Sáng kiến kinh nghiệm Rèn luyện kĩ năng nghe viết chính tả

LuyÖn kü n¨ng chÝnh t¶ qua c¸c giê häc kh¸c: C¸c m«n häc kh¸c cã vai trß rÊt lín trong viÖc rÌn luyÖn kü n¨ng viÕt chính tả như: Tập đọc, Tập viết, Kể chuyện … - Khi tập đọc, khả năng ph[r]

Lời cảm ơn

Trong suốt quá trình học tập và triển khai bài tập nghiên cứu khoa học

: “ Một số kinh nghiệm rèn kỹ năng viết chính tả cho học sinh tiểu học - Chương trình Tiểu học mới”.

Tôi xin được dành những dòng chữ đầu tiên này để bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới các bạn bè đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt là Ban giám hiệu trường tiểu học Thục Luyện đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm sáng kiến kinh nghiệm này

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng xong do khả năng và thời gian nghiên cứu có hạn, kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học còn ít do đó những thiếu xót trong đề tài là không tránh khỏi Tôi rất mong được sự đóng góp, chỉ bảo tận tình của các bạn bè đồng nghiệp để đề tài này ngày càng hoàn thiện hơn

Xin trân thành cảm ơn /

Thanh Sơn, ngày tháng năm 2007.

Người viết

Đinh Thị Thương Huyền

Mục lục

Phần I : những vấn đề chung

Phần II: Nội dung cơ bản

I Điều tra thực trạng

II Những biện pháp đã nghiên cứu

2 Khắc sâu cho học sinh quy tắc chính tả 8

3 Luyện kỹ năng chính tả qua các giờ học khác 10

6 Làm tốt công tác phối hợp với phụ huynh học sinh 13

III Kết qủa sau khi áp dụng các biện pháp 13

Phần III Kết luận và kiến nghị

Phần I: Những vấn đề chung

1 Lý do chọn sáng kiến:

1.1 Lý do khách quan:

“Mục tiêu của môn Tiếng Việt bậc Tiểu học là : Hình thành và phát triển kỹ năng nghe, nói, đọc, viết, cho học sinh nhằm giúp các em sử dụng Tiếng Việt có hiệu quả trong việc học tập và giao tiếp ở gia đình, nhà trường

và xã hội Cùng với các môn học khác, góp phần phát triển năng lực tư duy cho học sinh Trang bị cho học sinh những hiểu biết ban đầu về văn học, văn hoá và ngôn ngữ thông qua một số tác phẩm văn học và một số văn bản khác của Việt Nam và thế giới, nhằm hình thành cho các em nhu cầu thưởng thức cái đẹp, trước những buồn vui, yêu ghét của con người Góp phần hình thành nhận thức, tình cảm thái độ và hành vi đúng đắn của con người Việt Nam hiện đại trong quan hệ gia đình và quan hệ xã hội”

Để đạt được mục tiêu trên giáo dục chỉ dừng lại ở việc dạy đủ kiến thức cho từng phân môn thôi chưa đủ mà phải làm thế nào dạy tốt, dạy hay Phải đổi mới phương pháp giảng dạy để cho mỗi giờ học thực sự nhẹ nhàng,

tự nhiên, hiệu quả Học sinh phải nắm chắc các kỹ năng viết Tiếng Việt

Môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học được chia thành nhiều phân môn nhỏ Tập đọc, tập viết, luyện từ và câu, riêng phân môn chính tả thì kỹ năng viết đúng chính tả có vai trò đặc biệt lớn đối với học sinh Vì viết là một hoạt

động giao tiếp, đồng thời là công cụ để học tập các môn học khác Chỉ đọc tốt nói tốt thôi chưa đủ, vì nói chỉ là một trong những hình thức giao tiếp khác như ngôn ngữ văn bản, ngôn ngữ tín hiệu, ngôn ngữ ám hiệu ngày càng

đóng vai trò lớn hơn trong sự phát triển không ngừng của xã hội Do đó viết

đúng chính tả có vai trò to lớn trong hoạt động giao tiếp ngôn ngữ bằng văn bản Các em rất cần sự giúp đỡ của thầy cô giáo trong hình thành kỹ năng viết chính tả

1.2 Lý do chủ quan:

Nhiều người cho rằng học sinh tiểu học chỉ cần biết đọc biết viết Chính vì lẽ đó hoạt động học để rèn kỹ năng viết chính tả chưa được coi trọng đúng mức

Một số học sinh còn mải chơi, chưa chăm chỉ học tập Phần đa hoàn cảnh gia đình các em còn khó khăn, do đó phụ huynh chưa thực quan tâm tới việc học tập của con em mình

Mặt khác các em còn rất nhiều bỡ ngỡ khi đọc cũng như khi viết các

âm: g / gh ; ch / tr ; r / d ; s / x ; l / n … Cách trình bày một đoạn văn hay một khổ thơ

Xuất phát từ mục tiêu trên tôi thấy thật cần thiết giúp các em có khả năng viết chính tả nhằm nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt cho nên tôi đã tiến hành nghiên cứu:

“Một số kinh nghiệm rèn kỹ năng viết chính tả cho học sinh tiểu học”

2 Mục đích nghiên cứu:

1.2 Tìm ra những biện pháp để hình thành và rèn luyện kỹ năng viết chính tả cho học sinh

2.2 Tìm hiểu thực trang, nguyên nhân dẫn đến những sai lầm của học sinh khi viết chính tả

2.3 Đề xuất một số biện pháp khắc phục những sai lầm thường gặp trong khi viết chính tả củ

a học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Nhiệm vụ khái quát:

Xây dựng và đề xuất một số biện pháp khắc phục những sai lầm thường gặp trong khi viết chính tả của học sinh, nhằm nâng cao chất lượng môn Tiếng Việt

3.2 Nhiệm vụ cụ thể:

- Điều tra thực trạng những sai lầm mà học sinh hay mắc phải trong khi học tập môn chính tả tiểu học

- Đề xuất và áp dụng một số biện pháp khắc phục những sai phạm trên

- Thống kê các kết quả thu được sau khi áp dụng những biện pháp

- Hệ thống lý luận, tổng kết rút kinh nghiệm

4 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh tiểu học.

5 Phương pháp nghiên cứu:

5.1 Phương pháp chính.

- Nghiên cứu lý luận

- Tổng kết kinh nghiệm

- Trao đổi kinh nghiệm

5.2 Phương pháp bổ trợ:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp nghiên cứu cản phẩm

- Phương pháp trò truyện

6 Cơ sở nghiên cứu: Trường tiểu học Thục Luyện

Phần II: Nội dung cơ bản

I Thực trạng ban đầu:

1 Khái quát tình hình địa phương:

Trường tiểu học Thục Luyện nằm trong địa bàn thị trấn Thanh Sơn Thị trấn Thanh Sơn là trung tâm Kinh tế – Văn hoá - Chính trị của huyện miền núi Thanh Sơn nên thuận lợi về nhiều mặt

2 Tình hình nhà trường:

Trường tiểu học Thục Luyện nằm trong địa bàn thị trấn Thanh Sơn Trường đã được công nhận trường chuẩn quốc gia từ năm 200 và đang phấn đấu để đạt trường chuẩn quốc gia giai đoạn 2 vào năm 201 Trường

có diện tích là m2

Trường tiểu học Thục Luyện có đội ngũ quản lý năng động sáng tạo trong công việc Là một trường có bề dạy thành tích nhiều năm liền đạt danh hiệu tiên tiến xuất sắc

- 100% giáo viên dạy đúng, đủ các môn học theo chương trình của Bộ

GD & ĐT quy định Đẩy mạnh công tác đổi mới phương pháp giảng dạy, nhằm phát huy khả năng tích cực sáng tạo của học sinh Tổ chức tốt các chuyên đề giảng dạy, bồi dưỡng nâng cao phương pháp giảng dạy tất cả các

bộ môn Xây dựng giáo viên cốt cán trong chuyên môn Các tổ tích cực dự giờ, thăm lớp, rút kinh nghiệm trong việc đổi mới phương pháp dạy học

Trường tiểu học Thục Luyện có đội ngũ quản lý năng động sáng tạo trong công việc Là một trường có bề dày thành tích nhiều năm liền đạt danh hiệu tiên tiến xuất sắc

Đội ngũ giáo viên đủ về số lượng đảm bảo về chất lượng có nhiều giáo viên giỏi cấp Huyện, cấp Tỉnh Trường có giáo viên năng khiếu và giáo viên dạy môn tự chọn Tập thể nhà trường đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau có ý thức tinh thần tự học hỏi và tự giác trong công việc

3 Thực trạng dạy học phân môn chính tả:

Qua công tác trao đổi kinh nghiệm với các giáo viên cùng khối về thực trạng giảng dạy phân môn chính tả có thể rút ra một số nét chính sau:

- Do ảnh hưởng lỗi sai phát âm tiếng địa phương và chưa chú ý đến các trọng âm khi viết chính tả

- Trong quá trình học tập học sinh thường chưa thực sự chú ý rèn chữ.

- Học sinh mới bước vào lớp đầu cấp của bậc học cho nên khả năng phân biệt và sử dụng những tiếng cùng âm còn nhiều bỡ ngỡ hạn chế Những quy tắc chính tả còn chưa khắc sâu

Chính vì lẽ đó kết quả học tập của phân môn chính tả còn hạn chế dẫn

đến việc học sinh viết sai chính tả trong hành văn Nếu không có các biện pháp uốn nắn kịp thời sẽ có những ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng học tập các môn học khác, ảnh hưởng đến sự giao tiếp và phát triển tư duy của học sinh

Qua quá trình nghiên cứu kết hợp với việc điều tra viết chính tả của học sinh tiểu học Thục Luyện

Tôi nhận thấy các em phải biết vận dụng kiến thức đó vào các môn học khác Điều này cho thấy kỹ năng viết chính tả của một số em còn hạn chế so với yêu cầu Đây là một tồn tại phải khắc phục triệt để, nhằm giúp học sinh nhanh chóng rèn luyện kỹ năng viết, vừa để làm công cụ học tập các môn học khác, vừa để hình thành và phát triển khả năng tư duy cho học sinh

4 Nguyên nhân của thực trạng trên:

a Về giáo viên:

- Còn một số giáo viên chưa chú trọng đến sự kết hợp giữa dạy học chính tả với dạy học các môn học khác

b Về học sinh:

- Do các em mới viết chữ cỡ nhỏ “ một li” và viết bút mực còn chưa quen

- Một số em còn chưa chú ý về chữ viết nên chữ viết còn sai

- Các em hầu hết đều viết theo cảm nhận, chưa khắc sâu vào tư duy, chưa biết sử dụng quy tắc chính tả

c Về phía phụ huynh:

- Một số phụ huynh chỉ quan tâm đến dấu hiệu bên ngoài của học tập

đó là biết đọc, biết viết … chưa đi sâu

xem xét, kèm cặp đến hiện trường viết sai chính tả, cách câu văn …

Từ những nguyên nhân trên dẫn đến việc học sinh tiểu học còn mắc lỗi chính tả sai nhiều Mặc dù có một số giáo viên có năng lực giảng dạy tốt, nhiệt tình xong chữ viết còn hạn chế Để khắc phục tình trạng này trong quá trình giảng dạy tôi đã tìm tòi nghiên cứu và đã vận dụng một số biện pháp trong giảng dạy và thu được kết quả khả quan

II Những biện pháp đã nghiên cứu:

1 Cá biệt hoá từng cá nhân:

Nhận thức là hoạt động trí tuệ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố mà hình thức thể hiện của nó là khả năng tiếp thu Khả năng tiếp thu lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố môi trường Xây dựng môi trường riêng cho mỗi cá nhân trong giờ học chính tả có vai trò quan trọng trong việc giúp các em lĩnh hội các kiến thức bài học Ta đã biết viết chữ là hoạt động đơn phức của hoạt

động trí óc và hoạt động cơ bắp (Sự phối hợp thuần thục giữa ngón tay, bàn tay, cổ tay, tư thế ngồi … ) Do đó giáo viên cần nắm thật vững, thật cụ thể

đặc biệt của từng cá nhân trong thể lớp để từ đó xây dựng môi trường riêng cho cá nhân trong đó hoạt động nhận thức tiếp thu bài

VD : Học sinh A có tầm vóc thấp bé, cần bố trí chỗ ngồi hợp lý tránh tình trạng đứng viết hoặc viết trên ghế

VD : Học sinh B có thị lực yếu, cần bố trí vị trí ngồi hợp lý trong lớp

để thuận tiện cho quá trình học tập

2 Khắc sâu cho học sinh quy tắc chính tả:

Trong quá trình dạy giáo viên cần thường xuyên củng cố, khắc sâu cho học sinh các quy tắc chính tả tập trung ở dạng thức viết của cấu trúc âm tiết

Đó chính là con đường hình thành kỹ năng chính tả Tiếng Việt

a Quy tắc chính tả đối với g / gh:

Âm đầu “gờ” đứng trước i, e, ê viết là gh (gh + i, e, ê)

VD: Ghi chép, bài ghế …

Đứng trước các nguyên âm khác viết là g (g + a, o, ô, ư … )

VD: Con gà, gò hàn …

b Quy tắc chính tả đối với g / gh

Âm đầu “ngờ” đứng trước i, e, ê viết là ngh (ngh + i, e, ê)

VD: Nghỉ hè, củ nghệ …

Đứng trước các nguyên âm khác viết là ng (ng + a, o, ô, ư …)

VD: Bắp ngô, bị ngã …

c Quy tắc chính tả đối với c / k:

Âm đầu “cờ” đứng trước i, e, ê viết là k (k + i, e, ê)

VD: Kỷ niệm, thước kẻ, kể chuyện …

Đứng trước các nguyên âm khác viết là c (c + a, o, ô, ư … )

VD: Cá kho, cô giáo …

d Quy tắc chính tả đối với i / y:

Đối với những vần được ghi bằng y ở đầu vần thì không có âm bắt đầu nữa

VD: Con yểng, yên tĩnh …

Đối với những vần được ghi bằng i ở đầu vần thì phải có âm bắt đầu

VD: Lười biếng, kiên nhẫn … Cần lưu ý khi dạy các quy tắc chính tả, giáo viên phải thường xuyên dẫn dắt học sinh chiếm lĩnh các quy tắc này (không nên áp đặt) Theo kinh nghiệm của tôi, qua trình hình thành quy tắc nên phân chia thành 3 bước

- Phân chia nhiệm vụ thực hiện quy tắc thành các bước cụ thể

- Lần lượt giải quyết các bước cụ thể theo một trình tự logic

- Vận dụng các kinh nghiệm thực tiễn vào giải quyết từng bước cụ thể

và giải quyết nhiệm vụ chung

VD: Dạy học phân biệt l / n trong cac chữ âm tiết

Nhiệm vụ chính tả ở trường hợp này là giải quyết hiện tượng viết như nói, nói sao viết vậy (nếu phát âm sai thì sẽ dẫn đến viết sai) Vì thế có thể

liệt kê các nguyên nhân dẫn đến viết lẫn lộn l / n như : Phát âm sai giữa l/ n, sai do biến thể ngôn ngữ địa phương … Trên cơ sở phân tích đó đề ra các bước giải quyết cụ thể: So sánh phát âm l / n So sánh, đối chiếu, phân biệt giữa các từ có l / n (lương – nương, … ) để từ đó kích thích hứng thú tìm hiểu Các em nắm chắc các hiện tượng, sau đó giáo viên mới hình thành quy tắc

3 Luyện kỹ năng chính tả qua các giờ học khác:

Các môn học khác có vai trò rất lớn trong việc rèn luyện kỹ năng viết chính tả như: Tập đọc, Tập viết, Kể chuyện …

- Khi tập đọc, khả năng phát âm của học sinh, khả năng nghe giọng

đọc của giáo viên, hay của bạn bè giúp học sinh hình thành kỹ năng viết thông qua nhận diện chữ và âm Cụ thể hơn là tạo mối liên hệ giữa âm (khi nghe đọc) và chữ (khi nhìn sách theo dõi) từ đó khắc sâu vào tư duy mối liên hệ

Theo các nhà ngôn ngữ học, chữ viết Việt Nam là chữ viết ghi âm (dùng chữ ghi lại âm thanh) Âm khi đọc (của người đọc) quyết định chữ khi viết (của người viết) Vì vậy cần phải đọc đúng viết đúng.Chữ viết là nhiệm

vụ của phân môn Tập viết Nhưng viết đúng kiểu, đúng dạng chữ lại là nội dung của phân môn Chính tả Vì vậy phân môn Tập viết có quan hệ rất gần gũi với phân môn Chính tả Tập viết xây dựng và củng cố các kỹ năng

Chính tả, ngược lại các kỹ năng chính tả lại được thể hiện nhiều ở hình thức viết Khi các kỹ năng chính tả được hình thành đầy đủ thì chính nó quay lại điều khiển hoạt động viết

Do đó trong môn Tập viết giáo viên không chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn học sinh viết đúng độ cao, đường nét … mà củng cố, khắc sâu cho học sinh các quy tắc chính tả thông qua hoạt động viết như: Dấu thanh phải đặt

đúng vị trí, những con chữ hay nhầm …

So với các môn học khác môn kể chuyện thu hút được sự chú ý cao của học sinh Giờ kể chuyện, ngoài

nhiệm vụ phân môn, giáo viên cần củng cố rèn luyện cho học sing kỹ năng nghe, kỹ năng phân tích giữa âm và nghĩa thông qua sự tưởng tượng trong trí

óc về nội dung câu chuyện Từ đó hình thành mối liên hệ âm và nghĩa của từ Xác định đúng được nghĩa sẽ giúp học viết đúng được chính tả

VD: Con Dao (Viết “d”)

Bàn giao (Viết “gi”)

4 Rèn luyện kỹ năng nghe viết:

Đây là kiểu bài chính tả tổng hợp so với kiểu bài Nhìn – Chép trong kiểu bài này học sinh phải phối hợp các thao tác :

Nghe (giáo viên đọc ) Viết (thao tác của học sinh) Nhìn (chữ đã viết) Tư duy (so sánh đối chiếu giữa âm, chữ viết với nghĩa của từ)

Do đó trong quá trình dạy giáo viên cần lưu ý

- Trong khi đọc cần đọc to, chính xác, rõ ràng

- Đề cao vốn kinh nghiệm của học sinh đồng thời giúp các em phân biệt giữa từ miêu tả so với từ chỉ tên địa danh

VD: Bắc Kạn ≠ cạn nước

- Trong giờ học giáo viên cần chú ý đến nguồn gốc dân tộc và địa bàn cư trú của học sinh để phát hiện ra những biến thể phát âm của từ so với phát

âm chuẩn để có biện pháp uốn nắn và giải thích kịp thời

VD: Viết sai do nguồn gốc dân tộc

Con Dao (Tiếng Việt) CáI Hái (Tiếng Mường) VD: Viết sai do tiếng địa phương

Huyện (Tiếng Việt) Huện (Tiếng địa phương)

5 Kết hợp chính âm với chính tả:

Trong thực tế giảng dạy việc tập đọc và dạy chính tả có mối quan hệ mật thiết với nhau, nhưng nó lại có quy trình hoạt động trái ngược nhau Nếu