Nhà văn đã để chính đôi tay bé nhỏ của em thắp lờn Ánh sỏng – với những mộng tưởng của niềm tin và hạnh phúc bởi cuộc đời đã quá lạnh lẽo với em, em phải tự t×m cho m×nh mét niÒm vui , n[r]
Trang 1Tiết 25-26
Văn bản: cô bé bán diêm
< An – đec – xen >
A Mục tiêu
- Kiến
thức: - HS cảm nhận được lòng thương cảm sâu sắc của An - đéc - xen đối với em bé bán diêm bất hạnh trong đêm giao thừa
được kể bằng nghệ thuật truyện cổ tích đan xen giữa hiện thực
và mộng tưởng cảm động mà thấm thía
- Kỹ năng
: - Biết tóm tắt văn bản tự sự, phân tích bố cục và nhân vật, biện pháp đối lập - tương phản
- Thái độ
:
- Giáo dục lòng thương người, biết cảm thông chia sẻ với bất hạnh của người khác
B Chuẩn bị
- GV: Soạn bài, TLTK, kênh hình, ảnh chân dung An - đéc - xen
- HS: Đọc truyện, tóm tắt nội dung, soạn bài
C Phương phỏp
- Phương pháp đàm thoại, giảng bình, tích hợp
D Tiến trình hoạt động dạy và học
1- ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ (5’) Phỏt biểu cảm nghĩ của em về nhõn vật lóo Hạc trong
truyện ngắn cựng tờn của Nam Cao?
3- Bài mới
* Giới thiệu bài: Ỏ những giờ trước chỳng ta đó được tỡm hiểu một số tỏc
phẩm đặc sắc của nền văn học Việt Nam Hụm nay cụ và cỏc em sẽ đến
thăm một đất nước xa xụi nhưng cú một nhà văn nổi tiếng và tờn tuổi của
ụng đó khỏ quen thuộc với cỏc em Đú là nhà văn An-độc-xen với tỏc phẩm
Cụ bộ bỏn diờm
Hoạt động 1 Quan sỏt ảnh chõn dung nhà văn An-độc-xen
?) Trình bày hiểu biết của em về tác giả?
- 2 HS trả lời -> GV chốt và bổ sung
G: Khái quát về nhà văn: An- đéc- xen (1805-1875),
ông sinh ra trong một gia đình nghèo, bố làm thợ giày
Ông ham thích văn thơ từ nhỏ nhưng được học hành ít
Ông đã từng rời quê lên thủ đô ước mơ trở thành nhà thơ
và nhà soạn kịch nhưng không thành công Sau đó ông đi
học thêm rồi đỗ tú tài và đỗ đại học và thực hiện ước mơ
sỏng tỏc của mỡnh
I Giới thiệu tác giả - tác phẩm:
1 Tác giả:
- An- đéc- xen(1805-1875),
là nhà văn Đan Mạch nổi tiếng với loại truyện kể cho trẻ em
- Những câu chuyện của An-
đéc- xen rất nhẹ nhàng nhưng thấm thía, thể hiện lòng nhân đạo sâu sắc của
Trang 2?Điểm nổi bật trong những trang viết của ụng là gỡ?
- Những truyện của ông nhẹ nhàng, tươi mát, toát lên tình
yêu con người và niềm tin vào sự thắng lợi của những cái
tốt đẹp trên thế gian
Nhà nghiên cứu văn học Lassen đã giới thiệu về
truyện cổ của An- đéc- xen “Truyện An- đéc- xen là
một mảng thời thơ ấu của bất cứ người Đan Mạch nào
Thiên tài của ông khiến chúng cũng là của người lớn
Những truyện đó không những là truyện truyền thống
của trẻ em, mà còn chứa đựng nhiều yếu tố huyền thoại,
truyền thuyết, phản ánh qua một thế giới không thực
những ước mơ và truyền thống của cả một dân tộc”
Nhà văn Nguyễn Tuân cũng đã từng viết “Một em nhỏ
nào đã đọc qua truyện ngắn An- đéc- xen thì trọn đời
không thể nào quên và dửng dưng với thơ ca, mộng
tưởng, tình yêu thương và lòng công bằng”
H: Quan sát một số quyển truyện cổ An- đéc- xen
?) Nêu vài nét về văn bản?
?) Truyện Cô bé bán diêm có chủ đề như thế nào?
- Kể về cuộc đời bất hạnh và khát vọng của cô bé bán
diêm
nhà văn
2.Tác phẩm:
Truyện “Cô bé bán diêm” (1845) khi An- đéc- xen đã
có trên 20 năm cầm bút, tên tuổi đã lừng danh thế giới
*GV hướng dẫn đọc : đọc chậm, cảm thông
- GV đọc phần chữ nhỏ
- 3 HS đọc đoạn trích -> Nhận xét cách đọc
H: Quan sát một số hình ảnh về cô bé bán diêm
? Hình ảnh minh họa cho những cảnh nào trong câu
chuyện?
2 H: Tóm tắt truyện
?) Giải thích từ: gia sản, trường xuân, ảo ảnh?
3 Đọc, tìm hiểu chú thích a.Đọc và tóm tắt văn bản
b.Tìm hiểu chú thích Hoạt động 2
?) Em hóy xỏc định bố cục của văn bản? Nội dung mỗi
phần?
- 3 phần: P1: Từ đầu -> cứng đờ ra: Hoàn cảnh sống
của cô bé bán diêm
P2: tiếp->chầu thượng đế: những mộng tưởng
của cô bé
P3: còn lại: Cái chết của cô bé bán diêm
II Phân tích văn bản
1 Bố cục : 3 phần
2 Phân tích văn bản
Trang 3=> Truyện kể theo trình tự và sự việc theo cách kể phổ
biến của truyện cổ tích
*GV: Cho HS tìm hiểu kiểu bổ dọc văn bản
? Truyện có mấy nhân vật? Nhân vật nào là nhân vật
chính?Cách xây dựng những nhân vật này có gì đặc
biệt?
H: Cô bé bán diêm
+ Mẹ: ( giầy của mẹ)
+ Bà: Hồi ức và mộng tưởng
+ Bố: Nỗi sợ hãi của em bé
+ Mọi người
Ngoài cụ bộ, truyện cũn nhắc đến ba người thõn trong gia
đỡnh em là bà, bố và mẹ Những nhõn vật này khụng được
miờu tả trực tiếp trong tỏc phẩm mà chỉ được kể giỏn tiếp
qua trang phục (bộ đi giầy của mẹ), suy nghĩ (về bố) và
tưởng tượng (về bà)
? Em có suy nghĩ gì về nhan đề của văn bản?
H: Tên tác phẩm - Tên nhân vật chính
G:Tỏc phẩm chỉ cú một nhõn vật chính Đấy là cụ bộ bỏn
diờm Cụ bộ khụng cú tờn Người kể dựng ngay cụng việc
(bỏn diờm) để gọi tờn nhõn vật Cỏch đặt tờn này đó cho
thấy dụng ý: nhấn mạnh nỗi thống khổ của một con
người, cũn bộ mà phải đi bỏn diờm để kiếm sống Khụng
cú tờn, em bộ ấy sẽ mang giỏ trị ẩn dụ lớn Em đại diện và
gợi nhớ đến vụ vàn cỏc em bộ nghốo khổ như em
(Hoạt động nhúm) ? Hoàn cảnh gia đình của cô bé bán
diêm như thế nào? (trong quá khứ và hiện tại)
* Hoàn cảnh gia đình:
- Quá khứ:
+ Ngôi nhà xinh xắn có dây thường xuân bao quanh
+Bà nội hiền hậu của em còn sống
+Em được đón giao thừa ở nhà
?Những chi tiết trên cho thấy cô bé đã có một cuộc
sống như thế nào trong quá khứ?
=> Cuộc sống êm đềm hạnh phúc
?Cuộc sống của cô bé ở hiện tại đã có những thay đổi
như thế nào?
- Hiện tại:
+Bà em đã mất
+Gia sản tiêu tán
a Hình ảnh cô bé bán diêm
trong đêm giao thừa
Trang 4+ Chui rúc trong một xó tối tăm, luôn luôn nghe những
lời mắng nhiếc chửi rủa
+Hàng ngày đi bán diêm kiếm sống
?Những chi tiết này cho ta thấy cuộc sống của cô bé
hiện tại như thế nào?
=>Cuộc sống nghèo nàn bất hạnh
? Em cú suy nghĩ gỡ trước sự thay đổi hoàn cảnh sống
của cụ bộ bỏn diờm?
H: Cuộc sống gia đình của cô bé bán diêm tuy là sự nối
tiếp về thời gian từ quá khứ đến hiện tại song tính chất
cuộc sống đã hoàn toàn thay đổi Từ một cuộc sống đầy
đủ về vật chất và tinh thần thì nay em sớm bị ném ra cuộc
đời và tự kiếm sống
Nếu sinh ra và lớn lờn trong cảnh khổ, con người rồi sẽ
quen đi và khụng cú cảm giỏc quỏ nặng nề trước những
khổ ải mà họ phải hứng chịu Nhưng đang sống trong
ngụi nhà ấm ỏp, đầy ắp tỡnh thương, đầy đủ về vật chất
mà lại bị nộm ra đường bơ vơ tự kiếm sống trong thời tiết
lạnh giỏ thỡ quả thật là quỏ khủng khiếp Em bộ bỏn diờm
lại ở trong hoàn cảnh nghiệt ngó đú
H: Theo dõi SGK Từ đầu… “Cứng đờ ra”
?) Trong câu chuyện, cô bé xuất hiện trong khung
cảnh như thế nào?
-Đêm giao thừa, trời rét mướt ><Cửa sổ mọi nhà đều
sáng rực ánh đèn và trong phố sực nức mùi ngỗng quay
?Em cú nhận xột gỡ về khung cảnh ấy?
Ngay ở đầu văn bản, cụ bộ xuất hiện trong một khung
cảnh rất đặc biệt:
- Đờm giao thừa
- Thiờn nhiờn dữ dội (giú rột, tuyết rơi)
- Cuộc sống của mọi người xung quanh đầy đủ, sung tỳc
? Thời điểm giao thừa gợi cho ta suy nghĩ gì?
Khung cảnh của đờm giao thừa chắc ai cũng biết Người
đi xa tỡm về nhà Khụng khớ gia đỡnh ấm ỏp, tưng bừng,
bận rộn Người người đi mua sắm nhộn nhịp phố
phường…Chớnh khụng khớ đờm giao thừa đú khiến cụ bộ
nhớ lại quỏ khứ của mỡnh
“Em tưởng nhớ lại năm xưa, khi bà nội hiờn hậu của
em cũn sống, em cũng được đún giao thừa ở nhà.”
? Chi tiết đú gợi cho em suy nghĩ gỡ?
Trang 5Khoảng cỏch thời gian về đờm giao thừa hạnh phỳc năm
xưa đến đờm giao thừa bất hạnh năm nay ắt hẳn chưa phải
lõu lắm Bởi lẽ em cũn nhớ rất rừ khụng khớ và mựi vị của
đờm giao thừa Thế nhưng trờn cỏi nền yờn ả tràn ngập
ỏnh sỏng và mựi vị quyến rũ đú, Andecsen đó dựng lờn
hỡnh ảnh một cụ bộ bỏn diờm nghốo khổ
? Cô bé xuất hiện qua những chi tiết nào?
H: - Cô bé bán diêm nh à nghèo, mồ côi mẹ, đầu trần, đi
chân đất, bụng đói, đang dò dẫm trong bóng tối
- Suốt cả ngày em không bán được bao diêm nào
- Không ai bố thí cho một đồng xu nào đem về
- Em thu đôi chân vào người, nhưng mỗi lúc em càng
thấy rét buốt hơn
? Từ “dũ dẫm” gợi lờn dỏng vẻ như thế nào của cụ bộ
bỏn diờm ?
H:- Mang ý nghĩa tả thực: Đan Mạch là nước Bắc Âu cú
mựa đụng rất khắc nghiệt Nhiệt độ cú khi xuống vài chục
độ dưới 0.- Sự khú khăn, vất vả của cụ bộ khi phải
chống chọi với cỏi đúi, với thiờn nhiờn khắc nghiệt, đụi
bàn chõn trần tờ dại trong băng tuyết
- í nghĩa ẩn dụ:
Sự non nớt của cụ bộ trờn bước đường mưu sinh
? Em bộ đó làm gỡ để chống chọi với cỏi rột?
- Em ngồi nộp trong một gúc tường, thu đụi chõn vào
người…
? Tại sao trong hoàn cảnh như vậy em lại không thể về
nhà?
- Không thể nào về nhà, nhất định là cha em sẽ
đánh em
- Vả lại ở nhà cũng rét thế thôi….Gió vẫn thổi rít
vào trong nhà
G: Với em, ngôi nhà ấy khụng phải là ngụi nhà ấm cỳng
Nú lạnh lẽo, tồi tàn khụng chỉ vỡ dột nát tả tơi mà còn bởi
vì thiếu vắng tỡnh người Cha em – người thõn duy nhất
của em khụng cho em chỗ dựa và hơi ấm tỡnh thương Em
thật sự cụ đơn, bất hạnh trong chớnh ngụi nhà của mỡnh
? Nờu cảm nhận của em về tỡnh cảnh của cụ bộ bỏn
diờm?
Trang 6G: Cụ bộ thật đỏng thương Khoảng cỏch giữa cụ với ngụi
nhà ấm ỏp, rực rỡ kia trờn thực tế chỉ là một bức tường
lạnh lẽo Nhưng thực chất lại là hai thế giới hoàn toàn
khỏc nhau Trong ngụi nhà càng ấm ỏp, sỏng rực bao
nhiờu thỡ gúc tường nơi cụ ngồi càng tối tăm, lạnh lẽo bấy
nhiờu
Tỡnh cảnh của em thật đỏng thương tõm Những người
thõn yờu lần lượt bỏ em đi Cha em lại trở nờn độc ỏc Em
khụng bỏn được diờm và thậm chớ ngay cả đến ngửa tay
ăn xin em cũng chẳng cú được gỡ : “khụng ai bố thớ cho
một đồng xu nào đem về”
Mỗi bao diờm chỉ đỏng giỏ 2 xu – một số tiền rất nhỏ
trong cỏi xó hội đầy đủ, sung tỳc kia Nhưng với cụ bộ
bỏn diờm, số tiền ấy cú ý nghĩa rất lớn
? Em hóy tưởng tượng, nếu cụ bộ bỏn được 1 bao diờm
hoặc cú ai đú cho cụ bộ một xu thỡ số phận của cụ bộ
bỏn diờm sẽ như thế nào?
- Cụ bộ sẽ được về nhà, cụ bộ sẽ khụng chết và cú thể
trong năm mới cụ sẽ cú một cuộc sống tốt đẹp hơn
G.Trong cuộc sống, cho dự ở trong bất cứ một hoàn cảnh
nào, con người luụn nhỡn về phớa trước và hy vọng vào
điều tốt đẹp Đú chớnh là động lực giỳp cho con người cú
thể vượt qua những khú khăn, thử thỏch trong cuộc sống
Nhưng điều đú đó khụng xảy ra Thế gian này đó hoàn
toàn lạnh lẽo đối với em Một mỡnh em phải chống chọi
lại cả khối lạnh lẽo bủa võy từ mọi phớa Cỏi lạnh của nhà
em, cỏi lạnh từ tỡnh cảm cha con, cỏi lạnh của lũng người
trờn phố và cỏi lạnh của giỏ rột thời tiết Xó hội khụng
chấp nhận, cưu mang một mảnh hỡnh hài bộ nhỏ, khốn
cựng với chỉ một nhu cầu tối thiểu của con người: được ăn
no, mặc ấm và được yờu thương
?) Để tô đậm nỗi khổ cực của cô bé, tác giả đã sử dụng
thủ pháp nghệ thuật nào? Hiệu quả của thủ pháp này?
H: Thủ pháp đối lập, tương phản tăng cấp
Quá khứ: Cuộc sống êm đềm, hạnh phúc
Hiện tại: Cuộc sống nghèo nàn, bất hạnh.
- Đêm giao thừa, trời rét mướt Cửa sổ mọi nhà đều rực
sáng ánh đèn.
- Trong phố sực nức mùi ngỗng quay
Trang 7- Cô bé mồ côi mẹ đầu trần, chân đi đất, dò dẫm trong
bóng tối
- Cô bé bụng đói, cả ngày em không bán đợc bao diêm
nào.
- Không ai bố thí cho em một đồng xu
G : Ở đõy tỏc giả đó sử dụng các hình ảnh tương phản
tăng cấp nhằm đưa em bộ đến giới hạn tột cựng của nỗi
bất hạnh, của sự sống Em đã rét, khổ có lẽ càng rét, khổ
hơn khi thấy mọi nhà sáng rực ánh đèn Em đã đói, có lẽ
càng đói hơn khi khi ngửi thấy mùi ngỗng quay sực nức
Trong xó hội Đan Mạch phồn vinh, hoa lệ ấy lại vẫn cú
những số phận bất hạnh như cụ bộ bỏn diờm Phải chăng,
cụ bộ bỏn diờm chớnh là gúc khuất của một xó hội đang
phỏt triển nhưng tỡnh thương giữa con người với con
người ngày càng lạnh lẽo
- Chỉ vài nét miêu tả, tác giả đã tái hiện được đất nước
Đan Mạch thế kỷ 19 trong một đêm giao thừa qua hình
ảnh khốn khổ của cô bé bán diêm
Nhà văn đã đánh thức tình yêu thương đồng cảm từ độc
giả bằng cách viết chân thực, tự nhiên giàu cảm xúc Khi
đọc cõu chuyện Cụ bộ bỏn diờm, mỗi chỳng ta khụng khỏi
giật mỡnh vỡ đó cú lỳc chỳng ta cũng từng vụ cảm trước
cuộc sống của người xung quanh Cụ bộ bỏn diờm là đại
diện cho những số phận đau khổ, bất hạnh trờn đất nước
Đan Mạch Cũn ở Việt Nam hay trong chớnh lớp của cỏc
em và những người xung quanh chỳng ta cũng cũn cú
nhưng số phận ộo le, bất hạnh
G cho học sinh xem một số hỡnh ảnh.
? Những hỡnh ảnh trờn gợi cho em suy nghĩ gỡ?
.- Mỗi chúng ta thấy rằng trong cuộc sống xung quanh
mình vẫn còn rất nhiều những mảnh đời bất hạnh cần
được sự cảm thông, sẻ chia Chỳng ta hóy quan tõm đến
cuộc sống của mọi người, hóy mở rộng tõm hồn để cảm
thụng chia sẻ với những số phận bất hạnh để cuộc sống
này ngày càng tốt đẹp hơn
- Bằng thủ phỏp nghệ thuật đối lập, tương phản, tỏc giả
đó khắc hoạ hỡnh ảnh một cụ
bộ bỏn diờm nghốo khổ, cụ đơn, bất hạnh trong đờm giao thừa
III Luyện tập
Trang 8H nghe bài hát
Cô bé bán diêm
Tôi ngồi trong nhà của thế kỷ hai mươi
Nhìn ra cửa sổ tuyết rơi
Chợt thấy em nằm đó
Đôi môi nhỏ
Hé cười lung linh trong đêm
Ơ này cô bé bán diêm
Em ngủ say rồi nhỉ?
Trong cơn mơ nào có lò sưởi bánh mỳ
Em cứ ngủ say đi
Đã nhiều khi
Giữa cuộc đời rất thực
Tôi tìm cho mình một bức chân dung em
Tôi đào bới ký ức lên
Tôi đứng chờ ở cánh cửa cổ tích ngày xưa còn bỏ ngỏ
Tôi lần mò trong hoài niệm tuổi thơ tôi
Vai gầy nhỏ nhoi
Em vươn mình mơ ước
Một, hai, ba que diêm rực cháy quãng đường phía trước
Bước đi em, sẽ gặp mẹ gặp bà
Hạnh phúc chẳng ở đâu xa
Nhưng chỉ gần cho ai biết vươn mình tìm kiếm
Và em biết
Và tôi biết
Cổ tích đã thăng hoa.
Bước đi em, sẽ gặp mẹ gặp bà
Hạnh phúc chẳng ở đâu xa Nhưng chỉ gần cho ai biết vươn mình tìm kiếm
Và em biết
Và tôi biết
Cổ tích đã thăng hoa
Trang 9Cổ tớch, bao giờ cũng đẹp, ngay cả những cõu chuyện buồn
"Cụ bộ bỏn diờm" là một vớ dụ Nhiều khi ta chợt gặp những
chi tiết cổ tớch giữa đời thường và gặp giữa đời thường
những nghĩ suy cổ tớch Và chỳng ta khụng khỏi trăn trở, băn
khoăn, cú lẽ đú chớnh là lý do khiến chiaki viết:
Tiết 22
?) Không bán được diêm, cô bé đã làm gì?
- Tìm một xó tường ngồi vì sợ về bị cha đánh
?) Tổ ấm gia đình là nơi ta khao khát trở về tại sao cô
bé lại hoảng sợ?
- ở đó không có tình thương, chỉ có đòn roi
?) Ngồi ở đó, cô bé thèm khát điều gì? Vì sao?
- Được quẹt một que diêm-> vì đang rét + có diêm trong
tay
Trong búng tối và cỏi rột cắt thịt da của xứ sở Đan Mạch, ta
như nhỡn thấy rừ một cụ bộ đụi mụi tớm tỏi, bụng đúi cồn cào
đang lần từng bước chõn trần trờn hố phố Một cụ bộ mồ cụi
khốn khổ, khụng dỏm về nhà vỡ chưa bỏn được bao diờm
nào thỡ sẽ bị cha đỏnh Nhà văn đó tạo ra cảm giỏc thật sống
2 Cảnh thực và mộng tưởng
Trang 10động khi ụng nhập vào những khoảnh khắc tõm trạng của cụ
bộ.
Lỳc ấy, em chỉ ao ước một điều thật nhỏ nhoi: “Chà! Giỏ quẹt
một que diờm mà sưởi cho đỡ rột một chỳt nhỉ?” nhưng
dường như em cũng khụng đủ can đảm vỡ làm như vậy em
sẽ làm hỏng một bao diờm khụng bỏn được Nhưng rồi cụ bộ
ấy cũng “đỏnh liều quẹt một que”, để bắt đầu cho một hành
trỡnh mộng tưởng vượt lờn thực tại khắc nghiệt.
?) Từ thèm khát tới hành động quẹt diêm liên tiếp Cô
bé đã quẹt diêm mấy lần? Số lượng que diêm ở mỗi lần
như thế nào?
- Quẹt 5 lần: - 4 lần đầu : mỗi lần 1 que
- Lần cuối : cả bao
?) 5 lần quẹt diêm là 5 lần mộng tưởng Đó là những
mộng tưởng gì?
HS tóm tắt
?) ở lần quẹt diêm đầu tác giả tả ánh sáng của ngọn
lửa như thế nào? Hãy đặt tên cho trường từ vựng đó?
- xanh lam – trắng – rực hồng – sáng chói -> các
trạng thái của lửa => làm nền cho những điều kỳ
diệu xuất hiện
-lối miờu tả hiện thực rất sinh động làm nền cho những gỡ
xảy ra sau đú: “Ngọn lửa lỳc đầu xanh lam, dần dần biến
đi, trắng ra, rực hồng lờn quanh que gỗ, sỏng chúi trụng
đến vui mắt”
-Tỏc giả dựng đến bốn tớnh từ để miờu tả ngọn lửa: xanh
lam, trắng ra, rực hồng, sỏng chúi Xu thế miờu tả là nhằm
xúa mờ tớnh chất thực của ngọn lửa (biến đi, trắng ra, rực,
chúi) để làm cơ sở cho ảo giỏc xuất hiện
? Điều kỳ diệu gì xảy ra khi que diêm thứ nhất phát
sáng?
Lũ sưởi bằng sắt cú những hỡnh nổi bằng đồng búng
nhoỏng
? Mộng tưởng đó đem đến cho em cảm giác gì?
HS; lửa cháy nom đến vui mát và toả ra hơi nóng dịu
dàng
- Thật là dễ chịu! đôi bàn tay em hơ lên ngọn lửa.
GV: Từ ánh sáng của ngọn diêm thứ nhất, em bước vào
- Thực tế phũ phàng và mộng tưởng đẹp thể hiện khát khao cháy bỏng của cô bé về 1 cuộc sống tốt đẹp hạnh phúc