Tiểu luận Phát huy giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào Yên Định Thanh Hóa hiện nay

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 Lí do chọn đề tài 3 Tình hình nghiên cứu 3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5 Cơ sở lí luận của đề tài 5 Phương pháp nghiên cứu 5 Đóng góp của đề tài 6 Kết cấu của đề tài 6 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC KẾ THỪA NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ 7 1. Khái niệm gia đình và giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam 7 1.1. Khái niệm gia đình 7 1.1.2. Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam 9 1.1.2.1. Đề cao sự thuỷ chung 10 1.1.2.2. Đề cao vai trò của người phụ nữ 10 1.1.2.3. Coi trọng đạo hiếu 11 1.1.2.4. Đề cao tình cảm trong gia đình 12 1.1.2.5. Coi trọng quan hệ dòng họ 12 1.2. Gia đình văn hoá và phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào Yên Định Thanh Hóa. 13 1.2.1. Gia đình văn hoá 13 1.2.2. Phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào Yên Định Thanh Hóa 14 1.3. Vai trò của việc kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào Yên Định Thanh Hóa 16 1.31. Vai trò đối với công dân của xã hội, thành viên của gia đình. 16 1.3.2. Vai trò xây dựng cơ sở lý luận trong xây dựng gia đình mới 17 1.3.2. Định hướng phát triển xã hội, truyền thống dân tộc 17 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ THỪA NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ Ở TT QUÁN LÀO HIỆN NAY 18 2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội ở TT Quán Lào Yên Định Thanh Hóa hiện nay 18 2.2. Thực trạng việc kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam ở hiện nay. 19 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ Ở THỊ TRẤN QUÁN LÀO HIỆN NAY 26 3.1. Tiếp tục tiếp thu và kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam thông qua giáo dục gia đình 26 3.1.1. Phát huy trách nhiệm của cá nhân đối với gia đình 27 3.1.2. Phát huy tinh thần hiếu học 27 3.1.3. Tiếp thu lối sống có kỷ luật, kỷ cương 28 3.4. Tăng cường các chính sách kinh tế xã hội đối với gia đình 29 KẾT LUẬN 31 TÀI LIỆU THAM KHẢO 33

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Lí do chọn đề tài 3

Tình hình nghiên cứu 3

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

Cơ sở lí luận của đề tài 5

Phương pháp nghiên cứu 5

Đóng góp của đề tài 6

Kết cấu của đề tài 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC KẾ THỪA NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ 7

1 Khái niệm gia đình và giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam 7

1.1 Khái niệm gia đình 7

1.1.2 Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam 9

1.1.2.1 Đề cao sự thuỷ chung 10

1.1.2.2 Đề cao vai trò của người phụ nữ 10

1.1.2.3 Coi trọng đạo hiếu 11

1.1.2.4 Đề cao tình cảm trong gia đình 12

1.1.2.5 Coi trọng quan hệ dòng họ 12

1.2 Gia đình văn hoá và phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào -Yên Định - Thanh Hóa 13

1.2.1 Gia đình văn hoá 13

1.2.2 Phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa 14

1.3 Vai trò của việc kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa 16

1.31 Vai trò đối với công dân của xã hội, thành viên của gia đình 16

1.3.2 Vai trò xây dựng cơ sở lý luận trong xây dựng gia đình mới 17

1.3.2 Định hướng phát triển xã hội, truyền thống dân tộc 17

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KẾ THỪA NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ Ở TT QUÁN LÀO HIỆN NAY 18

2.1 Đặc điểm kinh tế - xã hội ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa hiện nay .18

2.2 Thực trạng việc kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam ở hiện nay 19

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HOÁ Ở THỊ TRẤN QUÁN LÀO HIỆN NAY 26

3.1 Tiếp tục tiếp thu và kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam thông qua giáo dục gia đình 26

3.1.1 Phát huy trách nhiệm của cá nhân đối với gia đình 27

3.1.2 Phát huy tinh thần hiếu học 27

3.1.3 Tiếp thu lối sống có kỷ luật, kỷ cương 28

3.4 Tăng cường các chính sách kinh tế - xã hội đối với gia đình 29

KẾT LUẬN 31

TÀI LIỆU THAM KHẢO 38

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc là một bộ phận trong hệ thống giá trịtinh thần của dân tộc, nó là kết quả hun đúc từ dòng chảy liên tục trong suốt quátrình dựng nước và giữ nước của dân tộc, được tích luỹ, chắt lọc, chuyển giao từthế hệ này sang thế hệ khác Kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyềnthống tốt đẹp của gia đình cũng chính là làm cho sự phát triển của gia đìnhkhông bị đứt đoạn với truyền thống, là giữ gìn và phát huy những giá trị quý báucủa dân tộc

Tại Đại hội toàn quốc lần thứ X của Đảng cộng sản Việt Nam, trong Báo cáochính trị của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá IX, Đảng ta xác định: “Pháthuy những giá trị truyền thống của gia đình Việt Nam, thích ứng với điều kiệncông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Xây dựng gia đình Việt Nam ấm no,bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thực sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lànhmạnh của xã hội, là môi trường quan trọng để nuôi dưỡng và giáo dục nhân cáchcon người, bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực

để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”[1,tr103 - 104]

Không nằm ngoài quy luật phát triển chung của đất nước, Đảng bộ và nhândân TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa coi việc giữ gìn và phát huy nhữnggiá trị văn hoá truyền thống của gia đình là một nhiệm vụ trọng tâm trong quá

trình xây dựng đời sống văn minh đô thị mới Do đó tôi đã chọn đề tài: “Phát

huy giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT-Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa hiện nay” làm đề tài

tiểu luận của mình

2.Tình hình nghiên cứu

Những giá trị truyền thống văn hoá của gia đình Việt Nam đã được nhiều họcgiả, nhà nghiên cứu quan tâm và phân tích ở các góc độ, lát cắt khác nhau đặcbiệt phải kể đến một số công trình tiêu biểu sau:

- Công trình nghiên cứu của GS.Lê Thi Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới, nxb Khoa học xã hội, năm 2002 Ở công trình nghiên cứu về đề

tài gia đình này, bà đã phản ánh một hình ảnh gia đình Việt Nam đầy đủ, sinh động nhất trong giai đoạn giao thoa giữa những giá trị truyền thống và sự đón nhận những giá trị hiện đại của xã hội trong giai đoạn đổi mới và giai đoạn nửa đầu thế kỷ XXI Đây là giai đoạn mà gia đình truyền thống vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ tư tưởng Nho giáo đang hình thành những bước chuyển từ truyền thống sang hiện đại

- Cũng nghiên cứu về đề tại gia đình Việt Nam GS.Vũ Ngọc Khánh lại đề cập

với một lát cắt khác đó là Văn hoá gia đình Việt Nam, nxb Văn hoá dân tộc, năm

1998 Trong đó, ông tập trung nghiên cứu về gia đình Việt Nam xưa và nay,

quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, mặc dù gia đình có thể khác nhau về cấutrúc, quy mô nhưng gia đình Việt Nam xưa và nay vẫn luôn lưu giữ những giátrị truyền thống tốt đẹp đó là lòng yêu nước, yêu quê hương, thủy chung, hiếunghĩa,… Đồng thời, trong nghiên cứu của mình ông cũng nêu lên vấn đề hômnay đặt ra với con người trên thế giới đồng thời đưa ra những giải pháp chokhủng hoảng gia đình và xây dựng văn hoá gia đình hiện nay

- PGS.TS Nguyễn Minh Hoà trong nghiên cứu về Hôn nhân – Gia đình trong xã hội hiện đại, nxb Trẻ tp Hồ Chí Minh, năm 2000 Bà đề cập đến vấn đề hết sức

nóng hổi trong gia đình hiện đại ngày nay đó là về hôn nhân, về mô hình giađình thời mở cửa ở đó là hình ảnh của gia đình hiện đại – gia đình hạt nhân vớinhững mâu thuẫn vốn có của nó

- TS Phil McGraw với cuốn Gia đình là trên hết, do Đỗ Thu Hà dịch, nxb Văn hoá thông tin Hà Nội, năm 2005 Tác giả đã dung những câu chuyện thực về

cuộc đời mình đưa đến cho các bậc cha mẹ những thông điệp về vai trò, tráchnhiệm của mình trong tương lai của con cái đồng thời tác giả giử đến những

kinh nghiệm, phương pháp nuôi dạy con cho các bậc phụ huynh

Qua đó, nhận thấy rằng vấn đề gia đình và việc pháp huy giá trị truyền thống giađình Việt Nam đang rất được quan tâm và bước đầu hình thành những cơ sở lý

luận nhất định trong xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, bình đẳng, tiến bộ vàhạnh phúc

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đìnhViệt Nam từ thực trạng kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống đó ở TTQuán Lào - Yên Định - Thanh Hóa trong phong trào xây dựng gia đình văn hoá

- Phạm vi nghiên cứu: các gia đình ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóatrong việc bảo tồn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống của gia đìnhViệt Nam trong một vài năm gần đây

4.Cơ sở lí luận của đề tài

- Cơ sở lí luận: là những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ

Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước và những công trìnhnghiên cứu về gia đình

- Cơ sở thực tiễn: là kết quả nghiên cứu thực tế gia đình ở TT Quán Lào như:

+ Tình hình hôn nhân: vai trò quyết định trong hôn nhân của các gia đình trẻ,tình trạng li hôn, độc thân

+ Cấu trúc gia đình: vai trò của vợ chồng trong việc giải quyết một số công việc

xã hội

+ Chức năng trong gia đình

5.Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài nghiên cứu về vấn đề gia đình và phát huy giá trị đạo đức truyềnthống của gia đình Việt Nam sử dụng phương pháp:

+ Phân tích: Dựa trên cơ sở lý luận về những giá trị đạo đức truyền thống giađình Việt Nam để thấy được những thực trạng trong gia đình hiện đại ngàynay,

+ Tổng hợp: Dựa trên các báo cáo tổng kết về gia đình những năm gần đây(2009 – 2013) để đưa ra những số liệu cụ thể để làm rõ đề tài

+ Ngoài ra trong đề tài còn sử dụng phương pháp Logic – lịch sử, thống kê,phỏng vấn,

6.Đóng góp của đề tài

Làm rõ lí luận và thực tiễn việc phát huy những giá trị đạo đức truyền thốngcủa gia đình Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá của Đảng bộ và nhândân TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa

Kết quả đề tài có thể sử dụng như một tài liệu tham khảo về thực trạng xâydựng gia đình mới ở địa phương

7 Kết cấu của đề tài

Đề tài ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Phần nộidung gồm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lí luận của việc kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống

của gia đình Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá

- Chương 2: Thực trạng kế thừa những giá trị đạo đức truyền thống của gia đình

Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - ThanhHóa hiện nay

- Chương 3: Một số giải pháp chủ yếu nhằm kế thừa những giá trị đạo đức

truyền thống của gia đình Việt Nam trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT QuánLào - Yên Định - Thanh Hóa hiện nay

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC KẾ THỪA NHỮNG GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG

GIA ĐÌNH VĂN HOÁ

1 Khái niệm gia đình và giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

1.1 Khái niệm gia đình

Gia đình là phạm trù lịch sử, thay đổi và phát triển cùng với sự thay đổi vàphát triển của lịch sử Vì vậy có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về gia đình.Theo chủ nghĩa Mác: “hàng ngày khi tái tạo ra đời sống bản thân mình, conngười bắt đầu tái tao ra những người khác, sinh sôi nảy nở - đó là quan hệ giữachồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình” [2,tr.41]

Trên thế giới tồn tại rất nhiều hình thức gia đình với cấu trúc khác nhau Vì vậy,khó có thể đưa ra một định nghĩa chung và khoa học về gia đình Liên hợp quốc

đã đặc biệt nhấn mạnh tính đa dạng của gia đình trong một thế giới có nhiều lốisống, nhiều nền văn hoá khác nhau Nên khi bàn về khái niệm gia đình, trongvăn bản Liên hợp quốc có lưu ý rằng: gia đình là một thể chế có tính toàn cầunhưng lại có những hình thức, vai trò khác nhau thay đổi từ nền văn minh nàysang nền văn minh khác, dân tộc này so với dân tộc khác Do đó không thể đưa

ra một định nghĩa chung áp dụng cho toàn cầu

Gia đình Việt Nam, ra đời trên cơ sở một nền văn hoá và truyền thống xã hộiđặc thù Vì vậy thời kỳ nào cũng có một vai trò quan trọng đối với mỗi conngười cũng như đối với xã hội Đến nay, gia đình Việt Nam truyền thống hayhiện đại đều được xây dựng trên cơ sở mối quan hệ hôn nhân và quan hệ huyếtthống Vị trí vai trò của gia đình đối với cá nhân là tổ ấm mang lại những giá trịhài hoà trong đời sống vật chất và tinh thần của mỗi con người; đối với xã hộigia đình là tế bào, là cơ sở xã hội - nhỏ nhất - đầu tiên

Trong lịch sử Việt Nam khi nhắc tới gia đình, có hai loại gia đình được phântách rõ ràng bằng hai khái niệm: gia đình truyền thống và gia đình hiện đại

Nhưng trên thực tế sự khác nhau giữa hai khái niệm đó chỉ có ý nghĩa tương đối,

sự khác nhau đó được biểu hiện như ở cấu trúc, quy mô, quan niệm sống

Gia đình Việt Nam truyền thống được các nhà nghiên cứu dùng để chỉ loạihình đã hình thành và tồn tại trong quá khứ mà trong đó chứa đựng nhiều yếu tốdường như bất biến, ít đổi thay, ra đời từ nôi văn hóa bản địa, được bảo lưu vàtruyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Như vậy, gia đình Việt Nam truyền thống

là sản phẩm của nền văn minh lúa nước và tồn tại ở địa bàn nông thôn Tuynhiên, điều này không có nghĩa là ở các đô thị không tồn tại kiểu gia đình truyềnthống Về vấn đề này tác giả Đỗ Thái Đồng có viết: "Gia đình truyền thống chắchẳn là gia đình ở nông thôn, là gia đình ở những xã hội nông nghiệp á Đông đãtồn tại lâu đời và gần như bất biến trên nhiều khía cạnh Như vậy, đó cũng làkiểu gia đình nông nghiệp, là một định chế gắn liền với nền nông nghiệp cổtruyền"[9, tr72]

Gia đình truyền thống được thể hiện ở cấu trúc, quy mô: “tam, tứ, ngũ đạiđồng đường”, sự tồn tại gia đình nhiều thế hệ phổ biến trong một ngôi nhà hoặctrong một làng bằng chuỗi quan hệ huyết thống Các gia đình có mối liên hệ chặtchẽ theo dòng họ và vì cơ sở xây dựng hôn nhân gia đình phải dựa trên lợi íchcủa gia đình, gia tộc phải “môn đăng hộ đối” Quan niệm sống của gia đìnhtruyền thống ảnh hưởng rất lớn từ quan niệm của Nho giáo và quan niệm trọngnam khinh nữ, trong gia đình con trai luôn được coi trọng và có tiếng nói quyếtđịnh, còn phụ nữ phải tuân theo lệ giáo “tam tòng, tứ đức”

Gia đình truyền thống có các ưu điểm như có sự gắn bó cao về tình cảm theohuyết thống, bảo lưu được các truyền thống văn hóa, tập tục, nghi lễ, phát huytốt các gia phong, gia lễ, gia đạo Các thành viên trong gia đình có điều kiệngiúp đỡ nhau về vật chất và tinh thần, chăm sóc người già và giáo dưỡng thế hệtrẻ Đó là những giá trị rất căn bản của văn hóa gia đình mà chúng ta cần kế thừa

và phát huy Tuy nhiên, nhược điểm của loại gia đình này là ở chỗ trong khi giữgìn các truyền thống tốt đẹp thì cũng bảo trì luôn cả những tập tục, tập quán lạchậu, lỗi thời Bên cạnh đó, sự khác biệt về tuổi tác, lối sống, thói quen cũng đưa

đến một hệ quả khó tránh khỏi là mâu thuẫn giữa các thế hệ: giữa ông bà - cáccháu, giữa mẹ chồng - nàng dâu Bên cạnh việc duy trì được tinh thần cộngđồng, gia đình truyền thống phần nào cũng hạn chế sự phát triển tự do của mỗi

cá nhân

Tóm lại, có thể thấy rằng đạo đức truyền thống của gia đình hình thành vàchịu sự quy định trực tiếp từ những đặc điểm của gia đình truyền thống, đó làđặc điểm về kinh tế - xã hội, văn hoá gia đình, bản sắc văn hoá gia đình truyềnthống

1.1.2 Giá trị đạo đức truyền thống của gia đình Việt Nam

Đạo đức là một hiện tượng xã hội phản ánh những quan hệ xã hội hiện thực,hình thành từ cuộc sống nhằm điều chỉnh hành vi của con người, trong mối quan

hệ giữa con người với con người, con người với cộng đồng xã hội sao cho phùhợp với yêu cầu của sự phát triển

Khi bàn về giá trị truyền thống, giáo sư Trần Văn Giàu cho rằng “Giá trịtruyền thống của một dân tộc là những nguyên lý đạo đức lớn mà con ngườitrong nước thuộc về các thời đại, các giai đoạn lịch sử đều dựa vào để phân biệtphải trái, để nhận định nên chăng, nhằm xây dựng độc lập, tự do và tiến bộ củadân tộc đó… Những giá trị truyền thống không có sẵn, không nhất thành bấtbiến, nó do con người sang tạo, xây dựng lên và đến lượt nó trở lại điều chỉnh,định hướng những suy nghĩ, hành vi, sự hoạt động của con người” [4, tr.50-51].Đạo đức truyền thống của gia đình là hệ thống những quan niệm, chuẩn mựcđạo đức về hôn nhân và gia đình được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác,

nó có thể còn phù hợp hoặc không phù hợp với xã hội mới Vì thế, có thể hiểuđơn giản giá trị đạo đức truyền thống của gia đình là một bộ phận của truyềnthống dân tộc, nó là sản phẩm của những điều kiện tự nhiên, xã hội được hunđúc hình thành phát triển theo chiều dài lịch sử của đất nước

Giá trị đạo đức ấy được hình thành từ trong lịch sử, được trường tồn đến hiệntại, tạo thành giá trị đạo đức của thời đại, giá trị đó trở thành thước đo tinh thần– văn hoá dân tộc Do đó, khi nói đến giá trị đạo đực truyền thống của gia đình

là nói đến quan niệm, quy tắc, chuẩn mực đạo đức truyền thống của gia đình vẫncòn phù hợp với ngày nay và là các giá trị đạo đức cần phải kế thừa và phát huy.Được thể hiện ở một số đặc trưng cơ bản sau:

1.1.2.1 Đề cao sự thuỷ chung

Giá trị đạo đức truyền thống gia đình thể hiện trong quan hệ vợ chồng đó là

sự thuỷ chung, sự chung lưng đấu cật để chia sẻ những khó khăn trong cuộcsống, nó được coi là nền tảng để xây dựng gia đình êm ấm, hạnh phúc Nhữnggiá trị đó được dân gian dệt nên thành những câu ca dao, tục ngữ sống độngnhư: “trên đồng cạn, dưới đồng sâu/chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa”, đặc biệt

ở đây khi nói đến sự thuỷ chung trong quan hệ vợ chồng trước hết và cơ bản là

sự ngợi ca sự thuỷ chung của người phụ nữ như “ chồng em áo rách em thương,chồng người áo gấm xông hương mặc người”, đây cũng là đề tài vô tận của thơ

ca từ trước đến nay Người phụ nữ được ngợi ca bởi sự chung thuỷ, lòng yêuthương chồng con vô bờ bến, cũng chính từ những tình cảm ấy từ người vợ,người mẹ đã hình thành phát triển nên bản lĩnh của phụ nữ Việt Nam như Bác

Hồ đã ngợi ca: “anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” Qua đó ta thấy rằngnhững giá trị đạo đức truyền thống trong quan hệ vợ chồng vẫn con nguyên giátrị trong việc xây dựng gia đình mới hiện nay đó là tình nghĩa vợ chồng sâunặng, sự hoà thuận, lòng thuý chung son sắt

1.1.2.2 Đề cao vai trò của người phụ nữ

Đề cao người phụ nữ một nét độc đáo trong gia đình truyền thống dân tộc ta

và cũng trở thành giá trị truyền thống Trong chế độ phụ hệ trong nam khinh nữnhưng ngay từ xưa người Việt đã có quan niệm đối lập: “ruộng sâu trâu náikhông bằng con gái đầu lòng”, điều này vừa nói lên sự nhìn nhận vị trí củangười phụ nữ vừa nói lên vai trò, giá trị của người con gái trong gia đình Và cáivai trò vị trí đó thực sự được chứng minh khi người con gái trở thành vợ, thànhngười mẹ trong gia đình Bên cạnh chức năng “tay hòm chìa khoá” quản lí kinh

tế gia đình và các công việc nội trợ, chăm sóc gia đình người phụ nữ còn là

người bạn đồng hành, người đồng nghiệp của chồng “ đằng sau sự thành côngcủa người đàn ông là một người phụ nữ”.

Bên cạnh vai trò của người vợ là người mẹ, người phụ nữ vừa gánh vác tráchnhiệm nuôi dưỡng và chăm sóc đồng thời là người có trách nhiệm lớn trong việcgiáo dục con cái Với quan niệm “con hư tại mẹ, cháu hư tại bà” cho thấy đượcvai trò, trách nhiệm nặng nề của người phụ nữ Mặc dù người phụ nữ trong xãhội phong kiến không được đến trường hay không có điều kiện để đi học chonên việc dạy con là bằng tình yêu thương ruột thịt, bằng cả tấm lòng, sức lực củangười mẹ và kiến thức mẹ dạy cho con là bằng tình yêu thương ruột thịt, bằng cảtấm lòng và sức lực của người mẹ và kiến thức mẹ dạy cho con là kinh nghiệmcuộc sống, đạo lí làm người Qua đó thấy rằng gia đình mà trước hết là người

mẹ đã có ảnh hưởng lâu bền, sâu sắc đến quá trình phát triển của con cái Đặcbiệt là trong giáo dục đạo đức, thẩm mỹ, văn hoá gia đình Nghiên cứu, khaithác, kế thừa những truyền thống quý báu về người phụ nữ trong gia đình là mộtquyết sách rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay góp phần làm củng cố chấnhưng gia đình trong nền kinh tế thị trường hiện nay ở nước ta

1.1.2.3 Coi trọng đạo hiếu

Đạo hiếu được coi là một nguyên tắc làm người của xã hội truyền thống, làngười trước hết phải giữ tròn đạo hiếu, nó là cốt cách của con người Giá trị nổibật của đạo đức truyền thống của gia đình, đó là tình yêu thương con cái của cha

mẹ và đạo hiếu của con cái đối với cha mẹ, ông bà Tình yêu thương của cha mẹđược kết tinh trong những câu ca dao bất hủ: “công cha như núi Thái Sơn/Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra”, chính tình yêu thương và công lao tolớn của cha mẹ là nhân tố quan trọng và nhen nhóm và nuôi dưỡng những phẩmchất đạo đức cho con cái đó là lòng nhân ái, những cảm xúc yêu thương, ý thứcnghĩa vụ, đạo lý làm người… Đáp lại tình yêu thương trời biển và công sinhthành, giáo dưỡng của cha mẹ là sự hiếu thảo của con cái “một lòng thờ mẹ kínhcha/cho tròn chữ hiếu mới là đạo con” Lòng hiếu thảo được xem như là cốtcách của lòng nhân, thực chất của đạo làm người, hiếu đễ là cái gốc của đạo đức

cành cây đạo đức chỉ tươi tốt khi gốc của nó được vững chãi và được chăm bóncẩn thận Sự hiếu thảo của con cái với cha mẹ không chỉ thể hiên ở lòng biết ơn,

sự kính yêu, chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ mà còn thể hiện ở sự phấn đấu tudưỡng bản thân, không ngừng học tập vươn lên vinh danh bản thân, mang lạicho cha mẹ niềm tự hao về sự thành đạt của con Đồng thời người Việt luônkính trọng, tự hào về dòng dõi tổ tông, người có hiếu ngoài việc làm cho cha mẹ,ông bà vui, hạnh phúc thì làm rạng rỡ tổ tông là không thể thiếu

Bằng tình yêu thương của cha mẹ, sự hiếu thảo của con cái sẽ là môi trườngsinh ra những lớp người với những phẩm chất đạo đức đó là ý thức tự giác, tính

tự lập, tiết kiệm, lòng yêu lao động, biết quan tâm, chia sẻ thông cảm với nhữngbất hạnh của người khác, biết tôn trọng những quy tắc chuẩn mực xã hội

Thông qua những bước phát triển của lịch sử dân tộc, tình yêu thương, sựhiếu thảo của con người Việt là phẩm chất truyền thống tốt đẹp Vì vây, trongbất cứ thời đại nào yêu thương, chăm sóc, dạy bảo con cái luôn là trách nhiệm,quyền lợi và nghĩa vụ của cha mẹ còn con cái luôn phải hiếu thảo với cha mẹ

1.1.2.4 Đề cao tình cảm trong gia đình

Đây cũng là một giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của gia đình cần đượcphát huy Giữa anh chị em ruột có một tình cảm gắn bó tự nhiên, sự gắn bó nàyxuất phát từ quan hệ huyết thống, cùng cha mẹ, cùng sống trong gia đình, cùngchia nhau niềm vui nỗi buồn Quan hệ đó được ví như “ anh em như thể chântay/ Môi hở răng lạnh”, trong gia đình tình cảm anh, chị, em được biểu hiệnbằng sự yêu thương, bảo ban lẫn nhau Anh chị luôn là tấm gương để cho em noitheo

1.1.2.5 Coi trọng quan hệ dòng họ

Dòng họ là sự tiếp nối tự nhiên của gia đình bằng quan hệ huyết thống Dòng

họ tuy không giữ vai trò kinh tế nhưng lại là nơi các gia đình tìm thấy ở chỗ đómột chỗ dựa tinh thần đặc biệt Ngay từ khi sinh ra đứa trẻ đã được giáo dục ýthức dòng họ như vị trí của nó trong họ tộc, quyền lợi, trách nhiệm của nó đốivới họ tộc “Đắng cay cũng thể ruột rà/Ngọt ngào cho lắm cũng là người dưng”

Có thể nói dòng họ có thể là chỗ dựa hay điểm tựa của gia đình, là nơi con cháu

có thể dựa dẫm, cậy nhờ khi gặp khó khăn, bất chắc Vì vậy trong gia đìnhtruyền thống mỗi cá nhân không có ý thức bảo vệ gia đình mình mà con phảibảo vệ dòng họ Mặc dù, quan hệ dòng họ trong gia đình truyền thống ngoàinhững hạn chế như thủ tiêu cái tôi, gia đình hoá các quan hệ xã hội… thì quan

hệ dòng họ, gia tộc để lại nhiều giá trị đạo đức tốt đẹp, đó là lòng biết ơn với tổtiên, tôn ty trật tự trong họ tộc, sự đoàn kết… Do đó phát huy những giá trị đạođức trong quan hệ dòng họ là rất cần thiết

1.2 Gia đình văn hoá và phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa.

1.2.1 Gia đình văn hoá

Gia đình văn hoá là khái niệm do ban chỉ đạo nếp sống mới trung ương đặt ranhư một mục tiêu để phấn đấu xây dựng gia đình ở nước ta

Gia đình văn hoá là một khái niệm động, từ khi ra đời đến nay đã có khánhiều thay đổi từ tên gọi đến các tiêu chuẩn của mô hình

Về tên gọi, gia đình văn hoá là tên gọi chính thức hiện nay nhưng trước đây

nó được gọi bằng nhiều tên khác nhau như “gia đình mới”, “gia đình có nếpsống văn hoá”, “gia đình văn hoá xã hội chủ nghĩa”, “gia đình văn hoá mới”

Về tiêu chuẩn của gia đình văn hoá, cũng luôn luôn có sự thay đổi, một mặtthể hiện yêu cầu của xã hội trong việc xây dựng gia đình đối với từng giai đoạnlịch sử Gia đình văn hoá là một khái niệm vừa mang tính khách quan vừa mangtính chủ quan

Tính khách quan thể hiện ở chỗ, gia đình văn hoá trước hết phải là một cộngđồng, một tế bào cơ bản của xã hội, sự tồn tại và phát triển của nó là một tất yếukhách quan Việc thực hiện cuộc vận động xây dựng gia đình văn hoá thực chấtchỉ là sự nhận thức quy luật khách quan, chủ động tác động một cách thuậnchiều và định hướng sự phát triển của gia đình trong sự nghiẹp công nghiệp hoáhiện đại hoá đất nước

Tính chủ quan của nó thể hiện ở danh hiệu gia đình văn hoá Vì danh hiệu nógắn với phong trào, với tổng kết phong trào Trên thực tế nhiều gia đình đạt cáctiêu chuẩn gia đình văn hoá ngay từ khi chưa có cuộc vận động nhưng do không

có phong trào cho nên không có gia đình văn hoá Mặt khác, một số gia đình vềthực chất chưa đạt gia đình văn hoá nhưng vẫn được công nhận là gia đình vănhoá, điều này đã làm tầm thường hoá danh hiệu

Vậy để có những gia đình văn hoá đúng với yêu cầu đòi hỏi phải thực hiệnmột cách nghiêm túc cuộc vận động xây dựng gia đình văn hoá, phải thực sự tôntrọng các giá trị văn hoá của gia đình Trong điều kiện ở nước ta cần phải kếthừa các giá trị đạo đức truyền thống kết hợp với việc bổ sung các giá trị vănhoá mới, góp phần làm cho văn hoá gia đình vừa tiên tiến vừa đậm đà bản sắcdân tộc

1.2.2 Phong trào xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa

Phong trào xây dựng gia đình văn hoá đã có từ những năm 60 của thế kỷ XX,đến nay đã lan rộng khắp cả nước Trên cơ sở ba nội dung sau:

- Gương mẫu chấp hành đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước

- Xây dựng tinh thần đoàn kết xóm thôn, giúp đỡ nhau lao động sản xuất

- Nhà cửa gọn gàng, ngăn nắp vệ sinh

Sau khi thống nhất đất nước, Bộ văn hoá kết hợp với Trung ương hội liênhiệp phụ nữ Việt Nam và thông tư liên tịch số 35/TT (12/5/1975) “về việc đẩymạnh cuộc vận động xây dựng gia đình văn hoá mới” và đưa ra ba tiêu chuẩnxây dựng gia đình văn hoá mới:

- Xây dựng gia đình hoà thuận, dân chủ, bình đẳng, hạnh phúc, tiến bộ

- Hăng hái lao động sản xuất, thực hiện tiết kiệm, sinh đẻ có kế hoạch

- Nghiêm chỉnh chấp hành chính sách của Nhà nước

Từ năm 1991, tên gọi phong trào “xây dựng gia đình văn hoá mới” được thaybằng “xây dựng gia đình văn hoá” với 4 tiêu chí:

- Thực hiện dân số - kế hoạch hoá gia đình

- Xây dựng gia đình hoà thuận, hạnh phúc, tiến bộ.

- Đoàn kết xóm giềng

- Thực hiện tốt nghĩa vụ công dân

Từ đó đến nay 4 tiêu chí xây dựng gia đình văn hoá trở thành cơ sở để các địaphương vận dụng một cách sáng tạo vào địa phương mình và bổ sung thêm một

số tiêu chuẩn bằng các nội dung cụ thể để các gia đình dễ hiểu, dễ thực hiện

Từ sau Đại hội lần VII, việc nghiên cứu về gia đình và cuộc vận động xâydựng gia đình văn hoá được đẩy mạnh Nhất là khi Liên hợp quốc chọn là nămquốc tế gia đình với chủ đề “Gia đình các nguồn lực và các trách nhiệm trongthế giới đang thay đổi” Nghị quyết 04/NQ-TW của bộ Chính trị ngày12/07/1992, Thủ tướng Việt Nam đã quyết định thành lập ban chỉ đạo năm quốc

tế về gia đình và ban này đã đưa ra chương trình hành động nhằm mục tiêu làm

rõ cho mỗi người, mỗi gia đình, mỗi ngành, mỗi cấp nhận thức đầy đủ về vai tròcủa gia đình trong đời sống xã hội

Nội dung chương trình ngoài những hoạt động tuyên truyền giáo dục, chươngtrình đặc biệt nhấn mạnh đến công tác nghiên cứu lý luận cơ bản về vấn đề giađình, tập trung những điểm sau:

- Xây dựng gia đình văn hoá Việt Nam, truyền thống văn hoá ứng xử trong giađình

- Vai trò của gia đình trong cộng đồng, tác động của gia đình trong việc hoànthiện xã hội

- Vấn đề gia đình Việt Nam trong cơ chế thị trường

Các vấn đề nghiên cứu trên phải giải quyết được vấn đề chung nhất là: chuẩnmực gia đình Việt Nam.Trên cơ sở những nghiên cứu về gia đình từ truyềnthống đến hiện đại, trong báo cáo chính trị của Đảng lần thứ VIII đã đặt ra mộtnhiệm vụ lớn cho toàn xã hội là phải xây dựng gia đình văn hoá Văn kiện nêu

rõ “Xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, làm cho gia đìnhthực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi người Phát huy trách

nhiệm của mỗi gia đình trong việc lưu truyền những giá trị văn hoá dân tộc từthế hệ này sang thế hệ khác”[17, tr.112].

Chỉ rõ nhiệm vụ cụ thể đối với ngành văn hoá thông tin là “xây dựng đời sốngvăn hoá ở cơ sở, trong đó chú trọng vấn đề gia đình văn hoá, làng bản văn hoá,nếp sống văn minh đô thị”[17, tr.205]

Thực hiện nghị quyết của Đảng về các vấn đề gia đình, các địa phương phảitriển khai công tác xây dựng gia đình văn hoá và khẳng định trách nhiệm của giađình trong việc kế thừa phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của gia đình.Đây là một vấn đề trọng điểm của việc xây dựng gia đình văn hoá vừa hiện đạivừa đậm đà bản sắc dân tộc

1.3 Vai trò của việc kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền

thống trong xây dựng gia đình văn hoá ở TT Quán Lào - Yên Định - Thanh Hóa

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu để nuôi dưỡng và giáo dụccon người, như vậy có thể thấy rằng đối với xã hội gia đình là một bộ phận hợpthành Nhưng hiện nay, quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế đã và đang tácđộng không nhỏ tới gia đình, đang từng bước làm biến đổi những nguyên tắc,chuẩn mực đạo đức truyền thống vì vậy nên vai trò của việc kế thừa và phát huynhững giá trị đạo đức truyền thống là rất quan trọng trong xây dựng gia đình vănhoá mới hiện nay

1.31 Vai trò đối với công dân của xã hội, thành viên của gia đình.

Sinh sản, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ là mục đích nền tảng tự nhiên của giađình Trong suốt quãng đời thanh niên và trưởng thành con người cần có sự chởche và rèn luyện của gia đình Bởi vậy, có thể nói gia đình là nhân tố đầu tiên vàảnh hưởng mạnh nhất đến sự hình thành và phát triển nhân cách, định hướnggiá trị cuộc sống cho mỗi cá nhân Sự giáo dục trong gia đình được thực hiệnmột cách toàn diện, nhưng bao giờ đầu tiên cũng là đạo đức, lối sống của mộtcon người Quan điểm giáo dục của gia đình bao giờ cũng học làm người trướcsau mới đến học làm việc Cha mẹ ông bà là những người thầy đầu tiên của trẻ

theo cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng Nhưng hiện nay cùng với sự phát triển củanèn kinh tế thị trường những mặt trái của nó đã chen chân vào cuộc sống của cácgia đình, ảnh hưởng không nhỏ đến mối quan hệ giữa các thành viên trong giađình như sự vô trách nhiệm của cha mẹ trong việc chăm sóc giáo dục con cái, sựkhông vâng lời, cãi lời chống đối lại cha mẹ và những người lớn tuổi trong giađình Những tình trạng đó dẫn đến ngày càng nhiều trẻ vị thành niên phạm tội,thờ ơ cuộc sống gia đình.Vì vậy phải bảo tồn và kế thừa những giá trị gia đìnhtruyền thống của gia đình Việt Nam xưa là hết sức cấp bách.

1.3.2 Vai trò xây dựng cơ sở lý luận trong xây dựng gia đình mới

Xây dựng gia đình mới phải dựa trên cơ sở kế thừa, giữ gìn và phát huy các giátrị đạo đức tốt đẹp của gia đình truyền thống Việt Nam, đồng thời tiếp thu nhữnggiá trị tiến bộ của thời đại về gia đình Như vậy, việc kế thừa và phát huy nhữnggiá trị truyền thống của gia đình phù hợp với gia đình hiện đại cũng đồng thờivới việc phải lọc bỏ những hạn chế, lạc hậu và cả những giá trị không phù hợp.Gia đình là tổ ấm mang lại những giá trị hài hoà trong đời sống mối cá nhânvà

để thực hiện được vai trò chức năng ấy gia đình phải thực sự là một gia đình đầy

đủ theo đúng nghĩa, gia đình đó phải thực sự là gia đình hạnh phúc, hoà thuận,

có lễ giáo, gia phong Xây dựng gia đình văn hoá nhằm xoá bỏ những phong tục,lối suy nghĩ lạc hậu trong gia đình làm bất bình đẳng giữa các thành viên tronggia đìn, phải tiếp thu kế thừa những giá trị tích cực mà đã trở thành truyền thốngđạo đức của gia đình, của dân tộc

1.3.2 Định hướng phát triển xã hội, truyền thống dân tộc

Một trong những định hướng cơ bản để đưa nước ta thoát khỏi cảnh nghèo nàn,lạc hậu Đảng ta đã lựa chọn là chuyển sang nền kinh tế thị trường, mở cửa giaolưu với bên ngoài Mở rộng quan hệ đối ngoại với các nước trên các kinh tế, vănhoá với phương châm “là bạn, là đối tác tin cậy” Để đạt được mục đích đó làmột sự nỗ lực lớn của toàn dân tộc Vì thế vai trò của gia đình được xem là cơ sởnền tảng, vì giáo dục của gia đình cho thế hệ trẻ bao giờ cũng hướng đến nộidung cơ bản đạo đức cốt cách của con người Việt Nam chân chính, gia đình lànơi lưu truyền những giá trị truyền thống dân tộc, giới thiệu thể hiện truyềnthống của dân tộc