Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Noäi dung Hoạt động 1:Giới thiệu baøi Trăng là chủ đề phổ biến trong thô coå .Raát nhieàu nhà thơ nổi tiếng cũng -Lắng nghe và ghi tựa bài mượn chủ đ[r]
Trang 1Tiết 37 : Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh
Tiết 38 : Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.
Tuần 10
Tiết 39 : Từ trái nghĩa Tiết 40 : Luyện nói : Văn biểu cảm về sự vật , con người
Tuần :10 Tiết :37
Ngày soạn:5/10/2009
Ngày dạy:12/10/2009 – 17/10/2009
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
-Cảm nhận được tình yêu quê hương sâu nặng của Lí Bạch
-Thấy được một số nghệ thuật của bài thơ: Ngôn ngữ tự nhiên, bình dị; hình ảnh gần
gũi; tình cảm giao hoà
-Bước đầu nhận biết bố cục thường gặp 2/2 trong 1 số bài thơ tuyệt cú, thủ pháp đối
và tác dụng của nó
B Chuẩn bị:
* Thầy: Bảng phụ, Giáo án , TLTK
* Trò: Đọc văn bản, chú thích và soạn các câu hỏi tìm hiểu văn bản.
C.Phương pháp:
Đọc sáng tạo , gợi tìm ,phân tích ,bình giảng, thảo luận nhóm
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1.Ổn định
Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ.
- Đọc thuộc lòng phiên âm và dịch nghĩa bài thơ: Xa ngắm thác núi Lư.
- Qua bài thơ em cảm nhận cảnh núi Lư được miêu tả ra sao ? Nghệ thuật thể
hiện trong bài thơ như thế nào ?
3.Bài mới.
Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Nội dung
Hoạt động 1:Giới thiệu
bài
Trăng là chủ đề phổ biến
trong thơ cổ Rất nhiều
nhà thơ nổi tiếng cũng
mượn chủ đề trông trăng
nhớ quê để thể hiện tâm
sự của lòng như Lí Bạch
Lắng nghe và ghi tựa bài mới
Trang 2> chúng ta sẽ tìm hiểu nội
dung đó trong tiết học
hôm nay
Hoạt động 2: Tìm hiểu
tác giả , tác phẩm
- Dựa vào phần chú thích
nêu vài nét về tác giả và
nội dung phong cách thơ
ông?
- Từ phần chú thích trên ,
em thử đoán tác giả viết
bài này trong hoàn cảnh
nào?
Treo bảng phụ bài thơ
-Hướng dẫn đọc: Giọng
chậm, buồn, tình cảm;
nhịp: 2/3
- Đọc mẫu: phiên âm, dịch
thơ
- Cho HS đọc và giải
nghĩa từng câu
- Bài thơ được viết với thể
thơ gì?
- Giống bài thơ nào đã
học? Vần?
-Bố cục bài thơ ?Nêu ý
chính
Hoạt động3 Tìm hiểu
văn bản.
Gọi HS đọc 2 câu đầu
phiên âm
-Hãy dịch nghĩa 2 câu đầu
-Dựa vào chú thích nêu đôi nét về tác giả
-Trong đêm trăng xa quê không ngủ được , nhớ quê nhà
-Đọc bài thơ -Giải nghĩa
- Ngũ ngôn cổ thể
- Giống bài: Phò giá về kinh,
+ Vần: 2,4
-Thảo luận nhóm
Gồm 2 phần : +Hai câu đầu :cảnh đêm trăng và tâm trạng của ông
+ Hai câu sau :nỗi niềm tâm sự của tác giả trong đêm
-Đọc phần phiên âm
- Dịch nghĩa( Căn cứ vào
I Giới thiệu 1)Tác giả:
Lí Bạch , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường
2) Hoàn cảnh sáng tác :
Viết trong đêm xa quê không ngủ được
II.Phân tích 1)Cảnh sắc thiên nhiên và tâm trạng của tác giả.
- Aùnh trăng rất sáng
Trang 3-Thời khắc được miêu tả ?
- Tác giả thấy ánh trăng ở
vị trí nào?
-Từ “sàng’’ = “giường”
gợi cho em suy nghĩ gì ?
-Nhận xét ánh sáng của
đêm trăng ?
Bình : Chính sự sáng rực
rỡ trắng lòa của đêm trăng
đã gợi một suy nghĩ lí thú
-Sự liên tưởng từ ánh trăng
của trăng thông qua từ ngữ
nào ?
-Tác giả vận dụng biện
pháp nghệ thuật gì để thể
hiện sự liên tưởng ?
-Chốt : Theo em , có phải
hai câu đầu tác giả chỉ tả
cảnh ?
*Giảng chốt ý :Như vậy,
trong 2 câu đầu, ta thấy sự
hoạt động nhiều mặt của
chủ thể trữ tình” ánh
trăng” là đối tượng nhận
xét, cảm nghĩ của chủ thể
Nguyên văn có 1 động từ
nghi còn bản dịch thêm 2
động từ: rọi, phủ làm
phần chú thích)
-Đêm trăng -“sáng tiền ” :trước giường
- Hs thảo luận nhóm
=> nằm trên giường nhưng không ngủ được nên thấy ánh trăng sáng len qua cửa sổ
-Minh : sáng
Quang :sáng -> Trăng rất sáng ,trắng lóa cả không gian
- Lắng nghe
-“nghi” = “ngỡ ” -> ánh trăng sáng lòa ấy tác giả ngỡ là sương phủ đầy mặt đất
-Phép so sánh
-Cá nhân : không đơn thuần tả cảnh mà trong cảnh có tâm trạng đó là sự
mơ màng suy nghĩ của tác giả về trăng
-Lắng nghe
:“minh nguyệt quang
“->ngỡ như sương phủ -Nằm trên giường trằn trọc không ngủ được vì nhớ về quê nhà
Trang 4nhiều người lầm tưởng 2
câu đầu thuần tuý tả
cảnh.(mà chủ yếu chủ thể
là ánh trăng)
*Chuyển ý 2:Ở 2 câu đầu
ánh trăng trĩu nặng nỗi
niềm suy tư của tác giả
còn 2 câu cuối thì sao?
* Cho hs đọc 2 câu cuối.
Dịch nghĩa 2 câu thơ cuối
-Tìm hai hành động trong
đó ?
-Hai hành động đó như thế
nào ?
Ngẩng đầu để làm gì ?
-Aùnh mắt của nhà thơ từ vị
trí nào sang vị trí nào ?
-Giữa vầng trăng và tác
giả có gì tương đồng ?
Bình : Hành động ngẩng
đầu để trông cho rõ vầng
trăng để rồi khi thấy ánh
trăng kia cũng lẽ loi cô
quạnh chạnh nghĩ đếán
hoàn cảnh tác giả như
chùng lại ,cuối đầu cái
cuối đầu ấy không phải để
nhìn lại ánh trăng mà để
làm gì ?
-Hành động ấy diễn ra bao
-Nghe và ghi đề mục 2
- Đọc.
-Học sinh dịch nghĩa dựa vào phần chú thích)
+cử đầu =đê đầu +đê đầu =cuối đầu -hai hành động đó đối lập nhau
-Để xác định rõ ánh trăng ấy là của vầng trănh chứ không phải là sương
+Từ trong ra ngoài ,từ mặt đất lên cao trên trời
+Từ chỗ thấy ánh trăng nơi đầu giường đến thấy cả vầng trăng
-Tác giả cô đơn, ánh trăng vằng vặc cũng lẽ loi
-lắng nghe
Diễn ra trong khoảnh khắc
2) Tâm sự nhớ quê cũ :
Hành động đối lập :
“ngẩng đầu nhìn trăng sáng >< cúi đầu nhớ cố hương”
->Thể hiện tình cảm nhớ quê sâu nặng, thắm thiết, khôn nguôi
Trang 5lâu ?
Chốt : Hành động đó nói
lên điều gì ?
-Hãy nhận định xem giữa
cảnh và người có mối
tương quan nào ?
Giảng: Tình ở đây vừa là
nhân vừa là quả : nhớ quê
->không ngủ được ->nhìn
trăng ->càng nhớ quê hơn!
Hoạt động 4: Tìm hiểu
nghệ thuật
-Em có nhận xét gì về số
chữ các vế đối ? Cấu trúc
cú pháp ? Từ loại ?
-Tác dụng của phép đối là
gì ?
-Ai là người có tâm trạng
ấy ?Bài thơ có từ nào nhắc
đến nhà thơ không ?
-Đó là nghệ thuật gì ?
-Tìm 5 động từ chỉ hoạt
động ?Tuy 5 động từ
không có chủ thể hành
động ,song chúng thống
nhất ra sao ?(chú ý mạch
thơ )
->mối tình quê sâu nặng ,thiết tha
-Đó là sự tác động qua lại :ánh trăng quá sáng ->ngủ không được >nhớ quê
->vì ánh trăng gắn liền với
kỉ niệm ở cố hương -lắng nghe
-số chữ bằng nhau –cấu trúc giống nhau-từ loại giống nhau
-Ngẩng đầu trông trăng (nhìn cảnh )
để cúi đầu nhớ quê(hướng vào nội tâm ưu tư nặng trĩu)
-Nhà thơ -Không có chủ ngữ chỉ nhà thơ
-> tỉnh lược cô đọng ,hàm súc
Cá nhân: Nghi,cử, vọng,
đê, tư Chủ thể bị lược bỏ
nhưng có thể khẳng định được là 1 chủ thể duy nhất
Tạo sự thống nhất liền mạch của bài thơ Ngoài
ra lược chủ ngữ để tăng
3) Nghệ thuật
-Thể thơ ngũ ngôn cổ thể ,ít lời mà nhiều ý
-Phép đối (ngẩng đầu ,cúi đầu )cùng 5 động từ tạo sự thống nhất liền mạch trong thơ
-Ngôn ngữ giản dị ,tinh luyện
III Tổng kết.
Với những từ ngừ giản dị mà tinh luyện , bài thơ đã thể hiện một cách
Trang 6-Giảng:đó không chỉ riêng
tâm trạng của những ai
chung hoàn cảnh Cho nên
nó đã trở thành cái điển
hình trong văn chương cổ
Hoạt động 5:Củng cố
-Em cảm nhận được gì qua
bài thơ ?
Luyện tập
Gọi hs đọc bài tập
Chỉ sự khác nhau ?
tính khái quát của ý thơ có thể hiểu là tâm trạng của nhiều người chứ không chỉ
Lí Bạch Tính điển hình của cảm xúc thơ trữ tình
-Lắng nghe
- Dựa phần ghi nhớ SGK phát biểu cảm nhận
Đọc bài tập
- Hai câu thơ dịch nêu tương đối đầy đủ ý, tình cảm của bài thơ
- Một số điểm khác:
+ Lí Bạch không dùng so sánh “ sương chỉ xuất hiện trong cảm nghĩ của nhà thơ”
+ Bài thơ ẩn chủ ngữ không nói rõ là Lí Bạch
+ Năm động từ chỉ còn 3
Bài thơ còn cho ta biết tác giả ngắm cảnh ntn
nhẹ nhàng mà thấm thía tình quê của một người xa nhà trong đêm trăng thanh tĩnh
Dặn dò
-Học thuộc lòng bản phiên âm và dịch thơ
-Học tiểu sử tác giả, bài ghi và ghi nhớ
-Soạn bài :Hồi hương ngẫu thư.
+ Đọc và dịch nghĩa, chú thích.
+ Tìm hiểu tác giả, thể thơ
+ Soạn các câu hỏi tìm hiểu văn
Trang 7Tuần :10 Tiết :38
Ngày soạn:5/10/2009
Ngày dạy:12/10/2009 – 17/10/2009
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh :
- Thấy được tính độc đáo trong việc thể hiện tình cảm quê hương sâu nặng của nhà
thơ Hạ Tri Chương
- Bước đầu nhận biết phép đối trong câu cùng tác dụng của nó.
B Chuẩn bị:
* Thầy: Nghiên cứu tài liệu soạn giáo án, bảng phụ.
* Trò: Đọc văn bản, chú thích và soạn các câu hỏi tìm hiểu văn bản.
C.Phương pháp
-Đọc sáng tạo ,gợi tìm ,nêu vấn đề ,bình ,phân tích ,thực hiện nhóm
D.Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ : Đọc thuộc lòng phiên âm và dịch thơ bài Tĩnh dạ tứ Bài thơ được viết
theo thể gì? Trình bày những hiểu biết của em về thể thơ đó? Nêu nội dung –nghệ
thuật
3.Bài mới
Nội dung hoạt động Hoạt động thầy Hoạt động trò
Hoạt động1: * Giới thiệu
bài:
* Cũng là tình yêu quê
hương nhưng nếu Lí Bạch
nhớ quê lúc li hương thì
Hạ Tri Chương lại yêu quê
khi về quê nhà Tình cảm
ấy sẽ được hiểu rõ hơn khi
tiếp cận với bài thơ Hồi
hương ngẫu thư
- Nghe và ghi tựa bài vào tập
I/ Tìm hiểu chung :
Trang 8Hoạt động 2: Tìm hiểu
tác giả –tác phẩm –thể
thơ
- Gọi học sinh đọc phần
chú thích * SGK
-Em biết gì về tác giả?
- Bài thơ được sanùg tác khi
nào ?
Treo bảng phụ bài thơ
-Hướng dẫn đọc:
Giọngchậm, buồn ; câu 3 :
hơi ngạc nhiên; câu 4: hỏi
- Gọi học sinh đọc bài thơ
- Bài thơ được viết theo
thể thơ nào?
-Nhịp điệu bài thơ như thế
nào?
Hoạt động 3: Tìm hiểu
văn bản:
- Qua tựa đề, em thấy sự
biểu hiện tình quê trong
bài có gì đáng lưu ý?
+ Ở bài Tĩnh dạ tứ, tác
giả nhớ quê vào lúc nào ?
+Còn ở bài này thì thể
hiện tình yêu quê hương
có gì khác?
- Học sinh đọc phần chú thích SGK
- Hạ Tri Chương (659-744) đỗ tiến sĩ năm 695 ông thích uống rượu , tính hào phóng ông để lại cho đời
20 tập thơ
- Hoàn cảnh sáng tác:
Năm 774, lúc 86 tuổi tác giả đã từ quan về quê và sáng tác bài thơ này sau trên 50 năm làm quan
- Học sinh đọc cả phần phiên âm dịch thơ , dịch nghĩa
- Thất ngôn tứ tuyệt
- Nhịp: 4/3 , câu 4 nhịp 2/5
+ Đọc lại chú thích trả lời
- “Ngẫu nhiên viết’ vì tác giả không chủ định làm bài thơ này về tới quê nhà + Xa quê, nhìn trăng nhớ quê
+ Vừa mời ở lại, ông nhất định đòi về đến làng bộc lộ tình cảm quê hương thật đáng trân trọng
1)Tác giả
- Hạ Tri Chương(659-744) đỗ tiến sĩ năm 695 ,làm quan triều Đường (Đường Huyền Tông )
2) Hoàn cảnh sáng tác:
Năm 774, lúc 86 tuổi tác giả đã từ quan về quê và sáng tác bài thơ
3)Thể thơ:
- Thất ngôn tứ tuyệt
- 2 bản dịch : Lục bát
II) Phân tích
Trang 9- Em hiểu thế nào về từ
ngẫu ? Tại sao lại ngẫu
nhiên viết ? Vậy ý nghĩa
nhan đề bài thơ có gì đáng
lưu ý?
- Thế mà lại viết, mà lại
viết hay, lại xúc động Vì
sao như vậy?
Chốt: Tóm lại, từ ngẫu
không làm giảm ý nghĩa
của tác phẩm Ngược lại
còn nâng ý nghĩa đó lên
bội lần
* Cho HS đọc 2 câu đầu
-Hãy dịch nghĩa hai câu
đầu ?
-Em thấy hai vế ở mỗi câu
như thế nào ?
Chốt :phép đối ấy có tác
dụng gì trong câu ?
-ý giọng quê không thay
đổi còn ẩn chứa điều gì ?
-Em nhận định các chi tiết
trên ra sao ?
+ Ngẫu thư (ngẫu nhiên
viết) chứ không phải tình cảm, cảm xúc bộc lộ ngẫu nhiên vì tác giả vốn không định viết khi mới đến quê
+ Vì duyên cớ đầy kịch tính ở cuối bài (tác giả bị
coi là khách) Đằng sau
ấy, là điều kiện tất yếu
Đó là tình quê sâu nặng
-Nghe
-Đọc
+ Hs dịch nghĩa dựa vào chú thích
-chúng đối nhau
+ Câu 1: Kể khái quát quãng đời xa quê làm quan làm nổi bật sự thay đổi về vóc người, tuổi tác,hé lộ tình quê ( cảm xúc buồn, bồi hồi bởi thời gian qua nhanh)
+ Câu 2: Tả Dùng yếu tố thay đổi ( tóc) để làm nổi bật yếu tố không đổi (giọng nói)
-Aån chứa tình yêu quê hương sâu sắc
Hình ảnh chân thực, vừa tượng trưng làm nổi bật tình cảm gắn bó với quê hương
1)Những thay đổi và tình yêu quê.
-Khi đi :còn trẻ”thiếu tiểu li gia”
-Khi về:già”lão đại hồi “ -Giọng nói không thay đổi
-> Câu tả chân thực, sâu sắc thể hiện tình quê là không thay đổi
Trang 10Bình : Tuy về chữ các vế
có khác nhau song về cấu
tứ ,ý nghĩa đối rất chỉnh
cùng thể hiện sâu sắc cuộc
đời ông khi về quê nhà
sau hơn 50 năm xa cách
-Vậy hãy cho biết bút
pháp của hai câu đầu ?
* Chuyển ý: Hai câu đầu
biểu hiện tình yêu quê
hương của nhà thơ còn 2
câu cuối tình quê hương có
gì khác
Cho HS đọc 2 câu cuối
Dịch nghĩa 2 câu cuối
-Tại sao chỉ có trẻ con ở
đầu làng mà không có
người trạc tuổi ông ?
- Vì sao về đến nhà mà
chẳng ai nhận ra ông nữa?
-Trẻ con gọi ông là gì ?
-Cách gọi đó gợi cho ông
cảm xúc gì ?
Giảng :nỗi mừng vui sau
bao năm xa cách nay vừa
đặt chân lên mảnh đất quê
hương lại bị chính người
quê hương coi như kẻ xa lạ
,người xa còn gì buồn đau
xót hơn thế ! vậy thì thật
ra tác giả thay đổi hay quê
hương thay đổi ?
-Chốt :Tâm trạng nhà thơ
qua hai câu cuối ?
-Em có nhận xét gì về
hình ảnh quê hương và
tâm trạng nhà thơ ?
-Câu 1:biểu cảm thông qua tự sự
-Câu 2 :biểu cảm thông qua miêu tả
-Nghe
-đọc hai câu cuối Dựa vào chú thích dịch nghĩa
-Thảo luận nhóm
Do ông đi xa nhà rất sớm nên khi về người trạc tuổi ông không còn ai
Do ông đã già ,thay đổi quá nhiều
-“khách “ -Buồn,đau xót … -lắng nghe
-Oâng cảm nhận được sự thay đổi trên quê hương và đau xót ngậm ngùi kín đáo trước sự đổi thay ấy
-dựa vào sự pt trên nhận
2)Tình huống trên quê nhà.
-Chỉ có trẻ em -Chào gọi là khách “khách từ đâu đến làng?”
-> giọng điệu bài thơ bi hài. Sự ngỡ ngàng, xót
xa ngậm ngùi khi mình bị coi như là khách lạ
3) Nghệ thuật
-Tiểu đối :trẻ /già ,giọng quê không đổi /tóc đổi
-Tạo tình tượng tương phản để khẳng định tình yêu quê.
III Tổng kết:
Bài thơ biểu hiện một cách chân thực mà sâu sắc , hóm hỉnh mà ngậm ngùi tình yêu quê hương thắm thiết của người sống xa quê lâu ngày trong khoảnh khắc mới đặt chân trở về quê cũ
Trang 11-Nhận xét giọng điệu giữa
hai câu trên và hai câu
dưới?
Hoạt động 5 Tổng kết
-Bài thơ đã để lại cho em
suy nghĩ gì ?
Hoạt động 6:củng cố
-Từ ngẫu ờ tựa có nghĩa gì
?
-Vậy tác giả có cố ý làm
thơ ?
-Vì sao tác giả lại viết ?
Giảng: Có khi bài thơ
đắt nhất,quan trọng nhất
chỉ có một từ ,thì ở đây
“ngẫu “là một trường hợp
như thế.Nó không làm
giảm giá trị bài thơ mà
cón tăng ý nghĩa bài thơ
lên nhiều bậc
xét +hai câu đầu : đượm vẻ buồn
+hai câu sau :giọng bi hài ,chua xót
Tự liên hệ trả lời
Nhớ lại sự pt trả lời
-lắng nghe
Hoạt động 7 :luyện tập
Gọi hs đọc bài tập
Hãy so sánh 2 bản dịch
-đọc bài tập -Bản dịch thơ của Trần Trọng San sát nghĩa hơn
Dặn dò :
-Học thuộc lòng bài thơ (phiên âm,dịch thơ) tác giả, ghi nhớ, bài ghi
- Soạn bài:Từ trái nghĩa.
Trả lời các câu hỏi tìm hiểu văn bản vào vởõ soạn:+từ trái nghĩa là gì ?
Cách dùng ?Nhận dạng từ trái nghĩa
Tuần :10 Tiết :39
Ngày soạn:5/10/2009
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
-Củng cố, nâng cao kiến thức từ trái nghĩa
-Thấy được tác dụng của việc sử dụng các cặp từ trái nghĩa