3.Bài mới : -Khi tiếp xúc với các tác phẩm văn học, ta sẻ bắt gặp một số văn bản có những từ ngữ được lặp đi lặp lại với một dụng ý , một mục đích nào đấy.Điều đó sẽ gây cho ta sự chú ý,[r]
Trang 1Tiết 53 , 54 : Tiếng gà trưa.
Tuần 14
Tiết: 55 Điệp ngữ Tiết 56 : Luyện nói : Phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
Tuần :14 Tiết :53 , 54
Ngày soạn: 2/11/2009
Ngày dạy:9/11/2009 – 14/11/2009
TIẾNG GÀ TRƯA
( Xuân Quỳnh )
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
-Cảm nhận được vẻ đẹp trong sáng, đằm thắm của những kỉ niệm về tuổi thơ và tình cảm bà
cháu thể hiện trong bài thơ
-Thấy và chỉ ra được nghệ thuật biểu hiện tình cảm, cảm xúc qua những chi tiết tự nhiên bình
dị của tác giả
B Chuẩn bị:
* Thầy: -Soạn bài,tham khảo tài liệu có liên quan,tranh vẽ minh họa bài thơ tiếng gà trưa, ảnh tác
giả
-Viết bài thơ và ghi nhớ vào bảng phụ
* Trò: -Đọc văn bản ; Trả lời câu hỏi phần đọc hiểu văn bản
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định:Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ:
- Đọc thuộc lòng bài thơ : “Cảnh khuya” nêu nội dung chính và nghệ thuật
-Đọc thuộc lòng phần dịch thơ bài “Rằm tháng giêng” của Hồ Chí Minh ? Qua bài thơ em hiểu được
tính cách và tình cảm của Bác như thế nào ?
- Gv gọi bạn nhận xét ,giáo viên cho điểm
3 Bài mới
* Giới thiệu bài: là người việt nam có lẽ ai cũng biết “ Tranh đông hồ gà lợn nét tươi trong
Màu dân tộc sáng bừng trang giấy điệp”với hình ảnh bình dị ,mộc mạc thân quen đã đi vào lòng người
qua nhiều thế hệ Song song đó trong chúng ta chắc có lẽ ai cũng cảm nhận sự thân thuộc của âm thanh
mộc mạc, bình dị của làng quê Việt Nam vang lên, khơi gợi trong lòng người đọc bao điều suy nghĩ
Theo âm thanh ấy Xuân Quỳnh đã dẫn dắt chúng ta trở về những kỉ niệm tuổi thơ với tình bà cháu
thắm thiết Để cảm nhận được trái tim trân thành, tha thiết của Xuân Quỳnh, chúng ta cùng tìm hiểu
bài thơ :”Tiếng gà trưa”
HĐ 1 : Tìm hiểu chung.
* GV cho HS đọc chú thích
SGK/150.
-Hãy nêu sơ lược vài nét về tác
giả ?
Giáo viên treo tranh tác giả và
bổ sung thêm về tác giả
- Học sinh đọc
- Xuân Quỳnh (1942-1988) ,Tỉnh Hà Tây là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đại , Thơ có tình cảm gần gũi , bình
dị , biểu lộ tình cảm chân thành và tha thiết
I/Tìm hiểu chung : 1)Tác giả : Xuân Quỳnh (1942-1988) ,quê ở làng La Khê , Tỉnh Hà Tây , là nhà thơ nữ xuất sắc trong nền thơ hiện đạiViệt Nam
-Thơ bà có tình cảm gần gũi , bình dị , biểu lộ tình cảm chân thành và tha thiết
Trang 2nào ?
* GV cho học sinh đọc văn
bản
-Hướng dẫn HS đọc : Giọng
trầm lắng bồi hồi, giàu cảm
xúc, chú ý những từ lặp lại
nhiều lần
GV : Bài thơ này viết theo thể
thơ ngũ ngôn Thể thơ ngũ ngôn
của Việt Nam được viết từ thể
hát dặm Nghệ Tĩnh và Vè dân
gian có nhiều khổ (Mổi khổ 5
câu ) vần liền ở câu 2,3 cuối
câu 4,5.
HĐ2: tìm hiểu bố cục
- Bài thơ được chia bố cục như
thế nào ?Yù chính mỗi phần ?
Hoạt động 3: tìm hiểu đoạn 1
Treo bảng phụ khổ 1
(kèm tranh vẽ minh họa)
-Tiếng gà vang lên trong hoàn
cảnh nào ?
-Tại sao trong rất nhiều âm
thanh tiếng gà trưa lại làm xao
động tâm trí con người ?
-Đường hành quân xa là đường
ra trận Với người ra trận tiếng
gà trưa gợi những cảm giác nào
?
-Từ nào được lặp lại trong khổ
thơ này ?sự lăäp lại nhiều lần có
tác dụng gì ?
Chốt : Với người ra trận tiếng
gà trưa đã gợi nên những cảm
giác khác nhau ,chỉ rõ thứ tự
chuyển đổi cảm giác đó ?
Bình :như thế nghe tiếng gà
không chỉ bằng thính giác mà
nghe bằng cả cảm xúc tâm hồn
.Vậy con người đó có tình cảm
như thế nào với quê?
Giáo viên củng cố tiết 1
Như vậy tình cảm nào được
đành thức từ âm vang tiếng gà
trưa ở khổ 1 ?
chiến chống đế quốc Mỹ in trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào”
- Học sinh đọc -Nhận xét cách đọc
Thảo luận nhóm 4 phút
-Phần 1: khổ 1->Tiếng gà trưa gợi lên kí ức tuổi thơ
-Phần 2: khổ 2,3,4,5->Tiếng gà trưa gợi kỉ niệm tuổi thơ
-Phần 3 : khổ 6,7 :tiếng gà trưa gợi niềm suy ngẫm
-Khi đang hành quân,buổi trưa bên xóm nhỏ
-Tiếng gà là âm thanh quen thuộc ở quê; tạo niềm vui cho người nông dân cần cù chắt chiu ;gợi lại kỉ niệm tuổi thơ +nghe xao động nắng trưa +nghe bàn chân đỡ mỏi +nghe gọi về tuổi thơ
-Từ “nghe” được lặp lại nhiều lần ->nhấn mạnh sức lay động từ tiếng gà
-Từ thính giác ->thị giác-> xúc giác ->cảm xúc tâm hồn
-Yêu làng xóm quê hương tha thiết
2)Xuất xứ : Trích trong tập :
“Hoa dọc chiến hào”
3) Thể thơ : Thể thơ 5 tiếng.
4)Bố cục :
-Gồm 3 phần
II/Phân tích 1) Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê
-Hoàn cảnh :trưavắng,yên tĩnh
-Tiếng gà âm thanh quen thuộc, gắn bó thiết tha với con người ,gợi lại kỉ niệm tuổi thơ
-Điệp từ nghe nhấn mạnh tác động từ tiếng gà trưa với cảm xúc lay động lòng người
=> Tình yêu làng xóm quê hương thắm thiết
Trang 3Chuyển ý : Trong xóm làng
yêu mến ấy có tình cảm ấm áp
thân thương của người bà (kết
hợp giới thiệu tranh vẽ) mà ta
sẽ tìm hiểu ở tiết học sau
Hoạt động 5 :tìm hiểu đoạn 5
Chuyển tiết 52
Gọi học sinh đọc đoạn 2
-Tiếng gà trưa gợi lại kỉ niệm
giữa ai với ai ?
-Đó là những kỉ niệm gì ?
-Chi tiết bà mắng cháu gợi cho
em suy nghĩ gì ?
-Giảng: Xuân Quỳnh vốn mồ
côi mẹ từ nhỏ ,cha thường đi xa
,chị em cô sống với bà được bà
chăm sóc từ nhỏ nên tình
thương ấy càng rộng lớn hơn
-Hình ảnh bà chắt chiu từng
quả trứng có ý nghĩa gì ?
Tại sao bà lo lắng ?
-Điều bà lo lắng có ý nghĩa ra
sao ?
Chốt :Vậy người bà hiện lên
với những đức tính nào ?
( giáo viên cho học sinh xem
tranh )
-Niềm vui có áo mới gợi cho
em liên tưởng gì ?
Bình : Những chắt chiu của bà
là những niềm vui tuổi thơ ,tình
bà cháu biểu hiện trong cử chỉ
lời nói ,cảm xúc bình thường
,nó trở thành kỉ niệm không
phai trong tâm hồn cháu
-Tại sao đó là tình cảm không
phai ?
-Tình yêu làng xóm quê hương
-Lắng nghe
-đọc đoạn 2 -đó là kỉ niệm giữa bà và cháu
+kỉ niệm lời bà mắng +cách bà chăm sóc trứng +nỗi lo của bà
+niềm vui của cháu -tình yêu thương của bà -lắng nghe
-sự chịu thương chịu khó với nhiều lo toan vất vả
-lo đàn gà bệnh chết -bởi đó là tài sản của bà ,là tình thương của bà dành dụm cho cháu có bộ quần áo mới -cá nhân tự nêu qua những ý phân tích
-quan sát tranh
->tuổi thơ rất thích quà ,món quà quê nghèo càng ý nghĩa biết bao khi thấu hiểu tình thương ,sự hi sinh của bà cho cháu
=> bản thân hs cũng thế
2)Tiếng gà trưa khơi dậy kỉ niệm tuổi thơ.
-Kỉ niệm về tình bà cháu : nỗi lo của bà ,niềm vui của cháu
-Tình yêu thương chăm sóc bà -Điệp từ như điệp khúc trỗi lên trong tâm hồn cháu
=>tình cảm ấp ám ,thân thương ,cội nguồn của mỗi con người
Trang 4Gọi học sinh đọc đoạn cuối
-Tiếng gà trưa gợi những suy
nghĩ gì ?
-Tại sao nói tiếng gà trưa mang
hạnh phúc ?
Chốt : Vậy thì trong giấc ngủ
,cháu mơ thấy điều gì ?
-Từ ‘’vì” được lặp lại có ý
nghĩa gì ?
Giảng tổng kết bài :Ổ trứng và
tiếng gà luôn là tiếng ngân
trong lòng của người chiến sĩ
.tình yêu tổ quốc ,yêu xóm
làng yêu bà ,tiếng gà ,ổ trứng
càng trở nên sâu sắc
Hoạt động 7 :Tổng kết
-Nhận xét thể thơ ?
-Tình cả nào được bộc lộ ?
-Bài thơ khiến ta xúc động là
nhờ điều gì ?
-Nét độc đáo của bài thơ ?
Hoạt động 8 : Củng cố
-Tiếng gà trưa lặp lại nhiều lần
ở vị trí ấy có tác dụng gì ?
-bởi đó là tình cảm ấm áp ruột thịt ,tình cảm gia đình,tình quê hương là cội nguồn của mỗi con người
Đọc đoạn cuối -suy nghĩ về hạnh phúc ,về lí tưởng chiến đấu
Hs thảo luận 3p theo bàn
+đó là biểu hiện cuộc sống bình yên no ấm
+gợi bao tình yêu thương +âm thanh bình dị mà gắn bó thân thuộc
-Mơ thấy điều tốt lành ,niềm vui và hạnh phúc
-khẳng định niềm tin chân thật và chắn chắn về mục đích chiến đấu cao cả nhưng rất bình thường
Lắng nghe
-thể ngũ ngôn ,lời thơ nhẹ nhàng cảm xúc sâu lắng dạt dào yêu thương
-tình yêu loài vật nhất là tình thương bà ,tình gia đình ,tình yêu quê hương đất nước
-đó là tình cảm chân thật ,thắm thiết ,hình ảnh cụ thể
-phép điệp ngữ khẳng định tình cảm của tác giả với bà ,với kỉ niệm làng xóm quê hương
-giống như điệp khúc dội vào lòng tác giả những đợt sóng tình cảm dâng trào từ các kỉ
3) Những suy tư từ tiếng gà trưa
-Suy tư về hạnh phúc -Suy tư về lí tưởng chiến đấu
-Điệp từ “vì “khẳng định chân lí ,niềm tin vào mục đích chiến đấu
III)Tổng kết 1)Nội dung
Tiếng gà trưa gợi những kỉ niệm đẹp tuổi thơ và tình bà cháu ,tình cảm gia đình càng làm tình quê sâu sắc
2)Nghệ thuật :
Thể thơ 5 chữ ,tình cảm tự nhiên ,hình ảnh bình dị ,phép điệp ngữ gây cảm xúc cao
Trang 5niệm qua mạch cảm xúc từ tiếng gà trưa
Dặn dò : -Học thuộc lòng đoạn thơ mà em thích
-Nắm vững nội dung và nghệ thuật thơ
-Chuẩn bị tiết 53: Điệp ngữ
+ Xem lại điệp ngữ của bài thơ
+ Đọc trả lời câu hỏi và bài tập
Trang 6
-Tuần :14 Tiết :55
Ngày soạn: 2/11/2009
Ngày dạy:9/11/2009 – 14/11/2009
ĐIỆP NGỮ
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
- Hiểu được thế nào là điệp ngữ và giá trị của điệp ngữ
- Biết sử dụng điệp ngữ khi cần thiết
B Chuẩn bị:
*Thầy: Bảng phụ, giáo án , văn bản , các ví dụ.
* Trò: Nghiên cứu và soạn bài trước
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định :Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ:
-Thế nào là thành ngữ ? Đọc một thành ngữ mà em biết và ý nghĩa của thành ngữ đó ?
-Tác dụng của việc sử dụng thành ngữ? Cho ví dụ một câu có sử dụng thành ngữ ? Và vai trò ngữ pháp
của thành ngữ đó ?
3.Bài mới :
-Khi tiếp xúc với các tác phẩm văn học, ta sẻ bắt gặp một số văn bản có những từ ngữ được lặp đi lặp
lại với một dụng ý , một mục đích nào đấy.Điều đó sẽ gây cho ta sự chú ý, một ấn tượng sâu sắc về nội
dung biểu hiện của những tác phẩm ấy Đó cũng là nội dung bài học mà thầy trò chúng ta cùng tìm
hiểu trong tiết học hôm nay
HĐ1: Tìm hiểu điệp ngữ và
tác dụng của nó.
-Gv cho HS đọc lại khổ thơ đầu
và cuối trong bài thơ “Tiếng gà
trưa”
“Trên đường hành quân xa
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ”
Cháu chiến đấuhôm nay
Ổ trứng hồng tuổi thơ”
-Qua hai khổ thơ trên từ nào
được lặp đi lặp lại ?
- Học sinh đọc I)Điệp ngữ và tác dụng của điệp ngữ :
1) Định nghĩa
-Điệp ngữ là biện pháp lặp đi lặp lại một từ (cụm từ ,cả câu )
Ví dụ :”Tiếng suối trong như tiếng hát xa
Trăng lồng cổ thụ bóng lồng
hoa.”
Trang 7Gv đưa thêm ví dụ :
“Tre giữ làng, giữ nước, giữ
mái nhà tranh, giữ đồng lúa
chín, Tre anh hùng lao động !
Tre anh hùng chiến đấu!”
Chốt :cách lặp lại nhiều lần
gọi làphép điệp ngữ Vậy điệp
ngữ là gì ?
Bổ sung thêm lặp cả câu
->ghi bảng khái niệm
- Những từ lặp đi lặp lại ở câu
1 như thế nhằm mục đích gì?
* Nếu như trong bài viết của
các em có nhiều từ ngữ được
lặp lại thì có phải là phép điệp
ngữ không ?
GV cho học sinh làm bài tập 3a
để các em thấy rằng việc lặp
lại một số từ không cần thiết
sẻ làm cho câu văn rườm rà,
không mang giá trị nào cả
-Từ “nghe” và từ “vì”
-tre ,giữ,anh hùng
->nhớ kiến thức vừa tìm hiểu trả lời
+”vì” khẳng định lí tưởng chiến đấu
+ “nghe”nhấn mạnh sự trỗi dậy cảm xúc từ tiếng gà trưa
+ “tiếng gà trưa “như điệp khúc vang lên trong tâm trí
+Tre đã cùng gắn bó với con người trong lao động sản xuất và chiến đấu
=>làm nổi bật ý ,gây cảm xúc mạnh
-Không hay , vì đó không đó không phải là điễp ngữ mà đó là lặp từ - Việc lặp lại từ ngữ không có tác dụng biểu cảm
- Học sinh nghe
2)Tác dụng
Điệp ngữ làm nổi bật ý, gây cảm xúc mạnh
.Hoạt động 2:Các dạng điệp
ngữ
-Gv cho HS thảo luận nhóm
bằng phiếu học tập,sau đó
trình bày ở bảng
Vd1 : “Anh đã đi tìm em rất
lâu , rất lâu
Thương em , thương em ,
thương em biết mấy ”
( Phạm Tiến Duật)
Vd2 : “ Cháu chiến đấu hôn
nay
Ổ trứng hồng tuổi thơ.”
Vd1: Điệp ngữ nối tiếp
-Vd2:Điệp ngữ cách quãng II) Các dạng điệp ngữ
Điệp ngữ có nhiều dạng : điệp
Trang 8chẳng thấy
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn
ai “
- Vậy điệp ngữ có những dạng
nào ?
-Vd3:Điệp ngữ chuyển tiếp.(điệp ngữ vòng)
- Điệp ngữ có nhiều dạng : điệp ngữ cách quãng , điệp ngữ nối tiếp , điệp ngữ chuyễn tiếp
tiếp , điệp ngữ chuyễn tiếp
HĐ3 : Củng cố (bài tập
nhanh )
Luyệp tập
BT1: Học sinh đọc yêu cầu bài
tập
-Gv cho HS đọc yêu cầu của
bài tập 1 (thảo luận nhóm)
-Gv nhận xét kết luận
BT 2: -Gv cho HS đọc yêu cầu
của bài tập 2 (thảo luận nhóm)
-Gv nhận xét kết luận
BT 4 Gv cho HS đọc yêu cầu
của bài tập 4 ( Gv hướng dẫn
và cho HSthảo luận nhóm)
(về nhà làm lại)
-Thực hiện bài tập củng cố
-Đọc và thảo luận sau đó trình bày cho cho các nhóm khác góp ý
-Đọc và thảo luận sau đó trình bày cho cho các nhóm khác góp ý
- Học sinh về nhà làm bài tập theo hướng dẫn
III)Luyện tập : BT1: Các điệp ngữ :
a)-“Một dân tộc đã gan góc.”
-“Năm nay.”
-“Dân tộc đó phải được”
nhấn mạnh chân lí độc lập tự
do của dân tộc Việt Nam
b) “đi cấy”
nhấn mạnh công việc làm
-“trông”
nhấn mạnh sự vất vả cực lòng của nhà nông
BT2:Xác định điệp ngữ và dạng
điệp ngữ
”xa nhau” :điệp ngữ cách quãng
-“một giất mơ” : điệp ngữ nối tiếp
-
Dặn dò
-Về nhà làm lại các bài tập
-Soạn bài : Luyện nói phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học (Chuẩn bị thật kỉ)
+ Làm trước hai đề văn SGK
+ Luyện noí
Trang 9Tuần :14 Tiết :56
Ngày soạn: 2/11/2009
Ngày dạy:9/11/2009 – 14/11/2009
LUYỆN NÓI : PHÁT BIỂU CẢM NGHĨ VỀ
TÁC PHẨM VĂN HỌC
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp HS :
-Củng cố kiến thức về cách làm bài phát biểu cảm nghĩ về tác phẩm văn học
-Luyện kĩ năng nói phát biểu trước tập thể lớp, bày tỏ cảm xúc suy nghĩ về tác phẩm văn học
B Chuẩn bị:
*Thầy: Soạn giáo án , tham khảo tài liệu có liên quan
Dự kiến tích hợp 2 văn bản :”Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng”
* Trò: Chuẩn bị theo yêu cầu của bài
C.Phương pháp
Đàm thoại –thực hành nói ,nhóm
D Tiến trình tổ chức các hoạt động:
1 Ổn định: Kiểm diện, trật tự.
2 Bài cũ :
-Bài phát biểu cảm nghĩ có bố cục như thế nào? Nội dung của mỗi phần ?
-Gv nhận xét cho điểm
3.Bài mới:
HĐ 1 : Củng cố kiến thức.
- Yếu tố biểu cảm có vai trò
như thế nào ?
- Trong bài văn biểu cảm, yếu
tố tự sự và miêu tả có vai trò
như thế nào ?
HĐ 2 : Hình thành kiến thức
- Kiểm tra sự chuẩn bị của học
sinh
Gv ghi đề bài SGK/154 lên
bảng Phát biểu cảm nghĩ về 1
trong 2 bài thơ “Cảnh khuya”
và “Rằm tháng giêng” của
HCM
* GV chia4 nhóm để phát biểu
Dàn ý đã soạn ghi sẵn ở bảng
phụ
- Yếu tố biểu cảm có vai trò quyết định trong bài văn
- Có vai trò quan trọng nhưng không quyết định mà chỉ là yếu tố phụ làm cho bài văn hay hơn
- Học sinh ghi nhận các bài và quan sát
- Học sinh chia 4 nhóm
- HoÏc sinh ghi nhận
Trang 10nhómthực hiện tốt, động viên
các em nhắc nhở về cách nói
* GV Dán dàn bài lên bảng cho
học sinh quan sát đối chiếu
Hoạt đôïng 2: Tổ chức luyện
nói.
* Gv lần lượt cho một nhóm lên
trình bày – các nhóm khác lắng
nghe, ghi nhận và nhận xét
* GV chú ý :
- Khi học sinh lên trình bày GV
cần quan tâm :
+ Hình thức : cách trình bày các
động tác , lời nói trôi chãy, lưu
lót …
+ Nội dung : Bài văn có bố cục
ba phần: phần mở bài , thân
bài, kết bài
Làm nổi bật nội dung và
nghệ thuật
- Khi học sinh trình bày xong ,
GV cho các nhóm nhận xét bạn
của mình , GV ghi nhận , sau đó
đóng góp ý kiến cho các em
Củng cố:
*Nhắc lại dàn bài chung của
một bài văn phát biểu cảm nghĩ
về tác phẩm văn học
*Về tập viết thành một bài
hoàn chỉnh
-Đối chiếu phần nói với dàn ý ở bảng phụ xem có khớp với nhau không
- Học sinh chuẩn bị trình bày
-Đại diện nhóm lên phát biểu trước lớp Các nhóm khác chú ý nghe và nhận xét Lần lượt các nhóm
-lắng nghe
- Học sinh quan sát bạn trình bày, ghi nhận góp ý cho bạn
-lắng nghe và trả lời
1) Đề bài ;1
Phát biểu cảm nghĩ về 1 trong 2 bài thơ “Cảnh khuya” và “Rằm tháng giêng” của HCM
2) Dàn bài chung : a/MB:
( Giới thiệubài) Bài thơ “Cảnh Khuya” được viết trong những năm đầu rất khó khăn của cuộc kháng chiến chống Pháp Đó là một bài thơ hay của Bác đã được tìm hiểu trong một tiết học văn
b/TB:
-Những cảm xúc suy nghĩ do tác phẩm gợi ra
+Cảnh đêm trăng được diễn tả thật sinh động qua phép so sánh, tự gợi tả sự yêu thích thiên nhiên
+Yêu quí trân trọng biết ơn trước sự hi sinh cao cả của Bác
Hiểu được tấm lòng của Bác luôn lo nghĩ cho đất nước cho nhân dân
c/KB:
-Tình cảm của em đối với bài thơ Bài thơ cho ta thấy Bác là một nhà cách mạng, một nhà thơ, một chiến sĩ, một thi sĩ đáng kính Học được ở Bác tinh thần lạc quan yêu đời luôn cống hiến cho dân tộc
Dặn dò :
- Soạn bài : Một thứ quà của lúa non : Cốm
+ Đọc văn bản
+ Trả lời câu hỏi
Kiểm tra bài cũ : Tiếng gà trưa
Ngày ……tháng …… năm 2009