Nội dung thực hiện: Giáo viên nêu rõ yêu cầu để học sinh sưu tầm ca dao - dân ca, tục ngữ -Sưu tầm ca dao - dân ca, tục lưu hành ở địa phưong, đặc biệt là các câu nói về địa phương mình.[r]
Trang 1Giáo Án Ngô Tuấn Định
THIẾT KẾ BÀI GIẢNG NGỮ VĂN 7
Ngày soạn:
Ngày dạy:
( phần Văn và Tập làm văn ).
A Mục tiêu cần đạt:
1 Về kiến thức:
Tiếp tục chương trình Ngữ văn địa phương ở lớp 6, giúp học sinh hiểu biết sâu rộng hơn về địa
phương mình về các mặt: Đời sông vật chất và văn hoá tinh thần, truyền thống và hiện nay
- Liên hệ chặt chẽ những kiến thức đã học được với những hiểu biết về quê hương và văn học,
văn hoá quê hương Khai thác bổ sung và phát huy vốn hiểu biết về văn học địa phương, làm phong
phú và sáng tỏ thêm cho chương trình chính khoá
-Củng cố kiến thức tục ngữ, ca dao - dân ca
2.Về tư tưởng tình cảm.
-Từ những hiểu biết về văn học, văn hoá dân gian, giáo viên giúp học sinh hoà nhập với môi
trường mà mình đang sống, có ý thức tìm hiểu, góp phần giữ gìn bảo vệ giá trị văn hoá ( tinh thần, vật
chất ) của quê hương Từ đó giáo dục lòng tự hào về quê hương xứ sở của mình
3 Về kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng so sánh, đối chiếu giữa văn học, văn hoá dân gian địa phương với nội dung
chương trình chính khoá
- Giúp học sinh biết cách sưu tầm ca dao - dân ca, tục ngữ theo chủ đề và bước đầu biết chọn lọc,
sắp xếp, tìm hiểu ý nghĩa của chúng
B Đồ dùng dạy học:
- Bản đồ huyện Lương Sơn - Bản đồ tỉnh Hoà Bình
- Tranh ảnh về địa phương
- Phiếu sưu tầm, phiếu học tập
- Tuyển tập văn học dân gian ( phần tục ngữ - ca dao ), hợp tuyển byebvăn học Mường
C Hoạt động dạy học:
1.Tổ chức:
2.Kiểm tra:
Đọc thuộc lòng những câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất (đã học ở tiết 73 ) chọn và
phân tích một câu tục ngữ trong một số đó
3 Bài mới:
Giáo viên giới thiệu bài:
Văn học dân gian là giá trị tinh thần của nhân dân, là sản phẩm của trái tim và khối óc của nhân
dân, ra đời trong đấu tranh xã hội và thiên nhiên, là những giá trị văn hoá tinh thần bất tử Tìm hiểu
để chiếm lĩnh, khám phá kho tàng văn học dân gian từ đó phát hiện những giá trị mới, tìm kiếm
những nguồn năng lượng tinh thần mới, nhũng cơ sở triết lí mới cho sự phát triển luôn là nhu cầu
chính đáng của mỗi chúng ta
Trong chương trình Ngữ văn địa phương, tiết học hôm nay sẽ giúp các em biết cách sưu tầm tục
ngữ, ca dao - dân ca tại địa phương Qua tìm hiểu vẻ đẹp của "Những viên ngọc quí " ấy các em sẽ
thêm hiểu biết, thêm yêu quí và gắn bó với quê hương
Trang 2Hoạt động của GV - HS Nội dung cần đạt
* Hoạt động 1:
Giáo viên nêu rõ yêu cầu để học sinh sưu tầm ca dao - dân ca, tục ngữ
lưu hành ở địa phưong, đặc biệt là các câu nói về địa phương mình
* Hoạt động 2:
Xác định đối tượng sưu tầm
Em hãy kể những thể loại văn học dân gian mà em biết? Thể loại
nào em đã được học trong chương trình Ngữ văn 6+7?
-Học sinh trình bày ý kiến của mình: Các thể loại văn học dân gian:
+ Truyền thuyết
+ Truyện cổ tích
+ Truyện ngụ ngôn
+ Truyện cười
+ Ca dao - dân ca
+ Tục ngữ
+ Sân khấu dân gian
Là những thể loại em đã học (học sinh có thể kể thêm: Sử thi, câu đố,
vè)
-Học sinh trả lời độc lập
+ Ca dao - dân ca là những khái niệm tương đương, chỉ các thể loại
trữ tình dân gian, kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của
con người
Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và nhạc Ca dao là lời thơ của
dân ca Ca dao còn gồm cả những bài thơ dân gian mang phong cách
nghệ thuật chung với lời thơ dân ca
-Em đã được học các nội dung nào của ca dao - dân ca ? Cho ví dụ
+ Em đã được học: những câu hát về tình cảm gia đình - Những câu
hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người - Những câu hát than
thân - Những câu hát châm biếm
- Tục ngữ là gì?
- Học sinh lấy ví dụ
- Học sinh trả lời độc lập
+ Tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu,
hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt ( Tự
nhiên, lao động sản xuất, xã hội được nhân dân vận dụng vào đời
sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày
-Em hãy lấy một vài ví dụ về tục ngữ ?
I Nội dung thực hiện:
-Sưu tầm ca dao - dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa phưong, đặc biệt là các câu nói về địa phương mình
-Thời gian thực hiện: 2 tháng ( 1/2/2004 đến 1/4/2004 ) +Sưu tầm cá nhân: 1 tháng +Tổng kết: tiết 133, 134 ( tuần 34 )
- Số lượng: ít nhất hai mươi câu
II Phương pháp thực hiện:
1 Đối tượng sưu tầm
Trang 3- Học sinh phát biểu ý kiến:
+Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
+Tục ngữ về con người và xã hội
-Đối tượng sưu tầm ở đây là ca dao dân ca và tục ngữ Đơn vị sưu
tầm là " Câu '' Vậy em hiểu thế nào là " Câu ca dao"
- Học sinh làm việc theo nhóm
Mỗi nhóm cử đại diện phát biểu ý kiến
-Giáo viên lắng nghe, củng cố, kết luận: Ca dao - dân ca có những đặc
điểm nghệ thuật truyền thống, bền vững Bên cạnh những đặc điểm
giống thơ chữ tình, ca dao - dân ca có những đặc thù riêng về hình
thức thơ, về kết cấu Ca dao - dân ca thường rất ngắn, một bài ca dao
có thể chỉ gồm hai dòng thơ lục bát ( hay lục bát biến thể ) Như vậy
một bài
( hay một câu ) ca dao có ít nhất là hai dòng thơ lục bát Các em xem
lại kiến thức về thơ lục bát ở tiết 59, 60 " làm thơ lục bát "
-Văn học dân gian nói chung có tính dị bản Em hiểu thế nào là tính dị
bản ? Em hãy lấy ví dụ về tính dị bản của ca dao dân ca ?
- Học sinh làm việc theo nhóm
- Mỗi nhóm cử đại diện phát biểu ý kiến
+Văn học dân gian có phương thức truyền bá, lưu giữ chủ yếu là
truyền miệng, mỗi người tiếp nhận sửa đổi thêm thắt để hoàn chỉnh
nên thường đó là công trình sáng tạo mang tính tập thể Tính dị bản là
sự xuất hiện những văn bản được thêm thắt, thay đổi ít nhiều
Ví dụ: Sự thay đổi về địa danh.
- Đường vô xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
Ai về xứ Nghệ thì vô
- Đường vô xứ Huế quanh quanh Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
Ai vô xứ Huế thì vô
-Giáo viên củng cố, nâng cao
- Lòng tự hào về quê hương cũng là tình cảm truyền thống mà ca dao
- dân ca về lòng tự hào đó cũng đi đến những khuôn dạng truyền
thống Tình cảm chung, phong cách thể hiện chung, chỉ khác về tên
gọi các miền khác, vùng quê mà thôi
Như vậy, " câu " là đơn vị sưu tầm, các dị bản đều được phép tính là
một câu
-Em hãy xác định thế nào là " ca dao - dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa
phương " và " nói về địa phương "
-Học sinh thảo luận trong nhóm
Cử đại diện phát biểu ý kiến
+Ca dao - dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa phương là những câu ca dao
- dân ca, tục ngữ được lưu truyền, sử dụng rộng rãi tại địa phương
+Ca dao dân ca, tục ngữ "Nói về địa phương '' là những câu ca dao
-dân ca, tục ngữ nói về địa danh, tên người, các sản vật, các phong tục
tập quán của địa phương
-Giáo viên củng cố, lấy một số ví dụ để phân tích, giúp học sinh hiểu
rõ hơn về phạm vi đối tượng sưu tầm
Giáo viên khuyến khích học sinh sưu tầm những câu ca dao - dân ca,
*Ca dao - dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa phương
*Ca dao - dân ca, tục ngữ nói
về địa phương
Ví dụ:
- Nhất Bi, Nhì Vang, Tam
Trang 4tục ngữ nói về địa phương.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện bài tập sau: ( giáo viên phát
phiếu học tập )
Nhận xét bài làm của học sinh
-Học sinh làm việc theo nhóm ( Đáp án đúng gồm ):
2
3
4
5
Thàng, Tứ Động
- Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui, ngày lui, tháng tiến
Nhóm( tổ ): PHIẾU HỌC TẬP
Lớp:
Bạn A sưu tầm tại Lương Sơn - Hoà Bình một số ca dao - dân ca và tục ngữ Bạn còn đang phân vân trong việc phân loại những câu nói về địa phương Em hãy giúp bạn bằng cách đánh dấu x vào ô trống cạnh những câu ca dao - dân ca, tục ngữ nói về địa phương
1 Ru hơi, ru hỡi, ru hời
Công cha như núi ngất trời Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển Đông Núi cao biển rộng mênh mông
Cù lao chín chữ ghi lòng, con ơi
2 Thương thương, thương nồng!
Thương công ở đầu dây cúc áo
Thương đức nhờ đạo
Mấy lúc cho quên!
Dây lềng lềng leo lên ngọn lại rũ xuống
Ước chi ta cầu cơm cho có
Ta cầu lúa cho lúa đơm bông
Một gốc bông được chín mươi giỏ
3 Nhất gỗ pi, nhì gỗ páng
4 Ruộng được bừa như dưa đựơc nén
5 Anh em nơi xa không bằng ba nhà búng rộc
*Hoạt động 3:
Tìm nguồn sưu tầm
-Để việc sưu tầm đạt kết quả tốt, theo em ta có thể tìm những
nguồn sưu tầm nào?
-Học sinh suy nghĩ, phát biểu ý kiến
+Hỏi ông, bà, cha mẹ
+Đọc sách, báo
*Giáo viên bổ sung: các em có thể tìm nguòn sưu tầm bằn cách tìm
trong sách, báo được lưu trữ tại Thư viện Huyện, các điểm Bưu
điện - Văn hoá xã ( Báo Hoà Bình, các bộ tuyển tập văn học dân
gian
*Hoạt động 4:
Cách sưu tầm và giáo viên hướng dẫn học sinh cách sưu tầm
2.Tìm nguồn sưu tầm -Hỏi ông bà, cha mẹ, người già
cả, người địa phương
- Tìm trong sách báo địa phương
- Tìm trong các bộ sưu tầm lớn
về tục ngữ, ca dao, dân ca những câu nói về địa phương mình
3.Cách sưu tầm:
- Chép vào sổ tay văn học
Trang 5- Giáo viên hướng dẫn học sinh thục hiện bài tập sau:
( Phát phiếu học tập)
-Nhận xét bài làm của học sinh
- Học sinh làm việc theo nhóm
-Trình bày
-Nhận xét: Thứ tự sắp xếp
* Tục ngữ: ( 5 ) ;( 4) ; (2) ; (3); (1)
*Ca dao: (2);(3);(1)
( hoặc vào vở) những câu tục ngữ, ca dao, dân ca sưu tầm được
- Phân loại:
+Ca dao - dân ca +Tục ngữ
- Các câu cùng loại sắp xếp theo thứ tự A, B, C của chữ cái đầu câu
Nhóm (tổ): PHIẾU HỌC TẬP
Lớp:
Cho các câu ca dao -dân ca, tục ngữ sau đây, em hãy sắp xếp theo thứ tự A,B,C * Tục ngữ:1.Xanh nhà hơn già đồng 2.Con trâu là đầu cơ nghiệp 3.Em thuận anh hoà là nhà có phúc 4.Bà con vì tổ vì tiên không phải vì tiền vì gạo 5.Ăn trông nồi ngồi trông hướng *Ca dao: 1.Núi cao chi lắm, núi ơi! Núi che mặt trời không thấy người thương 2.Ai qua núi Tản, sông Đà Ghé qua Tu Vũ mặn mà tình thương 3.Đường vô sứ Huế quanh quanh Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ Ai vô sứ Huế thì vô
Hoạt động 5: Giáo viên phát phiếu sưu tầm và hướng dẫn học sinh thực hiện ở nhà -Học sinh quan sát, ghi nhớ cách thể hiện PHIẾU SƯU TẦM CA DAO - DÂN CA - TỤC NGỮ Số:
1.Họ và tên: Dân tộc:
2.Lớp: Tổ ( nhóm) 3.Địa chỉ gia đình:
4.Bắt đầu sưu tầm từ ngày: tháng năm
Hoàn thành ngày tháng năm
5 Phạm vi sưu tầm: - Xóm (tiểu khu ):
- Xã (thị trấn ):
- Huyện :
6.Nguồn sưu tầm ( Đánh dấu vào ô trống )
Học hỏi người địa phương
Trang 6Đọc sách báo địa phương ( Ghi tên sách, báo )
Đọc các tài liệu khác ( Ghi tên tài liệu: )
7 Kết quả sưu tầm ( sắp xếp theo thứ tự A, B, C) Tục ngữ Tục ngữ lưu hành ở địaphương 1
2
Tục ngữ nói về địa phương 1
2
Ca dao Ca dao - dân ca lưu hành ở địa phương 1
2
Ca dao - dân ca nói về địa phương 1
2
- Giáo viên cho học sinh quan sát bản đồ huyện Lương Sơn -
tỉnh Hoà Bình Giới thiệu vài nét về địa lý, văn hoá xã hội địa
phương ( liên hệ với kiến thức lịc sử địa phương các em đã
học trong môn lịch sử )
- Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh chụp giới thiệu
về con người, phong tục tập quán, cảnh sắc thiên nhiên Hoà
Bình
* Hoạt động 6 : Tổng kết và hướng dẫn học sinh.
- Giáo viên nhắc tầm quan trọng của việc sưu tầm, nhắc các em tích cực, chủ động hoàn thành đúng thời gian quy định
- Nhắc học sinh chuẩn bị bài " Tìm hiểu chung về Văn nghị luận "