Giáo án Ngữ văn lớp 7 tiết 29: Qua đèo ngang (bà Huyện Thanh Quan)

=> Chỉ bằng vài nét chấm phá, nữ thi sĩ giống như một họa sĩ tài ba đã vẽ lên bức tranh Đèo Ngang có hình khối, có đường nét, có màu sắc và vô cùng chân thực, sống động, giúp ta hình dun[r]

Tuần : 8

Ngày soạn: 05/10/2013 Ngày dạy: 11/10/2013

Tiết : 29

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp học sinh:

- Hình dung được cảnh tượng Đèo Ngang và tâm trạng của Bà Huyện Thanh Quan lúc qua đèo Nỗi buồn, cô đơn, nhớ nước, thương nhà Bước đầu hiểu được về thể thơ thất ngôn bát cú đường luật

- Đọc và phân tích theo bố cục bài thơ Thất ngôn tứ tuyệt.

B CHUẨN BỊ:

 HS trả lời các câu hỏi trong sgk

 Gv chuẩn bị các tư liệu có liên quan Phóng to hình ảnh èo Ngang trong sgk,tr.103

C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

Câu hỏi: đọc thuộc bài thơ: Bài ca Côn Sơn Nét NT nổi bật của bài thơ là gì? Tác giả muốn gửi gắm tình cảm gì trong bài thơ đó?

3 Bài mới: Giới thiệu bài: Đèo Ngang thuộc dãy núi Hoành Sơn, phân cách địa giới hai tỉnh

Hà Tĩnh và Quảng Bình Là một địa danh nổi tiếng trên đất nước ta Đã có nhiều thi nhân làm thơ vịnh Đèo Ngang như : Cao Bá Quát có bài Đăng Hoành Sơn, Nguyễn Khuyến có bài Qua Hoành Sơn … nhưng tiêu biểu, đựơc nhiều người biết và yêu thích nhất vẫn là bài qua Đèo Ngang của bà Huyện Thanh Quan Hôm nay cô trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cái hay của bài thơ này nhé

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

HĐ 1:

Dựa vào chú thích em hãy nêu một vài nét nổi bật về tác giả?

- Là một trong 3 nữ s nổi tiếng của thơ ca trung đại Việt Nam

(Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm và Bà) Bà

Quan sáng tác khơng

1

2 Qua chùa 23 4)

3

4

5

7

- Chồng bà là quan tri huyện của huyện Thanh Quan, Tỉnh Thái

Bình, nên mọi người gọi bà là Bà Huyện Thanh Quan

I TÁC GIẢ TÁC PHẨM:

1 Tác giả: (1805-1848)

- Tên thật là Nguyễn Thị Hinh quê

ở Hà Nội sống vào khoảng cuối thế

kỉ 18, đầu thế kỉ 19

- Là một trong 3 nữ sỉ nổi tiếng của thơ ca trung đại Việt Nam mang đậm phong cách hoài cổ, để lại 5-7 bài thơ

Qua Đèo Ngang.

(Bà Huyện Thanh Quan)

- Bà !3 G / 43 (chồng bà cũng qua đời ở tuổi 43) HI bà =%J

=K bên & + Tây,

cịn -! tích

Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?

Minh HP, bà Cung Trung Giáo (T (Nữ quan dạy nghi lễ) =$ UP nghi 'V cho

các cơng chúa và cung phi Trên

- Cĩ

Bà HTQ

nhịp, =%J! chút + man mác =$ J =%J ! tâm a \ nhà

Gv đọc một lần cho hs đọc lại gv nhận xét

Gv cho hs tự tìm hiểu từ khó sgk

1

Bình và Hà

Em hãy xác định bố cục của bài thơ?

-

- Phần 2 4 câu f, Tâm 2P \   khi UX chân P [#

Ngang

Bài thơ được viết theo thể loại nào? Em biết gì về thể thơ này?

Gv giới thiệu về thể thơ về nhịp, vần, luật bằng trắc, đối

M

Bài

.( (2 câu 5, 6); e (2 câu fF (Tuy nhiên tùy từng nội dung

cĩ thể chia bài thơ theo bố cục như đã chọn ở trên).

Bước tới đèo Ngang bĩng xế tà

Cỏ cây chen lá, đá chen hoa

Lom khom dưới núi, tiều vài chú

Lác đác bên sơng, chợ mấy nhà

Nhớ nước đau lịng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia

Dừng chân đứng lại, trời non nước

Một mảnh tình riêng, ta với ta

HĐ 2:

Cảnh Đèo Ngang được gợi tả bằng những chi tiết nào: Không

gian, thời gian, con người, cảnh vật?

- Cảnh đèo Ngang được miêu tả vào lúc xế tà với cỏ, cây, hoa,

lá, đá, chen nhau mọc

- Trời, non, nước, thì bao la rộng lớn

- Sự sống của con người thì ít ỏi, thưa thớt

- Có chút âm thanh vang vọng thì lại là tiếng chim khoắc khoải,

buồn thương

Em hình dung như thế nào về cảnh đèo Ngang? Khung cảnh ấy

dễ gợi tâm trạng gì trong lòng người?

- Nét tả thực gợi sự rậm rạp, um tùm rộng lớn nhưng hoang sơ,

2 Tác phẩm:

a Xuất xứ:

- Được sáng tác trên =%& = vào

P Đèo Ngang bà =O  nên thi

b Đọc – hiểu chú thích:

- H%7 U] =_,

- L% ý chú thích 1: Đèo Ngang

c Bố cục - Thể loại:

 B ố cục: 2 phần

 Th ể loại:

- Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú đường luật Gieo vần 1,

2, 4, 6, 8, độc vần, vần chân, vần bằng

II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:

1 Bức tranh Đèo Ngang:

cô tịch, vắng lặng, trống trải, tiêu điều ở Đèo Ngang.

- Cảnh ấy dễ gợi trong lòng người tâm trạng buồn man mác

Những biện pháp nghệ thuật nào được tác giả sử dụng để tả

cảnh Đèo Ngang?

Tả thực; điệp từ “chen”

- Từ láy gợi hình: lom khom, lác đác: gợi tả hình dáng vất vả,

nhỏ nhoi, thưa thớt của người và vật

- Dùng lượng từ vài, mấy chỉ sự ít ỏi

- Đảo trật tự cú pháp: nhấn mạnh sự sống và hoạt động của con

người ở đèo Ngang

- Phép đối tương hỗ:

Lom khom dưới núi, tiều vài chú

Lác đác bên sơng, chợ mấy nhà

Tác dụng của những biện pháp nghệ thuật trên?

Dù là những câu thơ tả cảnh nhưng cũng đã hé mở phần nào

trạng thái tâm hồn của nhà thơ, vậy biện pháp NT gì được nữ sĩ

sử dụng ở đây?

- Nữ thi sĩ đã sử dụng một thủ pháp nghệ thuật rất quen thuộc

trong thơ cổ đó là biện pháp : Tả cảnh ngụ tình

=> Chỉ bằng vài nét chấm phá, nữ thi sĩ giống như một họa sĩ tài

ba đã vẽ lên bức tranh Đèo Ngang có hình khối, có đường nét,

có màu sắc và vô cùng chân thực, sống động, giúp ta hình dung

về cảnh Đèo Ngang rộng lớn nhưng hoang sơ, heo hút, quạnh

quẽ, xa lạ, gợi nỗi buồn trong lòng người lữ thứ xa quê

Nhà thơ bộc lộ tâm sự gì qua 2 câu thơ này?

“Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mỏi miệng cái gia gia”

BPNT gì được sử dụng ở đây? Tác dụng của BPNT đó?

- Âm thanh của tiếng chim quốc và tiếng chim đa đa -> Một nét

động trong bức tranh đèo Ngang

-> Nghệ thuật ẩn dh, dùng điển tích, chAi ch: mượn tiếng chim

để bày tỏ lòng người

- Làm nổi bật hai trạng thái cảm xúc c\a ng%&i con xa x::

- Diễn tả tâm trạng nhớ quê nhà, nhớ nước

- Tạo nhạc điệu cân đối cho lời thơ

Em hãy chỉ ra các biểu hiện đối ý, đối thanh và nêu tác dụng

của phép đối trong 2 câu thơ này?

-> Đối ý qua tâm trạng: nhớ – thương; nước – nhà; đau lòng –

mỏi miệng -> khắc họa đậm nét tâm trạng nhớ, thương.

-> Đối thanh qua lối chơi chữ đồng âm khác nghĩa tài tình:

- cuốc cuốc = quốc = nước;

- gia gia = nhà;

- quốc gia = nước nhà

Em có nhận xét gì về cách bày tỏ tâm trạng của nhà thơ trong 2

câu này so với cách biểu hiện trong khổ thơ trước đó?

- Khổ trước -> tình cảm, tâm trạng bộc lộ gián tiếp (mượn cảnh

để ngụ tình)

=> Tô đậm khung cảnh Đèo Ngang Ở đây xuất hiện bóng dáng, hoạt động của con người nhưng ít ỏi, âm thầm, lặng lẽ, thưa thớt, càng làm cho cảnh vật tăng thêm phần heo hút, quạnh vắng

- Làm nổi bật hai trạng thái cảm xúc c\a ng%&i con xa x::

- Diễn tả tâm trạng nhớ quê nhà, nhớ nước

Bà nhớ nhà, nhớ quê hương Một nỗi buồn trĩu nặng, khó nguôi ngoai

- 2 caõu luaọn -> nửừ sú boọc baùch tỡnh caỷm trửùc tieỏp qua nhửừng tửứ

giaứu saộc thaựi bieồu caỷm: “nhụự, thửụng vaứ ủau”.

Em hỡnh dung ủửụùc gỡ veà caỷnh ẹeứo Ngang qua caõu thụ “Dửứng

chaõn ủửựng laùi trụứi, non, nửụực?

- Caỷnh ẹeứo Ngang hieọn leõn vụựi: trụứi, non, nửụực -> gụùi moọt

khoõng gian meõnh moõng, bao la, baựt ngaựt mà xa laù

Trong boỏi caỷnh khoõng gian ủoự, con ngửụứi seừ caỷm thaỏy mỡnh

nhử theỏ naứo?

- Con ngửụứi seừ caỷm thaỏy coõ ủụn, leỷ loi, rụùn ngụùp

Bieọn phaựp NT naứo ủửụùc taực giaỷ sửỷ duùng ụỷ ủaõy? Taực duùng cuỷa

noự?

- BPNT tửụng phaỷn: khoõng gian roọng lụựn >< con ngửụứi nhoỷ beự

-> Gụùi sửù coõ ủụn, leỷ loi

Vaọy em hieồu theỏ naứo laứ “tỡnh rieõng ta vụựi ta”?

Tỡnh rieõng: Taõm sửù saõu kớn, chổ moọt mỡnh mỡnh bieỏt, mỡnh hay

- Ta vụựi ta: Mỡnh ủoỏi dieọn vụựi chớnh mỡnh

- Taõm sửù saõu kớn khoõng theồ chia seỷ cuứng ai, keỏt tuù laùi trong loứng

thaứnh maỷnh tỡnh rieõng “ta vụựi ta”

Em coự nhaọn xeựt gỡ veà gioùng ủieọu ụỷ 2 caõu thụ cuoỏi vaứ caựch sửỷ

duùng ủaùi tửứ “ta” cuỷa nhaứ thụ?

- Gioùng thụ vụựi aõm hửụỷng, nhũp ủieọu nhử moọt tieỏng thụỷ daứi,

ngaọm nguứi, nuoỏi tieỏc

“Ta vụựi ta”: ủieọp tửứ “ta” ủửụùc sửỷ duùng ụỷ ngoõi thửự nhaỏt soỏ ớt 2

tửứ maứ laùi chổ moọt con ngửụứi -> cực tả nỗi buồn thầm lặng cô đơn

đến tột cùng của ngửụứi lữ thứ

Qua phaõn tớch, em hieồu ủửụùc gỡ veà con ngửụứi cuỷa Baứ Huyeọn

Thanh Quan?

Toồng keỏt laùi nhửừng neựt ngheọ thuaọt ủaởc saộc cuỷa baứi thụ? Giỏ trị

nghệ thuật của những BPNT đú?

-

- Sỏng

ủoỏi xửựng, ủaỷo traọt tửù cuự phaựp, chụi chửừ, tửụng phaỷn, gioùng thụ,

- S

- Theồ thụ ẹửụứng Luaọt sang troùng

Em haừy nờu giỏ trị noọi dung cuỷa baứi thụ?

ẹieọp tửứ “ta” ủửụùc sửỷ duùng ụỷ ngoõi thửự nhaỏt soỏ ớt 2 tửứ maứ laùi chổ moọt con ngửụứi -> cực tả nỗi buồn thầm lặng cô đơn đến tột cùng của ngửụứi lữ thứ

- Baứ laứ ngửụứi phuù nửừ coự taõm hoàn nhaùy caỷm, taứi saộc veùn toaứn laùi giaứu tỡnh caỷm, traứn ủaày taõm huyeỏt vụựi ủaỏt

nửụực, vụựi gia ủỡnh

III Tổng kết:

1 Nghệ thuật:

=> Taùo cho baứi thụ neựt ủoọc ủaựo, sửực soỏng vúnh cửỷu vụựi thụứi gian vaứ trong loứng nhieàu theỏ heọ ngửụứi yeõu thụ

2 Nội dung:

-

Qua ẹeứo Ngang laứ moọt baứi thụ xuaỏt saộc, theồ hieọn taứi naờng vaứ taỏm loứng yeõu meỏn non soõng, ủaỏt nửụực cuỷa nửừ sú

- Khung cảnh đèo Ngang trong buổi chiều tà hùng vĩ nhưng hoang sơ, buồn, tiêu điều, xơ xác

Nỗi buồn cô đơn Sâu thẳm mang nặng nỗi sầu nhân thế mà không thể chia sẻ cùng ai của nhà thơ

3 Củng cố: - Nhắc lại toàn bộ nội dung bài.

- Nắm được biện pháp nghệ thuật

4 Dặn dò: - Học thuộc lòng bài thơ; Soạn bài : “ Bạn Đến Chơi Nhà”

3

4

5

7

- Chồng bà quan tri huyện huyện Thanh Quan, Tỉnh Thái

Bình, nên người gọi bà Bà Huyện Thanh Quan

I TÁC GIẢ TÁC PHẨM:

... Việt Nam mang đậm phong cách hoài cổ, để lại 5 -7 thơ

Qua Đèo Ngang.

(Bà Huyện Thanh Quan)< /b>