Để giúp các em hiểu thế nào là chơi chữ và cách vận dụng nó trong đời sống, chúng ta cùng nhau tìm hiểu phép Chơi chữ?. Hoạt động thầy Hoạt động trò Noäi dung HÑ 1: Tìm hieåu theá naøo l[r]
Trang 1Tuần :15 Ngày soạn:12/11/2009 Tiết : 59 Ngày dạy:16-21/11/2009
CHƠI CHỮ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Hiểu được thế nào là chơi chữ
- Hiểu được 1 số lối chơi chữ thường dùng
- Bước đầu cảm thụ được cái hay của phép chơi chữ
B Chuẩn bị:
*Thầy: Bảng phụ, tư liệu sưu tầm về các lối chơi chữ
* Trò: Nghiên cứu bài trước, sưu tầm ví dụ.
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
* Ổn định :
Kiểm diện, trật tự
* Kiểm tra :
(?)Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ ?
(?) Các dạng điệp ngữ?Cho ví du ?
* Giới thiệu bài:
* Trong cuộc sống, đôi lúc để tăng sắc thái dí dỏm, hài hước hoặc để tăng thêm phần hấp dẫn, thú vị người ta dùng lối chơi chữ Vậy, chơi chữ không phải là công việc của văn chương mà còn mang lại điều thú vị trong cuộc sống hằng ngày Như vậy chơi chữ là gì? Để giúp các em hiểu thế nào là chơi chữ và cách vận dụng nó
trong đời sống, chúng ta cùng nhau tìm hiểu phép Chơi chữ.
HĐ 1: Tìm hiểu thế nào là choi
chữ và tác dụng của chơi chữ
-Treo bảng phụ bài ca dao
-Cho HS đọc
(?) Em có nhận xét gì về nghĩa
của các từ Lợi trong bài ca dao?
(?) Em có nhận xét gì về câu trả
lời của thầy bói ở cuối bài?
(?) Việc vận dụng từ lợi ở cuối
bài là vận dụng hiện tượng gì của
từ?
(?) Việc vận dụng từ ngữ như vậy
có tác dụng gì?
(?) Từ những tìm hiểu trên, em
hiểu thế nào là chơi chữ?
-Quan sát, đọc
+ Lợi trong lời của bà già là:
thuận lợi, lợi lộc
+ Lợi trong câu trả lời của thầy
bói đã chuyển sang danh từ: nướu
Trả lời gián tiếp đượm chất hài hước mà không cay độc
-Đồng âm ( đánh tráo ngữ nghĩa)
Gây cảm giác bất ngờ, thú vị
HS trả lời Ghi nhớ
1) Thế nào chơi chữ?
Chơi chữ là lợi dụng đặc sắc về
âm, về nghĩa của từ ngữ để tạo sắc thái biểu cảm, hài hước… làm câu văn hấp dẫn và thú vị
Trang 2* Treo bảng phụ đưa thêm VD
giúp HS hiểu rõ hơn phần ghi nhớ:
- “ Trùng trục như con bò thui
Chín mắt, chín mũi, chín đuôi,
chín đầu”
(?) Câu này chơi chữ chổ nào?
Dựa trên hiện tượng gì?
HĐ 2:Tìm hiểu các lối chơi chữ
(?) Ngoài lối chơi chữ dựa trên
hiện tượng đồng âm, còn những
lối chơi chữ khác Em hãy chỉ ra
những lối chơi chữ ở các VD mục
2 ?
-Cho HS đọc VD
(?) Như vậy, về cơ bản có mấy
cách chơi chữ ?
(?) Chơi chữ thường được sử dụng
trong những trường hợp nào?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK
Lưu ý: Chơi chữ phải phù hợp với
hoàn cảnh giao tiếp, tránh lối chơi
chữ với dụng ý xấu, đùa giỡn 1
cách vô ý thức, thiếu văn hoá
HĐ3: Luyện tập
-Cho HS đọc bài thơ
(?) Trong bài thơ, tác giả đã dùng
từ ngữ nào để chơi chữ ?
-Đánh giá, khẳng định
-Cho HS đọc BT, thảo luận
-Khẳng định
-Nêu yêu cầu
Chín : Không phải con số 9 mà là
thui chín Đồng âm
-Đọc, Thảo luận trả lời, nhận xét, bổ sung:
1)“ ranh tướng” danh tướng
Dùng lối trại âm (gần âm) để giễu cợt Na Va
2)Điệp âm
3)Nói lái
4)Trái nghĩa:
Sầu riêng >< vui chung -5 cách
+ Trong văn thơ, đặc biệt trong văn thơ trào phúng, câu đối, câu đố
-Đọc và ghi bài
-Đọc ,thảo luận, trình bày
-Nhận xét, bổ sung
-Đọc, thảo luận, trình bày
-Nhận xét
-Thi đua giữa các tổ ( trình bày miệng)
2)Các lối chơi chữ:
- Dùng từ ngữ đồng âm.
- Dùng lối nói trại âm
- Dùng cách điệp âm.
- Dùng lối nói lái.
- Dùng từ ngữ trái nghĩa, gần
nghĩa, đồng nghĩa.
* Chơi chữ được sử dụng trong
cuộc sống hằng ngày, trong văn thơ, đặc biệt là trong thơ văn trào phúng, trong câu đối, câu đố…
3) Luyện tập :
BT 1 :Chơi chữ đồng âm và theo
lối dùng các từ có nghĩa gần gũi
nhau các từ chỉ các loài rắn: liu điu, rắn, hổ lửa, mai gầm, ráo, lằn, trâu lỗ, hổ mang
BT 2 :Chơi chữ bằng lối dùng từ
có nghĩa gần gũi vừa đồng âm:
+ Thịt, mỡ,dò, nem, chả
(những món ăn)
+ Nứa, tre, trúc, hóp
( đều họ nhà tre)
BT 3 : HS tự ghi.
Trang 3-Đánh giá.
-Đọc, nêu yêu cầu
-Đánh giá, khẳng định
-Đọc, thảo luận, trình bày
-Nhận xét, bổ sung
BT 4 : Bác Hồ dùng từ đồng âm
để chơi chữ:
Khổ tận cam lai ( khổ: đắng, tận: hết, cam: ngọt, lai: đến.) hết khổ sở đến lúc sung sướng
*Củng cố :
Thế nào là chơi chữ ? cho vd ?
Các lối chơi chữ thường gặp ?
*Dặn dò:
-Học thuộc 2 ghi nhớ
-Sưu tầm thêm 1 số cách chơi chữ trong sách báo
-Xem và chuẩn bị kĩ bài: Làm thơ lục bát:
+ Nắm luật thơ lục bát
+ Tập làm thơ lục bát theo luật