavater (1741- 1801), Chaler Caldwell (1772- 1853) Trong
tác phẩm “Người phạm tội” (Criminal Man), ông đã đưa ra thuật ngữ
nổi tiếng “người phạm tội bẩm sinh” (bom criminals) thông qua
“thuyết sinh học quyết định” Từ đây, tội phạm học đã thực sự trở thành ngành khoa học nghiên cứu về nguyên nhân cùa tội phạm Cesare Lombroso đã thay thế quan niệm của tội phạm học cổ điển (cho rằng tự do ý chí, sự lựa chọn của cá nhân là nguyên nhân của tội phạm) bằng quan điểm cho rằng nguồn gốc phát sinh tội phạm bắt nguồn từ nguyên nhân liên quan đến đặc điểm của cơ thể Ông
đã phát triển tội phạm học theo hướng mới, giải thích nguyên nhân của tội phạm thông qua những nghiên cứu khoa học và thí nghiệm,
từ đó tạo nên trường phái thứ hai trong tội phạm học trường phái tội
2 Nội dung
Trên cơ sở nghiên cứu xương và chân dung qua ảnh của những người bị phạm tội khét tiếng đã bị hành hình, bị chết trong tù, những
tù nhân đang sống ở các nhà tù ở Italia cùng với sự so sánh những người dân bình thường, Cesare Lombroso đã có những kết luận nổi
1 Trường đại học luật Hà Nội, 2015, Giáo trình tội phạm học (Tái xuất bản lần thứ 3, có sửa đổi, bổ sung), Nhà xuất bản Công an nhân dân, Tr 39
Trang 4tiếng làm nên tên tuổi của mình Cesare Lombroso cho rằng, có thể dựa vào hộp sọ, diện mạo khuân mặt và hình dáng con người có thể đoán biết được một người có phải là tội phạm bẩm sinh hay không Đồng thời, ông cũng chỉ ra những đặc điểm cơ thể đặc trưng bẩm sinh của những người được coi là tội phạm Những người này không
có sự hoàn thiện về sinh học so với các công dân bình thường, còn về mặt sinh lí học người phạm tội giống với động vật hơn là so với người đương thời Cụ thể là người phạm tội có đặt điểm giống với tổ tiên loài người hơn là công dân bình thường Có thể nhận ra người phạm tội trong những người không phạm tội bởi những dấu hiệu khác thường của “bệnh lai giống” (atavism) – những đặc điểm nổi bật của loài người ở giai đoạn phát triển thấp, trước khi họ hoàn toàn trở thành người Ông đã chỉ ra rằng, những người có 5 đặc điểm bẩm sinh sau đây thì là người phạm tội bẩm sinh Cụ thể:
- Miệng rộng và hàm răng khỏe, những đặc điểm của loài ăn thịt sống, trán dốc, ngắn;
- Xương gò má nhô cao, mũi bẹt;
- Tai hình dáng quai xách (dáng vểnh);
- Mũi diều hâu, môi to dày, mắt gian giảo, lông mày rậm;
- Không nhạy cảm với đau đớn, cánh tay dài hơn cẳng chân giống như loài khỉ đi lại trên mặt đất
Một cá nhân sinh ra mà đặc điểm cơ thể mô tả như trên thì là người phạm tội bẩm sinh Cesare Lombroso cho rằng gần 90% người
3 Hạn chế
Những phát hiện của Cesare Lombroso trong tội phạm học có nhiều điểm cho đến nay vẫn gây tranh luận và một số quan điểm bị các nhà tội phạm học phê phán Ngày nay, các nhà tội phạm học đã chứng minh có nhiều trường hợp cá nhân tuy không có đặc điểm “lai giống” nói trên nhưng vẫn là người phạm tội nguy hiểm Kết luận của Cesare Lombroso chỉ giải thích được phần nào nguyên nhân của tội
2 Trường đại học luật Hà Nội, 2015, Giáo trình tội phạm học (Tái xuất bản lần thứ 3, có sửa đổi, bổ sung), Nhà xuất bản Công an nhân dân, Tr 40, 41
Trang 5phạm Hạn chế trong học thuyết của ông là ở chỗ ông nhấn mạnh tới đặc điểm sinh học mà coi nhẹ vai trò của môi trường sống cũng như
4 Ý nghĩa
Mặc dù có những hạn chế nhất định, những nghiên cứu của ông
đã dẫn đến sự ra đời thuyết định mệnh sinh học làm thay đổi về bản chất vấn đề mà các học giả đi trước đã kết luận Ảnh hưởng tư tưởng của ông là vô cùng to lớn không chỉ trong thời đại của ông mà còn ảnh hưởng sang tận thế kỷ XX, XXI Các nhà tội phạm học sau này nhắc tới ông với thái độ thành kính bởi sự đóng góp vô cùng lớn lao của ông đối với tội phạm học “Bất kể học giả nào thành công trong việc định hướng cho rằng hàng trăm đồng nghiệp của mình đi tìm kiếm sự thật và có những ý tưởng có sức sống hàng nửa thế kỷ đều xứng đáng có một vị trí quan trọng trong lịch sử tư tưởng” Thậm chí, nhiều nhà tội phạm học còn cho rằng những công trình nghiên cứu của ông đã đánh dấu mốc cho sự ra đời của tội phạm học hiện đại
II Liên hệ thực tiễn khả năng ứng dụng lý thuyết của trường phái tội phạm học thực chứng Italia qua một số vụ án
ở Việt Nam
1 Một số vụ án tiêu biểu gắn với những tên tội phạm có dấu hiệu của tội phạm bẩm sinh ở Việt Nam
* Lê Văn Luyện
- Khi nhắc đến những tên tội phạm trong nước nổi tiếng nhất chắc chắn không thể bỏ qua cái tên Lê Văn Luyện, hung thủ gây
ra vụ giết người cướp của tại tiệm vàng Ngọc Bích (Phương Sơn, Lục Nam, Bắc Giang) ngày 24/08/2011 Lê Văn Luyện sinh tại Bắc Giang năm 1993, là con trai của Lê Văn Miên và Trương Thị Thơm, tại Sơn Đình 2 (xã Thanh Lâm, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang) Do đã cầm
cố xe máy của người khác nhưng tiêu hết tiền, Luyện nảy sinh ý định trộm cắp
3 Trường đại học luật Hà Nội, 2015, Giáo trình tội phạm học (Tái xuất bản lần thứ 3, có sửa đổi, bổ sung), Nhà xuất bản Công an nhân dân, Tr 41
4 PGS.TS Dương Tuyết Miên, Tội phạm học đương đại (sách chuyên khảo), Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính,
Tr 65, 66
Trang 6Sáng ngày 24/08/2011, Luyện đột nhập vào tiệm vàng Ngọc Bích
để trộm nhưng bị chủ nhà phát hiện ra, hắn đã ra tay dã man giết hại 2 vợ chồng cùng con gái thứ 2 và chặt đứt tay con gái đầu của chủ tiệm vàng
Sau khi gây án hắn đập tủ kính lấy vàng, trang sức, sau đó gọi người đến đón và bỏ trốn Sau 6 ngày chạy trốn luyện bị lực lượng biên phòng ở Thụy Hùng, Văn Lãng, Lạng Sơn bắt giữ Khi gây án Luyện mới 17 tuổi, 10 tháng 6 ngày nên chỉ bị tuyên án 18 năm tù
Qua hai bức ảnh trên, ta dễ dàng có thể nhận thấy gương mặt của Luyện bật lên là một tên tội phạm có hầu hết các dấu hiệu của
“tội phạm bẩm sinh” theo Cesare Lombroso như: Xương gò má nhô
cao, tai hình dáng quai xách (dáng vểnh), mũi diều hâu, môi to dày, mắt gian xảo, lông mày rậm,… Lê Văn Luyện hoàn toàn phù hợp với
những mô tả của nhà tội phạm học Cesare Lombroso về “tội phạm
bẩm sinh”.
* Nguyễn Hải Dương
Vụ thảm sát chấn động dư luận cả nước xảy ra vào rạng sáng ngày 7/7/2015, nạn nhân của vụ thảm sát là 6 người trong gia đình ông Mỹ - chủ xưởng gỗ ngụ tại tổ 3, ấp 2, xã Minh Hưng, huyện Chơn Thành, tỉnh Bình Phước Sau quá trình điều tra, cơ quan công an đã xác định chủ mưu trong vụ án chính là Nguyễn Hải Dương, người yêu
cũ của Lê Thị Ánh Linh - con gái ông Mỹ cũng đồng phạm là Vũ Văn Tiến
Sau một thời gian yêu đương đến tháng 4/2015, nạn nhân Linh nói lời chia tay với dương, nghi ngờ do gia đình ông Mỹ ngăn cấm,
Trang 7Dương đã ôm mối hạn lên kế hoạch trả thù Rạng sáng ngày 7/7/2015 Dương rủ Tiến đột nhập vào nhà ông Mỹ để trộm cắp tài sản, Tiến khống chế các nạn nhân để Dương trực tiếp dùng dao sát hại 6 người trong nhà Duy nhất có cháu Na - con gái út của ông Mỹ đang ngủ trong phòng thoát nạn Nguyễn Hải Dương và Vũ Văn Tiến
đã phải nhận án phạt cao nhất là tử hình cho tội ác dã man mà chúng đã gây ra Nguyễn Hải Dương là một trong những tên tội phạm trong nước nổi tiếng nhất với vụ án chấn động này
Qua bức chân dung trên của Nguyễn Hải Dương được chụp tại phiên toàn phúc thẩm, ta thấy được khá rõ phần nào dấu hiệu của
“tội phạm bẩm sinh” theo Cesare Lombroso hiện trên khuôn mặt của
hắn như sau: Mũi diều hâu, môi to dày, mắt gian xảo, lông mày rậm,
… Ngoài ra, theo quan niệm dân gian Việt Nam về tướng số học còn cho rằng, mắt trắng (tức lòng trắng nhiều hơn lòng đen), môi thâm là dạng người vô cùng gian ác Qua đó, ta thấy Nguyễn Hải Dương có
đặc điểm của “tội phạm bẩm sinh”.
* Lê Thanh Đại
Ngày 22/12/2012, sau khi quan hệ tình dục, Đại được bạn gái là Nguyễn Thanh Tâm (SN 1980) rủ về nhà tại địa chỉ số 5/14, phố Doãn Khuê, tổ 14 phường Phúc Khánh, Thành phố Thái Bình ăn cơm cùng gia đình Sau khi ăn xong, Đại và Tâm lên phòng tại tầng 2 Tại đây, Đại dùng khúc gỗ chân giường bất ngờ đập chết chị Tâm Tiếng động mạnh phát ra từ phòng con gái, bà Đoàn Thị Cún (mẹ chị Tâm)
Trang 8hốt hoảng chạy vào thì bị Đại dùng khúc gỗ trên đập đến chết Sau
đó, Đại xuống tầng 1, nơi ông Tòa đang tiếp khách Dù trời lạnh nhưng Đại chỉ mặc quần đùi, áo may ô đi xuống, sau khi ông khách
về, hắn tiếp tục dùng chân tủ gỗ ra tay sát hại ông Tòa Sau khi sát hại cả nhà người yêu, Đại chốt cửa bên trong và ở trong nhà rồi về nhà trọ ở khu vực Cầu Đen và mang theo số tài sản cướp được gồm 1
xe máy Honda Wave, 1 máy tính xách tay và 2 điện thoại di động rồi
bỏ trốn về Hải Phòng
Qua bức ảnh chân dung của Lê Thanh Đại, ta thấy hắn có những
đặc điểm phù hợp với mô tả của Cesare Lombroso về “tội phạm bẩm
sinh” như lông mày rậm, mắt gian giảo, mũi bẹt, tai hình quai xách,
trán dốc, môi to dày, má bạnh, qua đó, dựa vào các mô tả của Cesare Lombroso ta có thể thấy rõ ràng, Lê Thanh Đại có dấu hiệu
của “tội phạm bẩm sinh”.
2 Một số trường hợp ngoại lệ
* Phạm Văn Phú
Vào tháng 1/2013, Phú tình cờ quen biết với chị Nguyễn Hiếu H (SN 1993, ngụ quận 1) Thấy H dễ thương, Phú đem lòng yêu Với vẻ ngoài đẹp trai, hiền lành, anh ta nhanh chóng chinh phục trái tim cô gái Đến tháng 3/2013, hai người chính thức yêu nhau Giữa tháng 6/2013, H sang Đan Mạnh du lịch, đồng thời thăm lại bạn trai cũ đang sinh sống ở đây Đến ngày 18/7/2013, cô gái mới về Việt Nam Chiều cùng ngày, khi Phú đang đi làm thì H nhắn tin cho biết mình
Trang 9vừa về nước và có đến nhà trả cho mẹ Phú 10 triệu đồng vay trước khi đi du lịch Cô nói thêm là đã trả lại những món quà mà Phú tặng
vì muốn chấm dứt chuyện yêu đương Nghe người yêu nói vậy, Phú liền chạy xe tới nhà H trên đường Hàm Nghi (Quận 1) để nói chuyện Trước khi đi, anh ta bỏ vào cốp xe 1 con dao Thái Lan với mục đích nếu bạn gái vẫn giữ ý định chia tay thì sẽ đâm chết Khoảng 19h cùng ngày, khi gặp nhau, H cho biết thời gian tới mình đi nước ngoài
để học nên muốn chấm dứt chuyện yêu đương Hai người xảy ra cãi
cọ rồi Phú hậm hực lên xe máy bỏ đi Khi chạy đến cổng trường Quách Thị Trang (quận 1), thanh niên này vòng xe lại gọi H ra nói chuyện tiếp Khi chị này đi ra thì có người bạn gọi điện đến Thấy người yêu nói chuyện vui vẻ với người khác, thờ ơ với mình cộng với
sự ấm ức vì bị chia tay vô cớ, Phú liền bật cốp xe lấy dao ra đâm gần chục nhát vào ngực H khiến chị gục xuống đường Chưa dừng lại ở
đó, hung thủ còn nắm tóc nạn nhân kéo lên để đâm thêm một nhát vào cổ Lúc này, bảo vệ một công ty gần đó nhìn thấy sự việc nên chạy lại can thiệp Phú liền vứt dao bỏ trốn nhưng bị người dân đuổi theo bắt giữ giao cho công an xử lý Còn nạn nhân, do vết thương quá nặng nên đã tử vong trên đường đi cấp cứu
Qua chân dung của Phạm Văn Phú, ta không hề thấy rõ nét một
dấu hiệu nào của “tội phạm bẩm sinh” như theo mô tả của Cesare
Lombroso Đây cũng là điểm hạn chế trong quan điểm về tội phạm học của ông, ông đã quá coi trọng, đặc điểm sinh học mà coi nhẹ vai trò của môi trường sống cũng như tác động của môi trường sống đối
Trang 10với cá nhân cũng như các nguyên nhân từ gia đình, giáo dục, hoặc các tình huống cụ thể,… dẫn tới hình thành tội phạm Được biết Phạm Văn Phú (Ngụ quận 10, TP.HCM) là con đầu trong một gia đình
có 2 anh em, thiếu thốn tình cảm của cha do người này bỏ vợ từ khi Phú còn nhỏ Một mình mẹ già sớm hôm bán bánh tét chiên nuôi anh
em Phú khôn lớn Học hết lớp 8, thấy cảnh nhà khó khăn, anh ta bỏ học đi làm phụ giúp mẹ Nghỉ học văn hóa, Phú theo nghề sơn mài rồi xin vào làm trong một tiệm tranh Lương tháng được vài triệu đồng nhưng do chi tiêu tiết kiệm, hàng tháng dư được ít tiền Phú đưa cho mẹ Cuộc sống yên bình tưởng cứ thế trôi qua, nhưng rồi bi kịch
ập đến khi Phú đem lòng yêu một người con gái nhỏ hơn mình 4 tuổi
Từ đó có thể thấy, Phú là một người có hoàn cảnh gia đình bất hạnh, không có được đầy đủ sự giáo dục cả cả cha lẫn mẹ, không được học hành đến nơi đến chốn, lại bị người yêu phản bội,… Những thành tố tiêu cực đó góp phần quan trọng dẫn tới hành vi phạm tội của hắn
mà không cần phải có dấu hiệu của “tội phạm bẩm sinh”.
* Trần Vương Nhựt Tân
Theo án sơ thẩm, Trần Vương Nhựt Tân là tổ trưởng tổ bảo vệ làm nhiệm vụ sắp xếp lịch trực, điều động quân số và báo cáo tình hình an ninh cho một công ty có trụ sở tại huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương
Khoảng 2 giờ ngày 16/2/2012, Tân đến công ty kiểm tra tình hình an ninh Khi đi ngang phòng nữ thông dịch viên L.T.V (SN 1974, ngụ quận 1-TPHCM) thì phát hiện chị V đang ngủ trong phòng nên dùng hung khí cạy bung khóa
Sau đó, Tân đến dùng tay bóp cổ đến khi chị V làm cho V bất động rồi hiếp dâm nạn nhân Sau khi thỏa mãn, Tân còn giết chết nạn nhân để bịt đầu mối
Biết khó thoát, sáng hôm sau kẻ sát nhân đã ra đầu thú và khai nhận toàn bộ hành vi phạm tội
Trang 11Cũng như Phạm Văn Phú, trên gương mặt của Trần Vương Nhựt
Tân hiện lên nét lương thiện, không có dấu hiệu “tội phạm bẩm sinh” giống như mô tả của Cesare Lombroso, thậm chí phóng viên của báo điện tử Vietnamnet cho biết: “Khi biết tin hung thủ sát hại nữ nhân
viên thông dịch viên của Công ty Frama Group đã ra cơ quan điều tra đầu thú, chúng tôi đã tức tốc đến ngay Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Bình Dương Khi ấy, trong tâm trí tôi luôn nghĩ hung thủ sẽ là kẻ máu lạnh, mặt mày bặm trợn mới dám thực hiện hành vi dã man đến thế Bởi khi tôi xuống hiện trường thì phát hiện thi thể nạn nhân lõa thể, không mảnh vải che thân rất đáng thương Khi tôi vừa bước vào phòng lấy lời khai thì bắt gặp gã đàn ông nhìn tôi với ánh mắt e ngại Hắn có khuôn mặt khá điển trai, dáng người khỏe mạnh nhưng lại rất rụt rè khiến tôi cứ ngỡ chàng trai này đang độ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới” Ai ngờ đó chính là Trần Vương Nhựt Tân, thủ phạm gây ra
vụ trọng án”.
Về hoàn cảnh của Tân, Tân sinh ra trong một gia đình nghèo ở tổ
5, khu phố Nguyễn Trãi, phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, Bình Dương Tính đến thời điểm bị bắt, hắn vừa bước sang tuổi 21 Thuở nhỏ, hoàn cảnh gia đình của Tân khó khăn, mẹ đi bán hàng rong ở chợ Lái Thiêu, còn bố đi bốc xếp kiếm miếng cơm, manh áo Ngày ngày, thấy bố mẹ “một nắng, hai sương” tần tảo với bộ quần áo ướt đẫm mồ hôi khiến hắn đắng lòng suy nghĩ Cho nên, học đến lớp 3, Tân quyết định nghỉ học để giúp đỡ cha mẹ kiếm sống nuôi hai đứa