Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 6 - Tiết 21: Côn Sơn ca (Tiếp)

Giáo viên nhận, xét chốt ý: Đối tượng miêu tả được dùng làm phương tiện biểu cảm:Cây tùngCứng cỏi,cây liễuMiềm mại ,cây phượnggắn với kỉ niệm tuổi học trò ,cây đào Gắn với mùa xuân Mục đ[r]

Tuần 6 Tiết 21 đến tiết 24 -Côn Sơn ca; Hướng dẫn đọc thêm: Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra;

-Từ Hán Việt (tiếp);

-Đặc điểm văn bản biểu cảm;

-Đề văn biểu cảm và cách làm bài văn biểu cảm

Ngày soạn:20/9/2010 Ngày dạy:27/92/10/2010

Tiết 21.CÔN SƠN CA

(Học chính thức )(Nguyễn Trãi) BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA (Tự học có hướng dẫn)(Trần Nhân Tông)

I.Mức độ cần đạt.

-Cảm nhận được sự hòa nhập giữa tâm hồn Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn qua một đoạn trích được dịch theo thể thơ lục bát

-Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông qua một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt

II.Trọng tâm kiến thức, kĩ năng.

1 Kiến thức:

-Sơ giảng về tác giả Nguyễn Trãi,Trần Nhân Tông

-Sơ bộ về đặc điểm thơ lục bát và thơ thất ngôn đường luật

-Sự hòa nhập giữa tâm hồn Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn được thể hiện trong văn bản,tâm hồn cao đẹp của một vị vua tài đức

2 Kĩ năng:

-Nhận biết được một số biện pháp nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ

-Thấy được sự tinh thế trong việc lựa chọn ngôn ngữ của tác giả để gợi tả bức tranh đậm đà tình quê hương

III.Hướng dẫn thực hiện:

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung chính

1 Ổn định tổ chức: Kiểm diện

về sĩ số,vệ sinh 1p

2 Kiểm tra bài cũ: 4p

-Đọc thuộc lòng phần dịch thơ bài sông

núi nước Nam? Nêu nội dung của bài?

-Đọc thuộc lòng phần dịch thơ bài Phò

giá về kinh? Nêu nội dung của bài?

3.Bài mới :

Giới thiệu bài:1p giới thiệu

những nét nổi bật về Nguyễn Trãi dẫn

dắt vào bài

Hoạt Động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

chung.4p

Giáo viên đọc mẫu văn bản

Lưu ý :Đọc bài thơ với chất giọng ung

dung, chậm rãi.Nhịp 2/2 hoặc 4/4

-Em biết gì về Nguyễn Trãi?

-Cho biết hoàn cảnh sáng tác bài này ?

-Bài thơ thuộc thể thơ gì?

-Học sinh giải thích một số từ :côn sơn

,thông,nêm, râm

Hoạt Động 2: Hướng dẫn học sinh

đọc –hiểu văn bản.13p

-Với đoạn thơ này ,những điều cần

được phân tích làm rõ là gì ?

-Từ ta có mặt trong bài thơ mấy lần

?Ta là ai ,nhân vật ta đã làm gì ở côn

sơn?

-Qua những điều tìm hiểu hình ảnh của

Nguyễn Trãi(Ta) tâm hồn của ông

được thể hiện như thế nào ?

Giáo viên.Nguyễn Trãi đang sống

trong những giây phút thảnh thơi,thả

-Học sinh trả bài

–Học sinh chú ý đọc lại

-Học sinh dựa vào chú thích trình bày

Thơ lục bát 6/8 -Dựa vào chú thích trình bày

-Học sinh đọc diễn cảm bài thơ

Cảnh sống và tâm hồn của Nguyễn Trãi; Cảnh trí Côn Sơn trong hồn thơ Nguyễn Trãi

+Ta lặp lại 5 lần +Ta là Nguyễn Trãi +Nghe tiếng suối ,ngồi trên đá,tìm bóng mát ,ngâm thơ nhàn

-Học sinh trình bày

I/ Đọc và tìm hiểu chú thích:

BÀI CA CÔN SƠN A.Tìm hiểu chung.

1 Tác giả

Nguyễn Trãi (1380 1442) hiệu là Ức Trai Ông được công nhận là danh nhân văn hóa thế giới (1980) Ông để lại nhiều tác phẩm

“Bình ngô đại cáo, Ức trai thi tập”

2.Tác phẩm :

Bài thơ được sáng tác khi ông sống ẩn dật ở Côn Sơn(1440-1442)

B Đọc hiểu văn bản I.Nội dung.

1.Cảnh sống và tâm hồn của Nguyễn Trãi:

-Ta -Nghe tiếng hát -Ta- ngồi trên đá

-Ta tìm bóng mát

-Ta ngâm thơ nhàn

 Nguyễn Trãi đang sống trong những giây phút thảnh thơi,đang thả hồn

hồn vào cảnh trí côn sơn một Nguyễn

Trãi rất thi sĩ

-Qua đoạn trích này ,cảnh trí Côn Sơn

đã hiện lên trong hồn thơ Nguyễn Trãi

như thế nào ?

Giáo viên giảng:Côn sơn rất đẹp Côn

Sơn có cảnh thiên nhiên khoáng đạt,

thanh tĩnh, nên thơ, ở đây có suối chảy

rì rầm, có bàn đá rêu phơi, có rừng trúc

xanh che nắng mặt trời tạo nên một

khung cảnh cho thi nhân ngâm thơ

nhàn một cách thú vị

-Tại sao dưới ngòi bút của Nguyễn

Trãi, Côn Sơn lại trở nên sống động

nên thơ như thế?

-Em có nhận xét gì về cách diễn đạt ý

thơ?

Giáo viên.Sự giao hòa, hòa nhập giữa

cảnh và người

Giáo viên liên hệ môi trường trong lành

của Côn Sơn để giáo dục học sinh

-Nghệ thuật được sử dụng trong bài ?

Giáo viên nhận xét chốt ý ,ghi bảng

-Cho biết ý nghĩa thể hiện trong toàn

văn bản?

Giáo viên ghi bảng

Hoạt Động 1:Hướng dẫn học sinh

tìm hiểu chung.4p

Côn Sơn rất đẹp

Nguyễn Trãi có tâm hồn gợi mở, yêu thiên nhiên

Cứ một câu tả cảnh thì một câu nói về hoạt động trạng thái của con người

-Học sinh trình bày

-Học sinh trình bài sau khi cảm nhận

vào cảnh trí Côn Sơn một Nguyễn Trãi rất thi sĩ

2.Cảnh trí côn sơn

Cảnh trí thiên nhiên khoáng đạt,thanh tĩnh nên thơ :Có suối nước,đá rêu phơi,ghềnh thông ,trúc,

3.Nghệ thuật

-Sử dụng từ xưng hô

‘’ta’’

-Đan xen các chi tiết cảnh

và người

-Sử dụng các biện pháp so sánh,điệp ngữ

-Giọng điệu nhẹ nhàng,

êm ái

4.Ý nghĩa văn bản

Sự giao hòa trọn vẹn giữa con người và thiên nhiên bắt nguồn từ nhân cách thanh cao và tâm hồn thi sĩ của chính Nguyễn Trãi

THIÊN TRƯỜNG VÃN VỌNG

(Tự học có hướng dẫn)

A.Tìm hiểu chung:

-Tác giả:Trần Nhân Tông

Giáo viên đọc mẫu văn bản

Lưu ý học sinh: Giọng chậm rãi, ung

dung, thanh thản, ngắt nhịp 4/3, 2/ 2/ 3

-Cho biết và nét về tác giả, tác phẩm?

Hoạt Động 2: Hướng dẫn học sinh

đọc –hiểu văn bản.13p

-Cảnh vật được miêu tả ở thời điểm

nào trong ngày?

-Cảnh tượng chung ở phủ Thiên

Trường lúc đó ra sao?

-Tại sao cảnh vật dường như có, dường

như không?

-Bức tranh quê được tác giả gợi tả ở

đây hình ảnh nào để lại ấn tượng cho

em nhiều nhất

Giáo viên.Trẻ chăn trâu, thổi sáo dẫn

trâu về nhà; Cò trắng từng đôi sà xuống

giữa cánh đồng đã vắng người

-Em có nhận xét gì về bức tranh quê?

Giáo viên nhận xét,chốt ý

-Qua những chi tiết hình ảnh được

miêu tả trong bài thơ, cảnh làng quê

vào buổi chiều ở phủ Thiên Trường

trông ra nhìn chung như thế nào?

Giáo viên:Một làng quê thanh bình,

trầm lặng, trầm lặng mà không quạnh

hiu vì ở đây vẫn hé ra sự sống con

người trong sự hòa hợp với cảnh thiên

nhiên - cảnh chiều ở thôn quê được

phát họa rất đơn sơ nhưng vẫn đậm đà

sắc quê, hồn quê

-Em hiểu gì về tâm hồn tác giả trước

-Học sinh trình bày

Lúc chiều về, sắp tối

-Dựa vào chú thích trình bày

-Học sinh trình bày

Xóm trước thôn sau đã bắt đầu chìm vào sương khói

Bởi cảnh vật bị màu sương, làn khói bao phủ nên lúc mờ lúc tỏ

-Học sinh trình bày

Một bức tranh đẹp, cảnh

có màu sắc, âm thanh tiêu biểu cho cảnh đồng quê lúc về chiều, cảnh còn gợi cho ta thấy một cuộc sống

êm ả thanh bình

Tác giả là một vị vua có

(1258-1308) tên thật là Trần Khâm

-Tác phẩm:Bài thơ được sáng tác trong dịp vua Trần Nhân Tông về thăm quê

B Đọc-Hiểu văn bản: 1.Nội dung

a Bức tranh cảnh vật làng quê thôn dã.

-Không gian ,thời gian -Ánh sáng màu sắc ,âm thanh

-Sự sống yên bình của thiên nhiên và của con người hòa quyện

b con người nhà thơ:

cảnh tượng đó?

-Biện pháp nghệ thuật nào được sử

dụng trong bài?

Giáo viên nhận xét,kết hơp ghi bảng

-Từ việc phân tích trên cho biết ý nghĩa

toàn văn bản?

Hoạt động 3.Hướng dẫn tự học.2p

4 Củng cố :2p

-Nêu nội dung bài Côn Sơn ca?

-Nêu nội dung bài Thiên trường vãn

vọng?

5.Dặn dò 1p

-Học thuộc cả hai bài thơ cùng

với bản phiên âm, bản dịch

-Soạn bài: “ Sau phút chia li

+Đọc trước văn bản và trả lời câu hỏi

trong phần Đọc hiểu văn bản

địa vị tối cao nhưng tâm hồn vẫn gắn bó máu thịt với quê hương thôn dã của mình Một điều không dễ

gì có được

Thảo luận nhóm 2p Đại diện nhóm trình bày

-Học sinh nêu cảm nhận của bản thân

-Học sinh trình bày

-cái nhìn ‘’vãn vọng’’ của

vị vua-thi sĩ

-Tâm hồn gắn bó máu thịt với cuộc sống bình dị -Xúc cảm sâu sắc

2.Nghệ thuật.

-Kết hợp giữa điệp ngữ và tiểu đối tạo nhịp thơ êm ái ,hài hòa

-Sử dụng phương thức miêu tả đậm chất hội họa làm hiện lên hình ảnh thơ đầy thú vị

-Dùng cái hư làm nổi bậc cái thực-Khắc họa hình ảnh nên thơ,bình dị

3.Ý nghĩa văn bản

Bài thơ thể hiện tâm hồn thơ thắm thiết tình quê của

vị vua anh minh,tài đức Trần Nhân Tông

C.Hướng dẫn tự học

-Học thuộc lòng-đọc diễn cảm văn bản dịch thơ -Nhớ được 8 yếu tố Hán Việt trong bài

Tiết 22 TỪ HÁN VIỆT (Tiếp theo)

I.Mức độ cần đạt

-Có ý thức sử dụng từ Hán Việt đúng nghĩa và yêu cầu về sử dụng từ Hán

Việt

-Hiểu được tác dụng của từ Hán Việt,phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

II.Trọng tâm kiến thức:

1 Kiến thức:

-Tác dụng của từ Hán Việt trong văn bản

-Tác hại của việc lạm dụng từ Hán Việt

2 Kĩ năng:

-Sử dụng từ Hán Việt đúng nghĩa,phù hợp với ngữ cảnh

-Mở rộng vốn từ Hán Việt

III.Hướng dẫn thực hiện

Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung chính

1 Ổn định lớp: Nắm sĩ số HS,vệ

sinh lớp 1p

2 Kiểm tra bài cũ 5p

-Thế nào là đơn vị cấu tạo từ Hán Việt?

-Thế nào là từ ghép Hán Việt?Cho ví dụ?

3.Bài mới :

Giới thiệu bài:1p.liên hệ với tiết trước gợi

dẫn học sinh tìm hiểu bài này

Hoạt động 1.Tìm hiểu chung.20p

Hướng dẫn học sinh tìm hiểu việc sử dụng

từ Hán Việt

Gọi học sinh đọc mục 1 a,b SSGK/81

-Tại sao các câu dưới đây dùng các từ Hán

Việt in đậm mà không dùng các từ thuần

việt có nghĩa tương tự(Ghi trong ngoặc đơn

)?

Giáo viên nhận xét:Trong các từ in

đậm(Hán việt) nếu ta thay bằng các từ

thuần việt thì nó không tạo được sắc thái

trang trọng,thể hiện thái độ tôn kính

-Các từ Hán Việt in đậm tạo sắc thái gì cho

-Học sinh trả bài

-Học sinh đọc

-Học sinh trình bày

-Học sinh đọc mục 1b

A.Tìm hiểu chung I.Sử dụng từ Hán Việt 1.Sử dụng từ Hán việt

để tạo sắc thái biểu cảm.

Tác dụng của từ Hán Việt:

-Tạo màu sắc thái trang trọng,thể hiện thái độ tôn kính

-Tạo sắc thái tao nhã,tránh gây cảm giác thô tục ghê sợ

-Tạo sắc thái cổ xưa

đoạn văn?

Gọi học sinh giải thích các từ:

Kinh đô: nơi đóng đô của một triều đại

Yết kiến :đến thăm

Trẩm:vua xưng với thần dân

Bệ hạ:thần dân ,quần thần gọi vua

Thần :quan xưng với vua

Giáo viên giảng:Đây chính là những từ ngữ

cổ chỉ dùng trong xã hội phong kiến xưa

-Người ta dùng từ Hán việt để làm gì ?

Gọi học sinh đọc mục 2 SGK/82

-Theo em trong mỗi cặp câu sau đây câu

nào có cách diễn đạt hay hơn ?Vì sao?

Giáo viên nhận xét, chốt ý ghi bảng

+ Kì thi này con đạt loại giỏi Con đề nghị

mẹ thưởng cho con một phần thưởng xứng

đáng

 Kì thi này con đạt loại giỏi, mẹ thưởng

cho con một phần thưởng xứng đáng nhé

+ Ngoài sân, nhi đồng đang vui đùa

 Ngoài sân trẻ em đang vui đùa

Giáo viên giảng:Câu 2 hay hơn vì câu thứ

nhất việc sử dụng từ Hán Việt đã làm cho

lời văn tiếng nói thiếu tự nhiên, không phù

hợp với hoàn cảnh giao tiếp vì không cần

thiết thì ta nên dùng từ thuần việt không

nên lạm dụng từ Hán Việt khi không cần

thiết

-Trong nói và viết khi gặp một từ thuần việt

,từ Hán việt đồng nghĩa thì ta sẻ giải quyết

như thế nào ?

-Ta có nên lạm dụng từ Hán việt không?

Hoạt động 2.Hướng dẫn học sinh luyện

tập.11p

Gọi học sinh đọc bài tập 1 và hướng dẫn

học sinh làm

Tạo sắc thái cổ phù hợp bầu không khí xưa

-Học sinh trình bày

-Học sinh khái quát

-Học sinh đọc

-Học sinh thảo luận nhóm 2 phút trình bày

-Nhóm đại diện trình bày

Khi cần tạo sắc thái biểu cảm thì dùng từ Hán việt nhưng không được lạm dụng

-Học sinh đọc và tìm hiểu trả lời

-Học sinh trả lời

2.Không nên lạm dụng

từ Hán việt.

cách sử dụng từ Hán Việt:

-Phải phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp

-Không nên lạm dụng từ Hán Việt khi nói ,viết

B.Luyện tập.

1.Điền từ thích hợp -Mẹ,thân mẫu

-Phu nhân ,vợ

-Sắp chết ,lâm chung -Giáo huấn ,dạy bảo 2.Vì từ Hán việt được cấu tạo từ yếu tố Hán việt,tiếng cấu tạo nên từ

-Tại sao người Việt Nam thích dùng từ Hán

việt để đặc tên người, tên địa lí ?

-Tìm trong đoạn văn những từ mang sắc

thái cổ xưa?

Hoạt động 3.Hướng dẫn học sinh tự

học.3p

4.Củng cố 3p

-Ta có nên lạm dụng từ Hán việt không?

-Từ Hán việt sử dụng nhắm mục đích gì ?

5.Dặn dò :1p

-Học bài ,xem nội dung bài học

-Làm bài tập 4

-Chuẩn bị bài ‘’Quan hệ từ’’

+Xem trước nội dung bài

+Xem ví dụ SGK

-Học sinh đọc đoạn văn

và trả lời

-Học sinh trình bày

từ Hán Việt mang sắc thái trang trọng

Vídụ;Trườngsơn:Trường

là dài.Sơn là núi Ngọn núi dài

3 Những từ ngữ tạo sắc thái cổ xưa: giảng hòa, cầu thân, hòa hiếu, nhan sắc tuyệt trần

C.Hướng dẫn học sinh

tự học.

-Tìm hiểu nghĩa của các yếu tố Hán Việt xuất hiện trong các văn bản -Tìm các từ Hán Việt về môi trường

Tiết 23 ĐẶC ĐIỂM CỦA VĂN BIỂU CẢM

I.Mức độ cần đạt.

-Nắm được các đặc điểm của bài văn biểu cảm

-Hiểu được đặc điểm của phương thức biểu cảm

-Biết cách vận dụng những kiến thức về văn biểu cảm vào –đọc hiểu văn bản

II.Trọng tâm kiến thức ,kĩ năng.

1 Kiến thức:

-Bố cục của bài văn biểu cảm

-Yêu cầu của việc biểu cảm

-Cách biểu cảm gián tiếp và cách biểu cảm trực tiếp

2 Kĩ năng:

Nhận biết các đặc điểm của bài văn biểu cảm

II.Hướng dẫn thực hiện.

1 Ổn định lớp :Nắm sĩ số lớp

,vệ sinh 1p

2 Kiểm tra bài cũ:5p

-Thế nào là đặc điểm của văn biểu

cảm?

3.Bài mới :

Giới thiệu bài:1p.để biểu đạt tình cảm

của mình,tình cảm trong bài văn biểu

cảm được thể hiện như thế nào?Văn

biểu cảm có đặc điểm gì ? –Tìm hiểu

bài hôm nay

Hoạt động 1.Tìm hiểu chung.21p

Gọi học sinh đọc văn bản ‘’Tấm

gương’’ và trả lời câu hỏi:

-Bài văn Tấm gương biểu đạt tình cảm

gì ?

-Để biểu đạt tình cảm đó, tác giả bài

văn đã làm như thế nào?

Giáo viên giảng.:Tác giả bài văn đã

mượn hình ảnh tấm gương làm điểm

tựa, vì tấm gương luôn luôn phản chiếu

-Học sinh trả bài

-Học sinh đọc văn bản

‘’Tấm gương’’và trả lời câu hỏi

Ngợi ca đức tính trung thực của con người, ghét thói xu nịnh, dối trá

Mượn hình ảnh Tấm gương làm điểm tựa

A.Tìm hiểu chung.

I.Tìm hiểu đặc điểm của văn biểu cảm.

trung thành mọi vật xung quanh Nói

với gương, ca ngợi gương là gián tiếp

ngợi ca người trung thực

-Bố cục bài văn gồm mấy phần ?Mở bài

thân bài có quan hệ với nhau như thế

nào ?

-Phần thân bài nêu lên những ý gì ?

Giáo viên giảng.:Nội dung bài văn là

biểu dương tính trung thực Hai Ví dụ

về một người đáng trọng và một người

đáng thương Nhưng nếu soi gương thì

gương cũng không vì tình cảm mà nói

sai sự thật

-Tình cảm và sự đánh giá của tác giả

trong bài có rõ ràng, chân thật

không?điều đó có ý nghĩa như thế nào

đối với giá trị của bài văn?

-Mỗi bài văn biểu cảm phải diễn đạt

như thế nào?

Giáo viên nhận xét,ghi bảng

-Đoạn văn biểu cảm tình cảm gì ?Tình

cảm ở đây biểu cảm trực tiếp hay gián

tiếp?Dựa vào đâu mà em nhận xét như

vậy?

Giáo viên nhận xét ,chốt ý

Giáo viên nhận xét :Thể hiện tình cảm

cô đơn,cầu mong sự giúp đỡ và cảm

thông

Tình cảm biểu hiện trực tiếp

Dựa vào dấu hiệu:Tiếng kêu ,lời than…

-Hãy cho biết để biểu đạt tình cảm

người viết làm như thế nào ?

-Tình cảm trong bài văn phải như thế

nào ?

Giáo viên nhận xét ghi bảng

Hoạt động 2.Hướng dẫn học sinh

luyện tập.10p

-Gọi học sinh đọc bài tập 1 và trả lời

-Học sinh đọc mục c và trả lời câu hỏi:

MB:Đoạn đầu KB:Đoạn cuối

các đức tính của Tấm gương

-Gọi học sinh đọc mục d

Rõ ràng chân thật không thể bác bỏ

-Học sinh trình bày

-Học sinh đọc đoạn văn 2

và trả lời câu hỏi

-Học sinh thảo luận nhóm 2 phút

-Học sinh trình bày kết quả của nhóm

-Học sinh trình bày

-Học sinh đọc

-Mỗi bài văn biểu cảm phải tập trung biểu đạt một tình cảm chủ yếu có thể biểu cảm trực tiếp và gián tiếp

-Để biểu đạt tình cảm ,người viết có thể:

+Chọn hình ảnh có ý nghĩa

ẩn dụ tượng trưng để biểu đạt tình cảm

+Thổ lộ trực tiếp những nỗi niềm ,cảm xúc trong lòng -Tình cảm thể hiện phải trong sáng ,chân thực

B.Luyện tập.

a

-Khêu gợi nỗi buồn phải xa