Giáo án Ngữ văn 7 tiết 25: Bánh trôi nước (Hồ Xuân Hương)

A.Mục đích yêu cầu: - H/s thấy được vẻ đẹp hình hài, bản lĩnh sắt son, thân phận chìm nổi của người phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi nước".. Bước đầu biết khai thác tính đa nghĩa của bài [r]

Ngày soạn:

Ngày giảng: Tiết 25 Bánh trôi nước

(Hồ Xuân Hương)

A.Mục đích yêu cầu:

phụ nữ trong bài thơ "Bánh trôi 516 25 đầu biết khai thác tính đa nghĩa của

B Phương tiện thực hiện

- Giáo viên: Giáo án + SGV, bảng phụ

- Học sinh: Đọc và chuẩn bị ở nhà

C Cách thức tiến hành

Phân tích, quy nạp

D Tiến trình các hoạt động

1 Tổ chức: (1 phút)

2 Kiểm tra: (3 phút)

1) Đọc bài thơ "Buổi chiều…" Qua bài thơ con cảm nhận gì về cảnh vật ở miền núi thôn dã và tâm hồn tác giả?

2) Đọc thuộc lòng bài "Bài ca Côn Sơn" Qua bài thơ, con thấy cảnh trí Côn

3 Bài mới

ngùi vừa dứt khoát thoáng ngầm kiêu hãnh tự

hào

- Đọc mẫu Gọi học sinh đọc

HS: Đọc chú thích sao SGK

- Nêu những nét chính về tác giả?

- Giáo viên giới thiệu thêm: Sống vào cuối thế

kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX là người cùng thời

với thi hào Nguyễn Du Cuộc đời bà gắn liền

với nhiều giai thoại, số phận hẩm hiu (từng

làm vợ lẽ cho ông phủ Vĩnh Tường và ông

Tổng Cóc) > bà rất cảm thương cho thân

phận chìm nổi của người phụ nữ

Hồ Xuân Hương để lại khoảng 60 bài thơ (26

bài thơ Nôm, 24 bài thơ Hán) > mệnh danh là

bà chúa thơ nôm với đề tài bình dị (vịnh cảnh,

vịnh người, vịnh vật) hoặc nói lên thân phận éo

I Tìm hiểu chung

1.Đọc

2 Chú thích

A, Tác giả:

-HXH( ?-?)

- Con của Hồ Phi Diễn Quê ở Quỳnh h Nghệ An Cuộc

đời gặp nhiều trắc trở, gian

nhiều lần lấy chồng đều làm

lẽ

- Nhà thơ của phụ nữ, để lại

le của người phụ nữ trong xã hội cũ Thơ của

nữ sĩ đa nghĩa, ngôn ngữ độc đáo ,đặc sắc vừa

trào phúng vừa trữ tình, trào phúng thì sắc

nhọn, trữ tình thì tê tái xót đau Cảm hứng về

nữ quyền là nội dung làm nên giá trị nhân bản

của thơ Hồ Xuân Hương

Nói về bà chúa thơ Nôm HXH, nhà thơ Xuân

Diệu từng nhận xét: HXH là nhà thơ dòng Việt,

bà chúa thơ Nôm Chúa ở đây là một cách nói

 “ Hoa hồng là chúa các loài hoa” chứ

không phảI ông hoàng bà chúa Thơ HXH đã

làm cho chữ Nôm na không còn đồng nghĩa với

“ mách qué” nữa mà đồng nghĩa với thuần túy,

trong trẻo, tuyệt vời Bà chúa thơ Nôm là chúa

cả về nội dung lẫn hình thức

- Em biết gì về bài thơ?

- “Bánh trôi nước” là một bài thơ vịnh vật,

mang nghĩa kép giàu tính nhân văn.(Cùng các

bài thơ khác: Tranh tố nữ, qủa mít, giếng nước,

vịnh cái quạt )

- Các chú thích khác: SGK

- Bà chúa thơ Nôm

- Là một trong hai nữ thi sĩ nổi tiếng của văn học trung đại

B, Tác phẩm

Là một trong những bài thơ

- Xác định kiểu văn bản và PTBĐ?

- Em hãy cho biết bài thơ 23 viết theo thể

loại nào? Trình bày những hiểu biết của em về

thể thơ này? Nêu cấu trúc của bài thơ?

HS: Thể thơ Thất ngôn tứ tuyệt: Một bài thơ

gồm 4 câu, mỗi câu có 7 chữ Hiệp vần: tiếng

cuối câu 1- 2- 4 ( tròn, non, son)

Cấu trúc: Khai - thừa- chuyển- hợp

- Bài thơ viết về đề tài gì?

( Bánh trôI 5P

- Em biết gì về bánh trôI và tục làm bánh trôI ở

2 ta?

GV kể về tết Hàn thực

- Em nhận xét gì về đề tài này?

( Đề tài dân dã, bình dị, gần gũi với cuộc sống)

Theo con bài thơ có mấy tầng nghĩa?

GV: Đề tài bình dị, mộc mạc để gửi gắm trong

đó 1 chủ đề sâu sắc Đây chính là tính chất đa

3 Kiểu văn bản và PTBĐ

.- Thơ trữ tình ( Biểu cảm) -Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt

- Bài thơ 23 hiểu theo mấy nghĩa? Đó là

những nghĩa nào?

(+ Bài thơ có 2 tầng nghĩa:

 Nghĩa thực (1): Miêu tả chiếc bánh trôi 5

 Nghĩa bóng (2): thân phận và phẩm chất

- Đọc bài thơ, hãy chỉ ra những từ ngữ miêu

tả về bánh trôI 2%

(nét nghĩa thứ (1) qua các từ ngữ "Trắng";

"tròn""chìm"; "nổi"; "rắn, nát","Ba chìm bảy

nổi", son.)

- Với những từ ngữ trên đã giúp em hình dung

23 ntn về chiếc bánh trôi 2%

( Bánh  làm bằng bột nếp, có màu trắng

 nặn viên tròn ,nhỏ Nếu nhào bột mà

nhiều 5 quá thì nát( nhão), ít 5 quá thì

rắn( cứng) Khi đun sôi 5 để luộc bánh,

bánh chín thì nổi lên, bánh + chín thi còn

chìm xuống Bánh chín  vớt ra, nhân ở bên

trong không bị vỡ)

- Em có nhận xét gì về cách miêu tả bánh trôi

5 của tác giả?

- Tả đúng và chính xác hình ảnh bánh trôi về:

+ Màu sắc

+ Hình dáng

+ Cách làm bánh

+ Quá trình luộc

+ Nhân bánh

 Hình dung về một loại bánh rất riêng của

dân tộc ta Nếp sống văn hoá truyền thống

- Việc miêu tả chân thực  chiếc bánh trôi

 vậy đã thể hiện tài năng gì của tác giả?

( Thể hiện tài năng quan sát tinh tế của tác giả)

II Đọc và phân tích văn

1 Hình ảnh bánh trôi 5

- Trắng, tròn Bảy nổi 3 chìm Rắn nát

lòng son

=> Miêu tả chân thực chiếc bánh trôi đúng với

đọc hình dung ra  bánh trôi 5 nhỏ, tròn, trắng, cách

Chuyển ý: Viết về cái bánh trôi 5 chỉ là cái

cớ để tác giả HXH gửi gắm vào đó những tầng

nghĩa hàm ẩn hết sức sâu sắc và thâm thúy Đó

là tầng nghĩa nào, có nội dung ra sao=> 2

- Bài thơ mở đầu bằng cụm từ nào? Cụm từ này

dùng để chỉ sự vật nào, ở đây nó dùng để chỉ

ai?

- Thân em: Nhân hoá sự vật tĩnh (chiếc bánh)

- Cách nói đó em đã gặp ở đâu?

( Trong những bài ca dao than thân)

- E m hãy đọc những bài ca dao bắt đầu bằng 2

chữ “Thân em”?

- GV: “ Thân em” là cụm từ mở đầu đã trở

thành mô típ quen thuộc trong ca dao, đb là

những bài ca dao than thân Rõ ràng ở đây đã

có sự đồng điệu, gặp gỡ giữa tâm hồn nhà thơ

và các tác giả dân gian Hơn nữa, việc HXH

+ hơi thở VHDG vào thơ đã khiến cho thơ

bà tự nhiên, mềm mại, gần gũi với đời sống;

mặt khác khiến cho tiếng thơ của bà trở nên da

diết, thấm đầy chất nhân bản, trở thành tiếng

- Cùng với cụm từ “ thân em”, HXH đã gợi tả

nào?

- Em có nhận xét gì về những từ ngữ ấy?( thuộc

từ loại nào?)

- Hai tính từ gợi tả đó 23 kết nối bằng cặp

QHT nào?

phụ nữ qua những từ ngữ ấy?

nhận thấy lời thơ có giọng điệu ntn?

( Giọng tự tin, đầy niềm tự hào, kiêu hãnh)

GV: Đấy chính là điểm khác biệt, mới lạ, độc

đáo giữa thơ HXH với các bài ca dao than thân

Những bài ca dao than thân mở đầu bằng mô

sự than thân trách phận XH trái lại, vẫn sử

cách trực tiếp, chính xác nét khỏe, đẹp của

"Thân em vừa trắng, vừa tròn"

- Sử dụng các tính từ gợi tả

- Cặp QHT hô ứng: Vừa- vừa tạo 2 vế tiểu đối

phụ nữ: trắng trẻo, tròn trịa, hoàn hảo

một lời khẳng định Tức là qua ngôn ngữ, cá

tính, phong cách HXH dần dần  bộc lộ:

một cái tôi vừa tha thiết lại vừa ngạo nghễ, vừa

đằm thắm lại vừa kiêu bạc

quyền 23 sồng ntn trong một xã hôi công

bằng?

hạnh phúc, làm đẹp cho đời.)

nữ khác nào thân phận của cái bánh trôi Lời

thơ nào diễn tả điều đó?

- Tác giả đã sử dụng thành ngữ nào? Thành

ngữ đó có 23 sử dụng nguyên văn 2 trong

dân gian không?

_ Việc bà đảo thành ngữ có dụng ý gì?

“ Bảy nổi ba chìm với 5

non”

- Đảo thành ngữ đẻ diễn tả số phận long đong chìm nổi, bất cuộc đời

GV: 5 non ở đây đâu chỉ là nồi 5 luộc

bánh mà là cuộc đời, là hình bóng xa xôi của

non sông đát 5 đang sôi sục, chấn động vì

bão táp chiến tranh và những cuộc khởi nghĩa

nông dân í thơ  rất xa việc làm bánh để

0 tới tầm xa rộng Khẩu khí nam nhi hiếm

- So sánh ý thơ ở câu 1 và câu 2 xem có nối

tiếp, phát triển không hay có sự đối lâp?

tiêu biểu trong VH trung đại)

- Giọng thơ có gì thay đổi?

( Nếu ở 2 câu /5 giọng điệu tự tin, tự hào

pha chút cao ngạo thì ở câu này, giọng thơ

chùng xuống, ngậm ngùi, xót xa)

chịu nỗi khổ nào?

- Rắn nát - tay kẻ nặn: Bánh tròn, méo hay nát

chồng, XHPK Nghịch lí trong XHPK  tô

“Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn”

- Nỗi khổ bị phụ thuộc vào nữ

phụ nữ bị phụ thuộc vào nam giới, vào lễ giáo

phong kiến theo quan niệm tam tòng tứ đức

Đó là sự thật, là nỗi đau, là điều phi lí, bất công

- Em hiểu cụm từ “tấm lòng son”ntn?

“ Mà em vẫn giữ tấm lòng son”

- …tấm lòng son: Vẻ đẹp tâm

lòng thủy chung, son sắt, nghĩa tình

- Cấu trúc 2 câu thơ cuối có các từ ngữ “mặc

dầu”, “mà”, “vẫn” có ý nghĩa gì trong việc biểu

đạt nội dung?

dù bị vùi dập đến đâu vẫn giữ  phẩm chất

trong sạch của mình.Chữ mà là bản lề khép mở

2 thế đối lập: 1 bên là cuộc đới bạc bẽo, 1 bên

là phẩm chất tuyệt vời Vẻ đẹp thể xác bị va

đập trong cuộc đời bạc bẽo đã không lạt phai

mà còn là nơi neo giữ vẻ đẹp tâm hồn HC bất

bình đẳng trong XH cũ không những không

yếu tố thử thách “ Ngọc càng mài càng sáng”

- Các từ “mặc dầu”, “mà”,

“vẫn” có tác dụng nhấn mạnh,

khẳng định một thái độ kiên trinh bền vững, một bản lĩnh chất sắt son, thủy chung của ngập tràn sóng gió

- Qua tìm hiểu nội dung bài thơ, em thấy hình

ảnh 2T phụ nữ hiện lên ntn?

dịu dàng, tự tin và có bản lĩnh

- Tg đã bày tỏ những thái độ gì?

cả về hình thức lẫn tâm hồn

+ Cảm thông với số phận phụ thuộc, lênh đênh

chìm nổi của họ

+ Lên án XH cũ đầy bất công, ngang trái

- Khái quát nghệ thuật cơ bản của bài thơ?

III Tổng kết

- NT:+ Thể thơ TNTT

+ Đề tài bình dị, dân dã

+ Ngôn ngữ giản dị, gần gũi(

? Khái quát nội dung cơ bản của bài thơ?

H/s đọc ghi nhớ SGK trang 95

- Nội dung Sự trân trọng vẻ

đẹp, phẩm chất trong trắng, sắt son vừa cảm thông sâu sắc

* Ghi nhớ: SGK trang 95

III Luyện tập

4 Củng cố và luyện tập:

a Thi tìm nhanh những câu ca dao có từ "Thân em"

b Thử chi ra mối liên hệ quan cảm xúc của những câu ca dao vừa tìm với bài thơ "Bánh trôi 51U

* Gợi ý: Sự liên quan đó là mối liên quan gắn bó tiếp nối trong phạm vi nguồn cảm xúc nhân đạo chủ nghĩa đối với phụ nữ: đề cao và trân trọng vẻ đẹp phong cách

5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà:

- Học thuộc lũng bài thơ “bỏnh trụi nước”

- Học ghi nhớ SGK, nội dung bài ghi

- Soạn bài: “Sau phỳt chia ly”

+ Nội dung chớnh của đoạn trớch là gỡ

+ Nờu cỏc hỡnh thức nghệ thuật được tỏc giả sử dụng trong đoạn trớch

+ Tỡm hiểu về 2 địa danh Hàm Dương và Tiờu Tương

bánh chín lên, bánh + chín thi cịn

chìm xuống Bánh chín  vớt ra, nhân bên

trong khơng bị vỡ)

- Em có nhận xét cách miêu tả bánh trơi

5... hình ảnh bánh trơi về:

+ Màu sắc

+ Hình dáng

+ Cách làm bánh

+ Quá trình luộc

+ Nhân bánh

 Hình dung loại bánh riêng

dân tộc ta Nếp sống văn hoá...

lịng son

=> Miêu tả chân thực bánh trôi với

đọc hình dung  bánh trơi 5 nhỏ, trịn, trắng, cách

Chuyển ý: Viết bánh trôi 5

cớ để tác giả HXH gửi gắm