Nội dung thuyết trình: Truyện cổ tích và truyện cười

Định nghĩa Truyện cổ tích là những truyện truyền miệng dân gian, kể lại những câu chuyện tưởng tượng xoay quanh một số nhân vật quen thuộc như: nhân vật tài giỏi, nhân vật dũngg sĩ, ngườ

Nội dung thuyết trình: Truyện cổ tích và

truyện cười

Nội dung chính:

1 Truyện cổ tích

1.1 Định nghĩa và cơ sở hình thành

1.1.1 Định nghĩa

1.1.2 Cơ sở hình thành

1.2 Phân loại

1.3 Nội dung

1.4 Ý nghĩa

1.5 Đặc điểm nghệ thuật

2 Truyện cười

2.1 Định nghĩa

2.2 Phân loại

2.3 Nội dung

2.4 Ý nghĩa

2.5 Đặc điểm nghệ thuật

2.6 Kết luận

1 Truyện cổ tích

1.1 Định nghĩa và cơ sở hình thành

1.1.1 Định nghĩa

Truyện cổ tích là những truyện truyền miệng dân gian, kể lại những câu chuyện tưởng tượng xoay quanh một số nhân vật quen thuộc như: nhân vật tài giỏi, nhân vật dũngg sĩ, người mồ côi, người em út, người con riêng, người nghèo khổ, người có hình dạng xấu xí, người thông minh, người ngốc nghếch, và cả những câu chuyện kể về các con vật nói năng và hoạt động như người bình thường nó còn là những chuyện ngày xưa chưa biết có thật hay không

1.1.2 Cơ sở hình thành

Xuất hiện vào lúc con người đã lợi dụng được ít nhiều năng lượng của tự nhiên nhưng lại vấp phải mâu thuẫn giữa người với người trong sản xuất Nói một cách khác, những truyện cổ tích dân gian được sáng tác sau thời kỳ nguyên thủy, có nội dung xã hội khác biệt rõ với những truyện ra đời từ trước thời kỳ đó

1.2 Phân loại

Căn cứ vào nhân vật và tính chất của sự việc được kể lại truyện cổ tích được phân thành 3 loại như sau:

1.2.1 Truyện cổ tích về loại vật

Nhóm đề tài nói về con vật nuôi trong nhà Loại truyện này khi miêu tả đặc điểm các con vật thường nói đến nguồn gốc các đặc điểm đó (Trâu và ngựa, Chó ba cẳng )

Nhóm đề tài nói về con vật hoang dã, thường là các con vật sống trong rừng

Nổi bật trong nhóm này là hệ thống truyện về con vật thông minh, dùng mẹo lừa để thắng các con vật mạnh hơn nó Nhóm truyện này có ý nghĩa ca ngợi trí thông minh của người bình dân

Nhìn chung, truyện cổ tích loài vật nêu lên những nhận thức, hiểu biết của

con người về thế giới các con vật Một bộ phận truyện cổ tích loài vật có nhân vật là con người tham gia, một bộ phận khác nhân vật trong truyện hoàn toàn là các con vật Những nhân vật chính thường là các con vật gần gũi( trâu ,ngựa, bồ câu, sáo) các con vật trong rừng tuy hoang dã nhưng lại quen thuộc( hổ, khỉ, thỏ ,rùa ) các con vật ở vùng sông nước( sấu, cá ), Những con vật nầy ít nhiều có ảnh hưởng đến đời sống con người

Truyện dân gian về loài vật không chỉ có cổ tích mà còn có thần thoại và ngụ

ngôn Với ba thể loại trên, con vật đều được nhân cách hóa Nhưng nếu nhân cách hóa trong thần thoại gắn với quan niệm vạn vật hữu linh, vạn vật tương giao của người cổ đại thì trong truyện cổ tích sự kế thừa tư duy thần thoại đó còn nhằm phản ánh xã hội loài vật Ðối với truyện ngụ ngôn, tác giả dân gian đã có ý thức dùng câu chuyện để diễn đạt ý niệm trừu tượng Tuy nhiên , cũng cần lưu ý đến hiện tượng 2-3 mangcủa một số tác phẩm Chẳng hạn, truyện Cóc kiện Trờivừa là thần thoại vừa là cổ tích loài vật, truyện Công và quạvừa là thần thoại, cổ tích vừa là ngụ ngôn

Trong kho tàng truyện dân gian Nam Bộ về loài vật, có thể tìm thấy thể loại

truyền thuyết( Tại sao có địa danh Bến Nghé, Sự tích rạch Mồ Thị Cư, Sự tích cù lao Ông Hổ ) Ngoài ra, truyện loài vật còn bị hút vào chuỗi Truyện Bác Ba Phi (Cọp xay lúa)

1.2.2 Truyện cổ tích thần kỳ :

Kể lại những sự việc xảy ra trong đời sống gia đình và xã hội của con người.Ðó có thể là những mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình phụ quyền, vấn đề tình yêu hôn nhân , những quan hệ xã hội ( Tấm Cám, Cây

khế, Sự tích con khỉ )Nói cách khác, nội dung chính của truyện cổ tích thần

kỳ là đời sống xã hội và số phận con người Ðối tượng chính của sự miêu tả, phản ánh là con người Nhân vật thần kỳ không phải và không thê ølà đối tượng chính ( Nếu vai trò của nhân vật thần kỳ lớn hơn con người thì truyện

kể sẽ trở thành thần thoại ) Tuy nhiên, cần nhớ rằng, lực lương thần kỳ cũng giữ một vai trò quan trọng trong sự diễn biến và đi đến kết thúc của câu chuyện

Thế giới trong cổ tích thần kỳ là thế giới huyền ảo và thơ mộng ,có sự xâm

nhập lẫn nhau giữa thế giới trần tục và thế giới siêu nhiên Ở đó, con người

có thể đi váo thế giới siêu nhiên, thần linh có thể xuất hiện trong thế giới trần tục

Do có sự giống nhau về cốt truyện nên có những kiểu truyện trong cổ tích

thần kỳ (kiểu truyện Tấm Cám, Thạch Sanh)

Nhóm truyện về các nhân vật tài giỏi, dũng sĩ: Nhân vật có tài đặc biệt, phi

thường về một lãnh vực nào đó (bắn cung, lặn, võ nghệ, chữa bệnh ) Nội dung kể lại những cuộc phiêu lưu ly kỳ của nhân vật chính Cuối cùng

nhân vật chính lập chiến công, diệt cái ác, bảo vệ cái thiện, mưu cầu hạnh phúc cho con người (Thạch Sanh, Người thợ săn và mụ chằng)

Nhóm truyện về các nhân vật bất hạnh: Nhân vật bất hạnh thường là người

mồ côi, người em út, người con riêng, người đi ở, người xấu xí Về mặt xã

ội, họ bị ngược đãi, bị thiệt thòi về quyền lợi Về mặt tính cách, họ trọn vẹn

về đạo đức nhưng thường chịu đựng (biểu hiện xu hướng hoài cổ) trừ nhân vật xấu xí mà có tài ( Sọ Dừa, Lấy vợ Cóc ) Nhân vật chính trải qua thử thách ( thử thách của các trở lực và có khi của nhân vật trợ thủ ) và đổi đời, được hạnh phúc dài lâu

Bên cạnh nhân vật chính còn có nhân vật đế vương và lực lượng thần kỳ Nhân vật đế vương có liên quan tới phần thưởng dành cho nhân vật chính Lực lượng thần kỳ ( bên thiện ) là nhân vật trợ thủ, có khi phải thử thách nhân vật chính trước khi giúp đỡ

1.2.3 Truyện cổ tích thế tục :

Truyện cũng kể lại những sự kiện khác thường ly kỳ, nhưng những sự kiện này rút ra từ thế giới trần tục Yếu tố thần kỳ, nếu có, thì không có vai trò quan trọng đối với sự phát triển câu chuyện như trong cổ tích thần kỳ Nhân vật trung tâm trong cổ tích thế tục thường chủ động và tích cực hơn

so với nhân vật trung tâm trong cổ tích thần kỳ cho dù một số nhân vật bất hạnh thường gặp bế tắc và kết cục bi thảm Bế tắc ở đây là bế tắc của hiện thực khác với cái đổi đờicủa mơ ước, ảo tưởng trong cổ tích thần kỳ.Nếu xung đột trong cổ tích thần kỳ được giải quyết trong cõi huyền ảo thì xung đột trong cổ tích thế tục được giải quyết theo logic của hiện thực Chính vì vậy mà chàng Trương Chi phải ôm mối sầu xuống mộ còn anh Sọ Dừa hạnh phúc daì lâu

Nhóm truyện có đề tài nói về nhân vật bất hạnh: Ðây là nhóm truyện kế

thừa truyện cổ tích thần kỳ về nhân vật bất hạnh nhưng không kết thúc có hậu (Trương Chi , Sự tích chim hít cô , Sự tích chim quốc )

Nhóm truyện có nội dung phê phán những thói xấu, những hành vi độc ác

của con người : bất hiếu, khoe giàu, hách dịch ( Ðứa con trời đánh , Gái ngoan dạy chồng )

Nhóm truyện về người thông minh: Nhân vật dùng sự thông minh của mình

để phân xử, ứng xử (Xử kiện tài tình , Em bé thông minh ) Nhân vật dùng mẹo lừa để thể hiện trí thông minh (Cái chết của bốn ông sư, Nói dối như Cuội )

Nhóm truyện về người ngốc nghếch: Nhân vật chính ngốc nghếch thực sự,

hành động máy móc, đôi khi gặp may mắn nên thành công, nhưng thông thường phải trả giá đắc cho hành vi ngu xuẩn của mình ( Chàng ngốc được kiện , Làm theo vợ dặn )

Nhân vật giả vờ ngốc để đạt được mục tiêu nào đó Ðây là dạng đặc biệt của

nhân vật thông minh Nhân vật chẳng những không ngốc mà còn đóng vai chàng ngốc thành công (Làm cho công chúa nói được)

1.3 Nội dung truyện cổ tích

1.3.1 Những xung đột cơ bản trong gia đình và xã hội

Phản ánh và lí giải những xung đột, mâu thuẫn trong gia đình Nhưng mâu thuẫn này mang tính chất riêng tư, nhưng lại phổ biến trong toàn xã hội có giai cấp, như xung đột giữa anh em trai, xung đột giữa anh chị em gái, xung đột có tính bi kịch về hôn nhân gia đình

Nhưng xung đột diễn ra bên ngoài gia đình được phản ánh muộn hơn, ít tập trung hơn

Dù gắn với đề tài nào thì ý nghĩa xã hội của truyện cổ tích cũng rất sâu sắc

Nó phản ánh được những xung đột mâu thuẫn giữa cái thiện và cái ác, xung đột giữa các tầng lớp trong một xã hội phân chia giai cấp Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội phụ quyền thể hiện qua xung đột giữa nhân vật bề trên và

bề dưới, đàn anh và đàn em

1.3.2 Lý tưởng xã hội thẩm mỹ của nhân dân

Truyện cổ tích cho thấy sự bế tắc của tầng lớp nghèo khổ trong xã hội cũ, nhân vật đàn em, bề dưới càng có đạo đức bao nhiêu thì càng thiệt thòi bấy nhiêu

Đây là thực trạng của xã hội có giai cấp và có áp bức giai cấp Lực lượng thần kỳ là phương tiện nghệ thuật giúp tác giả dân gian đạt tới một xã hội lý tưởng, một xã hội có đạo đức và công lý Lực lượng thần kỳ đứng về phía thiện trợ giúp cho nhân vật đau khổ, đưa họ tới hạnh phúc

1.3.3 Triết lí sống, đạo lí làm người và ước mơ công lí của nhân dân

Triết lí sống của tác giả dân gian trong truyện cổ tích trước hết là chủ nghĩa lạc quan, tinh thần lạc quan trong truyện cổ tích chính là lòng yêu thương, quý trọng con người, từ đó yêu đời, tin vào cuộc sống

Kết thúc có hậu là biểu hiện dễ thấy của tinh thần lạc quan nhưng không phải là biểu hiện duy nhất

Kết thúc bi thảm vẫn chứa đựng tinh thần lạc quan Nhân vật chết hoặc ra

đi biệt tích, nhưng nó để lại niềm tin vào phẩm giá con người, niềm tin vào cuộc đời

1.4 Ý nghĩa

1.4.1 Cốt truyện:

Đặc điểm nổi bật của cốt truyện cổ tích là tính chất bịa đặt của câu chuyện Cốt truyện cổ tích thường được xây dựng theo một vài sơ đồ chung, có thể

tìm thấy các kiểu cốt truyện quen thuộc như kiểu dũng sĩ diệt đại bàng cứu người đẹp

1.4.2 Nhân vật:

Nhân vật trong truyện cổ tích là hành động của nó Từ hành động của nhân vật ta có thể rút ra tính cách Nhân vật cổ tích chưa được cá thể hóa, tâm lí hóa

1.4.3 Các yếu tố quyết định:

Đó là những mô típ trong truyện cổ tích, những chi tiết nghệ thuật có mặt trong nhiều truyện cổ tích của nhiều dân tộc Các mô típ này là những đơn

vị hợp thành của cốt truyện

1.4.4 Thế giới cổ tích:

Có những yếu tố của thực tế hòa lẫn với yếu tố hư cấu tạo thành thế giới huyền ảo, thơ mộng

Để giải mã thế giới cổ tích thường người ta dựa vào dân tộc học.

Truyện cổ tích:

LÀM THEO VỢ DẶN

Ngày xưa có một anh chàng ngốc nghếch đần độn Từ ngày có vợ, vợ anh thấy chồng ăn không ngồi rồi ngày này sang tháng khác, thì không được vui lòng Cho nên một hôm, nàng thủ thỉ:

- Ngồi ăn núi lở Anh phải đi làm một nghề gì nuôi thân, nếu không thì khó

mà ăn ở với nhau được lâu dài

Ngốc ta đáp: - "Tôi chữ nghĩa đã không có, đi cày thì dở, làm thợ thì dốt, biết làm nghề gì đây?" - "Đi buôn vậy!" - người vợ trả lời - "Tôi sẽ đưa tiền cho anh để anh đi buôn" - "Buôn gì?" - "Cái gì có lãi thì buôn Đầu thì buôn vịt buôn gà, sau thì buôn gỗ làm nhà cũng nên"

Mấy hôm sau Ngốc ta cầm tiền ra đi Nhớ tới câu dặn của vợ, nên anh có ý

đi buôn vịt Qua một thôi đường, anh nhìn thấy có một bầy vịt độ một chục con đang kiếm ăn trên mặt đầm Không biết đó là vịt trời, anh quyết tâm đi tìm chủ bầy vịt để hòi mua Gặp một đám trẻ chăn trâu đang chơi trên bờ đầm, anh ghé lại hỏi: - "Vịt của ai đó?"

Bọn chúng hỏi lại: - "Ông hỏi làm gì?" - "Ta muốn mua buôn" Thấy có người hỏi trớ trêu, bọn chúng đáp liều: - "Vịt ấy là của chúng tôi Nếu ông mua được cả, chúng tôi bán rẻ mỗi con năm tiền, mười con vị chi là năm quan" Nghe chúng cho biết giá rẻ, Ngốc ta không ngại ngần gì nữa ngồi xuống xỉa tiền ra trả Biết là gặp phải anh ngốc, bọn chúng nhận lấy tiền, chia nhau, rồi bảo anh: - "Đó, bầy vịt bây giờ là của ông Ông ngồi đây mà canh, đến chiều lại lùa chúng về" Đoạn chúng mỗi đứa cưỡi trâu đi một ngả Ngốc ta ngồi lại bờ đầm canh chừng vịt Chưa quá trưa, anh định lội xuống nước để lùa vịt về thì bầy vịt nhác thấy hóng người, bay vụt lên trời một chốc mất biến Ngốc ta tưng hửng, đành trở về kể lại với vợ

Vợ tiếc của mắng cho chồng một trận nên thân rồi bảo:

- Đó là vịt trời giống hệt vịt nhà, nhưng nó biết bay Sau này trước khi mua muốn biết vịt biết bay hay không, anh cứ giơ gậy lên dứ vào chúng là biết ngay!

Mấy ngày sau chàng Ngốc lại cầm tiền ra đi Đến chợ thấy có người bán ba con lợn con Lợn được thả trong một cái rặc quây thành vòng tròn, bờ thành không cao lắm Anh sà vào hỏi mua Nhớ lại lời vợ dặn, nên trước khi trả tiền, anh giơ gậy lên dứ vào mấy con lợn Mấy con lợn thấy vậy sợ quá nhảy tót ra ngoài rặc, rồi chạy vào bụi mất cả Người hàng lợn bèn nắm lấy

áo anh bắt vạ Có bao nhiều liền vốn mang đi, anh phải lấy ra đền Xót của, anh mếu máo về kể chuyện lại cho vợ nghe Vợ lắc đầu:

- Khốn nạn! Mấy con lợn thì làm gì biết bay mà phải dứ Anh cứ mua đưa về đàng hoàng chả phải thử làm gì mất công

Ít ngày sau anh lại mang tiền đi Lần này anh mua được một gánh nồi đất Nhớ lời vợ dặn anh cứ gánh nồi đi nghênh ngang giữa đường Người đi đường gặp anh đều phải tránh xuống ruộng Không ngờ hôm ấy có một bầy trâu đến mấy chục con được chủ lùa đi ăn Đường hẹp, trâu không biết tránh nên va vào gánh nồi của anh vỡ gần hết Anh về kể lại với vợ Vợ bảo:

- Chết nỗi Nồi là vật dễ vỡ, gặp trâu bò hay con vật nào khác thì ta phải tránh đi lối khác, hoặc cho cho chúng đi qua sẽ gánh về cũng không muộn

Ít lâu sau nữa, anh lại đi buôn Lần này anh mua được một gánh vôi đá mới nung Gánh về dọc đường anh thấy có một con chuột chết nằm chính giữa mặt đường Nhớ lời vợ dặn, anh lẩm bẩm: - "Chà chà, có con vật này nằm cản đường ta phải tránh nó mới được!" Nghĩ vậy anh không dám bước qua con chuột, bên lội xuống ruộng nước để tránh

Nhưng không ngờ nước ở đấy hơi sâu, vôi đá chạm phải nước tự nhiên sôi lên ầm ầm, anh hoảng quá vứt cả gánh mà chạy Về nhà anh khóc lóc kể lại cho vợ hay Người vợ giẫm chân kêu trời, đoạn bảo anh:

- Quả là không ai ngu ngốc bằng anh Thôi bây giờ tiền trong nhà chẳng còn một đồng để buôn với bán nữa rồi Ngày mai anh tìm cách gì kiếm lấy ít quan mà tiêu

Hôm khác, Ngốc ta bỏ nghề buôn, quyết định làm nghề ăn trộm Chờ tối đến, anh lẻn vào nhà một người nọ trong lúc họ còn ngủ say Cuối cùng anh cũng lần mò lục tìm được một số tiền Nhân trong nhà đèn chưa tắt, anh đưa đến gần để đếm và nhờ tinh mắt anh phân biệt được mấy đồng

"xoèng"[1] Anh liền tìm đến chỗ chủ nhà ngủ, lay họ dậy và nói:

- Dậy! Dậy mà đổi tiền xấu!

Chủ nhà đang ngủ ngon giấc sực tỉnh, thấy trong nhà có kẻ lạ mặt bèn hô hoán lên: - "Bắt, bắt lấy nó!" Ngốc ta hoảng hồn bỏ cả tiền mà chạy, may thoát được Về được đến nhà, anh kể lại cho vợ nghe Vợ bảo:

- Trời ôi! còn đổi mấy chác mà làm gì Thôi mai đi kiếm ít gạo, về ăn, nhà chẳng còn hột nào nữa

Tối hôm sau Ngốc ta lại đi ăn trộm Anh cũng đào ngạch vào được nhà nọ một cách dễ dàng Nhớ lời vợ dặn nên anh không chú ý đến những cái khác

mà chỉ đi tìm gạo Nhưng những chỗ mà anh sờ soạng đều chứa thóc là thóc, chẳng có hạt gạo nào Sẵn có cối xay gần đó, anh bèn đổ thóc vào xay Tiếng xay lúa ầm ầm làm cho nhà chủ tỉnh dậy Khi họ xông tới toan bắt, anh may mắn lại chạy thoát Về kể lại với vợ, vợ kêu lên: - "Ngốc ơi là ngốc! Thôi mai thì thấy gì lấy nấy, cứ đưa về đây, chằng cần phân biệt gì nữa"

Tối hôm sau, Ngốc lại lọt vào một nhà khác Anh vừa vào đến sân đã thấy nhiều thứ đồ đạc nhắm chừng có thể lấy được - "Hừ, vợ ta dặn có gì lấy nấy chẳng cần phải đào ngạch vào nhà làm gì cho mất công"

Nghĩ vậy anh nhặt nhạnh đủ thứ chất một gánh nặng quảy về nhà Vợ thắp đèn lên xem thì hóa ra toàn là chổi cùn, rế rách, đòn ghế, gỗ vụn, cào tre, cuốc gãy, lại có cả một nồi nước giải Vợ chắt lưỡi hồi lâu rồi bảo chồng:

- Thôi! Mai đừng đi ăn trộm nữa mà có ngày chết oan Anh cứ chịu nhục làm nghề ăn xin, may ra được miếng gì bỏ vào miệng nuôi lấy tấm thân là được rồi

Mấy hôm sau, anh nghe lời vợ làm nghề nghiệp mới Gặp một ông quan ăn mặc sang trọng đang đi dạo anh bước đến ngửa tay xin ăn Nhưng vừa mở miệng nói mấy câu học được: - "Lạy ông đi qua, lạy bà đi lại " thì có hai tên lính theo hầu quan đã bước tới quất roi vào đít

Để khỏi ăn thêm đòn, anh ba chân bốn cẳng bỏ chạy Về kể lại với vợ, vợ bảo anh:

- Đó là ông quan, đừng có đụng đến mà chết Đi xin thì tìm chỗ đông người, không xin được người này thì còn người khác thế nào cũng được ăn

Hôm sau anh đi xin gặp một đám ma Nhớ lời vợ dặn anh sà vào chỗ đông người đang xúm xít khóc than ở sau linh cữu rồi ngửa tay xin hết người này đến người khác Nhưng anh đã chẳng được gì mà lại còn bị mắng chửi đuổi đánh Anh về kể lại với vợ Vợ bảo:

- Đó là đám ma, anh cứ đi theo "ô hô" ít câu là sẽ được người ta cho ăn

Ít hôm sau, anh ra đi lại gặp một đám đông người khác Không biết là đám rước dâu, anh làm theo lời vợ dặn, đuổi theo đám đông vừa đi vừa bụm mặt nấc lên mấy tiếng "ô hô!" Những người trong đám rước dâu cho là anh

cố ý làm cho họ xui xẻo, liền hò nhau đánh đập tới tấp

Bị đòn đau, nhưng anh cũng cố giật ra được chạy về Sau khi kể cho vợ nghe, vợ bảo:

- Đó là đám cưới Anh chỉ cần đi theo nói mấy câu "tốt đôi, tốt đôi" là có ăn rồi

Ít hôm sau anh lại đi Gặp một đám đông người đang chữa cháy Nhớ lời vợ dặn anh đến gần, mồm nói lia lịa: "Tốt đôi! Tốt đôi!" Thiên hạ cho anh là thủ phạm đốt nhà vì "tốt đôi"' nói lái là "tôi đốt", liền bắt anh trói lại nện cho một trận, lại định giải lên quan Anh phải vất vả lắm mới lạy lục xin thả cho về Về nhà anh kể lại cho vợ nghe Vợ bảo:

- Đó là đám cháy Thấy vậy anh cứ múc nước dội vào rồi người ta sẽ thưởng công cho

Mấy hôm sau anh lại đi Gặp mấy người thợ rèn đang hì hục đập trên đe một thanh sắt nung đỏ Anh bèn múc một vò nước đến dội vào sắt, vào bể lửa nhà thợ rèn Thấy chuyện trớ trêu, cả mấy người thợ quăng búa xúm lại giã cho một trận nhừ đòn rồi mới cho về Về nhà anh mếu máo kể cho vợ hay Vợ bảo:

- Đó là những người thợ rèn sắt Anh cứ xông vào quai búa với họ là họ sẽ cho ăn