Áp dụng quy trình phòng và trị một số bệnh thường gặp ở gà nuôi tại một số gia trại, trang trại thị xã phổ yên, tỉnh thái nguyên

Dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Công ty cổ phần Marphavet, em tiến hành thực hiện chuyên đề: “Áp dụng quy trình phòng và trị một số bệnh thường gặp ở gà nuôi tại một số gia trại, trang trại

HOÀNG QUỐC HÙNG

Tên chuyên đề:

“ÁP DỤNG QUY TRÌNH PHÒNG VÀ TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG

GẶP Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ GIA TRẠI, TRANG TRẠI

THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Dược Thú Y

Khóa học: 2016 - 2020

Thái Nguyên - 2020

HOÀNG QUỐC HÙNG

Tên chuyên đề:

“ÁP DỤNG QUY TRÌNH PHÒNG VÀ TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG

GẶP Ở GÀ NUÔI TẠI MỘT SỐ GIA TRẠI, TRANG TRẠI

THỊ XÃ PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Dược Thú y

LỜI CẢM ƠN

Suốt 4 năm học tập trên giảng đường đại học, thời gian thực tập là khoảng thời gian mà mỗi sinh viên chúng ta đều mong đợi Đây là khoảng thời gian để cho tất cả sinh viên có cơ hội đem những kiến thức đã tiếp thu được trên ghế nhà trường ứng dụng vào thực tiễn sản xuất

Được sự nhất trí của trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban Chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y, em được phân công thực tập tại Cửa hàng Thuốc Thú y Hùng An thuộc Công ty Cổ Phần Thuốc Thú y Đức Hạnh Marphavet Sau 6 tháng thực tập tốt nghiệp, em đã hoàn thành bản khóa luận tốt nghiệp Để có được kết quả này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, em luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của các thầy cô giáo trong Khoa Chăn nuôi Thú y, cùng gia đình và bạn bè Đặc biệt, em xin bày tỏ lòng biết ơn

chân thành tới cô giáo TS Nguyễn Thu Quyên cùng gia đình cô chú Hùng

An – Chủ cửa hàng thuốc thú y Hùng An đã trực tiếp hướng dẫn, tạo mọi điều kiện giúp đỡ em trong suốt quá trình thực tập tốt nghiệp

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban lãnh đạo UBND Thị xã Phổ Yên – tỉnh Thái Nguyên, cùng nhân dân địa phương đã tạo điều kiện thuận lợi

để em thực hiện đề tài tốt nghiệp

Em xin kính chúc các thầy giáo, cô giáo cùng toàn thể gia đình luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và công tác tốt

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2020

Sinh viên

Hoàng Quốc Hùng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Tình hình chăn nuôi gà thịt lông mầu trên một số xã thuộc địa bàn

thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 25

Bảng 4.2 Kết quả thực hiện công việc tại đại lý thuốc thú y Hùng An 27

Bảng 4.3: Kết quả phòng bệnh bằng vắc xin và thuốc cho gà 28

Bảng 4.4 Các triệu trứng lâm sàng điển hình của gà bị bệnh 31

Bảng 4.5 Bệnh tích mổ khám của gà nhiễm bệnh 33

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Ý nghĩa

CRD: Chronic Respiratory Disease Cs.: Cộng sự

APV : (Avian pneumovirus)

ĐHNL: Đại học Nông Lâm

CBNV: Cán bộ nhân viên

MG: Mycoplasma gallisepticum MS: Mycoplasma synoviae

E coli : Escherichia coli

E tenella: Eimeria tenella

H meleagridis: Histomonas meleagridis

Nxb: Nhà xuất bản

TT: Thể trọng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT iii

MỤC LỤC iv

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu 2

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập 3

2.1.1 Vài nét về Công ty Cổ Phần Thuốc Thú y Đức Hạnh Marphavet 3

2.1.2 Điều kiện tự nhiên của thị xã Phổ Yên 3

2.1.2 Điều kiện tự nhiên 4

2.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 6

2.1.3 Điều kiện của cơ sở vật chất của đại lý thuốc thú y Hùng An 6

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài 7

2.2.1 Các biện pháp phòng chống dịch 7

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà trong thời gian thực tập 14

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 17

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới về một số bệnh ở gà 17

2.3.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 19

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 21

3.1 Đối tượng 21

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 21

3.3 Nội dung thực hiện 21

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện 21

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 21

3.4.2 Phương pháp thực hiện 22

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 24

Phần 4 KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 25

4.1 Kết quả đánh giá tình hình chăn nuôi gà thịt tại một số xã trên địa bàn thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên 25

4.2 Kết quả thực hiện quy trình chẩn đoán, phòng và trị bệnh cho gà ở đại lý thuốc thú y Hùng An 26

4.2.1 Tổng hợp kết quả thực hiện công việc tại đại lý thuốc thú y Hùng An 26 4.2.3 Một số triệu chứng lâm sàng, bệnh tích điển hình của các bệnh trực tiếp mổ khám trên đàn gà trong thời gian thực tập 30

4.2.4 Một số bệnh tích điển hình của gà mắc một số bệnh thường gặp 32

4.2.5 Kết quả điều trị gà mắc bệnh trong quá trình thực tập 35

Phần 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 39

5.1 Kết luận 39

5.2 Đề nghị 39

TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Đặt vấn đề

Chăn nuôi là ngành kinh tế quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, tăng

tỷ trọng chăn nuôi là giải pháp chủ yếu để duy trì và nâng cao giá trị của sản xuất nông nghiệp Phát triển chăn nuôi nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập, góp phần cải thiện chất lượng dinh dưỡng cho người dân và thúc đẩy tiến trình xóa đói giảm nghèo

Với điều kiện địa lý là một tỉnh trung du miền núi, thị xã Phổ Yên có rất nhiều thuận lợi để phát triển chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn Trong những năm gần đây, chăn nuôi gà được người nông dân đầu tư và phát triển cả ở quy mô gia trại và trang trại Các sản phẩm từ gà như: trứng, thịt là nguồn thực phẩm quan trọng trong đời sống của nhân dân Phát triển chăn nuôi gà đã mang lại một khoản lợi nhuận không nhỏ cho người dân, cũng như tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập, góp phần giảm nghèo Đặc biệt người dân biết tiếp cận với khoa học và công nghệ, ứng dụng nhiều tiến bộ khoa học và công nghệ vào chăn nuôi, lựa chọn các giống gà có năng suất, chất lượng cao vào sản xuất

Tuy nhiên, bên cạnh việc đầu tư con giống tốt, chăn nuôi gà muốn phát triển, đạt năng suất và hiệu quả cao thì vấn đề quan trọng hàng đầu là công tác phòng bệnh cho gà phải tốt

Việt Nam là nước có khí hậu nhiệt đới gió mùa, ở miền Bắc mùa hè nóng ẩm, mùa đông có mưa phùn gió bấc Những yếu tố thời tiết đó rất thuận lợi cho các mầm bệnh phát triển Khi gà bị bệnh sẽ gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi gia cầm Để khắc phục tình trạng trên, cần phải có những giải pháp quan trọng như: Nâng cao nhận thức của người chăn nuôi, nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ thú y cơ sở và nâng cao kỹ thuật chăm sóc, bảo vệ, phòng tránh dịch bệnh từ chính phía người chăn nuôi

Xuất phát từ thực tiễn và để góp phần giảm thiểu thiệt hại về kinh tế cho người chăn nuôi Dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của Công ty cổ phần Marphavet, em

tiến hành thực hiện chuyên đề: “Áp dụng quy trình phòng và trị một số bệnh thường gặp ở gà nuôi tại một số gia trại, trang trại thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu của đề tài

- Thực hiện công tác chẩn đoán, phòng và điều trị bệnh cho đàn gà tại

cơ sở thực tập.Học cách giao tiếp, chăm sóc khách hàng, tư vấn chuyên môn, phát triển thị trường của Đại lý

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Vài nét về Công ty Cổ Phần Thuốc Thú y Đức Hạnh Marphavet

Công ty CP Thuốc Thú y Đức Hạnh Marphavet được thành lập tháng 12 năm 2002 Nhà máy GMP: Trung Thành – Phổ Yên – Thái Nguyên Công ty

Cổ Phần Thuốc Thú y Đức Hạnh Marphavet hoạt động kinh doanh chính trong các lĩnh vực: Sản xuất vắc xin phòng bệnh, sản xuất kinh doanh thuốc thú y, dược phẩm, thực phẩm chức năng, chế phẩm sinh học, thức ăn chăn nuôi… cho các nông hộ, trang trại chăn nuôi trong tỉnh Thái Nguyên và một

số tỉnh lân cận

Hiện nay, công ty có nhiều chi nhánh nằm ở các huyện của tỉnh Thái Nguyên, để trực tiếp tư vấn, khám chữa bệnh và cung cấp thuốc thú y cho các trang trại, nông hộ chăn nuôi trên địa bàn

Trong thời gian thực tập tại Công ty, được sự phân công của công ty em

đã được thực tập tại địa bàn Thị xã Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên

2.1.2 Điều kiện tự nhiên của thị xã Phổ Yên

2.1.2.1 Vị trí địa lý

Thị xã Phổ Yên nằm ở phía Nam tỉnh Thái Nguyên, phía Đông giáp huyện Phú Bình; phía Đông Nam giáp huyện Hiệp Hòa tỉnh Bắc Giang Phía Tây giáp huyện Bình Xuyên - tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Đại Từ, phía Nam giáp thành phố Phúc Yên - tỉnh Vĩnh Phúc và huyện Sóc Sơn Phía Bắc giáp thành phố Sông Công, phía Tây Bắc giáp thành phố Thái Nguyên

Theo tổng điều tra dân số 1/4/1989 dân số Phổ Yên là 118.596 người Năm 2006 dân số toàn thị xã là 139.961 người Mật độ trung bình toàn thị xã tăng từ 514 người/km2 (năm 2002) lên 545,27 người/km2 (năm 2006); phường

Ba Hàng có mật độ dân số cao nhất 3.383 người/km2

Thị xã Phổ Yên có 18 đơn vị hành chính cấp xã trực thuộc, bao gồm 4 phường: Ba Hàng, Bãi Bông, Bắc Sơn, Đồng Tiến và 14 xã: Đắc Sơn, Đông Cao, Hồng Tiến, Minh Đức, Nam Tiến, Phúc Thuận, P húc Tân, Tân Hương, Tân

Phú, Thành Công, Thuận Thành, Tiên Phong, Trung Thành, Vạn Phái

2.1.2 Điều kiện tự nhiên

2.1.2.1 Đặc điểm khí hậu

Khí hậu Phổ Yên mang tính chất nhiệt đới gió mùa, hàng năm chia làm 2 mùa nóng, lạnh rõ rệt Mùa nóng từ tháng 4 đến tháng 10, mưa nhiều; mùa lạnh từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, mưa ít; độ ẩm trung bình các tháng từ 79% đến 98,3% Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng từ 2.000mm đến 2.500mm, cao nhất vào tháng 8 và thấp nhất vào tháng 1

Nhiệt độ trung bình là 22oC Số giờ nắng trong năm từ 1.300 giờ đến 1.750 giờ, lượng bức xạ khoảng 115 Kcal/cm2 Hướng gió chủ yếu là đông bắc (các tháng 1, 2, 3,10,11, 12) và đông nam (các tháng còn lại) Khí hậu Phổ Yên tương đối thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, có thể gieo trồng nhiều vụ trong năm Tuy nhiên, do mưa tập trung vào mùa nóng, lượng mưa lại lớn, chế độ thuỷ văn lại không đều, nên thường gây ngập úng, lũ lụt

2.1.2.2 Điều kiện đất đai

Phổ Yên có tổng diện tích tự nhiên 258,869km2

Phổ Yên có 2 con sông chính chảy qua:

Sông Cầu: nằm trong hệ thống sông Thái Bình, lưu vực 3.480 km2, bắt nguồn từ huyện Chợ Đồn (tỉnh Bắc Cạn), chảy qua các huyện Bạch Thông, Chợ Mới (tỉnh Bắc Cạn), Phú Lương, Đồng Hỷ, thành phố Thái Nguyên, Phú Bình về Phổ Yên Trên địa bàn Phổ Yên, sông Cầu chảy theo hướng bắc - đông nam, lưu lượng nước mùa mưa lên tới 3.500m3/giây

Sông Công: xưa còn gọi là sông Giã (Giã Giang), sông Mão, có lưu vực 951km2, bắt nguồn từ vùng núi Ba Lá (huyện Định Hoá), chảy qua huyện Đại

Từ, thị xã Sông Công về Phổ Yên Sông Công chảy qua địa bàn huyện Phổ

Yên khoảng 25 km, nhập vào sông Cầu ở thôn Phù Lôi, xã Thuận Thành, huyện Phổ Yên Năm 1975, 1976, hồ Núi Cốc được xây dựng tạo ra nguồn dự trữ nước và điều hoà dòng chảy của sông Cảng Đa Phúc trên sông Công là cảng sông lớn nhất tỉnh Thái Nguyên

Do phía Tây Phổ Yên có dãy núi Tam Đảo đón gió Đông Nam, nên lượng mưa ở lưu vực sông Công rất lớn So với lũ sông Cầu, lũ sông Công lớn và đột ngột hơn, thường xẩy ra vào mùa nóng (từ tháng 5 đến tháng 10), lên nhanh, xuống nhanh và biến động lớn, biên độ lũ từ 5 mét đến 7 mét Đặc biệt, ở các xã ở ven dãy núi Tam Đảo (Phúc Thuận, Thành Công, Vạn Phái) thường xẩy ra những trận mưa lớn, trong phạm vi hẹp, gây lũ quét Đoạn hạ lưu sông Công (từ xã Nam Tiến xuống thôn Phù Lôi, xã Thuận Thành) có 15

km đê ở 2 bên sông

Vùng phía Nam huyện Phổ Yên (gồm các xã: Thuận Thành, Trung Thành, Tân Phú, Đông Cao, Tiên Phong, Nam Tiến, Tân Hương) nằm kẹp giữa vùng đê sông Công và sông Cầu nên khi mưa lớn, hoặc khi nước sông Cầu dâng cao, thường bị úng, lụt

Ao hồ: ao phần lớn là nhỏ, độ sâu từ 1 mét đến 2 mét, nằm rải rác ở các xóm, xã trong huyện, tập trung nhiều ở những xóm, xã có mật độ dân số lớn

Hồ Nước hai: Được xây dựng từ năm 2010, là hồ nhân tạo lớn nhất huyện Phổ Yên, đảm bảo nước tưới phục vụ sản xuất cho các xã Phúc Thuận, Minh Đức, thị trấn bắc sơn; bên cạnh đó hồ Nước Hai còn có tiêm năng lớn cho phát triển du lịch, kết nối với các điểm du lịch như: Hồ Đại Lải, Hồ Suối lạnh, Hồ Núi cốc và khu du lịch Tam Đảo

Hồ Suối Lạnh: nằm trên địa bàn xã Thành Công, đảm bảo nước tưới tiêu phục vụ sản xuất cho các xã Thành Công, Vạn Phái; bên cạnh đó hồi suối lạnh còn có tiềm năng lớn cho đầu tư phát triển Du lịch

Đặc điểm nổi bật của huyện Phổ Yên là có đường Quốc lộ số 3 Đường cao tốc Hà nội Thái Nguyên và đường sắt Hà Nội - Thái Nguyên chạy dọc từ nam lên bắc, mang lại cho huyện nhiều thuận lợi về kinh tế - xã hội

2.1.3 Điều kiện kinh tế - xã hội

Thị xã Phổ Yên là một trong những trung tâm công nghiệp của tỉnh Thái Nguyên với nhiều khu công nghiệp cả cũ và mới xây dựng Ngoài các dự án công nghiệp như khu công nghiệp nam Phổ Yên, khu công nghiệp tây Phổ Yên, còn có nhiều dự án về các lĩnh vực du lịch, phát triển đô thị như: khu

du lịch đồi Trinh Nữ, khu du lịch hồ Suối Lạnh, khu đô thị mới Thái Thịnh,

và nhiều dự án khác Hiện nay dự án Tổ hợp khu đô thị - dịch vụ - công nghiệp Yên Bình đang được khẩn trương xúc tiến tại thị xã Phổ Yên và huyện Phú Bình, là tiền đề quan trọng để chuyển dịch cơ cấu kinh tế của thị xã

Đến nay, kết cấu hạ tầng đô thị của thị xã Phổ Yên đã cơ bản hoàn thiện đồng bộ, chất lượng đời sống của người dân được nâng cao; mạng lưới y tế, giáo dục được quan tâm đầu tư theo hướng tiếp tục nâng cao chất lượng đạt chuẩn quốc gia An sinh xã hội được đảm bảo, đời sống của người dân không ngừng được cải thiện Tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn khoảng 3,72% (2019) Kết thúc năm 2018, 100% số xã của thị xã Phổ Yên đạt chuẩn nông thôn mới

2.1.3 Điều kiện của cơ sở vật chất của đại lý thuốc thú y Hùng An

Trong quá trình thực tập, theo sự phân công của đại lý Marphavet em đã tham gia hỗ trợ đại lý thuốc thú y Hùng An

Đại lý nằm trên địa bàn thị xã, nằm giữa trung tâm thị xã Đại lý

do BSTY Trần Quang Hùng quản lý và trực tiếp điều hành

- Đội ngũ quản lý, kỹ thuật, nhân viên,nhân sự hùng hậu, thân thiện, kỹ năng chuyên môn tốt, thường xuyên tìm hiểu và học hỏi về các kỹ thuật

chuyên môn kịp thời nắm bắt các thông tin mới nhất về chăn nuôi - thú y cũng như diễn biến tình hình dịch bệnh trên địa bàn cũng như trong nước, Đại lý gồm:

- Bộ phận quản lý: 02 người

- Bộ phận kỹ thuật: 02 người

- Hệ thống nhân viên: 04 người

- Sinh viên: 04 sinh viên

Tại đại lý, các mặt hàng thuốc, chế phẩm sinh học, dụng cụ thú y bày bán được sắp xếp gọn gàng, khoa học Quản lý và nhân viên của đại lý có tay nghề cao, năng động, nhiệt tình, yêu nghề và có tinh thần trách nhiệm cao, luôn chỉ dạy và giúp đỡ tận tình các sinh viên thực tập

Cách bố trí thuốc của quầy thuốc theo đúng quy định của Cục Thú y Vắc xin được bảo quản trong kho lạnh theo đúng yêu cầu quy định của Cục Thú y

2.2 Cơ sở khoa học của đề tài

2.2.1 Các biện pháp phòng chống dịch

2.2.1.1 Các biện pháp phòng chống dịch bệnh cho vật nuôi

Nguồn bệnh là khâu đầu tiên và chủ yếu, là xuất phát điểm của quá trình sinh dịch Nhân tố trung gian truyền lây nối liền nguồn bệnh với động vật cảm thụ Động vật thụ cảm làm cho dịch biểu hiện ra đồng thời nó lại biến thành nguồn bệnh làm cho quá trình sinh dịch được nhân lên Vì vậy chỉ cần xóa bỏ một trong ba khâu hoặc cắt đứt sự liên hệ giữa các khâu sẽ làm quá trình sinh dịch không xảy ra được - Đó là nguyên lý cơ bản của biện pháp phòng và chống dịch

Nội dung của việc phòng và chống dịch bệnh cho động vật theo Pháp lệnh thú y của nước ta bao gồm:

- Bảo đảm đủ tiêu chuẩn vệ sinh thú y tại các cơ sở chăn nuôi, chế biến thức ăn chăn nuôi, chế biến sản phẩm động vật

- Thực hiện các biện pháp phòng bệnh, chẩn đoán xác định bệnh, khống chế tiêu diệt dịch bệnh cho động vật

- Thực hiện việc kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật, kiểm soát giết

mổ động vật và kiểm tra vệ sinh thú y thực phẩm có nguồn gốc từ động vật để phát hiện, ngăn chặn dịch bệnh lây lan và đảm bảo an toàn cho người

- Để thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà cần thực hiện tốt 2 phương pháp sau:

* Ngăn không cho gà tiếp xúc với mầm bệnh

Mầm bệnh tiếp xúc với gà đến từ nhiều nguồn khác nhau như: Gia cầm, gia súc bị bệnh Thức ăn, nước uống nhiễm mầm bệnh Bụi trong không khí nhiễm mầm bệnh Chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi nhiễm mầm bệnh Giày, dép, chân tay người chăn nuôi hoặc khách đến tham quan nhiễm mầm bệnh Phương tiện vận chuyển nhiễm mầm bệnh Chuột, côn trùng và chim hoang dã

Để ngăn chặn các nguồn lây nhiễm này người chăn nuôi phải thực hiện tốt công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ thiết bị, thức ăn, nước uống, tiêu diệt chuột côn trùng và ngăn không cho chim hoang đến cư trú (Nguyễn Thị Kim Lan, Nguyễn Văn Quang, 2000) [3]

* Nâng cao sức đề kháng cho gà:

Song Song với công tác vệ sinh phòng bệnh thì phải tăng cường sức đề

kháng cho gà thường xuyên như:

- Đảm bảo chuồng nuôi luôn thoáng, mát, sạch sẽ

- Cho gà ăn đủ chất dinh dưỡng trong khẩu phần

- Thức ăn, nước uống phải vệ sinh sạch sẽ không có mầm bệnh và chất độc hại đến sức khỏe

- Dùng thuốc và vắc xin phòng bệnh cho gà theo lịch dùng thuốc

2.2.1.2 Các nguyên tắc phòng bệnh cho gà

Công tác vệ sinh phòng bệnh cho gà có vai trò quan trọng quyết định đến

sự thành công hay thất bại của chăn nuôi gà Nếu thực hiện tốt công tác phòng bệnh cho gà sẽ hạn chế dịch bệnh xảy ra và lây lan, đồng thời quyết định thành công của chăn nuôi gà

Để chăn nuôi gà đem lại hiệu quả cần thực hiện tốt 3 nguyên tắc phòng bệnh sau:

Nguyên tắc 1: Ngăn chặn sự tiếp xúc của mầm bệnh với gia cầm

- Không mua vật nuôi không rõ nguồn gốc Chỉ chọn mua gà từ những

cơ sở giống tốt, từ đàn gà bố mẹ khỏe mạnh để đảm bảo không có bệnh truyền

từ trứng sang gà con Phải nhốt riêng gà mới mua về (cách xa gà nhà đang nuôi) trong vòng 10 - 14 ngày Cho gà uống thuốc bổ, khi thấy gà khỏe mạnh mới đưa vào chuồng nuôi

- Không cho các vật nuôi lạ, người lạ, dụng cụ lạ vào khu vực chăn nuôi

- Quản lý tốt công tác cách ly và vệ sinh thân thể trước khi vào khu vực chăn nuôi của công nhân, cán bộ và khách tham quan

- Tăng cường công tác vệ sinh chuồng trại, dụng cụ và duy trì tốt công tác sát trùng dụng cụ, phương tiện và khu vực chăn nuôi

* Khi gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau: + Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị

+ Không bán gà bệnh Không mua thêm gà khoẻ về nuôi

+ Xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi đề xử lý Gà

ốm, chết do bệnh phải đốt hoặc chôn kỹ, rắc vôi bột

+ Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa

+ Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc-xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở

+ Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại

+ Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

Nguyên tắc 2: Nâng cao sức đề kháng của gia cầm

- Xây dựng chuồng trại đúng kỹ thuật đảm bảo cho vật nuôi có chỗ ở tốt

- Cho vật nuôi ăn và uống tốt (thức ăn đủ dinh dưỡng, thức ăn không biến chất, uống nước sạch được tiệt trùng, nước uống không có độc chất) và chăm sóc vật nuôi đúng quy trình kỹ thuật

- Tẩy ký sinh trùng và tiến hành tiêm phòng triệt để với các loại vắc xin

- Phòng bệnh cho gia cầm bằng thuốc và vắc xin

Nguyên tắc 3: Giám sát và kiểm tra chặt chẽ sức khỏe gia cầm

- Xây dựng lịch tiêm phòng và lập sổ ghi chép theo dõi quá trình tiêm phòng của vật nuôi chặt chẽ

- Ghi chép hàng ngày tình trạng sức khỏe vật nuôi vào sổ nhật ký thú y

và định kỳ lấy máu kiểm tra để đánh giá hàm lượng kháng thể có trong máu của vật nuôi (HI, HA)

- Phát hiện kịp thời chẩn đoán chính xác, cách ly nhanh chóng, điều trị khẩn trương các cá thể nghi nhiễm và nhiễm bệnh

2.2.1.3 Vệ sinh, sát trùng chuồng trại, vườn chăn thả và dụng cụ chăn nuôi

- Vệ sinh trước khi nuôi: Chú ý vệ sinh khu vực chuồng gà, khu vực xung quanh chuồng, chất độn chuồng, dụng cụ chăn nuôi trước khi đưa gà vào nuôi Để trống chuồng 2 ngày trước khi thả gà vào

- Vệ sinh trong khi nuôi :

+ Chuồng nuôi gà cần đảm bảo đúng mật độ, thoáng, mát, khô, sạch sẽ,

có ánh nắng mặt trời chiếu vào

+ Sân thả gà cần khô, thoáng mát, có hàng rào bao quanh và được quét dọn hàng ngày

+ Nếu nuôi gà có chất độn chuồng thì chất độn chuồng phải luôn mới, khô nên phơi nắng trước khi cho vào chuồng gà

+ Ổ đẻ cần để nơi khô ráo, thoáng mát, đệm lót phơi nắng kỹ trước khi trải vào ổ và thay thường xuyên để tránh mầm bệnh cư trú

+ Thường xuyên quét phân, thay độn chuồng, rắc vôi bột vào các nơi ẩm thấp, quét vôi chuồng nuôi, sân thả gà Phun thuốc diệt muỗi, mò, mạt

+ Phân gà, độn chuồng cần được ủ kỹ đề diệt mầm bệnh trước khi đưa ra ngoài

- Vệ sinh sát trùng sau mỗi đợt nuôi:

Theo trình tự sau:

+ Thu gom phân gà, độn chuồng, rác thải vào một nơi và ủ kỹ để diệt mầm bệnh

+ Quét dọn sạch phân, rác, mạng nhện

+ Sửa chữa chuồng, vá lại những chỗ nền chuồng bị hỏng

+ Cọ rửa chuồng, dụng cụ chăn nuôi bằng nước sạch, có áp suất cao + Sát trùng bằng chất khử trùng

+ Để trống chuồng 2 - 3 tuần

- Các biện pháp khử trùng:

+ Ánh nắng mặt trời: dùng để phơi máng ăn, máng uống, dụng cụ chăn nuôi, độn chuồng, nguyên liệu thức ăn

+ Dùng nước sôi để rửa các dụng cụ chăn nuôi

+ Dùng bùi nhùi rơm, trấu để hun chuồng

+ Vôi bột: có thể dùng rắc xung quanh và những nơi ẩm ướt bên trong chuồng nuôi, rắc vào hố sát trùng trước cửa chuồng nuôi Để 2 - 3 ngày rồi quét + Nước vôi: tốt nhất là dùng nước vôi mới tôi; dùng để quét nền chuồng, sân chơi và xung quanh tường

+ Dùng các chất sát trùng: Hanlodin, chloramin, anticept, BKA, crezil, biocid, để phun toàn bộ nền và tường chuồng, ngâm và rửa dụng cụ cho vào

hố sát trùng, phun tiêu độc xác chết, phun phương tiện vận chuyển

+ Xông hơi bằng hỗn hợp formol và thuốc tím: dùng để xông trứng, xông hơi sát trùng quần áo máy móc liều lượng có thể thay đổi tùy từng đối tượng

Đối với máy móc, quần áo, kho dùng liều 17,5 gam thuốc tím kết hợp với 35

ml fomlol cho 1 m3 trong thời gian 90 phút; xông hơi phải kín với ấm mới có tác dụng

2.2.1.4 Vệ sinh thức ăn, nước uống

- Máng ăn, máng uống cần có chụp để gà khỏi nhảy vào, dụng cụ cho ăn cần rửa sạch hàng ngày

- Thức ăn cần đảm bảo khô, không ẩm, mốc, thay hàng ngày

- Nước uống cho gà đảm bảo sạch và thay thường xuyên

- Không cho gà bệnh ăn, uống chung với gà khoẻ

* Thường xuyên loại thải những gà ốm yếu ra khỏi đàn để tránh lây lan bệnh

* Khi gà gà mắc bệnh hoặc ghi mắc bệnh cần thực hiện các biện pháp sau:

* Áp dụng các biện pháp cách ly để hạn chế bệnh lây lan Tách riêng con

ốm để theo dõi và điều trị; không bán gà bệnh không mua thêm gà khỏe về nuôi; xác gà chết cần phải đưa ngay ra khỏi khu vực chăn nuôi để xử lý Gà

ốm, chết bệnh đốt hoạc chôn kỹ, rắc vôi bột; Khi có gà nghi mắc bệnh: cần tăng cường các biện pháp vệ sinh và sát trùng chuồng trại Cần quét phân, sát trùng tiêu độc hàng ngày nơi nuôi gà, sân thả gà bằng thuốc sát trùng, vôi, nước sôi, hơ lửa Đối với gà chưa mắc bệnh phải dùng vắc xin phòng hoặc dùng thuốc điều trị theo hướng dẫn của cán bộ thú y cơ sở; Máng ăn, máng uống, các dụng cụ chăn nuôi cần rửa sạch, phơi khô dưới ánh nắng mặt trời, sát trùng tiêu độc trước khi sử dụng lại; Báo cán bộ thú y cơ sở đến kiểm tra khi thấy gà bị bệnh dịch

2.2.1.6 Phòng bệnh bằng thuốc và vắc xin cho gà

Phòng bệnh là một biện pháp chủ động, tích cực và cực kỳ quan trọng vì làm cho động vật thụ cảm tự sản sinh hoặc tiếp nhận các yếu tố miễn dịch đặc hiệu để chống đỡ có hiệu quả với mầm bệnh trong một thời gian nhất định Thuốc dùng tiêm phòng gồm 2 loại: vắc xin và kháng huyết thanh

- Phòng bệnh bằng vắc xin:

Vắc xin là một chế phẩm sinh học mà trong đó chứa chính mầm bệnh cần phòng cho một bệnh nào đó (mầm bệnh này có thể là vi khuẩn, virus, độc

tố hoặc vật liệu di truyền như ARN, ADN…) đã được làm giảm độc lực hay

vô độc bằng các tác nhân vật lý, hóa học, sinh học hay phương pháp sinh học

phân tử (vắc xin thế hệ mới vắc xin công nghệ gen) Lúc đó, chúng không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Nhưng khi đưa vào cơ thể động vật lại có khả năng sinh miễn dịch chống lại sự xâm nhiễm gây bệnh của mầm bệnh tương ứng

Hiện nay, người ta chia vắc xin làm 3 loại:

+ Vắc xin vô hoạt (còn gọi là vắc xin chết): là vắc xin chế từ mầm bệnh

đã bị giết chết bằng các tác nhân lý, hóa học những trên bề mặt của chúng vẫn giữ nguyên các protein còn hoạt tính sinh học của kháng nguyên nên vẫn giữ nguyên tính kích thích sinh miễn dịch Vắc xin vô hoạt dùng cho gà chủ yếu

là đường tiêm qua cơ hoặc tiêm dưới da

Vắc xin vô hoạt thường rất an toàn nhưng thời gian miễn dịch ngắn và hiệu lực kém

+ Vắc xin nhược độc (vắc xin sống): Vắc xin chế bằng mầm bệnh đã được làm yếu, không còn khả năng gây bệnh cho đối tượng sử dụng Khi tiêm vào cơ thể, mầm bệnh vẫn còn khả năng thích ứng và nhân lên, cung cấp nguồn kháng nguyên lâu dài và kích thích sinh miễn dịch Loại vắc xin này thường cho miễn dịch mạnh và ổn định, thời gian miễn dịch kéo dài, nhưng

có thể có loại gây ra phản ứng và đòi hỏi phải cẩn trọng trong bảo quản cũng như sử dụng Đối với gia cầm có thể dùng qua đường nhỏ mắt, mũi, cho uống, phun khí dung hay tiêm chủng

+ Vắc xin thế hệ mới (hay vắc xin công nghệ gen): là các chế phầm được dùng làm vắc xin gây miễn dịch cho người và động vật được tạo ra và sản xuất thông qua các thao tác về kỹ thuật gen

Đây là một lĩnh vực nghiên cứu mới và hiện đại của sinh học phân tử Vắc xin thế hệ mới có nhiều ưu điểm vượt trội so với các vắc xin chế tạo bằng phương pháp thông thường về độ tinh khiết, khả năng gây miễn dịch… Nó đã, đang và sẽ được sử dụng rộng rãi trong tương lai

- Phòng bệnh bằng kháng huyết thanh:

Kháng huyết thanh là chế phẩm sinh học dùng để chữa bệnh và phòng bệnh đặc hiệu Tiêm phòng kháng huyết thanh nhằm tạo ra cho động vật một trạng thái miễn dịch bị động

Kháng huyết thanh được chế tạo bằng cách dùng vi khuẩn hoặc virus gây tối miễn dịch cho loài gia súc như bò, ngựa, lợn rồi lấy máu, chắt lấy huyết thanh, xử lý và bảo quản

Sau khi tiêm kháng huyết thanh vài giờ thì cơ thể có miễn dịch, vì vậy chỉ dùng khi cần phải phòng bệnh khẩn cấp như tiêm cho gia súc trong ổ dịch hoặc vùng có uy cơ bị dịch uy hiếp, gia súc cần xuất hàng ngày hoặc đưa đi triển lãm Thời gian miễn dịch do tiêm kháng huyết thanh chỉ kéo dài 1 - 3 tuần, vì vậy sau khi tiêm kháng huyết thanh 10 ngày cần tiêm vắc xin để gây miễn dịch chủ động lâu dài

2.2.2 Một số bệnh thường gặp trên gà trong thời gian thực tập

2.2.2.2 Bệnh viêm đường hô hấp mạn tính (Chonic Respiatory Disease - CRD)

- Đặc điểm của bệnh: Bệnh CRD - còn gọi là bệnh hô hấp mãn tính - là

một bệnh truyền nhiễm của nhiều loài gia cầm, trong đó phổ biến nhất là ở gà tây Bệnh gây viêm thanh dịch có fibrin ở niêm mạc mũi, niêm mạc đường hô hấp trên và các thành túi hơi

- Nguyên nhân: Vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum gây nên, chúng ít

mẫn cảm với kháng sinh thông thường nên điều trị phải lựa chọn, và chúng có nhiều serotype khác nhau có loại gây viêm đường hô hấp, có loại gây viêm khớp, có loại gây viêm túi khí

- Sức đề kháng: Mycoplasma có sức đề kháng rất yếu, ngoài thiên nhiên

nó bị tiêu diệt rất nhanh Các chất sát trùng thông thường cũng dễ dàng tiêu diệt Nó có khả năng tồn tại trong phân, chất độn chuồng ẩm ướt khá lâu Đặc

biệt là Mycoplasma có sức đề kháng cao với kháng sinh như: Penicilin và

Thalium axetat

- Loài mắc bệnh: Trong thiên nhiên gà và gà tây dễ mắc bệnh Bồ câu,

vịt, ngan, ngỗng ít bị bệnh hơn Thường gà lớn và gà đẻ tỷ lệ mắc bệnh cao hơn gà con nhưng tỷ lệ chết thấp hơn Gà nuôi theo hướng công nghiệp bị bệnh nhiều hơn gà nuôi gia đình vì mật độ gia cầm cao rất thuận tiện cho việc lan truyền bệnh theo đường hô hấp

- Đường lây nhiễm: Mầm bệnh lấy trực tiếp từ ngoài không khí (do gà

bệnh hắt hơi sổ mũi bắn ra) vào cơ thể gà khoẻ mạnh qua đường hô hấp Căn bệnh có khả năng truyền qua thai trứng, nên trứng đẻ ra từ dàn gà bệnh có ý nghĩa về mặt dịch tễ rất quan trọng Các nghiên cứu cho thấy mầm bệnh xâm nhập vào trứng không phải từ buồng trứng gà bệnh mà từ ống dẫn trứng trong quá trình tạo vỏ cứng Gà con nở ra từ trứng bị bệnh sẽ phát bệnh và lây lan

Gà trống bị bệnh có khả năng truyền bênh sang gà mái qua đường sinh dục

- Cơ chế sinh bệnh: Sau khi mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể gia cầm, nó

ký sinh và gây viêm nhẹ niêm mạc đương hô hấp, niêm mạc mũi và các xoang quanh mũi, thành túi hơi Nếu sức đề kháng của gia cầm tốt thì quá trình viêm nhẹ có khi không nhìn thấy Nếu sức đề kháng giảm sút bệnh sẽ nặng hơn và khi này các vi khuẩn khác có sẵn trong đường hô hấp sẽ kết phát gây bệnh, gây viêm đường hô hấp nặng, niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương con vật gầy, kiệt sức dần rồi chết

- Triệu chứng của bệnh

Gà con những ngày đầu bị bệnh thấy dịch chảy ra ở mũi, mắt, lúc đầu trong sau đặc lại và nhầy trắng Gà ho, thở khò khè về đêm, ăn ít, gầy Ở gà lớn thở khò khè, chậm lớn, đẻ giảm, trứng đổi màu, vỏ xù xì

- Bệnh tích của bệnh

Bệnh cấp tính ở xoang mũi và khí quản chứa đầy dịch viêm keo nhầy màu trắng hơi vàng, màng túi khí trắng đục Bệnh mạn tính thì màng túi khí

dầy và đục trắng như chất bã đậu Nếu kế phát bệnh E coli thì bề mặt gan,

màng ngoài bao tim và màng bụng tăng sinh, viêm dính vào gan, tim, ruột

- Chẩn đoán bệnh

Chẩn đoán dựa vào đặc điểm dịch tễ và triệu trứng lâm sàng

Cần chẩn đoán phân biệt với 1 số bệnh:

+ Bệnh tụ huyết trùng gia cầm: thường xảy ra ở gia cầm lớn, và vào

những khi thời tiết thay đổi vi khuẩn tác động chủ yếu đến bộ máy hô hấp gây khó thở bại huyết và chết rất nhanh Ngoài ra còn có các bệnh tích đặc trưng là: Xuất huyết lớp mỡ vành tim và cơ tim, gan có những điểm hoại tử nhỏ, xoang ngực, xoang bao tim tích nước vàng Gia cầm chết nhanh sau những tác động mạnh

+ Bệnh Newcastle: Xác chết gầy, cũng có triệu chứng hắt hơi, sổ mũi

nhưng gia cầm còn có triệu chứng thần kinh, đi đứng không vững thức ăn không tiêu Bệnh tích đặc trưng ở đường tiêu hoá: viêm xuất huyết, loét ruột, dạ dày cơ và dạ dày tuyến

+ Bệnh viêm thanh khí quản truyền nhiễm: Chỉ xảy ra ở gà đẻ (5 - 12

tháng), gà con không bị bệnh, bệnh cũng có những triệu chứng hô hấp nhưng không có bệnh tích ở buồng trứng, không viên mắt, bệnh rất khó chẩn đoán

+ Bệnh nấm phổi: Chủ yếu ở gà con, phổi gà bệnh có những u nấm màu

vàng xám to nhỏ không đều

- Phòng bệnh:

+ Đối với trứng giống: Nhúng trứng vào dung dịch kháng sinh gồm một

trong các thuốc sau: tylosin 2.500 mg/lít nước, tiamulin 1.000 mg/lít nước, gentamycin 2.500 mg/lít nước Trứng nhúng 10 phút trước khi ấp

+ Tylosin 98 % Liều dùng: 1g/ 2 lít nước hoặc 10 kg P

+ Timicosin 25 % Liều dùng: 1g/ 4 - 5 lít nước hoặc 20 - 25kg P

+ Flor 20 % Liều dùng: 1g/ 2 - 3 lít hoặc 10 - 15kg P

+ Doxy 50 % Liều dùng: 1g/ 5 - 6 lít hoặc 25 - 30kg P

Hoà nước cho uống hoặc trộn thức ăn, dùng liên tục 5 - 7 ngày

Kết hợp:

+ Bromhexin liều dùng 1 - 2g/ 1 lít nước

+ Biotonic liều dùng 1 -2 ml / 1 lít nước

Ngoài ra nếu dùng tylosin phòng bệnh 1 g/ 4 lít và chữa dùng liều 1 g/ 2 lít nước

Các thuốc khác cũng tốt như gentamycin, gentadox, tetramycin Kết hợp uống B.complex và cải thiện môi trường nuôi gà, giảm mật độ, giữ ấm khi trời lạnh

2.3 Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

2.3.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới về một số bệnh ở gà

Trên thế giới, bệnh do đơn bào H meleagridis được phát hiện năm 1893

ở Rhode Island, sau đó bệnh được báo cáo ở khắp lục địa và nhiều nước khác

Dịch bệnh do H meleagridis nhanh chóng lan xuống các vùng ven biển phía

Đông, miền Trung Tây và miền Tây Hoa Kỳ Bệnh có tỷ lệ chết cao (có thể tới

100%) Các nhà khoa học sớm xác định đơn bào H meleagridis là tác nhân gây bệnh Giống như nhiều ký sinh trùng khác, vòng đời H meleagridis rất phức tạp, liên quan tới một vật chủ trung gian là giun kim Heterakis gallinae

(McDougald L R., 2008) [12]

Các nhà nghiên cứu cho rằng, gà nhiễm bệnh từ trứng của giun kim hoặc

ăn phải giun đất đã mang trứng của giun kim Bệnh này hầu hết các loại gà đều mẫn cảm, đặc biệt là gà Tây và gà dò, ít thấy ở gà lớn > 5 - 6 tháng tuổi

Trong chăn nuôi gia cầm hiện đại, không phải là chuyện bất thường khi các trang trại chuyển đổi chăn nuôi gia cầm từ loại này sang loại khác, nhưng

sẽ có nhiều tác hại khi các trại chăn nuôi gà thịt chuyển sang nuôi gà Tây Hầu

hết các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị ô nhiễm giun kim (Heterakis

gallinae) nặng, mà giun kim được biết đến như một vector sinh học truyền

đơn bào H meleagridis cho đàn gia cầm (McDougald L R., 2003) [11]

Liebhart D và cs (2006) [9] đã phát triển phương pháp lai tại chỗ với một

nghiên cứu cụ thể, dựa trên gen 18S rRNA để phát hiện H meleagridis trong

các mẫu mô và phân biệt đơn bào này với các vi sinh vật khác

Bleyen N và cs (2007) [6] cho biết, hiện nay, chẩn đoán Histomonas

bằng phương pháp PCR cho kết quả nhanh chóng và chính xác Kỹ thuật PCR

giúp tìm ra DNA của đơn bào H meleagridis trong các mẫu mô và phân

Van der Heijden H M và cs (2011) [13] đã nghiên cứu tình hình nhiễm

Histomonosis ở gia cầm nuôi tại Hà Lan trên quy mô lớn Tác giả đã thu thập

3.376 mẫu máu của gia cầm nghi mắc bệnh và kiểm tra bằng phương pháp

ELISA Kết quả, có 87% số mẫu dương tính với H meleagridis

Nhiều tác giả đã nghiên cứu bệnh CRD gà tại một số nước trong khu vực

châu Á cho thấy: bệnh là do Mycoplasma gallisepticum (MG) và Mycoplasma

synoviae (MS) gây ra Các tác giả đã dùng vắc xin nhược độc phòng bệnh đạt

hiệu quả kinh tế và tạo ra đàn gà sạch bệnh

Harbi và cs (1979) [7] đã thông báo về kết quả phân lập và giám định mầm bệnh ở gà bị mắc bệnh CRD tại Sudan là do MG

Lin M Y (1984) [10] đã nghiên cứu đánh giá khả năng tạo miễn dịch của các chủng vắc xin nhược độc cho thấy các loại vắc xin nhược độc có hiệu quả phòng bệnh cho gà con

Việc lưu thông hàng hóa giữa các nước, đặc biệt là xuất, nhập khẩu trứng

và gà giống đã tạo điều kiện cho bệnh CRD lây lan mạnh

Từ năm 1955, PPO và PPLO được chính thức đổi thành Mycoplasma

(dẫn theo Nguyễn Lân Dũng và cs., 2007) [1]