Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện ninh giang tỉnh hải dương

Theo báo cáo tổng kết hàng năm, công tác quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương trong những năm qua đã đạt được nhiều

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

BÙI ANH TUẤN

QUẢN LÝ XÂY DỰNG THƯ VIỆN TIÊN TIẾN, XUẤT SẮC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG

Ngành: Quản lý Giáo dục

Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN QUANG UẨN

THÁI NGUYÊN - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả khảo sát, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công

bố trong bất cứ công trình nào khác

Luận văn này cho đến nay chưa từng được bảo vệ tại bất kỳ hội đồng bảo vệ luận văn nào trên toàn quốc và cho đến nay chưa hề được công bố trên bất kỳ phương tiện thông tin nào

Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về những gì mà tôi cam đoan ở trên

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 6 năm 2018

Tác giả

Bùi Anh Tuấn

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu đề tài: "Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến,

xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương", đến

nay luận văn đã hoàn thành và em được phép bảo vệ luận văn

Với tình cảm chân thành, em xin cảm ơn các thầy giáo, các cô giáo khoa Tâm lý - Giáo dục trường Đại học Sư phạm, thuộc Đại học Thái Nguyên đã giúp

đỡ tận tình cho em trong quá trình học tập Em xin chân thành cảm ơn lãnh đạo trường Đại học Sư phạm, các bộ phận quản lý, đặc biệt là khoa sau đại học, đã chỉ dẫn, quản lý chặt chẽ về thủ tục, thời gian và tạo những điều kiện thuận lợi cần thiết cho việc hoàn thành luận văn thạc sĩ của em

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Quang Uẩn - người

đã giúp đỡ, hướng dẫn em trong suốt thời gian em làm luận văn này

Mặc dù bản thân em đã có nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu song chắc chắn trong luận văn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự chỉ dẫn của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp

Hải Dương, tháng 6 năm 2018

Tác giả

Bùi Anh Tuấn

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ v

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG THƯ VIỆN TIÊN TIẾN, XUẤT SẮC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 8

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề 8

1.1.1 Ở nước ngoài 8

1.1.2 Ở trong nước 11

1.2 Lý luận chung về thư viện và thư viện tiên tiến, xuất sắc 14

1.2.1 Khái niệm thư viện trường học 14

1.2.2 Khái niệm thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc 15

1.2.3 Vai trò, nhiệm vụ, chức năng của thư viện trường phổ thông 15

1.3 Lý luận về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc 17

1.3.1 Khái niệm xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc 17

1.3.2 Những thuận lợi, khó khăn trong việc xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở đạt tiêu chuẩn tiên tiến, xuất sắc 18

1.3.3 Xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở 20

1.4 Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở 24

1.4.1 Khái niệm quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học

cơ sở 24

1.4.2 Nội dung quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc 26

1.4.3 Quản lý và chỉ đạo xây dựng thư viện trường trung học cơ sở đạt tiên tiến, xuất sắc 30

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo 35

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 35

1.5.2 Các yếu tố khách quan 37

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÂY DỰNG THƯ VIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THUỘC PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN NINH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG 41

2.1 Khái quát về tình hình các trường trung học cơ sở nói chung và tình hình thư viện các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương nói riêng 41

2.1.1 Khái quát tình hình các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang 41

2.1.2 Khái quát tình hình thư viện 41

2.2 Thực trạng xây dựng và hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 43

2.2.1 Xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang 43

2.2.2 Quản lý việc xây dựng thư viện đạt tiên tiến xuất sắc 61

2.2.3 Đánh giá chung thực trạng quản lý việc xây dựng thư viện đạt tiên tiến, xuất sắc 70

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ XÂY DỰNG THƯ VIỆN TIÊN TIẾN, XUẤT SẮC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NINH GIANG TỈNH HẢI DƯƠNG 73

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 73

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu 73

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 73

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 74

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 74

3.2 Biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương 75

3.2.1 Biện pháp 1: Tích cực tham mưu để tăng cường sự lãnh đạo có hiệu quả của các cấp, sự hỗ trợ, phối hợp của các lực lượng giáo dục, lực lượng xã hội trong việc xây dựng thư viện trường học 75

3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng có hiệu quả trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ quản lý, nhân viên phụ trách thư viện đáp ứng chuẩn quốc gia 78

3.2.3 Biện pháp 3: Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý xây dựng, khai thác, sử dụng thư viện trường học 81

3.2.4 Biện pháp 4: Phòng Giáo dục đẩy mạnh việc kiểm tra, đánh giá, phân loại, rút kinh nghiệm xây dựng, bình xét thư viện trường tiên tiến xuất sắc 84

3.2.5 Biện pháp 5: Đề xuất với các cấp quản lý, chính quyền, Sở Giáo dục và Đào tạo, các lực lượng xã hội về cơ chế, chính sách về tăng cường đầu tư kinh phí cho thư viện 87

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 91

3.4 Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 92

3.4.1 Mục đích khảo nghiệm 92

3.4.2 Địa bàn khảo nghiệm 93

3.4.3 Khách thể khảo nghiệm 93

3.4.4 Thời gian tiến hành khảo nghiệm 93

3.4.5 Nội dung khảo nghiệm 93

3.4.6 Hình thức khảo nghiệm 93

3.4.7 Kết quả khảo nghiệm 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng

Bảng 2.1 Những thuận lợi trong việc xây dựng thư viện các trường trung học

cơ sở tiên tiến, xuất sắc 43

Bảng 2.2 Những khó khăn trong việc xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở tiên tiến, xuất sắc 45

Bảng 2.3 Sách báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo khoa 47

Bảng 2.4 Cơ sở vật chất của thư viện 50

Bảng 2.5 Nghiệp vụ công tác thư viện 52

Bảng 2.6 Tổ chức và hoạt động thư viện 54

Bảng 2.7 Quản lý thư viện 57

Bảng 2.8 Quản lý công tác thư viện của các trường trung học cơ sở 61

Bảng 2.9 Thực hiện chỉ đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang về xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở 64

Bảng 2.10 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở 67

Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý 94

Biểu đồ Biểu đồ 2.1 Tổng hợp đánh giá chung thực trạng xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang 59

Biểu đồ 2.2 Tổng hợp kết quả quản lý việc xây dựng thư viện đạt tiên tiến, xuất sắc 70

Sơ đồ Sơ đồ 3.1: Quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 92

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Một xã hội muốn phát triển bền vững và đi lên thì phải lấy giáo dục làm quốc sách hàng đầu, muốn có nền giáo dục phát triển, đào tạo con người toàn diện, có khả năng suy luận cao, hiểu biết nhiều lĩnh vực, chúng ta phải xây dựng các cơ sở vật chất, trang thiết bị, các điều kiện, phương tiện phục vụ cho việc dạy học và giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Muốn vậy phải xây dựng các thư viện đạt chuẩn

và trên chuẩn theo Quyết định 01 của Bộ giáo dục và Đào tạo vì sách là kho tàng tri thức, “Không có sách thì không có tri thức, không có tri thức thì không có chủ nghĩa Cộng sản” (V.I.Lênin) Trong xã hội chúng ta ngày nay, đòi hỏi con người cần phải tìm tòi học hỏi, học để nâng cao sự hiểu biết về văn hoá dân tộc, hiểu biết về loài người trong quá trình phát triển, hiểu biết về khoa học xã hội, hiểu biết về sự phát triển của xã hội Tất cả đều được xã hội, con người, các bậc tiền bối, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu văn học, lịch sử đúc kết và in ấn thành sách, các tài liệu, các ấn phẩm văn hóa, khoa học, giáo dục

Hiện nay, một số trường vẫn còn xem nhẹ công tác thư viện, chưa có sự quan tâm đúng mức về các hoạt động của thư viện nhà trường Cán bộ thư viện kiêm nhiệm quá nhiều việc hoặc nghiệp vụ còn hạn chế, cán bộ quản lý còn thiếu sự chỉ đạo và quản lý sát sao hoặc quản lý còn lỏng lẻo dẫn đến công tác thư viện chưa đạt hiệu quả cao Theo báo cáo tổng kết hàng năm, công tác quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương trong những năm qua đã đạt được nhiều thành tích đáng kể, nhưng bên cạnh đó còn có những mặt hạn chế, bất cập do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, trong đó có nguyên nhân là do công tác quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương đối với các trường trung học

cơ sở còn chậm đổi mới tư duy và phương thức quản lý

Vì vậy, cần phải làm thế nào để xây dựng thư viện trường học hoạt động đạt hiệu quả, chủ động khai thác vốn sách, vốn tư liệu, tài liệu tham khảo, tổ chức các hoạt động của thư viện, quản lý thư viện, để kịp thời bổ sung các loại sách, tài liệu

mới, sử dụng và quản lý chặt chẽ kinh phí đầu tư cho thư viện nhà trường đúng mục đích Một nền giáo dục tiên tiến thì không thể thiếu thư viện tiên tiến, xuất sắc, đó là điều mà chúng tôi băn khoăn, trăn trở trong vai trò công tác quản lý của mình Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang chúng tôi nhận thấy cần phải nghiên cứu để

đề ra biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc, chính vì vậy chúng tôi

chọn đề tài “Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học

cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương” làm luận văn tốt nghiệp cao học, nhằm

góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, khảo sát thực tiễn hoạt động thư viện và quản

lý xây dựng thư viện ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương, đề xuất các biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương đối với các trường trung học cơ sở nhằm góp phần nâng cao kết quả xây dựng thư viện, qua đó góp phần nâng cao kết quả giáo dục trong đổi mới giáo dục hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý xây dựng thư viện ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương đã đạt được những kết quả nhất định song còn những hạn chế, bất cập, trong đó có những biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hợp lý sẽ góp phần xây dựng được các thư viện tiên tiến, xuất sắc ở địa phương, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả của các thư viện, nâng cao kết quả giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở cấp Phòng Giáo dục

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động thư viện và thực trạng quản lý xây dựng thư viện ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, lý giải nguyên nhân thực trạng

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về khách thể

43 CBQL, 215 giáo viên và cán bộ thư viện

6.2 Giới hạn về đối tượng

Quản lý của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong việc xây dựng thư viện trường trung học cơ sở đạt tiên tiến, xuất sắc

6.3 Giới hạn về địa bàn

20 trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang tỉnh Hải Dương

6.4 Giới hạn về thời gian

Năm học 2016 - 2017 và năm học 2017 - 2018

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

7.1.1 Mục tiêu của phương pháp

Tổng quan những nghiên cứu về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở nước ngoài và trong nước, xây dựng hệ thống cơ sở lý luận về xây dựng thư viện đạt chuẩn tiên tiến, xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học

cơ sở

7.1.2 Nội dung của phương pháp

- Đánh giá những công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các nhà trường

- Xây dựng hệ thống các vấn đề lý luận về thư viện tiên tiến, xuất sắc và xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

- Xây dựng hệ thống các vấn đề lý luận về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

7.1.3 Cách tiến hành phương pháp

Thu thập thông tin qua đọc sách báo, tài liệu, phân tích, tổng hợp hóa, khái quát hóa nhằm mục đích tìm chọn những khái niệm và tư tưởng cơ bản về quản lý, xây dựng thư viện đạt chuẩn tiên tiến, xuất sắc, hình thành giả thuyết khoa học, xây dựng khung cơ sở lý luận về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp chuyên gia (Phụ lục 2)

a) Mục tiêu của phương pháp

Thu thập, xin ý kiến của các chuyên gia về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

b) Nội dung của phương pháp

Xin ý kiến về việc xây dựng đề cương nghiên cứu, xây dựng khung cơ sở lý luận về thư viện tiên tiến, xuất sắc

Xin ý kiến chuyên gia về những vấn đề lý luận xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

c) Cách tiến hành phương pháp

Tham khảo, hỏi ý kiến về các vấn đề chuyên sâu của đề tài Trong đề tài, tác giả luận văn sử dụng phương pháp này để hỏi ý kiến một số cán bộ quản lý, một số chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc để xây dựng khung cơ sở lý luận cũng như đánh giá, nhận định về kết quả nghiên cứu thực trạng, xây dựng và khảo nghiệm các biện pháp đề xuất cho việc nâng cao hiệu quả quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

7.2.2 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi (Phụ lục 1)

a) Mục tiêu của phương pháp

Thu thập số liệu giúp cho việc đánh giá thực trạng xây dựng thư viện tiên tiến xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở, tìm ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của các hạn chế này

b) Nội dung của phương pháp

- Đánh giá về những thuận lợi, khó khăn trong việc xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở đạt tiêu chuẩn tiên tiến, xuất sắc

Đánh giá thực trạng phấn đấu xây dựng thư viện đạt tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở về 5 tiêu chuẩn nói chung về thư viện trường trung học cơ sở

Tiêu chuẩn 1: Về sách báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo khoa Tiêu chuẩn 2: Cơ sở vật chất của thư viện

Tiêu chuẩn 3: Nghiệp vụ công tác thư viện

Tiêu chuẩn 4: Về tổ chức và hoạt động thư viện

Tiêu chuẩn 5: Quản lý thư viện

- Đánh giá thực trạng quản lý xây dựng thư viện đạt chuẩn tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương về:

Quản lý công tác thư viện của các trường trung học cơ sở

Chỉ đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang về xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở

Đánh giá thực trạng các yếu tố ảnh hưởng tới việc quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

Các phương án trả lời được chia làm ba mức độ: chưa tốt, trung bình và mức tốt Đối với nội dung các yếu tố ảnh hưởng mỗi item có ba phương án trả lời ít ảnh hưởng, vừa phải và ảnh hưởng nhiều

Đối với các biện pháp đề xuất, các biện pháp được trả lời ở ba mức độ về tính cần thiết và tính khả thi, từ ít cần thiết đến cần thiết và từ ít khả thi đến khả thi

7.2.3 Phương pháp quan sát (Phụ lục 3)

a) Mục tiêu của phương pháp

Quan sát điều kiện xây dựng cơ sở vật chất của nhà trường trung học cơ sở về thực hiện và quản lý thực hiện 5 tiêu chuẩn xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc và

quan sát việc quản lý xây dựng các kế hoạch, các báo cáo của nhà trường và sự chỉ đạo của Phòng Giáo dục với việc xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc, nhằm thu thập

tư liệu thực tế minh họa cho các phương pháp nghiên cứu khác

b) Nội dung của phương pháp

Quan sát các kết quả thực hiện 5 tiêu chuẩn về sách báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo khoa; về cơ sở vật chất của thư viện; về nghiệp vụ công tác thư viện; về tổ chức và hoạt động thư viện và quản lý thư viện

Quan sát các báo cáo về tình hình quản lý xây dựng thư viện về phát triển đội ngũ cán bộ thư viện về chuyên môn, nghiệp vụ

c) Cách tiến hành phương pháp

Quan sát các kết quả xây dựng thư tiện tiên tiến, xuất sắc ở các trường được khảo sát về số lượng đâu sách, các trang thiết bị có trong thư viện, cách bố trí, sắp xếp, trình bày và bảo quản các đồ dùng, hiện trạng của các phương tiện, trang thiết bị

7.2.4 Phương pháp phỏng vấn (Phụ lục 4)

a) Mục tiêu của phương pháp

Cung cấp thông tin định tính về thực trạng xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc và quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở huyện Ninh Giang

b) Nội dung của phương pháp

Phỏng vấn về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ

sở huyện Ninh Giang về những thuận lợi, khó khăn trong việc xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở đạt tiêu chuẩn tiên tiến, xuất sắc

Phỏng vấn về việc phấn đấu xây dựng thư viện đạt chuẩn quốc gia và tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở

Phỏng vấn về kết quả thực hiện 5 tiêu chuẩn nói chung về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

Phỏng vấn về thực trạng quản lý xây dựng thư viện đạt chuẩn tiên tiến, xuất sắc về quản lý công tác thư viện của các trường trung học cơ sở và về chỉ đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang về xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở

c) Cách tiến hành phương pháp

Tiến hành phỏng vấn đối với các thành viên trong Ban Giám hiệu, đội ngũ giáo viên, nhân viên thư viện trường học được khảo sát Các nội dung phỏng vấn tập trung vào những thuận lợi, khó khăn khi xây dựng thư viện, các biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

7.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu với sự trợ giúp của SPSS

7.3.1 Mục đích của phương pháp

Xác định một cách định lượng các kết quả khảo sát từ bảng hỏi, các kết quả phỏng vấn, quan sát

7.3.2 Nội dung của phương pháp

Kết quả thu được sẽ được tính theo điểm trung bình, độ lệch chuẩn, tương quan nhị biến

7.3.3 Cách tiến hành biện pháp

Kết quả các số liệu thu được về định lượng sẽ được tiến hành trên phần mềm SPSS 16.0 (Statistical Package for the Social Sciences)

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý xây dựng thư viện ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

Chương 3: Biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN

VỀ QUẢN LÝ XÂY DỰNG THƯ VIỆN TIÊN TIẾN, XUẤT SẮC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Ở nước ngoài

Thư viện là một thiết chế ra đời rất sớm trong lịch sử nhân loại và đi liền với

sự ra đời là các nghiên cứu về xây dựng và phát triển hệ thống thư viện Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh của tri thức và sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nghiên cứu về sự phát triển của thư viện được đặc biệt quan tâm

Hai tác giả người Mỹ Wofford, Azile trong nghiên cứu “Thư viện trường học nơi làm việc, thu nhận, tổ chức, sử dụng và bảo quản các tài liệu” từ năm 1959 [37] Tác giả cho rằng thư viện trong các trường phổ thông không chỉ là nơi phục vụ đọc sách, nghiên cứu, lưu trữ và bảo quản nguồn tài liệu phục vụ giảng dạy và học tập mà còn là nơi tổ chức học tập hiệu quả của cả giáo viên và học sinh Vì vậy, cần phải chú trọng quản lý xây dựng thư viện theo hướng hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ tiên tiến để giáo viên và học sinh có thể đến đọc sách và làm việc tại đây hiệu quả

Nghiên cứu “Sự hợp tác trong các hệ thống thư viện công cộng: Các mẫu dịch

vụ quản trị” của nhóm tác giả người Mỹ Gregory, Ruth W and Lester L Stoffel xuất bản năm 1971 [30] Trong nghiên cứu các tác giả khẳng định tầm quan trọng của việc đổi mới cung cách phục vụ trong các thư viện công cộng Công việc phục vụ chủ yếu theo hướng thủ công nên tính hiệu quả không cao, khó kích thích được nhu cầu sử dụng các thư viện công cộng, do vậy cần hướng đến tăng tính hiệu quả phục vụ bằng cách xây dựng thư viện tiên tiến, đẩy mạnh các hình thức quản trị, ứng dụng công nghệ để tăng cường tương tác trong phục vụ thay vì chỉ sử dụng nhân tố con người

Cuốn sách “Quản lý thư viện” [35] của tác giả Robert D Sueart và John Taylor xuất bản năm 1981 nêu khía cạnh lịch sử của quản lý thư viện các chức năng của quản lý thư viện hiện đại Cuốn sách “Quản lý chất lượng thông tin và quản lý thư viện” [33] của tác giả Peter Broply và Kate Coulling xuất bản năm 1996 đưa ra

những tiêu chuẩn về chất lượng quản lý thông tin thư viện, so sánh thư viện với các dịch vụ thông tin của các cơ quan thông tin khác

C.K Sharma, Kiran Singh hai chuyên gia nghiên cứu về phát triển thư viện của Ấn Độ đã cho xuất bản cuốn sách “Quản lý thư viện” [36] năm 2005 Quản lý thư viện không phải là khái niệm mới, nhưng trong những năm gần đây, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, đáng chú ý là những ứng dụng của công nghệ thông tin tiên tiến tạo ra sự thay đổi đáng kể về phương thức phục vụ với đội ngũ quản trị thư viện trong hiệu quả và dịch vụ nhanh Nội dung cuốn sách quản lý thư viện cung cấp các thông tin mới nhất liên quan đến hệ thống thư viện, thủ tục, tự động hoá và các hoạt động của các thư viện ảnh hưởng đến người đọc

Năm 2007, tác giả người Mỹ Richard C McCarthy một kiến trúc sư có chuyên môn sâu về xây dựng thư viện cho xuất bản cuốn sách “Hướng dẫn các bước quản lý

dự án xây dựng thư viện” [32] Tác giả cho rằng việc quản lý xây dựng thư viện giúp cho những người có quyền truy cập vào một chuyên gia đáng tin cậy có thể giải thích quy trình theo từng bước sẽ có cơ hội tốt nhất để nhanh chóng tiếp cận được với các thông tin Trong cuốn sách ông đưa ra các lời khuyên thiết thực để hiểu các mối quan

hệ quan trọng và quản lý xây dựng thư viện do vậy, các giám đốc thư viện, các chuyên gia, các quản trị viên và nhân viên viên sẽ nhận được những lời khuyên về quản lý xây dựng thư viện cần trả lời các câu hỏi: Ai làm gì và bằng cách nào? Trách nhiệm của các bên là gì? Khi nào và như thế nào sản phẩm được liệt kê ? Làm thế nào

để bạn tạo ra một ngân sách thực tế cho xây dựng thư viện mới? Những bí mật để thiết kế sự phát triển bền vững trong thư viện? Từ việc quyết định xây dựng mới, phân tích địa điểm, làm việc với các kiến trúc sư, đánh giá quá trình và đánh giá hiệu quả sẽ chỉ ra sự phát triển bền vững và thích ứng với sự phát triển của cuộc cách mạng công nghệ hiện nay

Jeannette Woodward một chuyên gia tư vấn về thư viện và là hiệu trưởng của trường Wind River Library tại Mỹ trong cuốn sách “Dự án quản lý thư viện” [32] được xuất bản tại Mỹ năm 2010 Từ quan điểm của một thủ thư từng trải qua nhiều

dự án xây dựng thư viện, Jeannette Woodward hướng dẫn quá trình giám sát việc lập

kế hoạch và xây dựng một dự án trong việc cập nhật tài liệu tham khảo, các tiêu

chuẩn, tài liệu và tài nguyên, thông tin về các vấn đề công nghệ mới, đưa ra lời khuyên hiệu quả và các quy tắc phát triển hệ thống thư viện tiên tiến ở mọi cấp độ

“Quản lý thư viện và môi trường lưu trữ” của tác giả người Anh Jane Henderson, tại trường đại học Cardiff xuất bản lần đầu năm 2007 và tái bản lần hai năm 2010 và lần ba năm 2013 [31] Theo tác giả, để xây dựng thư viện phát triển bền vững cần coi trọng yếu tố môi trường bảo quản nguồn tài liệu bởi tuổi thọ của tài nguyên in ấn bị ảnh hưởng đáng kể bởi môi trường trong đó chúng được lưu giữ Đây

là vấn đề nhiều thư viện trên thế giới chưa thực sự quan tâm vì nhiều thư viện đã bỏ

ra số tiền rất lớn để khôi phục, phục chế lại nhiều tác phẩm rất tốn kém cả về thời gian và kinh phí Ngoài ra tác giả còn đưa ra lời khuyên cho các thư viện ở Anh và các thư viện trên thế giới về yếu tố môi trường bảo quản nguồn tài nguyên, đồng thời phải thiết kế hướng đến tính thẩm mỹ, tiện ích cho người sử dụng và cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ để bảo quản tài nguyên thư viện

Tóm lại, ở nước ngoài đã có nhiều nghiên cứu về quản lý xây dựng thư viện, các ưu điểm chủ yếu là:

- Coi thư viện là nơi phục vụ và cung cấp thông tin đầy đủ, khoa học nhất, để phục vụ tốt cần đổi mới cung cách phục vụ

- Đưa ra tiêu chuẩn chất lượng quản lý thư viện và đẩy mạnh ứng dụng thông tin vào quản lý thư viện

- Hướng dẫn lập kế hoạch xây dựng thư viện và chú trọng vào yếu tố bảo quản nguồn tài liệu

Những hạn chế và nội dung chưa đề cập đến:

- Các nghiên cứu chủ yếu ở hệ thống thư viện nói chung hoặc hệ thống thư viện công cộng, thư viện trong các trường đại học, có rất ít nghiên cứu về quản lý xây dựng thư viện trong các nhà trường phổ thông, nhất là các trường trung học cơ sở

- Chủ yếu tập trung chỉ ra việc xây dựng hệ thống thư viện hiện đại, thay đổi cung các phục vụ, cách quản trị hiệu quả, đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ

để người sử dụng dễ dàng tiếp cận với các nguồn tài nguyên thư viện

- Chưa chỉ ra những thuận lợi, khó khăn khi thay đổi từ cách phục vụ truyền thống sang cách phục vụ hiện đại và chưa có tiêu chuẩn cụ thể để đánh giá thư viện tiên tiến, hiện đại

- Chưa đi sâu nghiên cứu về cách quản lý thư viện ở các trường phổ thông theo hướng hiện đại

sự hấp dẫn người đọc Một lần nữa tác giả nhấn mạnh đến khâu quản trị thư viện và nâng cao hiệu quả hoạt động của thư viện nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của độc giả Trong công trình “Quản lý thư viện trường học hiện đại: những thay đổi tất yếu khách quan” [22] công bố năm 2005 trên tạp chí Giáo dục Thư viện trường học hiện nay không chỉ có các nguồn thông tin được phát hành theo hình thức in ấn truyền thống

mà các tài liệu đã được số hóa, có thể nhanh chóng phổ biến trên toàn cầu, cho nên cách quản lý cần đi trước, đón trước sự phát triển và cần có sự liên kết, liên thông Năm 2006, trong bài “Phát triển nguồn nhân lực thư viện thông tin đáp ứng yêu cầu

xã hội hiện đại” [23] đăng tạp chí Văn hoá Nghệ thuật Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, những yêu cầu của xã hội đối với công tác thư viện không ngừng thay đổi, điều đó đặt ra yêu cầu quan trọng với những người làm công tác thư viện cần nâng cao năng lực, trình độ chuyên môn trong quản trị thư viện, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin, năng lực tổ chức thông tin Nghiên cứu “Những vấn

đề cần quan tâm trong quản lý thư viện điện tử ở Việt Nam” [24] đăng trên kỷ yếu Hội thảo khoa học cấp trường “Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các thư viện điện tử tại Việt Nam” năm 2013 Trên cơ sở khẳng định tầm quan trọng công tác quản lý thư viện, nhất là quản lý thư viện hiện đại với sự ứng dụng mạnh mẽ công nghệ tiên tiến, nhiều thư viện điện tử ở Việt Nam đã ra đời và đưa vào hoạt động, nhưng tính hiệu quả và sự tương tác chưa cao, trên cơ sở đó tác giả đưa ra một

số giải pháp cao hiệu quả quản lý các thư viện điện tử, trong đó nhấn mạnh đến nhân

tố con người và việc ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ vào quản lý xây dựng thư viện hiện đại

Đoàn Thị Thu đã công bố nghiên cứu “Vai trò của thư viện trường trong việc xây dựng và phát triển tủ sách lớp học ở các thư viện trường phổ thông” đăng trên Tạp chí Thư viện Việt Nam năm 2014 [27] chỉ ra những vấn đề cả về lý luận và thực tiễn thư viện trường phổ thông cần tham gia xây dựng tủ sách lớp học, đồng thời đưa

ra một số gợi ý về việc thư viện trường phổ thông xây dựng và phát triển tủ sách lớp học như: Thuyết minh để Ban Giám hiệu thông qua chủ trương thành lập mạng lưới

tủ sách lớp học; lập và trình Ban Giám hiệu duyệt kế hoạch xây dựng, phát triển mạng lưới tủ sách lớp học; tham vấn Ban Giám hiệu về việc xây dựng và ban hành các văn bản về mạng lưới tủ sách lớp học; tham vấn, hỗ trợ nhà trường trong việc phát động quyên góp tài liệu; tổ chức họp, triển khai hoạt động của mạng lưới tủ sách lớp học do giáo viên chủ nhiệm tạo lập và duy trì kênh thông tin liên lạc

Tác giả Nguyễn Xuân Hòa qua nghiên cứu “Cải tiến thư viện trường học với biên mục tại ngoại” năm 2015 [13], trên cơ sở phân tích hệ thống lý luận về thư viện trường học hay thư viện trường phổ thông đã đưa ra một số bước để xây dựng, phát triển thư viện tiên tiến gồm chuẩn hóa nghiệp vụ thư viện trong thư viện trường học, tập huấn cán bộ thư viện trường học, góp phần vào việc xây dựng thư viện tại các trường phổ thông theo hướng hiện đại

Luận án tiến sĩ “Quản lý thư viện hiện đại tại Việt Nam” [26] của tác giả Nguyễn Văn Thiên, trong đó tác giả đã phân tích rõ cơ sở lý luận về quản lý thư viện hiện đại, sự biến đổi của thư viện Việt Nam từ truyền thống sang hiện đại thể hiện ở các nội dung: Xu hướng phát triển của các thư viện thế giới và sự hội nhập quốc tế của các thư viện Việt Nam, tiến trình hiện đại hóa của các thư viện Việt Nam và chỉ

rõ thực trạng các thư viện hiện đại Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể nhưng theo đánh giá của tác giả các thư viện Việt Nam còn khoảng cách rất xa so với các nước trên thế giới về sự đầu tư, quy mô và đặc biệt là tính mở và tính hiện đại Bên cạnh đó, tác giả phân tích thực trạng quản lý thư viện hiện đại tại Việt Nam về quản lý nhân lực, quản lý các hoạt động nghiệp vụ, quản lý về cơ sở vật chất Trên cơ

sở phân tích những ưu điểm và hạn chế tác giả nêu lên bốn giải pháp gồm: đổi mới

mô hình cơ cấu tổ chức, phương thức và công cụ quản lý, chất lượng nhân lực và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước nhằm nâng cao tính hiệu quả của thư viện hiện đại tại Việt Nam

Nghiên cứu “Thực trạng quản lý hoạt động thư viện ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Sài Gòn” của tác giả Nguyễn Kim Loan, trên cơ sở phân tích, đánh giá những vấn đề lý luận về hoạt động thư viện và quản lý hoạt động thư viện ở trường cao đẳng, đánh giá, phân tích về thực trạng hoạt động thư viện, quản lý hoạt động thư viện, tác giả đưa ra hai nhóm biện pháp để nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động thư viện ở trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Sài Gòn gồm nhóm biện pháp nền tảng để tổ chức, quản lý hoạt động thư viện và nhóm biện pháp quản lý nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện ở trường cao đẳng [19]

Như vậy, những nghiên cứu ở trong nước tập trung vào những trọng tâm sau:

- Hướng đến xây dựng thư viện hiện đại, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đẩy mạnh các hình thức quản trị thư viện để giáo viên, học sinh dễ dàng khai thác, sử dụng thông tin

- Các nghiên cứu đã chỉ ra những tiêu chuẩn về chất lượng quản lý thông tin thư viện

- Phân tích, đánh giá về quản lý thư viện trên nhiều phương diện, trọng tâm là đổi mới phương pháp quản lý, phổ biến thông tin, tổ chức ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý, khai thác thông tin, chuẩn hóa nghiệp vụ thư viện trường học, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ thư viện trường học

Những hạn chế và những nội dung chưa được nghiên cứu

- Không đi sâu vào việc phân tích, đánh giá theo hướng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và sự chỉ đạo của cấp trên đối với thư viện ở các trường trung học cơ sở

- Chưa đi sâu vào phân tích vai trò của các cấp quản lý thư viện trong tổ chức thực hiện, khâu kiểm tra, đánh giá

- Chưa chỉ ra những những tiêu chuẩn, tiêu chí cụ thể của một thư viện tiên tiến, xuất sắc, vì vậy thiếu những giải pháp, biện pháp trong việc quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường phổ thông

Góp phần khắc khắc phục những thiếu hụt trên, tác giả tập trung theo hướng nghiên cứu các biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở theo các khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch và sự chỉ đạo của các cấp về việc xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

1.2 Lý luận chung về thư viện và thư viện tiên tiến, xuất sắc

1.2.1 Khái niệm thư viện trường học

- Khái niệm thư viện

Từ trước tới nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về thư viện tuy nhiên từ năm 1970 UNESCO đã định nghĩa về thư viện như sau: “Thư viện là một bộ phận của một tổ chức có mục đích xây dựng và duy trì một bộ sưu tập và tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng các nguồn thông tin và phương tiện thông tin đáp ứng nhu cầu thông tin, nghiên cứu, giáo dục, văn hoá hoặc giải trí của người sử dụng” [37]

Thư viện trường học (school library) hay còn được gọi là thư viện trường phổ thông là thư viện trong các trường tiểu học, trung học cơ sở, và trung học phổ thông

Trên cơ sở đó có thể hiểu: Thư viện trường học là một thiết chế được hình

thành trong các nhà trường đáp ứng yêu cầu giảng dạy và học tập của người dạy và người học trong việc tìm kiếm, khai thác thông tin khoa học

Như vậy, thư viện trường học là bộ phận hữu cơ không thể thiếu trong các nhà trường Thư viện trong nhà trường phổ thông là một thiết chế có tính độc lập tương đối với các hoạt động khác trong nhà trường

Thư viện trong nhà trường phổ thông được hình thành trên cơ sở phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh

- Các loại thư viện

Thư viện trường học có số lượng lớn nhất trong năm loại hình thư viện:

Thư viện Quốc gia;

Thư viện đại học;

Thư viện chuyên ngành;

Thư viện công cộng;

Thư viện trường học

Trong đó Thư viện Quốc gia là duy nhất, cùng với thư viện đại học và thư viện chuyên ngành là loại hình thư viện mang tính chất nghiên cứu và hàn lâm, thư viện trường học và thư viện công cộng có số lượng đông đảo là loại hình thư viện mang tính phổ thông và đại chúng

Thư viện trường học không chỉ phục vụ giáo viên và học sinh trong một trường học, cung cấp những tài nguyên hỗ trợ cho học tập và giảng dạy, mà còn định

hướng việc phát triển giảng dạy các khóa giảng Độc giả của thư viện gồm học sinh, giáo viên và phụ huynh học sinh

- Mục tiêu họat động của một thư viện trường học:

+ Phục vụ nhu cầu bài giảng, cung cấp tài nguyên và đội ngũ chuyên viên nhằm đáp ứng yêu cầu của giáo viên, học sinh, và phụ huynh;

+ Cung cấp đường lối phát triển và giảng dạy các khóa giảng;

+ Hướng dẫn học sinh biết cách sử dụng thư viện và khuyến khích việc đọc sách Thư viện trường học là nơi tiếp xúc đầu tiên của học sinh với thư viện và văn hóa đọc Một thư viện trường học nên nhắm đến việc tạo thích thú và kích thích trẻ

em phát triển kỹ năng đọc Thư viện nên dạy cho học sinh phổ thông cách định vị thông tin trong suốt những bài học thư viện, động viên tự đảm trách việc nghiên cứu

và học tập

1.2.2 Khái niệm thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc

Ngày 17 tháng 12 năm 2004 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành công văn số 11185/GDTH về việc Hướng dẫn thực hiện tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông, trong đó quy định rõ các tiêu chuẩn, tiêu chí về trường phổ thông đạt chuẩn, tiên tiến

và xuất sắc Trên cơ sở đó có thể khẳng định:

Thư viện trường học tiên tiến là những thư viện đạt đầy đủ 5 tiêu chuẩn theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và có những mặt vượt trội so với ít nhất từ 3 tiêu chuẩn trở lên Thư viện trường học xuất sắc là những thư viện đạt tiên tiến và có những hoạt động đặc biệt xuất sắc có hiệu quả cao, có sáng tạo được ngành và xã hội công nhận

Như vậy, thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc phải đảm bảo được 5 tiêu chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo và trong mỗi tiêu chuẩn có các tiêu chí cụ thể

Các trường ở các địa bàn khác nhau như các trường ở thành phố, đồng bằng có các mức đạt tiên tiến, xuất sắc cao hơn các trường ở miền núi, vùng sâu

Các trường đạt được các tiêu chuẩn, tiêu chí theo quy định sẽ được cấp có thẩm quyền công nhận

1.2.3 Vai trò, nhiệm vụ, chức năng của thư viện trường phổ thông

* Thư viện trường học có vai trò:

Là một cơ quan truyền thông trong nhà trường, nhằm mục đích cung cấp thông tin để giải đáp thắc mắc, thỏa mãn óc tò mò, tìm hiểu của học sinh

Là một động lực đóng góp vào việc cải tiến giáo dục trong nhà trường, nhằm mục đích sử dụng các nguồn tài liệu để hỗ trợ cho sự thay đổi cách học tập và giảng dạy trong nhà trường

Theo Quyết định về việc ban hành Quy chế về tổ chức và hoạt động thư viện trường phồ thông, số 61/1998/QĐ-BGD&ĐT, ngày 06 tháng 11 năm 1998, quy định

về vai trò của thư viện trường phổ thông đã xác định trong Điều 1 [2]:

Thư viện trường phổ thông (bao gồm trường tiểu học, trường trung học cơ sở và trường trung học phổ thông) là một bộ phận cơ sở vật chất trọng yếu, trung tâm sinh hoạt văn hoá và khoa học của nhà trường Thư viện góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên, bồi dưỡng kiến thức cơ bản về khoa học thư viện và xây dựng thói quen tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, tạo cơ sở từng bước thay đổi phương pháp giảng dạy và học tập, đồng thời thư viện tham gia tích cực vào việc bồi dưỡng tư tưởng chính trị, xây dựng nếp sống văn hoá mới cho các thành viên của nhà trường

Thư viện trường Phổ thông thuộc thư viện Khoa học chuyên ngành Giáo dục

và Đào tạo, nằm trong hệ thống thư viện chung và thực hiện nghiêm chỉnh những văn bản quy phạm pháp luật về công tác thư viện của Nhà nước

* Thư viện trường phổ thông có nhiệm vụ như sau [2]:

Cung ứng cho giáo viên và học sinh đầy đủ các loại sách giáo khoa, sách tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại từ điển, tác phẩm kinh điển để tra cứu, và các sách báo cần thiết khác, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập và tự bồi dưỡng thường xuyên của giáo viên và học sinh

Sưu tầm và giới thiệu rộng rãi trong cán bộ, giáo viên và học sinh những sách báo cần thiết của Đảng, Nhà nước và của Ngành Giáo dục và Đào tạo, phục vụ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học giáo dục, bổ sung kiến thức của các bộ môn khoa học, góp phần vào việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Tổ chức thu hút toàn thể giáo viên và học sinh tham gia sinh hoạt thư viện thông qua các hoạt động phù hợp với chương trình và kế hoạch dạy học, tìm hiểu nhu cầu của giáo viên và học sinh, giúp họ chọn sách, đọc sách có hệ thống, biết cách sử dụng bộ máy tra cứu sách, tra cứu thư mục nhằm sử dụng triệt để kho sách, nhất là các sách nghiệp vụ và sách tham khảo

Phối hợp hoạt động với các thư viện trong ngành và các thư viện địa phương (thư viện xã, phường, thị trấn, quận, huyện, thị xã, tỉnh, thành phố) để chủ động khai thác, sử dụng vốn sách báo, trang thiết bị chuyên dùng, giúp đỡ kinh nghiệm, tổ chức hoạt động đào tạo và bồi dưỡng về nghiệp vụ; liên hệ với các cơ quan phát hành trong

và ngoài ngành, các tổ chức chính trị, kinh tế, xã hội, các nhà tài trợ nhằm huy động các nguốn vốn kinh phí ngoài ngân sách và các loại sách báo, tạp chí, tư liệu để đảm bảo nguồn vốn bổ sung, làm phong phú nội dung kho sách và tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật thư viện

Tổ chức quản lý theo đúng nghiệp vụ thư viện, có sổ sách quản lý chặt chẽ, bảo quản giữ gìn sách báo tránh hư hỏng, mất mát, thường xuyên thanh lọc sách báo

cũ, rách nát, lạc hậu, kịp thời bổ sung các loại sách, tài liệu mới (kể cả băng hình, băng tiếng, đĩa CD ROM, tranh ảnh và bản đồ giáo dục); sử dụng và quản lý chặt chẽ kinh phí thư viện thu được theo đúng mục đích; có kế hoạch chủ động đón đầu, tiếp thu sự phát triển của mạng lưới thông tin - thư viện điện tử, từng bước đưa các trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác quản lý thư viện phục vụ bạn đọc

* Chức năng của thư viện trường phổ thông

Phục vụ và hỗ trợ công tác giảng dạy và học tập của tập thể cán bộ - giáo viên

- công nhân viên và học sinh trong nhà trường

Tổ chức thu thập khai thác và sử dụng các nguồn tài liệu, sách, báo, tạp chí liên quan đến giáo dục sư phạm theo chương trình quy định của Bộ Giáo dục, nhằm truyền bá tri thức, cung cấp thông tin phục vụ nhu cầu học tập, giảng dạy và nghiên cứu của cán bộ - giáo viên - công nhân viên và học sinh, góp phần hỗ trợ cho công tác dạy và học trong nhà trường

1.3 Lý luận về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

1.3.1 Khái niệm xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc

Chúng tôi quan niệm: Xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc là hoạt

động của đội ngũ cán bộ quản lý, cán bộ thư viện và các tập thể, có nhân có liên quan trong việc phối hợp thực hiện đồng bộ các biện pháp nhằm đạt được các tiêu chí, tiêu chuẩn về thư viện tiên tiến, xuất sắc theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và được cấp có thẩm quyền công nhận

Như vậy, quan niệm trên chỉ ra:

- Xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc là trách nhiệm của cán bộ quản lý, giáo viên, cán bộ thư viện và các lực lượng có liên quan

- Xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc dựa trên các tiêu chuẩn, tiêu chí được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Quyết định số 01/2003/QĐ-BGDĐT của

Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Quy định tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông, ngày 02 tháng 01 năm 2003

- Xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc theo kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá

- Xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc hội đủ các tiêu chuẩn, tiêu chí sẽ được Sở Giáo dục và Đào tạo công nhận

1.3.2 Những thuận lợi, khó khăn trong việc xây dựng thư viện các trường trung học cơ sở đạt tiêu chuẩn tiên tiến, xuất sắc

a) Các thuận lợi

Sự quan tâm của lãnh đạo Phòng Giáo dục, Ban Giám hiệu các trường trung học cơ sở về công tác thư viện, giúp các trường có điều kiện về vật chất- tinh thần, có động lực, quyết tâm phấn đấu xây dựng thư viện đạt chuẩn, tiến đến được công nhận đạt tiêu chuẩn thư viện tiên tiến và cao hơn là đạt tiêu chuẩn thư viện xuất sắc

Ý thức trách nhiệm, tinh thần quyết tâm phấn đấu đạt chuẩn thư viện của cán

bộ quản lý, giáo viên, cán bộ thư viện các trường trung học cơ sở nhằm mục tiêu vừa xây dựng trường chuẩn, vừa đạt mục tiêu xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh

Có kinh phí đầu tư cho việc mua sắm tài liệu, cơ sở vật chất, trang thiết bị thư viện Trong những năm gần đây, các cấp chính quyền đã dành nhiều sự quan tâm cho việc phát triển thư viện trong nhà trường phổ thông như việc đầu tư cơ sở vật chất, được thể hiện rõ qua một số văn bản của Chính phủ, của Bộ Giáo dục, trên cơ sở đó các địa phương, các trường đã dành nhiều sự quan tâm mua sắm tài liệu, trang thiết bị

và nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ nhân viên thư viện

Có sự tham góp kinh phí, tài liệu thực tế địa phương của các lực lượng xã hội qua công tác xã hội hóa giáo dục Ở một số trường phổ thông thuộc khu vực thành

thị, nhất là các trường được đầu tư từ ngân sách xã hội hóa việc tham gia đóng góp kinh phí để xây dựng thư viện hiện đại rất được quan tâm Ngay cả các trường ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn các địa phương vẫn có những hỗ trợ

để phấn đấu xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc để đồng bộ với việc công nhận trường đạt chuẩn

Nguồn kinh phí, cơ sở vật chất dành cho thư viện nhà trường còn hạn hẹp Việc đầu tư kinh phí cho hoạt động của thư viện tại các trường phổ thông nói chung

và tại các trường trung học cơ sở nói riêng tuy có được cải thiện, song hoạt động này chưa thường xuyên Nguyên nhân chính là nguồn kinh phí được trang cấp hàng năm chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế, hơn nữa, ngân sách các địa phương chủ yếu đầu

tư cho việc xây dựng trường, lớp để phấn đấu đạt trường chuẩn, nên việc đầu tư kinh phí cho thư viện có phần chưa thực sự được chú trọng

Quản lý xây dựng, mua sắm, bảo quản, sử dụng của thư viện còn hạn chế, bất cập, hiệu quả chưa cao Điều này chủ yếu là do tính đồng bộ trong việc trang cấp và quản lý, sử dụng chưa hiệu quả Nhiều trang thiết bị được trang cấp nhưng ít được sử dụng, trong khi đó nhiều thiết bị xuống cấp lại ít được đầu tư và những trang thiết bị cần thiết lại thiếu

1.3.3 Xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

1.3.3.1 Tiêu chuẩn 1: Về sách báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo khoa

* Sách

- Sách giáo khoa

Tủ sách giáo khoa dùng chung của thư viện phải đảm bảo mỗi học sinh một bộ sách giáo khoa Vấn đề này với các trường ở những vùng có điều kiện kinh tế phát triển được thực hiện khá tốt, nhưng với những trường ở vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế khó khăn việc trang cấp sách giáo khoa cho học sinh chưa được đảm bảo Song Bộ Giáo dục đã quy định: Đối với những học sinh không đủ điều kiện mua sách thì nhà trường phải có “Tủ sách giáo khoa dùng chung” đảm bảo cho mỗi học sinh có một bộ sách giáo khoa trước ngày khai giảng năm học mới, có thể bằng hình thức cho thuê hoặc cho mượn

Đảm bảo cho giáo viên bộ môn có đủ sách giáo khoa Thư viện phải cung cấp cho giáo viên trực tiếp đứng lớp có đủ sách giáo khoa để phục vụ việc soạn giảng Đối với giáo viên tiểu học: Phải có đủ sách giáo khoa theo khối lớp; đối với giáo viên trung học: phải có đủ sách giáo khoa theo bộ môn mà giáo viên hiện đang trực tiếp giảng dạy Đồng thời thư viện cần phải dự trữ mỗi tên sách có một bản cho giáo viên dạy bộ môn đó

- Sách nghiệp vụ giáo viên

Phải có các văn bản, nghị quyết của Đảng, Nhà nước về giáo dục và các văn bản của Bộ, có các tài liệu hướng dẫn của ngành phù hợp với từng cấp học, từng bậc học và với nghiệp vụ quản lý giáo dục phổ thông

Sách bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm mỗi giáo viên một bản, có 4 bản trong kho thư viện của nhà trường Mỗi tên sách nghiệp vụ dành cho giáo viên phải có đủ cho mỗi giáo viên 1 bản, trong đó phải chú trọng các loại sách được biên soạn theo chương trình mới Đối với giáo viên tiểu học thì được tính theo khối lớp, còn giáo viên trung học thì được tính theo bộ môn mà giáo viên hiện đang trực tiếp giảng dạy Đồng thời, đối với thư viện chuẩn phải có đủ 3 bản lưu tại kho, đối với thư viện tiên tiến hoặc xuất sắc thì phải có đủ 4 bản lưu tại kho

Vào dịp đầu năm học và 2 năm liền kề trước đó, các loại sách tham khảo phải được bổ sung theo “Danh mục sách tham khảo dùng cho thư viện trường phổ thông” của Bộ Giáo dục và Đào tạo Đồng thời, thư viện cần bổ sung những cuốn sách đáp ứng yêu cầu nghiên cứu của giáo viên trong nhà trường Việc bổ sung các sách tham khảo của thư viện phải dựa trên khả năng kinh phí của nhà trường Đối với những trường mà điều kiện kinh phí còn hạn hẹp, thì nên ưu tiên bổ sung các loại sách, báo, tạp chí mà nội dung sát với chương trình dạy và học thực tế của nhà trường Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tiêu chuẩn về sách tham khảo đối với thư viện đạt chuẩn, đạt tiên tiến hoặc xuất sắc tính theo bình quân số bản/ học sinh như sau:

Đạt chuẩn Tiên tiến Xuất sắc

Tại thời điểm kiểm tra, số bản sách mà thư viện được bổ sung trong 5 năm gần đây phải chiếm tỉ lệ lớn hơn nhiều so với số sách cũ Đối với các loại sách công cụ, tra cứu như: Từ điển, tác phẩm kinh điển là các loại sách đắt tiền thì với thư viện đạt chuẩn, mỗi tên sách phải có 02 bản; với thư viện tiên tiến, xuất sắc phải có 03 bản

* Báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, các loại tập san địa phương, băng đĩa giáo khoa và sách điện tử

Thư viện nhà trường phải có các loại báo chí khác phù hợp với tâm lý lứa tuổi,

sở thích, nhu cầu học tập của học sinh và yêu cầu tham khảo phục vụ giảng dạy của giáo viên cấp học như: “ Sách giáo dục và thư viện trường học”, báo Nhân dân, báo Giáo dục và Thời đại, báo Thiếu niên, Tạp chí “ Toán tuổi thơ”, Tạp chí “ Văn học và tuổi trẻ”, Tạp chí Giáo dục, Thế giới mới, Hoa học trò, Vật lý tuổi trẻ, Toán học và Tuổi trẻ … Đồng thời thư viện nhà trường phải có các loại bản đồ, Át lát, băng đĩa giáo khoa, sách điện tử phục vụ nhu cầu học tập của học sinh và nhu cầu giảng dạy của giáo viên

1.3.3.2 Tiêu chuẩn 2: Cơ sở vật chất của thư viện

Phòng thư viện nhà trường được đặt ở trung tâm của trường, phòng có diện tích tối thiểu đạt 50m2 - 120m2 để làm phòng đọc cho giáo viên từ 25- 30 chỗ ngồi; phòng đọc cho học sinh từ 30- 35 chỗ ngồi, phòng làm việc của cán bộ thư viện Thư viện có máy tính được kết nối mạng internet để thường xuyên cập nhật thông tin tư liệu nhằm hỗ trợ hoạt động nghiên cứu và dạy học

Trang thiết bị chuyên dùng:

+ Có đủ giá chuyên dùng để sách cho thư viện, có các tư liệu dạy học, hộp thư mục, phòng kho sách, báo, tư liệu, bảng ghi thông báo

+ Bàn ghế đọc và làm việc, ánh sáng các phòng, quạt điện, máy điều hòa, loa, amply, máy photocopy, máy hút bụi, đó là những điều kiện để làm việc cần có sự đầu tư nghiêm túc, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về mặt kinh phí

1.3.3.3 Tiêu chuẩn 3: Nghiệp vụ công tác thư viện

Các loại ấn phẩm trong thư viện đều phải được đăng ký, phân loại, mô tả, phải

có các loại mục lục theo chủ đề chuyên môn được đăng ký, xếp loại theo nghiệp vụ thư viện Điều này đòi hỏi cán bộ thư viện phải có chuyên môn, nghiệp vụ công tác thư viện tốt

Hướng dẫn sử dụng thư viện

+ Có bản nội quy mượn sách, đọc sách, làm việc ở thư viện được quy định rõ ràng và treo ở nơi thuận tiện để mọi người dễ quan sát trước khi tiến hành mượn hoặc sử dụng các trang thiết bị theo đúng nội quy đã quy định

+ Hàng tháng có biểu đồ theo dõi nhập sách, tài liệu mới, theo dõi tình hình bạn đọc để có thống kê cụ thể nhằm báo cáo tình hình lên Ban Giám hiệu

+ Có thư mục phục vụ giảng dạy và học tập của giáo viên, học sinh để thuận tiện cho việc sử dụng cũng như khâu bảo quản, nhất là trong việc tra cứu học liệu tại thư viện của giáo viên và học sinh, tiết kiệm thời gian và không gian sử dụng hiệu quả

1.3.3.4 Tiêu chuẩn 4: Về tổ chức và hoạt động thư viện

* Tổ chức

Nhà trường phân công một đồng chí trong Ban Giám hiệu trực tiếp phụ trách công tác thư viện của nhà trường, bố trí một tổ công tác hoặc một cán bộ làm công tác

thư viện Hiệu trưởng nhà trường trực tiếp chỉ đạo thực hiện và có trách nhiệm báo cáo lên cơ quan quản lý giáo dục cấp trên là Phòng Giáo dục và Đào tạo về khả năng huy động các nguồn lực trong và ngoài nhà trường để tạo nguồn kinh phí bổ sung sách, báo, trang thiết bị cho thư viện

Nhà trường có thể bố trí cán bộ làm công tác thư viện chuyên trách hoặc giáo viên làm công tác thư viện kiêm nhiệm Nhưng bắt buộc mỗi trường đều phải bố trí cán bộ, giáo viên làm công tác thư viện của nhà trường Nếu giáo viên được phân công kiêm nhiệm công tác thư viện thì giáo viên đó phải được bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ về thư viện trường học Giáo viên làm công tác thư viện kiêm nhiệm và cán bộ làm công tác thư viện chuyên trách đều được hưởng lương và các chế độ theo quy định hiện hành

Cán bộ hoặc giáo viên làm công tác thư viện phải báo cáo theo học kì và theo năm học về công tác thư viện với Hiệu trưởng nhà trường và chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về toàn bộ công tác thư viện trường học do mình phụ trách

* Tổ chức chỉ đạo hoạt động của thư viện phục vụ các hoạt động dạy học, giáo dục, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, các hoạt động ngoại khóa

Cho thuê, mượn sách, tư liệu theo quy định Thư viện có thể đặt ra các quy định đối với người sử dụng nhằm nâng cao giá trị sử dụng và tính hiệu quả của các tài liệu, phương tiện, thiết bị hiện có trong thư viện, tránh sự lãng phí hoặc có những tài liệu, thiết bị lâu không được sử dụng, bảo quản sẽ dẫn đến hư hại

Tạo điều kiện 100% giáo viên và 75- 80% học sinh sử dụng thư viện phục vụ việc giảng dạy và học tập Có cơ chế, hình thức khuyến khích giáo viên sử dụng các trang thiết bị của thư viện để dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học Bên cạnh

đó, có những nguồn sách báo hấp dẫn đối với học sinh, ngoài ra có thể tạo ra các phong trào thi đua trong việc tìm hiểu, nghiên cứu kiến thức tại thư viện để xây dựng phong trào học tập sôi nổi ở các trường trung học cơ sở

Tạo điều kiện cho cán bộ thư viện được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ theo quy định của Bộ Giáo dục và đào tạo cũng như của các Sở Giáo dục, giúp cán bộ thiết bị thư viện trường học đạt chuẩn về chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật với các việc bảo quản, sử dụng các trang thiết bị hiện đại trong dạy học

* Hướng dẫn, vận động học sinh, giáo viên bảo quản sách giáo khoa, khai thác, sử dụng hợp lý, có hiệu quả kinh phí, ngân sách dành cho thư viện theo quy định của Bộ

1.3.3.5 Tiêu chuẩn 5: Quản lý thư viện

Các loại sách, báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh, băng đĩa giáo khoa trong thư viện nhà trường phải được quản lý chặt chẽ Được đóng thành tập hoặc được bọc và kiểm tra tu sửa thường xuyên để đảm bảo hình thức và có thể sử dụng lâu dài

Cán bộ thư viện nhà trường phải có đủ các loại hồ sơ, sổ sách theo quy định để theo dõi thường xuyên, kịp thời mọi hoạt động của thư viện Nội dung các loại hồ sơ

sổ sách phải được cập nhật thường xuyên

Kiểm kê, thanh lý: Hàng năm, nhà trường phải tiến hành kiểm kê tài sản của thư viện Nếu có các ấn phẩm rách nát, nội dung thay đổi hoặc đã hết hạn sử dụng thì phải làm thủ tục thanh lý theo đúng nghiệp vụ thư viện quy định Hiệu trưởng nhà trường có thể quyết định kiểm kê đột xuất thư viện nhà trường

1.4 Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở

1.4.1 Khái niệm quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học

cơ sở

Trên cơ sở Hướng dẫn thực hiện tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông số 11185/GDTH của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 17 tháng 12 năm 2004, chúng tôi quan niệm về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc:

Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở là hoạt động đặc thù của các cấp lãnh đạo, trước hết là đội ngũ cán bộ quản lý nhà trường trong việc điều hành, chỉ đạo xây dựng thư viện trường trung học cơ sở theo các tiêu chuẩn, tiêu chí quy định về thư viện tiên tiến, xuất sắc đạt các mức độ tương ứng với từng mức độ để được cấp có thẩm quyền công nhận

Như vậy, quản lý thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc trước hết là yêu cầu đối với đội ngũ lãnh đạo, quản lý, trước hết là đội ngũ cán bộ quản lý các trường trung học cơ sở, sau đó là quản lý việc xây dựng thư viện trường học đối với giáo viên, đội ngũ nhân viên làm công tác thư viện

Đội ngũ quản lý các trường phấn đấu xây dựng trường từng bước đạt được các tiêu chuẩn theo quy định và phấn đấu lên các tiêu chuẩn cao hơn, từ đạt chuẩn lên tiên tiến và đến xuất sắc

Quản lý xây dựng thư viện trường học tiên tiến, xuất sắc thể hiện việc công nhận của cấp có thẩm quyền về việc thực hiện theo các tiêu chuẩn, tiên chí mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành

* Mục tiêu quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

Đảm bảo đủ tài liệu, sách, báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo

khoa phục vụ dạy, học các học phần trong các chương trình giáo dục trung học cơ sở

Đảm bảo hệ thống cơ sở vật chất như phòng thư viện đảm bảo diện tích tối thiểu

50 m2 để làm phòng đọc và kho sách (có thể 1 hoặc một số phần) có đủ điều kiện cho thư viện hoạt động Thư viện được tính thêm diện tích phòng chứa bản đồ, tranh ảnh (nếu có) vào diện tích chung và có đủ trang thiết bị chuyên dùng

Quản lý thư viện tiên tiến, xuất sắc góp phần thực hiện mục tiêu nghiệp vụ trong việc có thêm mục lục treo tường, mục lục chủ đề phục vụ chuyên sâu một số nội dung dạy và học trong nhà trường và hướng dẫn sử dụng thư viện Thư viện có thêm biểu đồ phát triển kho sách, biểu đồ theo dõi tình hình bạn đọc (mức thư viện tiên tiến) Các bảng phiếu phải đẹp, chuẩn bị chu đáo, khoa học, phản ánh đúng tình hình phát triển thư viện (mức thư viện xuất sắc) Hằng năm, giáo viên thư viện phải

tổ chức biên soạn 02 thư mục (mức thư viện tiên tiến), 03 thư mục ( mức thư viện xuất sắc) phục vụ giảng dạy và học tập trong nhà trường

Quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc góp phần thực hiện mục tiêu về tổ chức và hoạt động, thể hiện việc nâng cao hiệu quả tổ chức, quản lý xây dựng kế hoạch phát triển thư viện đạt chuẩn quy định theo từng thời hạn để hoàn thành đầy đủ năm tiêu chuẩn (mức đạt chuẩn) và báo cáo lên Phòng Giáo dục và kế hoạch huy động các nguồn kinh phí trong và ngoài nhà trường để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị, sách báo cho thư viên Về kế hoạch, kinh phí hoạt động đảm bảo khai thác đầy đủ và hiệu quả nguồn kinh phí ngân sách được cấp để đáp ứng chỉ tiêu

về sách giáo khoa, sách nghiệp vụ và sách tham khảo theo danh mục sách tham khảo dùng cho thư viện trường phổ thông Thư viện đảm bảo chỉ tiêu phần trăm theo tỷ lệ giáo viên và học sinh thường xuyên sử dụng sách, báo thư viện Phấn đấu năm sau đạt

tỷ lệ cao hơn năm trước

1.4.2 Nội dung quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

1.4.2.1 Lập kế hoạch quản lý

Chức năng lập kế hoạch trong quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc tập trung vào các nội dung sau:

Có kế hoạch phấn đấu xây dựng thư viện đạt chuẩn quốc gia và các mức cao hơn

là đạt thư viện tiên tiến, xuất sắc được cụ thể hóa qua Quyết định về việc ban hành quy định tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông số 01/2003/QĐ-BGDĐT, ngày 02 tháng 01 năm 2003 và Hướng dẫn thực hiện tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông, số 11185/GDTH ngày 17 tháng 12 năm 2004 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo [4]

+ Hiệu trưởng nhà trường và cao hơn nữa là Phòng Giáo dục và Đào tạo phải phân tích và đánh giá môi trường trong đó cần đặc biệt lưu ý những thay đổi nhanh chóng của môi trường khoa học và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các trang thiết bị của thư viện

+ Các loại kế hoạch của Phòng Giáo dục và Đào tạo và của Hiệu trưởng phải đảm bảo sự đa dạng và toàn diện, bên cạnh các kế hoạch dài hạn, trung hạn, ngắn hạn

là các loại kế hoạch hoạt động cụ thể theo nhiệm vụ, theo thời gian

+ Phòng Giáo dục và Đào tạo và Hiệu trưởng nhà trường phải xây dựng, xác định mục tiêu chiến lược của thư viện vì đây là việc làm rất cần thiết, đảm bảo để các loại kế hoạch được xây dựng đều hướng tới thực hiện mục tiêu chiến lược xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc theo kế hoạch, lộ trình cùng với việc xây dựng trường chuẩn quốc gia

+ Đảm bảo để các thành viên trong thư viện có thể tham gia vào việc lập kế hoạch, điều này một mặt sẽ huy động được trí tuệ của các thành viên trong thư viện, mặt khác sẽ tạo động lực cho cán bộ quản lý và giáo viên có sự thống nhất trong xác định mục tiêu cũng như xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc diễn ra đồng bộ

+ Quá trình lập kế hoạch cần được thực hiện đầy đủ các bước kế tiếp nhau tạo thành một quy trình khoa học, trong đó Hiệu trưởng đặc biệt chú trọng quản lý thực hiện đồng bộ các khâu theo 5 tiêu chuẩn thư viện tiên tiến, xuất sắc:

- Quản lý sách báo, tạp chí, bản đồ, tranh ảnh giáo dục, băng đĩa giáo khoa của thư viện nhà trường về mặt số lượng, về việc mua sắm bổ sung, việc thanh lý và về nội dung của các loại ấn phẩm trên

- Quản lý cơ sở vật chất của thư viện nhà trường Đảm bảo các điều kiện về vị trí, diện tích và các trang thiết bị của thư viện

- Quản lý về nghiệp vụ công tác thư viện của cán bộ thư viện Đảm bảo cán bộ thư viện có trình độ chuyên môn nghiệp vụ tốt, đáp ứng được nhu cầu học tập, nghiên cứu của giáo viên và học sinh

- Quản lý về tổ chức và hoạt động của thư viện Đảm bảo thư viện nhà trường hoạt động hiệu quả, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ theo quy định Đảm bảo việc sử dụng nguồn kinh phí hiệu quả, đúng quy định

- Quản lý về công tác quản lý thư viện của cán bộ thư viện Đảm bảo tài sản của thư viện sử dụng có hiệu quả và có thể sử dụng lâu dài Công tác kiểm kê, thanh

lý phải được thực hiện teo đúng nghiệp vụ thư viện

1.4.2.2 Tổ chức bộ máy và tổ chức thực hiện kế hoạch

Căn cứ vào thực tế, Hiệu trưởng ra quyết định thành lập tổ thư viện trong đó cử một đồng chí trong Ban giám hiệu trực tiếp chỉ đạo hoạt động của thư viện trường học Hiệu trưởng phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong tổ thư viện, hàng tháng yêu cầu tổ thư viện họp định kỳ để nhận xét, đánh giá quá trình hoạt động,

từ đó có những biện pháp điều chỉnh kịp thời Cuối học kì và cuối năm học yêu cầu cán bộ thư viện báo cáo bằng văn bản cụ thể về hoạt động của thư viện với Ban giám hiệu Tạo điều kiện cho cán bộ thư viện được đi bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ Tại Điều 8, Điều 9, Quyết định về việc ban hành Quy định tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về việc Ban Giám hiệu trực tiếp phụ trách quản lý thư viện và chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng trình độ chuyên môn cho cán bộ làm công tác thư viện

Tổ chức phối hợp quản lý giữa Ban Giám hiệu, bộ phận công tác thư viện, cán bộ giáo viên trong trường, tạo sự thống nhất, đồng bộ giữa khâu quản lý, chỉ đạo với cán bộ làm công tác thư viện, với đội ngũ sử dụng các ấn phẩm của thư viện như giáo viên, học sinh Đồng thời xây dựng mạng lưới cộng tác viên trong giáo viên, học sinh và hội cha mẹ học sinh để giúp tổ công tác (hoặc cán bộ) thư viện hoạt động khai thác, phát triển phong trào đọc sách, báo, tài liệu của trường.Hiệu trưởng chỉ đạo đẩy mạnh việc tuyên truyền nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ giáo viên và học sinh

về tầm quan trọng của thư viện trong trường học, rèn thói quen đọc sách và nâng cao văn hóa đọc cho cán bộ giáo viên và học sinh , góp phần đổi mới nội dung, hình thức dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh

Khuyến khích cán bộ thư viện tự quản, chủ động, tích cực, sáng tạo trong các khâu phụ trách công việc của thư viện, giúp đội ngũ cán bộ làm công tác thư viện năng động, chủ động thực hiện các yêu cầu xây dựng thư viện đạt chuẩn thư viện tiên tiến, xuất sắc.Hiệu trưởng chỉ đạo cán bộ thư viện phối hợp chặt chẽ với các đoàn thể trong nhà trường để tổ chức hoạt động thư viện có hiệu quả như : Tổ chức thi kể chuyện theo sách, ngày hội đọc sách, triển lãm sách, giới thiệu sách theo chủ đề.…, đồng thời chỉ đạo cán bộ thư viện thông qua bản nội quy và hướng dẫn trong phòng thư viện, phải hướng dẫn cho học sinh cách lựa chọn sách, văn hóa đọc sách, cách ghi chép lại những điều bổ ích sau khi đọc sách, trao đổi với bạn những cuốn sách hay…tất cả những điều đó đều góp phần giáo dục kĩ năng cho học sinh rất tốt Khi có

ấn phẩm mới thì yêu cầu cán bộ thư viện phải mô tả, phân loại, sắp xếp theo đúng nghiệp vụ thư viện

Hiệu trưởng quản lý việc sử dụng các nguồn kinh phí được cấp và thu được từ nguồn xã hội hóa giáo dục để xây dựng, mua sắm, bổ sung, thanh lý nguồn tài liệu, trang thiết bị cũ nát Ngay từ đầu năm học cán bộ thư viện tham mưu với Hiệu trưởng

để mua bổ sung thêm sách và một số cơ sở vật chất theo yêu cầu của thư viện tiên tiến, xuất sắc Hiệu trưởng nhà trường thường xuyên rà soát tình hình thư viện theo các tiêu chuẩn của thư viện tiên tiến, xuất sắc để bổ sung các yếu tố còn thiếu nhằm đảm bảo các tiêu chuẩn thư viện tiên tiến, xuất sắc Hàng năm, thư viện phải lập chương trình hoạt động, kế hoạch đầu tư, củng cố và phát triển, thực hiện kế hoạch đặt mua sách trong và ngoài nước (nếu có) với các cơ quan, đơn vị cung ứng ấn phẩm trong ngành hoặc ngoài ngành theo đúng thời gian quy định và được lãnh đạo nhà trường xét duyệt Đảm bảo chỉ tiêu phần trăm (%) theọ tỷ lệ giáo viên và học sinh thường xuyên sử dụng sách, báo của thư viện (100% giáo viên và 70% học sinh trở lên) Phấn đấu năm sau đạt tỷ lệ cao hơn năm trước Huy động các nguồn quỹ ngoài ngân sách cấp để bổ sung sách, báo và gây dựng thư viện và quản lý sử dụng ngân sách, quỹ thư viện theo đúng nguyên tắc quy định [2]

Ban Giám hiệu kiểm tra các khâu hoạt động thư viện phục vụ có kết quả cho công việc giảng dạy, giáo dục học sinh, tạo điều kiện cho giáo viên làm việc, nghiên cứu tại thư viện đáp ứng được các yêu cầu của một thư viện được công nhận đạt chuẩn thư viện tiên tiến hay thư viện đạt xuất sắc Chỉ đạo tổ thư viện xây dựng và tổ chức hiệu quả tủ sách lớp học: Cán bộ thư viện căn cứ vào tình hình thực tế để có thể đưa sách về các lớp theo từng chủ đề cụ thể Nguồn sách này có thể luân chuyển giữa các lớp để học sinh được đọc sách phong phú hơn, kích thích nhu cầu đọc của học sinh.Cuối mỗi năm học, Hiệu trưởng yêu cầu tổ thư viện phát động phong trào quyên góp sách cũ để xây dựng tủ sách dùng chung của nhà trường ngày càng thêm phong phú với phương châm “Góp một cuốn sách để được đọc ngàn cuốn sách”, đảm bảo 100% học sinh diện gia đình chính sách và gia đình khó khăn có đủ sách giáo khoa để học

Động viên, góp ý, nhắc nhở cán bộ phụ trách thư viện, giáo viên, học sinh về việc xây dựng, sử dụng, bảo quản thư viện, làm cho các trang thiết bị thư viện được sử dụng, bảo quản theo đúng quy định Xây dựng cho người trách nhiệm và ý thức sử dụng tài sản của thư viện cẩn thận

Hàng năm có báo cáo quá trình phấn đấu xây dựng thư viện nhà trường đạt chuẩn và trên chuẩn (tiên tiến, xuất sắc) Các báo cáo để khẳng định sự ổn định và tiến bộ của thư viện các trường cũng như sự chỉ đạo sát sao của Ban Giám hiệu đối với hoạt động của thư viện

Thực hiện chức năng tổ chức trong quản lý thư viện hiện đại cần lưu ý những nội dung sau:

- Về cơ cấu tổ chức:

+ Lựa chọn áp dụng một cơ cấu tổ chức linh hoạt, mềm dẻo có khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường bên trong nhà trường, của ngành giáo dục và bên ngoài thư viện như sự thay đổi của khoa học và công nghệ thông tin

+ Cơ cấu tổ chức cần đảm bảo để tất cả các thành viên trong thư viện đều có thể phát huy được hết khả năng không phụ thuộc vào những chức năng, nhiệm vụ đã được xác định một cách cố định, mà giúp cho cá nhân bộc lộ được năng lực, sở trường, nâng cao hiệu quả xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

+ Cơ cấu tổ chức cần tạo ra sự thuận lợi để vấn đề thông tin, truyền thông trong thư viện được đảm bảo và thực hiện 5 tiêu chuẩn diễn ra đồng bộ

+ Cơ cấu tổ chức cần tạo ra sự phối hợp nhiều hơn giữa các bộ phận trong thư viện như bộ phận quản lý của Ban Giám hiệu, việc quản lý chuyên môn của cán bộ

thư viện và việc sử dụng, khai thác trang thiết bị thư viện của giáo viên

- Sắp xếp nhân sự trong cơ cấu tổ chức: Việc bố trí sắp xếp nhân sự trong cơ cấu tổ chức cần căn cứ vào nhiều tiêu chí khác nhau và thực hiện theo một qui trình khoa học Bên cạnh những căn cứ như nhu cầu công việc, chuyên môn được đào tạo, cần đặc biệt lưu ý đến nguyện vọng của cán bộ thư viện

- Tương tác của các thành viên cơ cấu tổ chức: Thư viện tiên tiến, xuất sắc sự tương tác giữa các thành viên, giữa các cấp quản lý mang tính đa chiều Dòng thông tin trong thư viện trở nên đa chiều, mọi người đều dễ dàng quản lý, khai thác và sử

dung linh hoạt, hiệu quả

1.4.3 Quản lý và chỉ đạo xây dựng thư viện trường trung học cơ sở đạt tiên tiến, xuất sắc

1.4.3.1 Khái niệm biện pháp quản lý xây dựng thư viện trường trung học cơ sở đạt tiên tiến, xuất sắc

Theo từ điển tiếng Việt: Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể hoặc cách thức xử lý công việc hoặc giải quyết vấn đề [29]

Theo Công văn 11185/GDTH hướng dẫn tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông

do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 17 tháng 12 năm 2004, chúng tôi quan niệm về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc tác giả luận văn quan niệm:

Biện pháp quản lý thư viện trường trung học cơ sở tiên tiến, xuất sắc là cách thức tiến hành các hoạt động có tính nghiệp vụ của các cấp lãnh đạo trong việc chỉ đạo các trường xây dựng thư viện theo các tiêu chuẩn, tiêu chí mà Bộ Giáo dục và Đạo

tạo quy định phải đạt để được cấp có thẩm quyền công nhận

Như vậy, biện pháp quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc thể hiện qua những hoạt động chỉ đạo của cán bộ quản lý từ cấp Phòng trở lên

Các biện pháp quản lý xây dựng thư viện trường trung học cơ sở tiên tiến, xuất sắc gắn với những hoạt động có tính nghiệp vụ và tính chuyên môn

Các biện pháp quản lý xây dựng thư viện trường trung học cơ sở tiên tiến, xuất sắc ở trường trung học cơ sở phải đạt được theo các tiêu chuẩn, tiêu chí mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quy định

1.4.3.2 Chỉ đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo về xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc ở các trường trung học cơ sở

a) Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp huyện trong việc chỉ đạo xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

* Vị trí, chức năng của Phòng Giáo dục và Đào tạo

Phòng Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chuyên môn trực thuộc Ủy ban nhân dân huyện, có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân huyện cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, bao gồm: mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục và đào tạo; tiêu chuẩn nhà giáo và tiêu chuẩn cán bộ quản lý giáo dục; tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiết bị trường học và đồ chơi trẻ em; quy chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ; bảo đảm chất lượng giáo dục và đào tạo

Phòng Giáo dục và Đào tạo có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng; chịu sự chỉ đạo, quản lý về tổ chức, biên chế và nhiệm vụ công tác của Ủy ban nhân dân huyện; đồng thời chịu sự hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn, nghiệp vụ của Sở Giáo dục và Đào tạo

* Nhiệm vụ của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong chỉ đạo xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

Chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan trình ủy ban nhân dân cấp huyện trong việc quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc: Dự thảo các văn bản hướng dẫn thực hiện cơ chế chính sách, pháp luật, các quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh

về quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc; dự thảo quy hoạch phát triển hệ thống thư viện tiên tiến, xuất sắc các trường trung học cơ sở, trường phổ thông có nhiều cấp học; trường phổ thông dân tộc bán trú; trường tiểu học; trường mầm non, nhà trẻ, nhóm trẻ, trường, lớp mẫu giáo, không bao gồm nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập tư thục (gọi chung là cơ sở giáo dục mầm non) và trung tâm học tập cộng đồng trên địa bàn theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo và Ủy ban nhân dân cấp huyện

Hướng dẫn, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, chương trình, kế hoạch phát triển thư viện ở các trường trung học cơ sở, các cơ chế, chính sách về xã hội hóa thiết bị, thư viện trường học sau khi được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt

Hướng dẫn, tổ chức thực hiện mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch, chuyên môn, nghiệp vụ, các hoạt động bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ thư viện, thiết bị trường học

Tổ chức ứng dụng các kinh nghiệm, thành tựu khoa học công nghệ tiên tiến, tổng kết kinh nghiệm, sáng kiến về thiết bị thư viện trường học vào hoạt động giảng dạy và học tập

Tổ chức thực hiện công tác xây dựng và nhân điển hình tiên tiến, công tác thi đua, khen thưởng về hoạt động thư viện trên địa bàn

Phối hợp với Phòng Nội vụ hướng dẫn các cơ sở giáo dục xác định vị trí việc làm, số người làm việc; tổng hợp vị trí việc làm, số lượng nhân viên thư viện ở các trường; quyết định vị trí việc làm; tổ chức thực hiện và kiểm tra việc tuyển dụng, sử dụng, hợp đồng, điều động, luân chuyển và thực hiện chính sách đối với nhân viên thư viện

Hướng dẫn các cơ sở giáo dục xây dựng, lập dự toán ngân sách giáo dục hàng năm; tổng hợp ngân sách giáo dục hàng năm để cơ quan tài chính cùng cấp trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt; quyết định giao dự toán chi ngân sách giáo dục cho các hoạt động thư viện khi được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt

Thực hiện cải cách hành chính, công tác thực hành, tiết kiệm, phòng chống tham nhũng, lãng phí; công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị có liên quan đến giáo dục và xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật

Thực hiện công tác thống kê, thông tin, báo cáo định kỳ và hàng năm, báo cáo đột xuất về tổ chức và hoạt động của thư viện theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo và ủy ban nhân dân cấp huyện

* Vai trò của Phòng Giáo dục và Đào tạo trong việc quản lý xây dựng thư viện tiên tiến, xuất sắc

Phòng Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm giúp ủy ban nhân dân cấp huyện quản lý nhà nước trong việc xây dựng thư viện đạt tiêu chuẩn tiên tiến, xuất sắc, đồng thời có vai trò quan trọng trong việc chỉ đạo các trường lập kế hoạch xây dựng thư viện đạt tiên tiến, xuất sắc

Huy động mọi lực lượng và nguồn lực của cộng đồng chăm lo cho sự nghiệp giáo dục, góp phần xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục, thư viện của các trường đạt tiên tiến, xuất sắc