GV bình:Là một tác phẩm văn xuôi chữ Hán có qui mô lớn nhất tái hiện một cách sinh động chân thực một giai đoạn lịch sử nước nhà, đạt những thành công về nghệ thuật tiểu thuyết .Hồi 14 v[r]
Trang 1Tuần 06
Tiết 26,27
Ngày soạn: 25/09/2011
Ngày dạy: 26/9/2011
HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ ( Hồi thứ 14) NGÔ GIA VĂN PHÁI
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức
- Những hiểu biết chung về nhóm tác giả thuộc Ngôn gia văn phái, về phong trao Tây Sơn và người
anh hùng dân tộc Quang Trung - Nguyễn Huệ
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong tác phẩm viết theo thể loại tiểu thuyết chương hồi
- Một trang sử oanh liệt của dân tộc ta: Quang Trung đại phá 20 vạn quân Thanh, đánh đuổi giặc
xâm lược ra khỏi bờ cõi
2 Kĩ năng
- Quan sát các sự việc được kể trong đoạn trích trên bản đồ
- Cảm nhận sức trỗi dạy kì diệu của tinh thần dân tộc, cảm quan hiện thực nhạy biến, cảm hứng yêu
nước của tác giả trước những sự kiện lịch sử trọng đại của dân tộc
- Liên hệ những nhân vật, sự kiện trong đoạn trích với những văn ban liên quan
B CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
*Thầy: Tham khảo sgk văn 9 cũ
-Tranh ảnh về hình tượng Quang Trung
-Lược đồ trận “QT đại phá quân Thanh” lịch sử 7
*Trò: Đọc kĩ hồi 14 sgk
C CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: ( 3 phút)
- Sự ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh được miêu tả như thế nào.?
- Thủ đoạn của các quan hầu cận trong phủ chúa?
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý cho HS.
Phương pháp: Thuyết trình.
Thời gian: 2 phút.
* Giới thiệu bài
Trang 2Với bối cảnh lịch sử đầy biến động ở nước ta trong khoảng 3 thập kỉcuối TK 18-đầu TK 19,khởi đầu là sự sa đoạ thối nát của các tập đoàn phong kiến, các ông vua thời Lê-Mạc bất lực,
vua Lê Hiển Tông chắp tay rũ áo, phủ chúa Trịnh Sâm ăn chơi xa hoa hoang dâm vô độ gây nên
loạn, sự tranh giành quyền lực giữa các phe phái phong kiến xảy ra Cuộc nổi dậy của phong trào
Tây Sơn là một tất yếu trong lịch sử.
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung về văn bản
Mục tiêu: HS nắm được những nét chính về tác giả, tác phẩm.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 15 phút.
Dựa vào chú thích (*), hãy giới
thiệu về tác giả của văn bản ?
GV giới thiệu thêm về nhóm t/g
* Hồi thứ mười bốn mà chúng ta
chuẩn bị học là do Ngô Thì Du
viết
- Giới thiệu (dựa vào chú thích *)
- Nghe
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả:
- Nửa cuối thế kỉ XVIII, nửa đầu thế kỉ XIX, xã hội Việt Nam có nhiều biến động lịch sử: sự khủng hoảng của chế độ phong kiến , mưu đồ của kẻ thù xâm lược.
- Ngô gia văn phái gồm những tác giả thuộc dòng họ Ngô Thì- dòng họ nổi tiếng về văn học lúc bấy giừo- ở làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai ( nay thuộc Hà Nội ).
Dựa vào phần lịch sử đã học khái
quát tình hình nước ta vào thời
điểm này?
-HS nêu
GV: -Từ TK 16 Nam Triều(nhà Lê)thắng Bắc Triều(nhà Mạc)chiếm lại Thăng Long gây ra cuộc phân
tranh Trịnh-Nguyễn.Phía Bắc thuộc họ Trịnh,phía Nam thuộc họ Nguyễn Quân Tây Sơn do 3 anh em
làm chủ đàng Trong.NH ra Bắc tiêu diệt họ Trịnh làm Trịnh Khải bỏ chạy và tự vẫn ,1786 NH làm chủ
TL Vua Lê Hiển Tông cảm kích gả con gái cho,vua mất NH lập cháu vua là Lê Duy Kì lên ngôi rồi
quay vào Nam 1788 quân Thanh mượn cớ sang giúp nhà Lê xâm lược nước ta->NH ra Bắc lần 3 đánh
tan ->lên ngôi hoàng đế
Em hiểu gì về tác phẩm “Hoàng
Lê nhất thống chí”? - Giới thiệu (dựa vào chú thích 1)
(viết trong thời gian dài giống “TQ diễn nghĩa”, ,đầu hồi có 2 câu thơ 7 tiếng,phần kết có câu “Muốn biết sự việc ra sao hồi sau sẽ rõ”
2 Tác phẩm:
- Thể loại: tiểu thuyết chương hồi.
- Là cuốn tiểu thuyết lịch sử có quy mô lớn, phản ánh những biến động lịch sử nước nhà từ cuối thế kỉ XVIII đến những
Trang 3năm đầu thế kỉ XIX.
- Đoạn trích nằm ở hồi thứ 14.
Em hiểu gì về thể chí? -> Lối văn ghi chép sự vật,
sự việc
- GV tóm tắt hồi 12 – 13
Hãy nêu cách đọc văn bản ( hồi
14 )?
- Đọc rõ ràng, diễn cảm,đúng ngữ điệu từng nhân vật,lời kể
tả trận đánh giọng khẩn trương
- Hai học sinh đọc -> nhận xét
Hãy nêu nội dung chính của hồi
thứ 14
Đoạn trích có thể chia làm mấy
phần ? Nội dung từng phần ?
Việc Quang Trung đại phá quân Thanh và sự thất bại thảm hại của vua tôi nhà Lê
và quân xâm lược
-> Ba phần:
+ P1: Từ đầu -> “Năm Mậu Thân” -> Được tin quân Thanh kéo
vào Thăng Long -> Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế và cầm quân
dẹp giặc
+ P2: Tiếp…“kéo vào thành” -> Cuộc hành quân thần tốc và chiến
thắng lẫy lừng của vua Quang Trung
+ P3: Còn lại -> Sự đại bại của quân tướng nhà Thanh và tình
trạng thảm hại của vua tôi Lê Chiêu Thống
Hoạt động 3: Tìm hiểu chi tiết
Mục tiêu: HS hiểu, cảm thụ được giá trị nội dung và nghệ thuật tác phẩm.
Phương pháp: Vấn đáp tìm tòi; thuyết trình; đọc sáng tạo tái hiện hình tượng.
Thời gian: 60 phút.
GV bình:Là một tác phẩm văn xuôi chữ Hán có qui mô lớn nhất tái hiện một cách sinh động chân thực
một giai đoạn lịch sử nước nhà, đạt những thành công về nghệ thuật tiểu thuyết Hồi 14 vẽ lên chân dung
lẫm liệt của người anh hùng dân tộc vĩ đại Quang Trung.
II Đọc- hiểu văn bản:
Nhận được tin báo cấp, Nguyễn
Huệ đã có thái độ và hành động gì
?
Điều đó cho thấy đặc điểm nào của
ông?
- Phát hiện
- Nhận được tin báo cấp, giận lắm, hợp các tướng sĩ định thân chinh cầm quân đi ngay…
- Lên ngôi vua->kéo quân đánh giặc
- 25/12/1788 hạ lệnh xuất
1 Hình tượng người anh hùng
Nguyễn Huệ và sức mạnh dân tộc trong cuộc chiến đấu chống quân xâm lược Thanh:
- Ngày 20, 22, 24 tháng 11, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế và xuất quân ra Bắc ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân ( 1788).
- Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc,
Trang 4- Với cống sĩ Nguyễn Thiếp hỏi…
- Mộ thêm quân…
gặp “người cống sĩ ở huyện La Sơn” ( Nguyễn Thiếp ), tuyển mộ quân lính, duyệt binh, phủ dụ tướng sĩ ở Tam Điệp.
+/Là con người mưu lược -Là người yêu nước căm thù giặc
-Biết nghe lẽ phải Qua thái độ và hành động của
Nguyễn Huệ, có thể thấy Nguyên
Huệ là người như thế nào trước
những biến cố lớn?
* Thảo luận
- Bình tĩnh, hành động nhanh, kịp thời,
- Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén, mưu lược
- mạnh mẽ, quyết đoán trước những biến cố lớn
Y/C hs đọc lời chỉ dụ của vua
trước 4 doanh
Trong lời dụ lính Quang Trung đã
nêu những gì?
-cả lớp đọc thầm
* Phát hiện:
- Khẳng định chủ quyền dân tộc ; nêu bật chính nghĩa của
ta, phi nghĩa của đich ; kêu gọi đồng tâm hiệp lực…
Lời dụ lính có tác động tới tướng
sĩ như thế nào?
-> Kích thích lòng yêu nước, truyền thống quật cường của dân tộc
Nội dung các câu văn “Người
phương Bắc đuổi đi”là gì?
Khi kéo quân đến Tam Điệp,
Quang Trung đã phân tích sự việc
ntn? ?Việc Quang Trung biết bọn
Sở Lân mắc tội chết nhưng vẫn tha
cho thấy ông xét đoán bề tôi như
thế nào ?
?ý muốn lâu dài “lần này ta
ra ”cho thấy năng lực gì của
- HS phát hiện ,thảo luận, trả lời
-Nhắc đến truyền thống chống giặc ngoại xâm của
DT để noi gương,tự hào-tin tưởng ở chính nghĩa
-hs đọc nội dung bài hịch
- Sở, Lân ra đón đều mang gươm trên lưng mà xin chịu tội –bình công luận tội rõ ràng,hiểu năng lực của họ,độ lượng công minh
-Có tài khích lệ quân sĩ
- Sáng suốt, nhạy bén trong việc nhận định tình hình
-Mưu lược trong xét đoán, dùng người
Trang 5ông?Sự việc khao quân ngày
30/12, hẹn 7 ngày chiến thắng cho
ta biết thêm điều gì về ông? -hs nhận xét
- Đến tối 30 tết lập tức lên đường, hẹn ngày mồng 7 năm mới vào thành Thăng Long mở tiệc ăn mừng
->năng lực tiên đoán chính xác của một nhà quân sự có tài
-> Tầm nhìn xa trông rộng
Tài dùng binh của Nguyễn Huệ
còn được thể hiện qua việc tổ chức
các trận đánh, em hãy chứng minh
?
?Cách điều khiển binh tướng có gì
chú ý?Tường thuật lại cuộc hành
quân thần tốc?
GV treo lược đồ trận đánh-gọi hs
lên bảng tường thuật lại
?Có gì đặc biệt trong cách đánh
của QT ở 2 trận Phú Xuyên-Hà
Hồi?
- Tìm dẫn chứng làm sáng tỏ
-1 đạo binh đông đi nhanh an toàn bí mật bằng đi bộ 4 ngày/350km đèo núi
-Tuyển duyệt binh trong 1 ngày->vượt 150km tới Tam Điệp 1 ngày
-2 hs lên trình bày -hs nhận xét
+/Một bậc kì tài trong việc dùng binh
-5 ngày đã chuẩn bị xong -Một anh hùng lão luyện có nhiều sách lược đúng đắn
-Dùng cách đánh bất ngờ,bí mật Nhận xét nghệ thuật miêu tả trận
đánh ? Tác dụng?Kết quả trận
đánh ntn?
- HS nhận xét : miêu tả, trần thuật chân thực có màu sắc
sử thi Đọc những câu văn miêu tả cảnh
vua Quang Trung ra trận?t/g chủ
yếu dùng kiểu câu nào? Nhận xét
về h/a này?
GV bình thêm về hình tượng
người anh hùng trong chiến trận
Qua toàn bộ đoạn trích em cảm
nhận được điều gì về người anh
hùng Nguyễn Huệ ?
-dùng câu kể
-hs nghe
- Đánh giá
->Oai phong, Lẫm liệt trong chiến trận
-> Tính cách mạnh mẽ, quả cảm, trí
Trang 6tuệ sáng suốt, nhạy bén, tài dụng binh như thần; là nơi tổ chức và linh hồn của chiến công vĩ đại
Tại sao tác giả vốn trung thành
với nhà Lê lại có thể viết thực và
hay như thế về Nguyễn Huệ?
* Thảo luận
- Quan điểm phản ánh hiện thực của các tác giả là tôn trọng sự thực lịch sử và ý thức dân tộc
=>cách tả chân thực,hào hùng,tự hào
Em hiểu gì về nhân vật Tôn Sĩ
Nghị?
* Trình bày suy nghĩ…
-> kéo quân sang An Nam là nhằm lợi ích riêng, lại không muốn tốn nhiều xương máu
Ngoài ra hắn còn kiêu căng,
tự mãn, chủ quan khinh địch
2 Diễn biến trận chiến năm Kỉ Dậu ( 1789) đại phá 20 vạn quân Thanh:
a.Quân tướng nhà Thanh:
Hình ảnh bọn giặc xâm lược kiêu căng, tự mãn, chủ quan, khinh địch và sự thảm bại của quân tướng Tôn Sĩ Nghị khi tháo chạy
về nước.
Sự thảm bại của quân tướng nhà
Thanh được tác giả miêu tả như
thế nào?
?Số phận của chúng ntn?Sự thua
chạy của chúng gợi ta nhớ đến
nhứng chiến thắng nào trong
ls?(Lê Lợi chống quân Minh)
- Phát hiện
- Tôn Sĩ Nghị sợ mất mật, ngựa không kịp đóng yên, người không kịp mặc áo giáp…chuồn trước qua cầu phao
- Quân…ai nấy đều rụng rời,
sợ hãi, xin hàng, bỏ chạy toán loạn, giày xéo lên nhau
mà chết bỏ chạy, tranh nhau qua cầu rơi xuống sông chết…
-Thất bại thảm hại do
- chủ quan
- chiến tranh phi nghĩa
- Đội quân Tây Sơn mạnh
b Sự thảm hại của vua tôi nhà Lê:
Em hiểu gì về Lê Chiêu Thống?
gv đọc thêm đoạn trích trong sách
văn 9 cũ
-> Tên vua “cõng rắn cắn gà nhà”
Số phận thảm bại của vua tôi nhà
Lê được miêu tả như thế nào? * Phát hiện- Chiêu Thống vội cùng bọn
thân tín “ đưa Thái hậu ra ngoài”, chạy bán sống bán chết, cướp thuyền dân,…mấy ngày không ăn
- Đuổi kịp Tôn Sĩ Nghị, vua tôi nhìn nhau than thở, oán giận chảy nước mắt
-Chịu sỉ nhục,đê hèn
Ngòi bút của tác giả khi miêu tả * Thảo luận
Trang 7hai cuộc tháo chạy có gì khác biệt?
Hãy giải thích vì sao có sự khác
biệt đó ?
- Cuộc tháo chạy của quân tướng nhà Thanh được miêu
tả khách quan trong đó ẩn chứa sự hả hê, sung sướng của người thắng trận
-Miêu tả cuộc tháo chạy của vua tôi nhà Lê mang cảm hứng chủ quan, ngậm ngùi, mủi lòng trước sự sụp đổ của vương triều mà họ từng thờ phụng
Hình ảnh vua quan Lê Chiêu Thống đớn hèn, nhục nhã, số phận gắn chặt với bọn giặc xâm lược.
Hoạt động 4: Tổng kết
Mục tiêu: HS khái quát giá trị nội dung, nghệ thuật của tác phẩm.
Phương pháp: Tổng kết, khái quát.
Thời gian: 5 phút.
III/ Tổng kết:
Vì sao “Hoàng Lê nhất thống chí”
được xem là tiểu thuyết lịch sử?
1 Nghệ thuật:
- Lựa chọn trình tự kể theo diễn biến các sự kiện lịch sử.
- Khắc hoạ nhân vật lịch sử ( người anh hùng Nguyễn Huệ, hình ảnh bọn giặc xâm lược, hình ảnh vua tôi Lê Chiêu Thống ) với ngôn ngữ kể, tả chân thật, sinh động.
- Có giọng điệu trần thuật thể hiện thái độ cúa các tác giả với vương triều nhà Lê, với chiến thắng của dân tộc và bọn giặc cướp nước.
Hồi thứ 14 của “HLNTC” mang
lại cho em những hiểu biết gì
Gọi hs đọc ghi nhớ
2 Ý nghĩa văn bản:
Văn bản ghi lại hiện thực lịch sử hào hùng của dân tộc ta và hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ trong chiến thắng mùa xuân năm
Kỉ Dậu ( 1789 ).
Hoạt động 5: Hướng dẫn tự học
Mục tiêu: HS khái quát và khắc sâu kiến thức vừa được học.
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 5 phút.
a Bài vừa học:
- Nắm được diễn biến các sự kiện lịch sử trong đoạn trích
- Cảm nhận và phân tích được một ssó chi tiết nghệ thuật dặc sắc trong đoạn trích.
Trang 8- Hiểu và dùng được một số từ Hán Việt thông dụng được sử dụng trong văn bản.
b Bài sắp học
Soạn bài: Truyện Kiệu của Nguyễn Du.
Tiết 28
Ngày soạn: 25/09/2011
Ngày dạy: 27/9/2011
TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU ( 1765-1820)
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Du
- Nhận vật, sự kiện, cốt truyện của Truyện Kiều.
- Thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc trong một tác phẩm văn học trung đại
- Những giá trị nội dung, nghệ thuật chủ yếu của tác phẩm Truyện Kiều.
2 Kĩ năng
- Đọc - hiểu một tác phẩm truyện thơ Nôm trong văn học trung đại
- Nhận ra những đặc điểm nổi bật về cuộc đời và sáng tác của một tá giả văn học trung đại
B CHUẨN BỊ CỦA THẦY VÀ TRÒ:
*Thầy: -Tìm mang đến giới thiệu toàn bộ tác phẩm
-Chân dung tác giả
-Các bài giới thiệu về thân thế sự nghiệp
*Trò: Đọc kĩ nội dung tp,tóm tắt tp
C CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
1 Ổn định tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: ( 3 phút)
Trang 9Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ trong đoạn trích hồi 14 của “Hoàng Lê nhất
thống chí ”?
( - Là con người hành động mạnh mẽ, quyết đoán
- Con người trí tuệ, sáng suốt, nhạy bén
- Có ý chí quyết thắng và có tầm nhìn xa trông rộng
- Có tài dụng binh như thần
- Có hình ảnh lẫm liệt trong chiến trận)
3 Bài mới:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
Mục tiêu: Tạo tâm thế, định hướng chú ý cho HS.
Phương pháp: Thuyết trình.
Thời gian: 2 phút
a Nguyễn Du, đại thi hào dân tộc, danh nhân văn hoá , tác giả cua” truyện Kiều: là kiệt
tác của văn học Việt Nam, không những có vị trí quan trọng trong lịch sử văn học nước nhà mà còn có vị trí quan trọng trong đời sống tâm hồn dân tộc
b Có một thi hào mà người VN ta không ai là không yêu mến kính phục ,có một nhà thơ mà
hơn 200 năm qua ai cũng phải thuộc lòng một hay nhiều câu thơ của ông Con người ấy, tác phẩm
ấy trở thành niềm tự hào của DTVN như Tố Hữu đã từng ca ngợi:
“Tiếng thơ ai động đất trời Nghe như non nước vọng lời ngàn thu
Ngàn năm sau nhớ Nguyễn Du
Tiếng thơ như tiếng mẹ ru mỗi ngày”
Chúng ta đang nói đến đại thi hào Nguyễn Du cùng tác phẩm Truyện Kiều của ông
Hoạt động 2: Tìm hiểu tác giả
Mục tiêu: HS nắm được những nét chính về tác giả
Phương pháp: Vấn đáp tái hiện, thuyết trình.
Thời gian: 15 phút.
I Cuộc đời Nguyễn Du.
Dựa vào kiến thức đã học lịch sử
nêu những nét chính về bối cảnh
lịch sử
Với bối cảnh như thế có ảnh
hưởng gì tới các nhà văn,nhà thơ?
- Giới thiệu (dựa vào sgk) -TK XIX triều đại nhà Lê suy vong
-Các quan lại tranh giành quyền lợi
-Nổ ra các cuộc đấu tranh -Đời sống ND khổ cực
1.Hoàn cảnh XH
Chứng kiến những biến động dữ dội nhất trong lịch sử phong kiến VIệt Nam, Nguyễn Du hiểu sâu sắc nhiều vấn đề của đời sống xã
Trang 10=>tác động mạnh mẽ tới cuộc đời,
sự nghiệp nhà thơ Qua việc soạn bài ở nhà, hãy giới
thiệu những hiểu biết của em về
cuộc đời Nguyễn Du ?
GV giải thích thêm: Tố Như (sắc
trắng rất thật).Thanh Hiên(mái nhà
trong sạch)
- ND ( 1765 – 1820 ) tên chữ là Tố Như, hiệu là Thanh Hiên
- Quê: Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh
Có thể chia cuộc đời ông ntn? - Nghe, hiểu
- Mẹ Nguyễn Du là Trần Thị Tần, người đẹp nổi tiếng ở Kinh Bắc (đất quan họ…); 9 tuổi mất cha, 12 tuổi mất mẹ,
ở với anh cùng cha khác mẹ.học giỏi nhưng không đỗ tam trường
- Khi Tây Sơn tấn công ra Bắc, ông phò Lê chống lại Tây Sơn nhưng không thành…
Chịu ảnh hưởng của truyền thống gia đình đại quý tộc.
-Cđ chia làm 3 giai đoạn chính:
+/ấu thơ và thanh niên
Trình bày những nét chính thời
gian này? -Phiêu bạt đất Bắc 10 năm,ở ẩn quê nội từ1796-1802 +/Những năm lưu lạc
-Sau khi Nguyễn Ánh lên ngôi mời ông ra làm quan ( bất đắc dĩ ông phải làm quan cho Triều Nguyễn với các chức : tri huyện Bắc Hà, cai
hạ tỉnh Q.Bình, Hữu tham trị
bộ lễ…
- 1820 ông chuẩn bị đi sứ sang Trung Quốc lần 2 thì nhiễm dịch ốm mất tại Huế (16/9/1820)
+/Làm quan nhà Nguyễn
Những thăng trầm trong cuộc sống riêng tư làm ch tâm hồn Nguyễn Du tràn đầy cảm thông, yêu thương con người.
Cuộc đời gặp nhiều gian truân,
gắn bó sâu sắc với những biến cố
lịch sử đã tạo lên một Nguyễn Du
ntn ?
* HS trình bày -> nhận xét
3 Con người.
- Kiến thức sâu rộng, vốn sống phong phú
-> Là thiên tài văn học, một nhà nhân đạo chủ nghĩa lớn, một danh nhân văn hoá thế giới
Giới thiệu những nét chính về sự - Giới thiệu (dựa vào sgk) 4 Sự nghiệp văn học.