Giáo án môn Sinh học 6 - Tiết 38 đến tiết 71

Thụ tinh là hiện tượng tế bào sinh dục đực tinh trùng của hạt phấn kết hợp với tế bào sinh dục cái trứng có trong noãn tạo thành một tế bào mới gọi là hợp tử.. Sinh sản có dấu hiệu thụ t[r]

Tuần: Ngày soạn:

Bài 30: THỤ PHẤN

I.Mục tiêu:

1.Kiến thức: Giúp HS giải thích được tác dụng của những đặc điểm có ở hoa thụ phấn nhờ gió, so sánh với thụ phấn nhờ sâu bọ

-Hiểu hiện tượng thụ phấn

-Hiểu được vai trò của con người từ thụ phấn cho hoa góp phần nâng cao năng suất và phẩm chất cây trồng

2.Kỹ năng: Rèn luyệ kỹ năng quan sát, thực hành

3.Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ thực vật, vận dụng kiến thức góp phần thụ phấn cho cây trồng

II.Phương tiện và thiết bị dạy học:

-GV: Tranh vẽ về hoa tự thụ phấn và thụ phấn nhờ sâu bọ

-HS:Ôn lại kiến thức cũ + soạn bài

III.Tiến trình tiết dạy:

1.Ổn định lớp (1 phút)

2 Kiểm tra bài cũ (5 phút)

GV nhắc lại kiến thức cũ

3.Bài mới: Giới thiệu bài(2

phút)

?Thế nào là hoa lưỡng tính?

?Thế nào là hoa đơn tính?

Vậy hoa thụ phấn như thế

nào? chúng ta cùng tìm

hiểu bài 30

Hoạt động 1:Tìm hiểu về

hiện tượng thụ phấn

GV: Sự thụ phấn bắt đầu

của quá trình sinh sản hữu

tính ở cây có hoa, có sự tiếp

xúc giữa hạt phấn ( là bộ

phận sinh ra tế bào sinh dục

đực) và đầu nhụy( thuộc bộ

phận chứa tê bào sinh dục

cái) thì hoa mới thực hiện

chức năng sinh sản, sự tiếp

xúc đó gọi là hiện tượng

thụ phấn

?Vậy thụ phấn là gì?

Hoạt động 2: Tìm hiểu về

Lắng nghe

Thụ phấn là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhụy

Thụ phấn là hiện tượng hạt phấn tiếp xúc với đầu nhụy I.Hoa thụ phấn và hoa giao phấn:

hoa tự thụ phấn và hoa giao

phấn(10 phút)

Treo hình 30.1

?Thế nào là hoa đơn tính?

?Thế nào là hoa lưỡng tính?

?Tế bào sinh dục đực nằm

ở bộ phận nào của hoa?

?Tế bào sinh dục đực, tế

bào sinh dục cái thực hiện

quá trình thụ phấn khi nào?

?Hoa thực hiện chức năng

sinh sản khi nào?

?Hoa tự thụ phấn diễn ra ở

nhóm hoa nào?

?Thế nào là hoa tự thụ

phấn?

GV: Hoa bìm bìm có nhị và

nhụy không chín cùng một

lúc do đặc tính của hoa và

thuộc hoa giao phấn

?Sự thụ phấn của hoa giao

phấn diễn ra ở nhóm hoa

nào?

?Sự thụ phấn của hoa giao

phấn khác hoa thụ phấn

như thế nào?

?Hoa giao phấn thụ phấn

bằng cách nào ?

?Thế nào là hoa giao phấn ?

Hoạt động 3: Tìm hiểu đặc

điểm của hoa thụ phấn nhờ

sâu bọ

GV: Yêu cầu học sinh quan

Hoa thiếu nhị hoặc nhụy

Hoa có đủ nhị và nhụy

Nằm trong bao phấn chính thì hạt phấn được đưa ra

Khi nhị và nhụy chín đồng thời

Khi nhị, nhụy chín đồng thời, hạt phấn mang tế bào sinh dục đực gặp nhụy mang

tế bào sinh dục cái

Hoa lưỡng tính

Hoa tự thụ phấn là hoa có hạt phấn rơi vào đầu nhụy của chính hoa đó gọi là tự thụ phấn

Hoa đơn tính

Nhị và nhụy không chín cùng một lúc

Thực hiện giữa các loài hoa

Nhờ sâu bọ

Những hoa có hạt phấn chuyển đến đẩu nhụy của hoa khác là hoa giao phấn

Hoa giao phấn có nhị và nhụy không chín cùng một lúc

Quan sát hình 30.2

1.Hoa tự thụ phấn:

Hoa tự thụ phấn là hoa có hạt phấn rơi vào đầu nhụy của chính hoa đó gọi là tự thụ phấn

Hoa tự thụ phấn có nhị và nhụy chín đồng thời

2.Hoa giao phấn

-Những hoa có hạt phấn chuyển đến đẩu nhụy của hoa khác là hoa giao phấn -Hoa giao phấn có nhị và nhụy không chín cùng một lúc

II.Đặc điểm của hoa thụ phấn nhờ sâu bọ

sát hình 30.2

GV: cho học sinh thảo luận

3 phút

-Hoa có đặc điểm gí để

hấp dẫn sâu bọ ?

-Tràng hoa có đặc điểm gì

làm cho sâu bọ muốn lấy

phấn thường phải chui vào

trong hoa ?

-Nhị của hoa thường có

đặc điểm gì khiến cho sâu

bọ khi đến lấy mật hoặc

phấn hoa thường mang theo

hạt phấn sang hoa khác ?

-Nhụy hoa có đặc điểm gì

khiến sâu bọ bkhi đến thì

hạt phấn của hoa khác

thường bị dính vào đầu

nhụy ?

-Hãy tóm tắt những đặc

điểm chủ yếu của hoa thụ

phấn nhờ sâu bọ ?

Thảo luận, lần lượt trả lời -Màu sắc sặc sỡ

Những hoa thụ phấn nhờ sâu

bọ thường có màu sắc sặc

sỡ, có hương thơm, mạt ngọt, hạt phấn to và có gai, đầu nhụy có chất dính

4.Củng cố: 5 phút

?Thụ phấn là gì ?

?Thế nào là hoa thụ phấn ? Hoa giao phấn khác hoa tự thụ phấn ở điểm nào ?

?Hãy kể tên 2 loại hoa thụ phấn nhờ sâu bọ Tìm những đặc điểm phù hợp với lối thụ phấn nhờ sâu bọ của mỗi loại hoa đó ?

?Những loài cây có hoa nở về ban đêm như: nhài, quỳnh, dạ hương có đặc điểm gì thu hút sâu bọ ?

5.Dặn dò: 2 phút

-Học bài, làm bài tập 1,2,3,4

-Đọc trước phần còn lại của bài thụ phấn

-Xem trước hình vẽ

-Tìm hiểu xem để trái bắp có nhiều hạt nhân dân thường sử dụng biện pháp gì ?

Tuần: 20 Ngày soạn:

Bài 30: THỤ PHẤN (tt)

I.Mục tiêu:

1.Kiến thức: Giải thích được tác dụng của những đặc điểm có ở hoa thụ phấn nhờ gió, so sánh với hoa thụ phấn nhờ sâu bọ

-Hiểu được hiện tượng giao phấn là gì

-Hiểu được vai trò của con người từ thụ phấn cho hoa góp phần nâng cao năng suất và phẩm chất cây trồng

2.Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng quan sát, thực hành, phát hiện kiến thức

3.Thái độ:

Giáo dục cho học sinh có ý thức bảo vệ thiên nhiên, yêu quí thực vật, vận dụng kiến thức góp phần thụ phấn cho cây

II.Phương tiện và thiết bị dạy học:

-GV: Dụng cụ thí nghiệm thụ phấn cho hoa, cây ngô có hoa; hoa phi lao

-HS: Ôn lại kiến thức cũ +soạn bài

III.Tiến trình tiết dạy:

1.Ổn định lớp (1 phút)

2.Kiểm tra bài cũ (5 phút)

?Thụ phấn là gì? Thế nào là

hoa tự thụ phấn và hoa giao

phấn?Hoa giao phấn khác

hoa tự thụ phấn ở điểm

nào?

?Nêu đặc điểm của hoa tự

thụ phấn nhờ sâu bọ?

3.Bài mới: GTB (2 phút)

Thế nào là thụ phấn? Hoa

tự thụ phấn khác hoa giao

phấn ở điểm nào? Vậy hoa

phi lao, hoa ngô thụ phấn

nhờ yếu tố nào? chúng ta

cùng tìm hiểu nội dung tiếp

theo của bài thụ phấn

*Hoạt động 1:Tìm hiểu đặc

điểm của hoa thụ phấn nhờ

gió.(15 phút)

-Cho học sinh tìm hiểu

thông tin SGK

-Sử dụng hình 30.3 và 30.4,

yêu cầu HS quan sát kết

hợp mẫu vật thật

?Nêu nhận xét về hoa đực,

hoa cái ở cây ngô?

HS trả lời nội dung bài học

Tìm hiểu phần 3

-Quan sát hình 30.3 và 30.4

Hoa đực ở trên dể tung hạt phấn

3.Đặc điểm của hoa thụ phấn nhờ gió

?Vị trí của hoa ngô có tác

dụng gì trong cách thụ phấn

nhờ gió?

-Quan sát hình 30.3 và 30.4

ta thấy hoa của chúng

thường có những đặc điểm

sau:

-Hoa thường tập trung ở

ngọn cây

-Bao hoa thường tiêu giảm

-Chỉ nhị dài, bao phấn treo

lủng lẳng

-Hạt phấn rất nhiều, nhỏ và

nhe

Đầu hoặc vòi nhụy dài có

nhiều lông

?Những đặc điểm đó có lợi

gì cho sự thụ phấn nhờ gió?

?Nêu đặc điểm của hoa thụ

phấn nhờ gió?

-GV nhận xét và bổ sung

Chuyển ý sang phần 2

*Hoạt động 2:Tìm hiểu

những ứng dụng thực tế về

thụ phấn (15 phút)

-GV: cho học sinh đọc

thông tin sgk

-Yêu cầu HS quan sát hình

30.3 kết hợp dụng cụ thực

hành

-GV hướng dẫn cách thụ

phấn cho ngô bí

?Sự thụ phấn như trên nhờ

yếu tố gì?

?Khi nào con người cần thụ

phấn cho hoa?

?Hoa có những cách thụ

-Thảo luận nhóm (3 phút)

Giúp hoa thụ phấn dễ dàng

Trả lời

Tìm hiểu sang phần 2

-Đọc thông tin sgk

-Quan sát hình

Nhờ người

Khi thụ phấn tự nhiên gặp khó khăn

Thụ phấn nhờ gió, sâu bọ,

Những cây thụ phấn nhờ gió thường có đặc điểm:

-Hoa thường tập trung ở ngọn cây

-Bao hoa thường tiêu giảm -Chỉ nhị dài, bao phấn treo lủng lẳng

-Hạt phấn rất nhiều, nhỏ và nhe

Đầu hoặc vòi nhụy dài có nhiều lông

4.Ứng dụng kiến thức về thụ phấn

phấn nào?

?Con người đã làm gì để

tạo điều kiện cho hoa thụ

phấn?

?Con người tham gia thụ

phấn cho hoa nhằm mục

đích gì?

-Gv nhận xét và chốt lại

-Liên hệ thực tế

nhờ người, nhờ nước

Con người nuôi Ong, trực tiếp thụ phấn cho hoa

Tăng cường sản lượng qảu và hạt (sản phẩm tốt và năng lượng cao)

-Con người có thể chủ động giúp cho hoa giao phấn làm tăng sản lượng quả và hạt -Tạo được những giống lai mới có phẩm chất tốt và năng suất cao

4.Củng cố:(5 phút)

?Hoa thụ phấn nhờ gió có những đặc điểm gì? những đặc điểm đó có lợi gì cho thụ phấn? ?Trong những trường hợp nào thì thụ phấn nhờ người là cần thiết? cho ví dụ?

?Nuôi ong trong vườn cây ăn quả có lợi gì?

-Cho HS làm bài tập trang 102 SGK

5.Dặn dò: (2 phút)

-Học bài, đọc phần em có biết

-Xem và saon bài trước bài ở nhà nài tiếp theo

Tuần: Ngày soạn:

Bài 31: THỤ TINH, KẾT QUẢ VÀ TẠO HẠT

I.Mục tiêu:

.Kiến thức:

-HS được thụ tinh là gì? phân biệt được thụ phấn và thụ tinh, thấy được mối quan hệ giữa thụ phấn và thu tinh

-Nhận biết dấu hiệu cơ bản của sinh sản hữu tính

-Xác định sự biến đổi các bộ phận của hoa thành quả và hạt sau khi thụ tinh

2.Kỹ năng: Rèn luyệ kỹ năng quan sát, nhận biết, vận dụng kiến thức để giải thích hiện tượng đời sống

3.Thái độ:Giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ câ xanh, trồng cây xanh

II.Chuẩn bị:

-GV: Hình 31.1

-HS: Ôn lại kiến thức cũ

III.Tiến trình tiết dạy:

1.Ồn định lớp(1 phút)

2.Kiểm tra bài cũ (5 phút)

-Trình bày các đặc điểm

của hoa thụ phấn nhờ gió?

-Nêu những ứng dụng kiến

thức về thụ phấn?

GV nhận xét và cho điểm

3.Bài mới: Giới thiệu bài (2

phút)

Tiếp theo sự thụ phấn là

hiện tượng thụ tinh để dẫn

đến kết hạt Vậy sự thụ

tinh, kết hạt và tạo quả diễn

ra như thế nào chúng ta

cùng tìm hiểu nội dung bài

học hôm nay

Hoạt động 1:Tìm hiểu về sự

nảy mầm cuả hạt phấn (10

phút)

-Treo tranh 31.1

?Nêu hiện tượng nảy mầm

của hạt phấn?

?Khi nào hạt phấn mới nảy

mầm?

-GV: kết luận

-Hạt phấn hút chất nhầy

Trả lời nội dung bài học

Tìm hiểu phần 1

Sau khi thụ phấn, hạt phấn hút chất nhầy trương lên nảy mầm thành ống phấn

Có sự thụ phấn

1.Hiện tượng nảy mầm của hạt phấn

Sau khi thụ phấn, hạt phấn hút chất nhầy trương lên nảy mầm thành ống phấn

Tế bào sinh dục đực chuyển đến phần đầu ống phấn Ống phần xuyên

trương lên nảy mầm thành

ống phấn

-Ống phấn xuyên qua đấu

nhụy và vói nhụy vào trong

bầu

Hoạt động 2:Tìm hiểu về

hiện tượng thụ tinh(10

phút)

-Gv: Gọi học sinh đọc

thông tin sgk

?Sau khi thụ phấn ở hoa

xảy ra có hiện tượng gì?

?Sự thụ tinh xảy ra tại phần

nào của hoa?

?Quan sát hình và cho biết

khi nào sự thụ tinh mới xảy

ra?

?Tế bào sinh dục đực kết

hợp với tế bào sinh dục cái

tạo thành tế bào mới gọi là

gì?

GV: hiện tượng xảy ra như

trên gọi là hiện tượng thụ

tinh

?Thụ tinh là gì?

?Vì sao nói sự thụ tinh là

dấu hiệu cơ bản của sinh

sản hữu tính?

-Nhận xét và bổ sung

-Chuyển ý sang phần 3

Hoạt động 3: Tìm hiểu về

sự kết hạt và tạo quả(10

phút)

-Gv: Gọi học sinh đọc

thông tin sgk

-Cho học sinh làm việc

nhóm với nội dung sau:

?Hạt do bộ phận nào của

hoa tạo thành?

?Noãn sau khi thụ tinh sẽ

hình thành những bộ phận

nào của hạt?

?Quả do bộ phận nào của

Đọc thông tin sgk

Thụ tinh

Ở noãn

Khi tế bào sinh dục đực gặp tế bào sinh dục cái

Hợp tử

-Chú ý

Là sự kết hợp giữa tế bào sinh dục đực với tế bào sinh dục cái tạo thành hợp tử

Vì dấu hiệu của sinh sản hữu tính là sự kết hợp tế bào sinh dục đực và tế bào sinh dục cái

-Đọc thông tin sgk

-Thảo luận nhóm (4 phút)

Hạt (hợp tử phôi) noãn

Noãn hạt phấn chứa phôi

Quảbầu nhụy

2.Thụ tinh

Thụ tinh là hiện tượng tế bào sinh dục đực (tinh trùng) của hạt phấn kết hợp với tế bào sinh dục cái (trứng) có trong noãn tạo thành một tế bào mới gọi là hợp tử

Sinh sản có dấu hiệu thụ tinh

là sinh sản hữu tính

3.Kết hạt và tạo quả

hoa tạo thành?

-GV: kết luận

Hợp tửphôi

Noãnhạt chứa phôi

Bầu Quả chứa hạt

-Từ quả chỉ một bộ phận

của cây do phần bầu của

hoa phát triển thành Những

quả đó gọi là quả thật như

quả táo, quả cà chua, quả

dâu…

Phần ăn được của quả ở cây

như quả lê do bầu phát triển

thành Nhưng phần ăn

không được của quả không

do bầu nhụy phát triển

thành gọi là “ quả giả’’

phần ăn được do tế bào

phát triển thành (sang bài

32)

Sau thụ tinh, hợp tử phát triển thành phôi

Noãn phát triển thành hạt chứa phôi

Bâu nhụy phát triển thành quả chứa hạt

4.Củng cố: (5 phút)

?Thế nào hiện tượng thũ phấn?

?Thế nào là hiện tượng thụ tinh ?

?Thụ phấn có quan hệ gì với thụ tinh?

?Quả và hạt do bộ phận nào của hoa tạo thành ? Em có biết những cây nào khi quả đã hình thành vẫn còn giữ lại một bộ phận của hoa? Tên bộ phận đó?

Quảbầu; noãnhạt

Quả cà chua, ổi, hồng ,thị, phần đài hoa vẫn còn lại trên quả

Quả chuối, ngô, phần đầu nhụy, vòi nhụy Được giữ lại ở quả

5.Dặn dò: (2 phút)

-Học bài, đọc phần em có biết

-Làm các bài tập 1.2 sgk trang 104

-Soạn bài trước ở nhà bài tiếp theo

Tuần: Ngày soạn:

Chương VII QUẢ VÀ HẠT

Bài 32: CÁC LOẠI QUẢ

I.Mục tiêu:

1.Kiến thức:

-HS biết cách phân chia quả thành các nhóm khác nhau

-Dựa vào đặc điểm của vỏ quả để chia quả thành hai nhóm chính là quả khô và quả thịt 2.Kỹ năng: Rèn luyện kỹ năng quan sát, so sánh, thực hành, vận dụng kiến thức biết bảo quản, chế biến hạt sau khi thu hoạch

3.Thái độ: Giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ các loại quả và hạt sau khi thu hoạch

II.Phương tiện và thiết bị dạy học:

-GV:Một số quả thuộc nhóm quả khô và quả thịt

-HS: Ôn lại kiến thức cũ +soạn bài

III.Tiến trình tiết dạy:

1.Ổn định lớp (1 phút)

2.Kiểm tra bài cũ(5 phút)

-Thế nào là hiện tượng nảy

mầm của hạt phấn? thụ tinh

là gì?

-Thế nào là sự kết hạt và

tạo quả Thụ phấn có mối

quan hệ như thế nào với thụ

tinh ?

3.Bài mới: Giới thiệu bài(2

phút)

?Thế nào là hiện tượng

thụ phấn ?

?Thế nào là hiện tượng

thụ tinh?

?Thụ phấn có mối liên hệ

gì với thụ tinh ?

?Sau quá trình thụ tinh

đồng thời diễn ra quá trình

gì?

GV: Vậy có những loại quả

nào? cùng tìm hiểu bài 32

Hoạt động 1: Chia nhóm

các loại quả (10 phút)

GV: Cho học sinh đặt quả

chuẩn bị lên bàn theo nhóm

và xếp quả thành các nhóm

theo nội dung sau: (vở bài

tập)

HS trả lời

Tìm hiểu phần 1

Hoàn thành vào vở bài tập, lần lượt trình bày

1.Căn cứ vào đặc điểm nào

để phân chia các loại quả

-Nhóm quả có nhiều hạt,

một hạt hay không hạt

-Nhóm quả ăn được và

không ăn được

-Nhóm quả có màu sắc sặc

sỡ ( Đỏ, xanh, vàng)

-Nhóm quả khô và nhóm

quả thịt

GV: Yêu cầu HS xếp các

nhóm quả có đặc điểm

giống nhau vào một

nhóm(5 phút)

GV: Gọi các nhóm báo cáo

kết quả

?Căn cứ vào đâu giúp

chúng ta phân chia các loại

quả?

-GV nhận xét và bổ sung

Hoạt động 2: Tìm hiểu sự

phân chia quả thành các

nhóm chính theo đặc điểm

của phần vỏ quả (20 phút)

GV: Gọi học sinh đọc

thông tin sgk

GV: Từ nhóm quả chuẩn bị

kết hợp hình 32.1 phân chia

quả thành hai nhóm

?Dựa và đặc điểm nào giúp

em phân chia nhóm quả?

GV: Cho Hs thảo luận tìm

đặc điểm của quả khô

?Quả khô có thể chia thành

mấy loại?

?Thế nào là quả khô nẻ ?

GV: Quả đậu nẻ theo 2 khe

dọc, quả thầu dầu nẻ theo

ba khe dọc, quả thuốc phiện

mở bằng lỗ, quả mã đề, rau

sam là quả hợp nứt theo

đường ngang tạo thành lắp

?Đặc điểm của quả khô

không nẻ là gì ?

Dựa vào đặc điểm và phân chia thành hai nhóm quả

Đại diện các nhóm báo cáo

Căn cứ về số lượng hạt (một hạt, nhiều hạt và không

có hạt) hoặc về màu sắc của quả( quả có màu sắc sặc sỡ, màu nâu, xám…)để phân chia các loại quả

Đọc thông tin sgk

Chia quả chuẩn bị thành nhóm quả khô và nhóm quả thịt

Vỏ quả

-Thảo luận nhóm (3 phút) -Quả khô khi chín thì vỏ khô, cứng và mỏng

Hai nhóm: Quả khô nẻ, quả khô không nẻ

Khi chín khô vỏ tự tách ra cho hạt rơi ra

Khi chín khô vỏ quả không tự tách ra

Căn cứ về số lượng hạt (một hạt, nhiều hạt và không có hạt) hoặc về màu sắc của quả( quả có màu sắc sặc sỡ, màu nâu, xám…)để phân chia các loại quả

2.Các loại quả chính:

Dựa vào đặc điểm của vỏ quả có thế chia các quả thành 2 nhóm chính là quả khô và quả thịt

a.Các loại quả khô -Quả khô khi chín thì vỏ khô, cứng và mỏng

-Có 2 loại quả khô:

+Quả khô nẻ: khi chín khô

vỏ quả có khả năng tự tách

ra cho hạt rơi ra ngoài

VD: đậu hòa lan, cải, đậu bắp, quả chi chi, quả bông +Quả khô không nẻ: khi chín khô vỏ quả không tự tách ra Vd: quả ngô, lúa… b.Các loại quả thịt