Phát triển công nghiệp trên địa bàn thành phố tam kỳ, tỉnh quảng nam

luận văn, khóa luận, cao học, thạc sĩ, tiến sĩ, đề tài

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

Công trình ñược hoàn thành tại

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Trường Sơn

Phản biện 1: PGS.TS Bùi Quang Bình

Phản biện 2: PGS.TS Phạm Thanh Khiết

Luận văn ñược bảo vệ trước Hội ñồng chấm Luận văn tốt nghiệp thạc sĩ Kinh tế họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 18 tháng 12 năm 2011

* Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Công nghiệp là ngành kinh tế có vai trò quan trọng trong cơ cấu công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ của nền kinh tế quốc dân Công nghiệp thúc ñẩy lực lượng sản xuất phát triển, ñẩy nhanh quá trình xã hội hóa sản xuất, mở rộng thị trường, thúc ñẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và quá trình ñô thị hóa

Kể từ khi tái lập tỉnh năm 1997 ñến nay, thành phố Tam Kỳ trở thành trung tâm tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Nam, kinh tế thành phố có những chuyển biến tích cực, công nghiệp ñóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của thành phố nói chung và tỉnh nói riêng Việc thu hút các dự án mới trong ngành công nghiệp ñược triển khai có hiệu quả Sản xuất tiểu thủ công nghiệp và một số làng nghề truyền thống ñược phục hồi Cơ sở hạ tầng công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ñược cải thiện một bước ñáng kể Một số cụm công nghiệp, làng nghề tập trung ñược quy hoạch và xây dựng

Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu ñã ñạt ñược thì còn nhiều vấn ñề ñặt ra cho ngành công nghiệp thành phố, ñó là:

Thứ nhất, công nghiệp chưa tạo ñược tính ñột phá ñể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; chưa phát huy tối ña mọi nguồn lực trong các thành phần kinh tế ñể phát triển công nghiệp

Thứ hai, các cơ sở công nghiệp quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm chưa cao

Thứ ba, ñội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ khoa học - kỹ thuật, trình

ñộ người lao ñộng nhìn chung chưa ñáp ứng ñược yêu cầu cho sự

phát triển ngành công nghiệp

Thứ tư, công tác quy hoạch phát triển công nghiệp chưa gắn bó chặt chẽ với phát triển nông nghiệp và dịch vụ

Do vậy, vấn ñề cấp thiết hiện nay là cần phải tạo ra bước phát triển ñột phá về công nghiệp, ñưa thành phố Tam Kỳ trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của tỉnh, tạo nền tảng ñể ñến năm

2020 thành phố Tam Kỳ phấn ñấu trở thành ñô thị loại 2 mà văn kiện

ñại hội ñảng lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2010-2015 ñã ñề ra Vì vậy,

“Phát triển công nghiệp trên ñịa bàn thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam” ñược lựa chọn làm luận văn cao học là nhằm ñáp ứng yêu cầu

ñó

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài cung cấp thông tin cho nhà quản lý về tình hình phát triển

công nghiệp hiện nay về doanh nghiệp, về lao ñộng, tình hình sử dụng thiết bị khoa học công nghệ ở các doanh nghiệp công nghiệp , làm căn cứ hoạch ñịnh chiến lược và xây dựng các cơ chế, chính sách hỗ trợ, phát triển công nghiệp

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố thuộc về lĩnh vực công nghiệp như: người lao ñộng trong các doanh nghiệp công nghiệp, các doanh nghiệp công nghiệp trên ñịa bàn thành phố

- Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi không gian: thành phố Tam Kỳ

Phạm vi thời gian: từ năm 2005 ñến 2010

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng ñể tiếp cận nghiên cứu, từ góc ñộ lý luận kinh tế, thể chế nhà nước

- Sử dụng các phương pháp chuyên biệt: thống kê, phân tích tài liệu

Ngoài ra, thu thập thông tin liên quan từ hệ thống văn bản của Nhà nước, các bài viết ñược ñăng trong các tạp chí, trên internet

5 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỀ TÀI

- Là cơ sở khoa học và thực tiễn ñể doanh nghiệp công nghiệp xem xét, nghiên cứu có hướng phát triển cho phù hợp

- Cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý Nhà nước làm căn

cứ ñể ñịnh hướng phát triển, xây dựng chính sách hỗ trợ, thu hút, khuyến khích, kêu gọi ñầu tư trong công nghiệp trong tuơng lai, nhằm ñáp ứng yêu cầu ngày càng cao về chất lượng phát triển công nghiệp

6 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở ñầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm

ba chương như sau :

Chương 1: Những vấn ñề lý luận về phát triển công nghiệp Chương 2: Thực trạng phát triển công nghiệp thành phố Tam Kỳ giai ñoạn 2005-2010

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển công nghiệp thành phố Tam Kỳ ñến năm 2015

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN

CÔNG NGHIỆP

1.1 ĐẶC ĐIỂM, VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP

1.1.1 Đặc ñiểm của ngành công nghiệp

* Công nghiệp là một ngành kinh tế chủ lực thuộc lĩnh vực sản

xuất vật chất - một bộ phận cấu thành nền sản xuất vật chất của xã hội, là một hệ thống bao gồm nhiều ngành sản xuất chuyên môn hóa hợp thành từ những ñơn vị sản xuất kinh doanh thuộc nhiều loại hình

tổ chức sản xuất khác nhau Theo tính chất sản phẩm thì công nghiệp

ñược phân thành ba nhóm ngành: công nghiệp khai thác, công

nghiệp chế biến và công nghiệp ñiện, khí, nước

1.1.2 Vị trí, vai trò của ngành công nghiệp

1.1.2.1 Vị trí của công nghiệp trong nền kinh tế

Sự phát triển của ngành công nghiệp là một yếu tố có tính quyết

ñịnh ñể thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện ñại hóa toàn bộ

nền kinh tế quốc dân

1.1.2.2 Vai trò của công nghiệp với phát triển kinh tế

Trong quá trình phát triển kinh tế, công nghiệp là ngành có vai trò quan trọng ñóng góp vào việc tạo ra thu nhập cho ñất nước, tích lũy vốn cho phát triển, tạo nguồn thu từ xuất khẩu cũng như thu hút vốn ñầu tư nước ngoài Công nghiệp ñược ñánh giá là ngành chủ ñạo của nền kinh tế, vai trò này ñược thể hiện:

* Công nghiệp là ngành cung cấp tư liệu sản xuất cho toàn bộ nền kinh tế

* Công nghiệp thúc ñẩy phát triển sản xuất nông nghiệp

* Công nghiệp cung cấp hàng tiêu dùng cho ñời sống nhân dân

* Công nghiệp thu hút lao ñộng nông nghiệp, góp phần giải quyết việc làm cho xã hội

* Công nghiệp tạo ra hình mẫu ngày càng hoàn thiện về tổ chức sản xuất

1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP

1.2.1 Phát triển công nghiệp

* Hiện nay, có 04 mô hình mô hình tăng trưởng và phát triển công nghiệp: : Mô hình: ngành công nghiệp tập trung; Mô hình: phát triển cân ñối và không cân ñối; Mô hình: kết hợp phía trước và phía sau và mô hình: bốn con ñường phát triển công nghiệp

Để phát triển công nghiệp một quốc gia, một vùng lãnh thổ hay

một ñịa phương; tùy vào ñiều kiện các nguồn lực phát triển và tùy vào mỗi giai ñoạn phát triển, mỗi quốc gia, mỗi ñịa phương, vũng lãnh thổ lựa có thể lựa chọn con ñường phát triển công nghiệp phù hợp cho riêng mình với ñặc ñiểm và các nguồn lực hiện có Nói chung, phát triển công nghiệp phải làm gia tăng ñược quy mô sản xuất công nghiệp, gia tăng các năng lực sản xuất và nâng cao chất lượng sản xuất công nghiệp

- Về gia tăng quy mô sản xuất công nghiệp: phản ảnh gia tăng về

số lượng doanh nghiệp công nghiệp, sản lượng sản phẩm công nghiệp ñược sản xuất ra: về số lượng, chất lượng, mẫu mã sản phẩm…

- Gia tăng các năng lực sản xuất công nghiệp như: vốn, lao ñộng Vốn: phản ánh qua quy mô vốn ñầu tư trong công nghiệp ngày càng gia tăng; nâng cao khả năng huy ñộng nguồn vốn và hiệu quả

sử dụng nguồn vốn Phát triển công nghiệp phải tăng quy mô vốn,

nâng cao khả năng huy ñộng và hiệu quả sử dụng vốn trong công nghiệp

Về lao ñộng: nâng cao về số lượng, chất lượng nguồn lao ñộng, khả năng giải quyết việc làm cho người lao ñộng và nâng cao tỷ lệ lao ñộng có tay nghề cao thông qua các hình thức ñào tạo

- Nâng cao chất lượng sản xuất công nghiệp: thể hiện ở các khía cạnh về công nghệ, năng suất, lợi nhuận…

Để nâng cao chất lượng sản xuất công nghiệp, công nghiệp phải

ngày càng áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ vào sản xuất công nghiệp, làm cho sản xuất công nghiệp gia tăng về số lượng, chất lượng, nâng cao năng suất và lợi nhuận trong doanh nghiệp Theo nghĩa rộng, phát triển công nghiệp ở một ñịa phương, một vùng lãnh thổ hay một quốc gia nhằm mục tiêu:

- Biến ñịa phương, vùng ñịa lý ñó thành nơi tập trung nhiều doanh nghiệp công nghiệp, ñược sản xuất bằng các thiết bị dây chuyền công nghệ cao, hiện ñại, tạo ra năng suất cao và các sản phẩm có chất lượng công nghệ cao, sức cạnh tranh khu vực và quốc

tế

- Phát triển các dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp và chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao, toàn diện cả về tay nghề lẫn chuyên môn, kỷ luật, sức khỏe và tác phong công nghiệp, khả năng làm việc theo nhóm

- Phát triển và hiện ñại hóa, ñồng bộ hóa theo các nguyên tắc tối

ưu hóa cơ sở hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, trực tiếp và gián tiếp

phục vụ cho các hoạt ñộng sản xuất kinh doanh công nghiệp, ñời sống người lao ñộng và nhân dân trên ñịa bàn

- Phát triển các quan hệ và khả năng hợp tác, gắn kết kinh tế - kỹ thuật giữa các doanh nghiệp và cơ sở công nghiệp trên ñịa bàn với

nhau và với các doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp, phi công nghiệp khác ngoài trung tâm và trên thế giới trong chuỗi giá trị gia tăng toàn cầu

- Ngày càng gia tăng vai trò của ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao và sức cạnh tranh mạnh trên phạm vi vùng,

ñồng thời tạo khả năng liên kết và cung cấp các sản phẩm, công nghệ

hiện ñại cho các ñịa phương, các ngành khác có liên quan theo yêu cầu ngày càng cao cả về số lượng và chất lượng, cũng như các dịch

vụ hỗ trợ liên quan

1.2.2 Các chỉ tiêu ñánh giá trình ñộ phát triển công nghiệp

Để ñánh giá trình ñộ phát triển công nghiệp của một ñịa phương,

vùng lãnh thổ, thường sử dụng các chỉ tiêu sau:

- Chỉ tiêu ño lường quy mô của công nghiệp: Giá trị sản xuất công nghiệp (GOCN), giá trị gia tăng của ngành công nghiệp (VACN)…

Ngoài ra, quy mô công nghiệp còn phản ánh ở số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp, quy mô lao ñộng trong công nghiệp…

- Tốc ñộ tăng trưởng công nghiệp

Thông thường người ta hay sử dụng một chỉ tiêu tương ñối là tỷ

lệ giữa giá trị gia tăng công nghiệp (VACN) và giá trị sản xuất công nghiệp (GOCN) Tỷ lệ VA/GO càng cao thì mức ñộ phát triển của công nghiệp càng cao và ngược lại

- Tỷ trọng ñóng góp của ngành công nghiệp trong nền kinh tế quốc dân

- Cơ cấu công nghiệp

- Các chỉ tiêu phản ánh trình ñộ phát triển công nghiệp khác như: quy mô lao ñộng công nghiệp, chất lượng và số lượng nguồn lao

ñộng, khả năng huy ñộng và hiệu quả sử dụng vốn ñầu tư trong công

nghiệp, tình hình ñổi mới công nghệ và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong ngành công nghiệp…

Bên cạnh ñó, ñể ñánh giá trình ñộ phát triển công nghiệp của một

ñịa phương, ñơn vị, còn dựa vào chính sách phát triển công nghiệp,

môi trường phát triển công nghiệp của ñịa phương ñó Ngoài ra, tình hình phát triển sản phẩm công nghiệp chủ lực của ñịa phương ñó cũng là một trong những chỉ tiêu quan trọng ñể ñánh giá phát triển công nghiệp

1.2.3 Các hình thức tổ chức sản xuất công nghiệp trên vùng lãnh thổ

Các hình thức cơ bản, có xu hướng phát triển rộng rãi trên thế giới và ở nước ta là: khu công nghiệp tập trung, khu công nghiệp kỹ thuật cao, khu chế xuất, cụm công nghiệp nhỏ và khu kinh tế mở

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP

Có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng ñến sự phát triển công nghiệp, theo tác giả những nhân tố chủ yếu tác ñộng ñến sự phát triển công nghiệp của một quốc gia hay một vùng lãnh thổ, ñó là: các yếu tố nguồn lực (vốn, lao ñộng, tài nguyên thiên nhiên, khoa học công nghệ); yếu tố thị trường; kết cấu hạ tầng; môi trường thể chế và sự

ñiều tiết của nhà nước

1.3.1 Các yếu tố nguồn lực

1.3.1.1 Nguồn lao ñộng

1.3.1.2 Nguồn lực vốn

1.3.1.3 Tiến bộ khoa học, công nghệ

1.3.1.4 Nguồn tài nguyên thiên nhiên

1.3.2 Yếu tố thị trường

1.3.3 Kết cấu hạ tầng

1.3.4 Môi trường thể chế và sự ñiều tiết của nhà nước

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ TAM KỲ GIAI ĐOẠN 2005-2010

2.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ THÀNH PHỐ TAM KỲ, TỈNH QUẢNG NAM

2.1.1 Điều kiện từ nhiên và các yếu tố tiền ñề cho phát triển công nghiệp thành phố Tam Kỳ

2.1.2 Tổng quan về phát triển kinh tế - xã hội thành phố Tam

Kỳ giai ñoạn 2005-2010

2.2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP THÀNH PHỐ TAM KỲ GIAI ĐOẠN 2005-2010

2.2.1 Quy mô, tốc ñộ phát triển công nghiệp

2.2.1.1 Quy mô phát triển

Trong thời gian ngắn từ năm 2005 ñến 2010, công nghiệp thành phố không ngừng gia tăng về quy mô Giá trị sản xuất không ngừng tăng lên và tăng lên ñáng kể: năm 2005, giá trị sản xuất công nghiệp

ñạt 362.563 triệu ñồng, năm 2010, giá trị sản xuất công nghiệp ñạt

966.738 triệu ñồng (theo giá cố ñịnh 1994), tăng 2,67 lần so với năm 2005; góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện ñại hóa, tác ñộng tích cực ñến ñời sống

nhân dân, tăng thu nhập cho người lao ñộng

2.2.1.2 Tốc ñộ phát triển

Bên cạnh gia tăng về quy mô (giá trị sản xuất công nghiệp không ngừng tăng lên ) thì giai ñoạn 2005-2010, công nghiệp có tốc

ñộ tăng trưởng giá trị tăng thêm cao, bình quân 19,89%/năm, riêng

năm 2007 tốc ñộ tăng trưởng cao nhất 21,03%/năm so với năm 2006, năm 2010 là 19,94%/năm so với năm 2009

2.2.1.3 Tỷ lệ giá trị gia tăng/giá trị sản xuất ngành công nghiệp

Bên cạnh, giá trị gia tăng và giá trị sản xuất ngành công nghiệp thành phố tăng qua các năm và có tốc ñộ tăng trưởng công nghiệp cao, tỷ trọng giá trị gia tăng/giá trị sản xuất ngành công nghiệp cũng tương ñối lớn (thể hiện số liệu qua bảng 2.3)

Bảng 2.3 Tỷ trọng VACN/GOCN thành phố qua các năm

VA CN (tr ñồng) 219,953 266,143 322,144 386,521 454,163 544,734

GO CN (tr ñồng) 362,563 433,587 550,498 661,131 782,812 966,738

Tỷ lệ VA CN /GO CN 0.607 0.614 0.585 0.585 0.580 0.563

Nguồn: Cục thống kê thành phố Tam Kỳ

2.2.2 Tỷ trọng ñóng góp của ngành công nghiệp trong GDP thành phố

Bảng 2.4 Tỷ trọng ñóng góp của ngành công nghiệp trong GDP thành phố

Cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp thành phố Tam Kỳ ñược phân chia thành 02 nhóm ngành: nhóm ngành công nghiệp khai thác và nhóm ngành công nghiệp chế biến

Bảng 2.5 Giá trị sản xuất công nghiệp phân theo theo ngành qua các năm (giá cố ñịnh 1994)

2.2.3.2 Cơ cấu thành phần kinh tế

Trong công nghiệp ñã hình thành cơ cấu kinh tế bao gồm kinh tế nhà nước, kinh tế ngoài quốc doanh Các loại hình doanh nghiệp công nghiệp phát triển ña dạng: doanh nghiệp nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn, doanh nghiệp tư nhân…

2.2.4 Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp

Số lượng cơ sở sản xuất công nghiệp trên ñịa bàn thành phố tăng qua các năm Tuy nhiên, số lượng doanh nghiệp trên ñịa bàn thành phố trong những năm qua có tăng lên về số lượng, nhưng chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa có ñược những doanh nghiệp có thương hiệu mạnh; nên sức cạnh tranh trong cơ chế thị trường chưa