* Choát: Nhö vaäy, trong 2 caâu đầu, ta thấy sự hoạt động nhiều mặt của chủ thể trữ tình: Aùnh trăng là đối tượng nhận xét, cảm nghó cuûa chuû theå.. Nguyeân vaên coù 1 động từ nghi còn [r]
Trang 1Tuần : 10 Ngày soạn : 8/10/09
Tiết : 37 Ngày dạy :12-17/10/09
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
( Tĩnh dạ tứ – Lí Bạch )
A Mục tiêu cần đạt: Giúp HS :
-Thấy dược tình cảm quê hương sâu nặng của Lí Bạch
-Thấy được 1 số nghệ thuật của bài thơ: Ngôn ngữ tự nhiên, bình dị; hình ảnh gần gũi; tình cảm giao hoà
-Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp 2/2 trong 1 số bài thơ tuyệt cú, thủ pháp đối và tác dụng của nó
B Chuẩn bị:
* Thầy: Bảng phụ.
* Trò: Đọc văn bản, chú thích và soạn các câu hỏi tìm hiểu văn bản.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
* Ổn định : Kiểm diện, trật tự.
* Kiểm tra :
(?) Đọc thuộc lòng phiên âm và dịch nghĩa bài thơ: Xa ngắm thác núi Lư và giới thiệu tác giả?
(?) Qua bài thơ cảnh thác nước ở Lư sơn được miêu tả ntn?
* Giới thiệu bài:
* “Vọng nguyệt hoài hương” (Trông trăng nhớ nhà) là 1 đề tài phổ biến trong thơ cổ; không chỉ ở
Trung Quốc mà cả ở VN Hình ảnh vầng trăng ….trong đêm khuya thanh tĩnh đã đủ gợi lên nỗi sầu xa
xứ “ Trông trăng nhớ quê” của Lí Bạch được thể hiện qua bài thơ: Tĩnh dạ tứ.
Hoạt động thầy Hoạt động trò Nội dung
HĐ 1: Đọc – hiểu văn bản
-Hướng dẫn đọc: Giọng chậm,
buồn, tình cảm; nhịp: 2/3
-Đọc mẫu: phiên âm, dịch thơ
-Cho HS đọc và giải nghĩa từng
câu
(?) Bài thơ được viết với thể thơ
gì? So sánh 2 văn bản
(?) Giống bài thơ nào đã học?
Vần?
Giảng: Bài thơ này tuy là ngũ
ngôn nhưng không phài đường
luật mà là cổ thể Thơ cổ thể thỉ
không có luật lệ nhất định như
thơ Đường niêm, luật gắt gao, rõ
ràng
(?) Nhắc lại vài nét về tác giả và
nội dung phong cách thơ ông?
(?) Lí Bạch sáng tác bài này
trong hoàn cảnh nào?
-Nghe
-Đọc, giải nghĩa
Giống bài: Phò giá về kinh, Vần: 2,4
- Hoàn cảnh sáng tác: Từ nhỏ ông đã lên núi Nga Mi và Thanh Thành đọc sách, ngắm trăng những kĩ niệm đó thật đẹp Suốt cuộc đời xa quê, sống tha phương trong cơn li loạn nên hình ảnh quê hương, nhất là những đêm trăng sáng đối với ông đầy nỗi
I/ Tìm hiểu chung : 1) Thể thơ: Cổ thể (dạng:
Ngũ ngôn tứ tuyệt)
2)Tác giả, tác phẩm: SGK/Tr
123, 124.
Trang 2HĐ 2 Tìm hiểu văn bản :
-Cho HS đọc 2 câu đầu ( cả
phiên âm và dịch thơ)
(?) 2 câu đầu có phải chỉ tả cảnh
không? Vì sao em biết điều đó?
Gợi ý:
(?) Phải chăng ở đây hoàn toàn
không có sự suy tư của con
người? Tìm chủ thể của 2 câu
này?
(?) Chữ sàng gợi cho em biết
nhà thơ ngắm trăng với cách thức
ntn?
(?) Nếu thay bằng: Aùn, trác
(bàn) thì ý nghĩa câu thơ sẽ ntn?
* Giảng: Còn chữ sàng thì ta sẽ
hiểu tác giả nằm trên giường
trằn trọc không ngủ được mới
nhìn qua cửa( cũng có thể ngủ
rồi xong tỉnh dậy mà không ngủ
lại được) Trong tình trạng mơ
màng ấy, chữ nghi ( ngỡ là) và
chữ sương đã xuất hiện 1 cách tự
nhiên và hợp lí
(?) Từ nghi có tác dụng trong
việc tả cảnh ở 2 câu đầu?
* Chốt: Như vậy, trong 2 câu
đầu, ta thấy sự hoạt động nhiều
mặt của chủ thể trữ tình: Aùnh
trăng là đối tượng nhận xét, cảm
nghĩ của chủ thể Nguyên văn có
1 động từ nghi còn bản dịch
thêm 2 động từ: rọi, phủ làm
nhiều người lầm tưởng 2 câu đầu
thuần tuý tả cảnh ( mà chủ yếu
chủ thể là ánh trăng)
* Chuyển: Ở 2 câu đầu ánh
trăng trĩu nặng nỗi niềm suy tư
của tác giả còn 2 câu cuối thì
sao?
- Cho hs đọc 2 câu cuối
(?) Có thể xem 2 câu cuối là tả
nhớ thương Từ tình cảm sâu lắng đó Lí Bạch đã diễn tả tha thiết bài thơ này
- Đọc
+ Không phải tả cảnh thuần tuý
Ở đây chủ thể vẫn là con người
+ Sàng Nằm trên giường
ngắm trăng
+ Khác ngay vì người đọc có thể nghĩ tác giả đang ngồi đọc sách
- Trăng quá sáng, màu tráng của trăng khiến tác giả ngỡ là sương bao phủ khắp nơi trên mặt đất Đây là khoảnh khắc suy tư của
Lí Bạch
-Đọc
II/ Tìm hiểu văn bản : 1)Hai câu đầu:
Aùnh trăng cực sáng là đối tượng cảm nghĩ của chủ thể trữ tình trong một đêm trằn trọc không ngủ được
2) Hai câu cuối:
- Phép đối, bố cục chặt chẽ tạo nên tính thống nhất liền mạch
Trang 3tình thuần tuý không?
- Gợi ý:
(?) Tìm cụm từ tả tình trực tiếp?
(?) Những từ còn lại có ý nghĩa
gì? (tả cái gì?)
* Giảng: Câu 3 ý cơ bản giống
câu ca dao Nam Triều “ Ngưỡng
đầu khán minh nguyệt” ( Ngẩn
đầu nhìn trăng sáng) Từ vọng
của Lí Bạch biểu cảm rõ hơn
khán vì nhìn từ xa, ngóng trông
Vận dụng tài tình câu thơ cổ
nhân Câu 3 đóng vai trò bản lề
để hạ câu kết thật sâu, thật hay
Hành động ngẩn đầu như 1 tất để
kiểm nghiệm điều câu 2 nói:
sương hay trăng Aùnh mắt Lí
Bạch chuyển từ trong ra ngoài,
từ mặt đất lên bầu trời, nhìn ánh
trăng, vầng trăng và khi trăng
cũng đơn côi, lạnh lẽo như mình
thì cuối đầu để nhớ quê
(?) Tứ đó, Lí Bạch đã tại ra 1
cặp đối ở 2 câu cuối? Em hãy
phân tích phép đối trong bài thơ?
(?) Nêu tác dụng của phép đối
trong việc thể hiện tình quê
hương?
Bình: Câu kết mà lại mở ra 1
tâm trạng buồn đau thấm đượm
Đó là tình yêu quê hương đậm
đà của tác giả Ba câu đầu gợi
hình ảnh đẹp của thiên nhiên
nhưng chính câu cuối mới là câu
thơ thần “ điểm gút” của bài
thơ Niềm vui trăng sáng có thể
bất tận, còn nỗi nhớ cố hương
cũng là khôn cùng
(?) Thống kê các động từ trong
bài thơ ? Tìm các chủ ngữ cho
các động từ ấy ? Chúng được
lược bỏ để làm gì ?
- Cá nhân: Tư cố hương + Tả cảnh, tả người: Vọng minh nguyệt, cử đầu, đê đầu Điểm thú vị: Tả cảnh, tả người nhưng tình người hiện rõ Tình người, tình yêu quê đã biến thành hành động: Vọng, cử , đê
+ Cử đầu >< đê đầu (cổ thể)
+ Vọng minh nguyệt >< tư cố hương
- Nghe và tự ghi nhận.
Thảo luận:
+ Cúi đầu_ ngẩn đầu_ cúi đầu cử động liên tục tư duy, cảm xúc
+ Vọng…tư… cụ thể thành ngữ
“ Vọng nguyệt hoài hương sáo mòn Lí Bạch sáng tạo để hình dung cách vong nguyệt và nhớ quê
-Nghe
-Nghi,cử, vọng, đê, tư Chủ thể
bị lược bỏ nhưng có thể khẳng định được là 1 chủ thể duy nhất
Tạo sự thống nhất liền mạch của bài thơ Ngoài ra lược chủ ngữ để tăng tính khái quát của ý thơ có thể hiểu là tâm trạng của nhiều người chứ không chỉ Lí Bạch Tính điển hình của cảm xúc thơ trữ tình
của cảm xúc Hình ảnh của nhân vật trữ tình và nổi nhớ quê hương da diết
III/ Tổng kết :
Trang 4HĐ 3 Tổng kết :
HĐ4 :Luyện tập :
(?) Cảm xúc chính của tác giả
trong bài thơ là cảm xúc gì?
(?) Đọc và nêu nhận xét về 2
câu thơ dịch phần luyện tập?
Ghi nhớ
IV/ Luyện tập :
- Hai câu thơ dịch nêu tương đối đầy đủ ý, tình cảm của bài thơ
- Một số điểm khác:
+ Lí Bạch không dùng so sánh “ sương chỉ xuất hiện trong cảm nghĩ của nhà thơ”
+ Bài thơ ẩn chủ ngữ không nói rõ là Lí Bạch
+ Năm động từ chỉ còn 3 Bài thơ còn cho ta biết tác giả ngắm cảnh ntn
*Củng cố:
Tại sao tác giả ngắm trăng mà lại nhớ quê nhà?
*Dặn dò:
-Học thuộc lòng bản phiên âm và dịch thơ
-Học tiểu sử tác giả, bài ghi và ghi nhớ
-Soạn bài :Hồi hương ngẫu thư.
+ Đọc và dịch nghĩa, chú thích.
+ Tìm hiểu tác giả, thể thơ
+ Soạn các câu hỏi tìm hiểu văn