Bài giảng môn học Ngữ văn lớp 7 - Tuần 20 - Tiết 73: Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất (Tiết 1)

TỤC NGỮ VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT I-MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp HS : -Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ; Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận v[r]

Trang 1

Tuần 20 Ngày soạn:11/01/2010 Tiết 73 Ngày dạy:12/01/2010

TỤC NGỮ

VỀ THIÊN NHIÊN VÀ LAO ĐỘNG SẢN XUẤT

I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp HS :

-Hiểu sơ lược thế nào là tục ngữ; Hiểu nội dung, một số hình thức nghệ thuật (kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận) và ý nghĩa của những câu tục ngữ trong bài học; Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản -Rèn luyện kĩ năng phân tích và vận dụng tục ngữ

II-CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

- GV: Giáo án, bảng phụ

- HS: bài soạn

III-TIẾN TRÌNH TIẾT DẠY:

1/ Ổn định tình hình lớp:

-Sĩ số

-Chuẩn bị kiểm tra bài cũ

2/ Kiểm tra bài cũ: (5’)

Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

3/ Bài mới:

Giới thiệu bài mới: (2’)

Tục ngữ là thể loại văn học dân gian Nó được ví là kho báu của kinh nghiệm và trí tuệ dân gian, là “túi khôn dân gian” Tục ngữ có nhiều chủ đề Trong tiết học này, các em sẽ được làm quen với tám câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

TL Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức

Yêu cầu HS đọc chú thích (*)

 Hình thức của tục ngữ ?

Câu nói ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh

gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh thể hiện

 Tục ngữ thường có nội dung

gì?

Thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội)

những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động

 Tục ngữ sử dụng như thế

nào?

Vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày

nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời

ăn tiếng nói hằng ngày

 Tóm lại, tục ngữ là gì?

GV: tục ngữ ngoài nghĩa đen còn

có nghĩa bóng Cần phân biệt tục

ngữ, thành ngữ, ca dao

GV: đọc giọng rõ ràng, nhấn vào

những từ thể hiện rõ nội dung

GV nhận xét, sửa chữa và đọc lại

 Có thể chia 8 câu tục ngữ

trong bài thành mấy nhóm? Vì

sao?

Thảo luận:

Chia làm 2 nhóm:

-Nhóm 1: câu 1, 2,3,4 là tục ngữ

về thiên nhiên

-Nhóm 2: câu 5,6,7,8 là tục ngữ

về lao động sản xuất

 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 1.Tháng 5 đêm ngắn, ngày dài;

tháng 10 (ÂL), đêm dài, ngày

Trang 2

 (2): nghĩa từ “mau” được

dùng trong câu tục ngữ này?

 (3): giải nghĩa “ráng”?

 (5):Giải nghĩa “tấc”? (đơn vị

đo lường bằng 1/10m)

 (7):“cần” – xác định từ loại?

Giải nghĩa?

 (8): Giải nghĩa “thì”, “thục”?

ngắn

2.Ngày nào đêm trước có nhiều sao, hôm sau sẽ nắng; trời ít sao,

sẽ mưa

3.Khi trời xuất hịên ráng có sắc vàng tức là sắp có bão

4.Kiến bò nhiều vào tháng 7 – thường là bò lên cao – là điềm báo sắp có lụt

5.Đất quí như vàng

6.Thứ tự các nghề, các công việc đem lại lợi ích kinh tế cho con người: nuôi cá, làm vườn, làm ruộng

7.Thứ tự các yếu tố quan trọng (nước, phân, lao động, giống lúa) đối với nghề trồng lúa

8 Thứ tự các yếu tố quan trọng trong nghề trồng trọt: thời vụ và đất đã được khai phá

Câu 1:

Bài học về cách sử dụng thời gian trong cuộc sống cho hợp lí với mỗi mùa hạ

và đông

Câu 2:

Kinh nghiệm nhìn sao để

dự đóan thời tiết

Câu 3:

Giúp con người biết dự đoán bão dựa vào màu mây để chủ động đề phòng

 2/Một số trường hợp có thể

áp dụng kinh nghiệm nêu trong

câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ

thể)

 (2): kinh nghiệm này không

phải lúc nào cũng đúng

 (3)Có câu tục ngữ nào cũng dự

đoán

bão nhưng dựa hiện tượng khác?

 (4)GV: có một dị bản khác:

Tháng bảy kiến đàn, đại hàn hồng

thuỷ

 (6): không phải nơi nào cũng

áp dụng đúng, tùy vào điếu kiện

tự nhiên ở từng nơi

 (7)Những câu tục ngữ gần

gũi với kinh nghiệm này?

1.Tính toán, sắp xếp công việc hoặc giữ gìn sức khoẻ trong mùa

hè và mùa đông Cụ thể: giờ vào lớp buổi chiều của muà đông sớm hơn mùa hè; chủ động trong giao thông, đi lại (nhất là đi xa)

2.Nắm trước thời tiết để chủ động sắp xếp công việc

3.Biết dự đoán bão dựa vào mây

để phòng chống

Tháng bảy heo may chuồn chuồn bay thì bão.

4 Biết dự đoán lũ lụt dựa vào hiện tượng kiến bò để phòng chống

5.Phê phán hiện tượng lãng phí đất; đề cao giá trị của đất

6.Lựa chọn nghề theo trật tự của câu tục ngữ

7.Giúp nông dân nhận biết tầm quan trọng của các yếu tố: nước, phân, lao động, giống lúa trong quá trình trồng lúa

-Một lượt tát một bát cơm.

-Người đẹp vì lụa, lúa tốt vì phân

8 Giúp nông dân vận dụng trong quá trình trồng trọt

Câu 4:

Giúp con người biết dự đoán lũ lụt dựa vào hiện tượng kiến bò để chủ động

đề phòng

Câu 5:

Giá trị của đất đai trong đời sống

Câu 6:

Nên khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên

để tạo ra của cải, vật chất

 3/Giá trị của kinh nghiệm mà

câu tục ngữ thể hiện

1.Bài học về cách sử dụng thời gian trong cuộc sống cho hợp lí với mỗi mùa hạ và đông

2.Có ý thức nhìn sao để dự đóan

Câu 7:

Trong nghề làm ruộng cần đảm bảocác yếu tố (đứng đầu là nước)

Trang 3

Mỗi nhóm tìm hiểu 1 câu tục

ngữ theo những yêu cầu trên

(Nhóm I: câu 1; Nhóm II: câu 2;

Nhóm III: câu 3; Nhóm IV: câu

4; Nhóm V: câu 5; Nhóm VI:

câu 6)

 Tìm dẫn chứng để minh hoạ

cho những đặc điểm của tục ngữ:

thời tiết

3.Giúp con người biết dự đoán bão để chủ động đề phòng

4 Giúp con người biết dự đoán lũ lụt để chủ động đề phòng

5.Gúp con người nhận thấy giá trị của đất đai trong đời sống

6 Gúp con người biết khai thác tốt điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên

để tạo ra của cải, vật chất

7.Trong nghề làm ruộng cần đảm bảo các yếu tố (đứng đầu là nước)

8.Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ và đất đai đã được khai phá, chăm bón đối với nghề trồng trọt

Câu 8:

Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ và đất đai đã được khai phá, chăm bón đối với nghề trồng trọt

 -Ngắn gọn?

 Có thể thêm hoặc bớt từ nào

trong 2 câu tục ngữ ngắn gọn

nhất 5,8 hay không? Vì sao?

Số lượng tiếng trong các câu tụcngữ rất ít

Không.Vì như thế không tạo được ấn tượng trong việc khẳng định

GV: tục ngữ lời ít ý nhiều, “nội

dung của một câu tục ngữ có thể

mở tung để viết thành cuốn

mười- -Thường có vần, nhất là vần lưng? cười;(2)nắng-vắng;(3)gà-nhà

 Tác dụng của đặc điểm này? Tạo nhịp điệu, dễ nhớ, dễ

thuộc

 -Các vế đối xứng về hình

thức và nội dung?

Câu (1),(2) …

Nhấn mạnh, làm nổi bật sự khác

 Vai trò của hình thức này? biệt của hiện tượng được nói đến

 -Lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh?

Hoạt động 3: Tổng kết

Chặt chẽ qua hình thức đối xứng, nói quá (câu1,5 …) Hình ảnh cụ thể,

III- Tổng kết:

 Những đặc điểm của tục ngữ? sinh động

 Sưu tầm thêm một số câu tục

ngữ phản ánh kinh nghiệm về các

hiện tượng nắng, mưa, bão, lụt

HS tìm nhanh

4/ Dặn dò, hướng dẫn về nhà: (5’)

*Bài cũ: -Nắm chắc đặc điểm của tục ngữ, nội dung, khả năng vận dụng câu tục ngữ vừa học

-Tiếp tục sưu tầm thêm một số câu tục ngữ

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài:Chương trình địa phương (phần văn và tập làm văn)

+Sưu tầm ca dao, tục ngữ nói về địa phương và sắp xếp những nội dung đã sưu tầm theo chủ đề

IV-RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

………

Trang 4

………

=========================== Nhóm I Phân tích câu tục ngữ 1 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học) Nhóm II Phân tích câu tục ngữ 2 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học) Nhóm III Phân tích câu tục ngữ 3 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học) Nhóm IV Phân tích câu tục ngữ 4 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học) Nhóm V Phân tích câu tục ngữ 5 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học) Nhóm VI Phân tích câu tục ngữ 4 theo các nội dung sau: 1/Nghĩa của câu tục ngữ? 2/Một số trường hợp có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trong câu tục ngữ (lấy dẫn chứng cụ thể) 3/Giá trị của kinh nghiệm mà câu tục ngữ thể hiện (bài học)

Trang 5

-Tuần: 19 Ngày soạn: 11/01/2010 Tiết : 74 Ngày dạy: 12,13/01/2010

CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA PHƯƠNG (PHẦN VĂN VÀ TẬP LÀM VĂN)

I-MỤC TIÊU BÀI HỌC:

Giúp HS :

- Biết cách sưu tầm ca dao tục ngữ theo chủ đề và bước đầu biết sắp xếp, tìm hiểu ý nghĩa của chúng -Giáo dục tình cảm yêu mến, gắn bó với địa phương quê hương mình

-Rèn luyện kĩ năng hiểu biết và sưu tầm

- HS: bài soạn

-Sĩ số

 Câu hỏi: Tục ngữ là gì? Đọc thuộc lòng 2 câu tục ngữ bất kì và phân tích?

 Trả lời: - Những lời nói ngắn gọn, ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt (tự nhiên, lao động sản xuất, xã hội), được nhân dân vận dụ ng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hằng ngày

-HS tùy ý chọn và phân tích

3/ Bài mới:

Quảng Ngãi mảnh đất của biển xanh, của thơ ca Bởi vậy kho tàng ca dao tục ngữ của địa phương ta cũng khá phong phú Trong tiết học này, chúng ta cùng thể hiện những vốn ca dao, tục ngữ nói về địa phương mà mình có được

10’ Hoạt động 1: Xác định đối

tượng sưu tầm

I- Xác định đối tượng sưu tầm:

 Ca dao dân ca là gì? Lấy ví

dụ

 Tục ngữ là gì? Lấy ví dụ

GV: “câu ca dao” là một đơn vị

diễn đạt một nội dung, ý nghĩa

trọn vẹn Các dị bản đều được

tính là một câu

 Thế nà là “ca dao, tục ngữ

lưu hành ở địa phương” và “ca

dao, tục ngữ nói về địa

phương”? Ví dụ

-Ca dao, tục ngữ mà người địa phương biết đến và vận dụng, có thể nói về địa phương, có thể không

“Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”

-Ca dao, tục ngữ có nội dung về địa phương

C1 Ai về Quảng Ngãi cho tui

II-Trình bày kết quả sưu tầm:

Trang 6

gửi í ít tiền Mua dùm miếng quế lâu niên Đem về trị bệnh khỏi phiền bà con

C2 Ai về quê ấy Nghĩa An Ghé thăm phong cảnh Chùa Hang, Bàn Cờ

C3 Mứt gừng Đức Phổ Bánh nổ Nghĩa Hành Đậu xanh Sơn Tịnh

C4 Sa Huỳnh gió mát, cá tươi Thuận bề nuôi dưỡng những người thủy binh

GV: hướng dẫn cách sưu tầm

ca dao tục ngữ

20’ Hoạt động 2: Trình bày kết quả

sưu tầm

GV:Mỗi nhóm tập hợp những

câu ca dao, tục ngữ đã sưu tầm

được Chia làm 2 phần: ca dao

dân ca và tục ngữ Trong 2

phần đó sắp xếp các câu theo

chủ đề

*Bài cũ:

-Tiếp tục sưu tầm và tìm hiểu ý nghĩa những câu ca dao, tục ngữ

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài: Tục ngữ về con người và xã hội

+Đọc; Trả lời câu hỏi

+Tìm hiểu về nội dung, giá trị kinh nghiệm và trường hợp ứng dụng

+Chứng minh cho các đặc điểm của tục ngữ

………

=========================

Trang 7

Tuần 20 Ngày soạn:

Tiết 75, 76 Ngày dạy:

TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN NGHỊ LUẬN

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

Giúp HS :

 Tiết1:

-Hiểu được nhu cầu nghị luận trong đời sống và đặc điểm chung của văn bản nghị luận

 Tiết2:

-Tiếp tục tìm hiểu về đặc điểm chung của văn bản nghị luận; Luyện tập về văn bản nghị luận

-Rèn luyện kĩ năng nhận biết văn bản nghị luận

- HS: bài soạn

-Sĩ số

Kiểm tra sự chuẩn bị của HS

3/ Bài mới:

Văn bản nghị luận là một kiểu văn bản quan trọng trong đời sống, nó có vai trò rèn luyện tư duy, năng lực biểu đạt những quan niệm tư tưởng sâu sắc trước đời sống Có thể nói không có văn nghị luận thì khó

mà hình thành các tư tưởng mạch lạc và sâu sắc Bởi vậy tiết học này chúng ta cùng tìm hiểu chung về văn bản nghị luận

Tiết 1

13’ Hoạt động1:Tìm hiểu về nhu cầu

nghị luận

I-Tìm hiểu:

II-Bài học:

GV treo bảng phụ có ghi những

vấn đề và câu hỏi (1)

Thảo luận:

 Trong đời sống em có thường

gặp các vấn đề và câu hỏi như

vậy không? Hãy nêu thêm các

câu hỏi và vấn đề?

Nhóm thảo luận

-Là người con, em cần phải đối xử với cha mẹ như thế nào?

-Em hiểu thế nào là học tập tốt môn Ngữ văn?

-Em thích hay không thích môn Ngữ văn?

-Tại sao người Đội viên thiếu niên phải gương mẫu trên mọi mặt?

-Hãy chứng minh Nam, bạn của

em là một học sinh giỏi?

 Gặp những vấn đề và câu hỏi

loại đó, em có thể trả lời bằng các

kiểu văn bản đã học như kể

chuyện, miêu tả, biểu cảm hay

không? Vì sao? Gợi:

Các vấn đề và câu hỏi

Trang 8

 Các kiểu văn bản đã học như

kể chuyện, miêu tả, biểu cảm

nhằm mục đích gì?

Bộc lộ tình cảm, sự đánh giá;

Kể lại sự việc chuỗi sự việc; Ghi lại và nhận xét các điều đã quan sát xung quanh

25’  Các vấn đề và câu hỏi nhằm

đặt ra yêu cầu gì cho người giải

đáp?

Thể hiện sự suy nghĩ về một vấn đề

 Giải đáp bằng cách nào? Bằng cách lập luận, giải thích

hay chứng minh

 Để trả lời những câu hỏi như

thế, hằng ngày trên báo chí, qua

đài phát thanh, truyền hình, em

thường gặp những kiểu văn bản

nào? Hãy kể tên

Xã luận, bình luận, phát biểu ý kiến …

Văn nghị luận thường tồn tại dưới dạng các ý kiến nêu ra trong cuộc họp, các bài xã luận, bình luận, phát biểu ý kiến trên báo chí …

GV: cho HS tiếp xúc với một vài

văn bản nghị luận mà GV sưu

tầm được

GV: đó là những dạng của văn

bản nghị luận

Yêu cầu HS đọc ghi nhớ 1 HS đọc

Hoạt động 2:Thế nào là văn bản

nghị luận

2/ Thế nào là văn bản nghị luận:

Yêu cầu HS đọc văn bản “Chống

 Bác Hồ viết bài này nhằm

mục đích gì?

Kêu gọi nhân dân tham gia xoá nạn mù chữ

 Như vậy văn nghị luận viết ra

nhằm mục đích gì?

-Văn nghị luận viết ra nhằm xác lập cho người

 Để thực hiện mục đích này,

bài viết nêu ra những ý kiến nào?

Và những ý kiến đó được diễn

đạt thành những luận điểm nào?

GV: luận điểm là phần trình bày

quan điểm của người viết, trả lời

câu hỏi “nói cái gì?” (cho ý kiến

đưa ra)

-Tình trạng và nguyên nhân

mù chữ của dân tộc ta trong thời thực dân Pháp cai trị:

+Khi xưa Pháp cai trị, chúng thi hành chính sách ngu dân

+Số người Việt Nam thất học so với số người trong nước là 95%

-Sự cần thiết phải biết đọc, biết viết chữ Quốc ngữ và nhiệm vụ của người biết chữ cũng như chưa biết chữ phải như thế nào:

+Mọi người VN phải có kiến thức … để có thể tham gia công cuộc xây dựng nước nhà

+Người biết chữ hãy dạy cho người chưa biết chữ

+ Người chưa biết chữ hãy gắng

mà học cho biết chữ

đọc, người nghe một tư tưởng, quan điểm nào đó

Tiết 2

Trang 9

25’  Để ý kiến có sức thuyết phục, bài

viết đã nêu lên những lí lẽ nào? Hãy

liệt kê? Gợi ý như sgk

+Để thuyết phục vì sao dân ta phải biết đọc, biết viết, có các lí lẽ sau:

-Biết đọc, biết viết là quyền lợi, bổn phận của người dân

-Có kiến thức mới tham gia vào việc xây dựng nước

-Muốn có kiến thức, trước hết phải biết viết, đọc chữ Quốc ngữ

+Để thuyết phục về khả năng thực hiện xoá nạn mù chữ, có các lí lẽ sau:

-Người biết chữ hãy dạy cho người chưa biết chữ

- Người chưa biết chữ hãy gắng mà học

 Có những dẫn chứng nào được đưa

ra?

Phong trào truyền bá chữ Quốc ngữ

 Như vậy thể hiện tư tưởng, quan

điểm đó yêu cầu văn nghị luận cần

phải có những gì?

Văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng, có lí lẽ, dẫn chứng thuyết phục

 Tác giả có thể thực hiện mục đích

của mình bằng văn kể chuyện, miêu tả

được không? Vì sao?

Không Vì mục đích của bài viết là xác lập cho người đọc, người nghe một

tư tưởng, quan điểm về xoá nạn mù chữ và khả năng thực thi mục đích đó

 “Nạn mù chữ”, vì sao tác giả lại

chọn vấn đề này để thể hiện tư tưởng,

quan điểm ?

Vấn đề đặt ra và cần giải quyết trong đời sống, sau khi cách mạng tháng Tám thành công

Những tư tưởng, quan điểm trong bài văn nghị luận phải hướng tới giải quyết những vấn đề đặt

 Như vậy có yêu cầu gì đặt ra cho

nội dung tư tưởng, quan điểm trong

bài văn nghị luận?

ra trong đời sống thì mới

có ý nghĩa

Yêu cầu HS đọc phần ghi nhớ

Yêu cầu HS đọc “Cần tạo ra thói quen

trong đời sống xã hội”

Yêu cầu HS trả lời những câu hỏi sgk

GV: để chứng minh văn bản là một

văn bản nghị luận cần chỉ rõ: mục

đích, dẫn chứng, lí lẽ

Câu b) có đã thể hiện ở câu a) GV chỉ

yêu cầu HS trình bày miệng trở lại

bằng cách đọc những câu văn cụ thể

luận Vì: mục đích thuyết phục chúng ta cần có thói quen tốt trong đời sống; Bài viết dùng lí lẽ để giải thích thế nào là thói xấu, thế nào là thói quen tốt và khuyên tạo một thói quen tốt; Có những dẫn chứng

về thói quen xấu phổ biến hiện nay

c)-Bài viết nêu vấn đề rất thực tế

Trang 10

-Tán thành ý kiến đó Vì

là con người có văn hoá thì không nên có thói quen xấu mà cần hướng đến những thói quen tốt

-Khái niệm về thói xấu, thói quen tốt

-Các thói quen tốt phổ biến hiện nay

-Cần tạo ra thói quen tốt

dù điều đó là khó

Yêu cầu HS đọc “Hai biển hồ” HS đọc

 Bài văn là văn bản tự sự hay nghị

luận?

4/ Bài văn là văn bản nghị luận (có sử dụng phương thức tự sự)

*Bài cũ:

-Học thuộc nhu cầu nghị luận và văn bản nghị luận là gì?

-Hoàn tất các bài tập vào vở

-Sưu tầm 2 đoạn văn nghị luận

*Bài mới: Chuẩn bị cho bài:Đặc điểm của văn bản nghị luận

+Đọc

+Tìm hiểu các khái niệm

+Liên hệ với bài “Chống nạn thất học” để làm cụ thể hoá các khái niệm

………

==========================

Định dạng
Số trang	20
Dung lượng	248,41 KB