Khảo sát một số bệnh có triệu chứng ói mửa, tiêu chảy trên chó được khám và điều trị tại bệnh xá thú y trường đại học nông lâm thành phố hồ chí minh

Luận văn tốt nghiệp

B GIÁO D C VÀ ĐÀO T O TRƯ NG Đ I H C NÔNG LÂM THÀNH PH H CHÍ MINH

KHÓA LU N T T NGHI P

KH O SÁT M T S B NH CÓ TRI U CH NG ÓI M A, TIÊU CH Y TRÊN CHÓ ĐƯ C KHÁM VÀ ĐI U TR T I

B NH VI N THÚ Y TRƯ NG Đ I H C NÔNG LÂM

KH O SÁT M T S B NH CÓ TRI U CH NG ÓI M A TIÊU CH Y

ĐƯ C KHÁM VÀ ĐI U TR T I B NH VI N THÚ Y TRƯ NG

Đ I H C NÔNG LÂM THÀNH PH H CHÍ MINH

Tác gi

NGUY N LÊ HOÀNG B O

Khóa lu n ñư c ñ trình ñ ñáp ng yêu c u c p b ng Bác s

ngành Thú Y

Giáo viên hư ng d n

ThS NGUY N TH PHƯ C NINH ThS BÙI NG C THÚY LINH

Tháng 9/2008

L I C M ƠN

Tôi xin g i l i trân tr ng c m ơn:

Ban giám hi u trư ng Đ i h c Nông Lâm TP H Chí Minh

Ban ch nhi m khoa Chăn Nuôi Thú Y

Quý th y cô khoa Chăn Nuôi Thú Y ñã t n tình ch b o, truy n ñ t nh ng ki n

th c quý báu cho chúng tôi

Xin bày t lòng bi t ơn sâu s c ñ n cô ThS Nguy n Th Phư c Ninh, ThS Bùi Ng c

Thúy Linh ñã giúp ñ , ch b o t n tình cho tôi trong th i gian th c hi n ñ tài

Xin chân thành c m ơn:

Ban Giám Giám Đ c B nh Vi n Thú y Trư ng Đ i H c Nông Lâm

Các Th y Cô, Anh Ch và các B n trong B nh vi n Thú y ñã t n tình giúp ñ

và t o ñi u ki n thu n l i cho tôi trong su t quá trình h c t p ñ hoàn thành khóa lu n này

C m ơn ba m ñã nuôi dư ng và d y d con nên ngư i!

Xin c m ơn các b n l p Thú Y K29 ñã cùng tôi chia s! nh ng khó khăn trong su t

th i gian h c t p qua

NGUY"N LÊ HOÀNG B#O

TÓM T T LU N VĂN

N$i dung ñ tài: “Kh o sát m$t s b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y trên chó ñư c khám và ñi u tr t i b nh vi n thú y trư ng Đ i H c Nông Lâm Thành Ph

H Chí Minh”

Th i gian th c hi n t& ngày 17 tháng 12 năm 2007 ñ n 17 tháng 4 năm 2008 t i

b nh vi n thú y trư ng Đ i H c Nông Lâm Thành Ph H Chí Minh”

Qua theo dõi 680 chó b nh ñư c ñem t i khám và ñi u tr có 402 chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y chi m t' l 59,12% trong ñó:

+ T' l chó có tri u ch ng ói m%a k t h p tiêu ch y là 47,76%

+ T' l chó có tri u ch ng ói m%a là 32,83%

+ T' l chó có tri u ch ng tiêu ch y là 19,41%

- Chó b nh ( nhóm tu)i 2 - 6 tháng tu)i chi m t' l cao nh t 68,53%

- Có s khác bi t v tu)i, gi ng và gi i tính trong các b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y

- K t qu ñi u tr : có 264 chó kh*i b nh trong t)ng s chó b nh có tri u ch ng

ói m%a, tiêu ch y chi m t' l 65,67%

- Thông qua kh o sát lâm sàng, chúng tôi xác ñ nh ñư c t' l ñi u tr kh*i b nh

ñ i v i t&ng lo i b nh: cao nh t là nghi b nh do giun sán (92,66%), k ñ n là nghi

b nh do vi trùng (81,67%), nghi b nh Carré (63,02%), nghi b nh do nhóm b nh ghép

(35,71%), nghi b nh do Parvovirus (34,78%) và th p nh t là nghi b nh do Leptospira

(0%)

M C L C

a

L+I C#M ƠN ii

TÓM T-T LU.N VĂN iii

M0C L0C iv

DANH SÁCH CÁC B#NG vii

DANH SÁCH CÁC BI1U Đ2 viii

DANH SÁCH CÁC SƠ Đ2 ix

DANH SÁCH CÁC HÌNH Chương 1 M! Đ"U 1

1.1 Đ3t v n ñ 1

1.2 M4c ñích 2

1.3 Yêu c u 2

Chương 2 CƠ S! LÝ LU N 3

2.1 CÁC Đ5C ĐI1M SINH LÝ TRÊN CHÓ 3

2.1.1 M$t vài ch tiêu sinh lý và sinh hoá máu chó 3

2.1.2 Thân nhi t 4

2.1.3 Nh p th( 4

2.1.4 Nh p tim 4

2.1.5 Tu)i thành th4c sinh d4c và th i gian mang thai 4

2.1.6 Chu kỳ lên gi ng 4

2.1.7 S con trong m$t l a và tu)i cai s a 4

2.2 Phương pháp c ñ nh chó 4

2.2.1 Kh p mõm 4

2.2.2 Banh mi ng 4

2.2.3 Túm ch3t gáy 5

2.2.4 Bu$c chó trên bàn m) 5

2.3 Phân theo t&ng nhóm b nh trên ñư ng tiêu hoá 5

2.3.1 B nh không truy n nhi m 5

2.3.1.2 Tiêu ch y 5

2.3.1.3 B nh xu t huy t d dày ru$t do n$i đ$c t c a E.coli 6

2.3.1.4 B nh viêm ru$t do Campylobacte jejuni 6

2.3.2 B nh truy n nhi m 7

2.3.2.1 B nh Carré 7

2.3.2.2 B nh do Parvovirus 10

2.3.2.3 B nh do Leptospira 14

2.3.2.4 B nh viêm gan truy n nhi m trên chĩ 17

2.3.3 B nh do ký sinh trùng 20

2.3.3.1 B nh do giun mĩc 20

2.3.3.2 B nh do giun đũa 21

Chương 3 N I DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP KH O SÁT 22

3.1 Th i gian và đ a đi m kh o sát 22

3.1.1 Th i gian 22

3.1.2 Đ a đi m 22

3.2 Đ i tư ng kh o sát 22

3.3 N$i dung kh o sát 22

3.4 D4ng c4 và v t li u thí nghi m 22

3.4.1 D4ng c4 22

3.4.2 V t li u thí nghi m 22

3.5 Phương pháp kh o sát 23

3.5.1 H*i thăm b nh s% 23

3.5.2 Ch9n đốn lâm sàng 23

3.5.3 Ch9n đốn phịng thí nghi m 23

3.6 Phân lo i theo t&ng nhĩm b nh trên đư ng tiêu hố 24

3.7 Theo dõi k t qu đi u tr 24

3.7.3 Đi u tr theo tri u ch ng 25

3.7.2 Đi u tr theo cơ ch sinh b nh 25

3.8 Các cơng th c tính 25

Chương 4 K#T QU VÀ TH O LU N 26

4.1 T' l chĩ b nh cĩ tri u ch ng ĩi m%a, tiêu ch y 26

4.1.1 T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo tu)i 27

4.1.2 T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo gi i tính 29

4.1.3 T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo gi ng 30

4.1.4 T' l các nhóm b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y 31

4.2 Đ nh hư ng m$t s nguyên nhân gây nên tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y trên chó và ghi nh n hi u qu ñi u tr t i b nh vi n thú y trư ng Đ i H c Nông Lâm 35

4.2.1 B nh Carré trên chó 35

4.2.2 B nh do Parvovirus 37

4.2.3 B nh do Leptospira 39

4.2.4 B nh do ký sinh trùng 40

4.5 B nh do vi trùng 41

Chương 5 K#T LU N VÀ Đ NGH 44

5.1 K t lu n 44

5.2 Đ ngh 44

TÀI LI U THAM KH O 45

PH L C 47

DANH SÁCH CÁC B NG

Trang

B ng 4.1: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a tiêu ch y 26

B ng 4.2: T' l các tri u ch ng trong b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y 27

B ng 4.3: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a tiêu ch y theo tu)i 28

B ng 4.4: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo gi i tính 29

B ng 4.5: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a tiêu ch y theo gi ng 30

B ng 4.6: T' l các nhóm b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y 32

B ng 4.7: T' l các tri u ch ng trong t&ng nhóm nghi b nh 33

B ng 4.8: T' l chó nhi m ký sinh trùng ñư ng tiêu hóa theo gi ng, tu)i, gi i tính 34

B ng 4.9: K t qu ñi u tr nhóm nghi b nh Carré 36

B ng 4.10: K t qu ñi u tr nhóm nghi b nh do Parvovirus 39

B ng 4.11: K t qu ñi u tr nhóm nghi b nh do giun sán 41

B ng 4.12: K t qu ñi u tr các b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y 43

DANH SÁCH CÁC BI$U Đ

Trang

Bi u ñ 4.1: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y 26

Bi u ñ 4.2: T' l các tri u ch ng trong b nh có tri u ch ng tiêu ch y, ói m%a 27

Bi u ñ 4.3: T' l chó b nh chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo tu)i 28

Bi u ñ 4.4: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo gi i tính 30

Bi u ñ 4.5: T' l chó b nh có tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y theo gi ng 31

DANH SÁCH CÁC SƠ Đ

Trang

Sơ ñ 2.1: Cách sinh b nh viêm ru$t c p 7

Sơ ñ 2.2 Sinh b nh h c c a b nh do Parvovirus trên chó 11

Sơ ñ 2.3 Cách lây lan Leptospira 15

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Trang Hình 4.1: Chó b ñ4c giác m c trong b nh Carré 35 Hình 4.2: Vaccine ña giá Eurican DHPPi2 –L c a công ty Merial 37

Hình 4.3: Chó b tiêu ch y ra máu do Parvovirus 37

Chương 1

M! Đ"U

1.1 Đ%t v&n ñ(

Tình b n gi a con ngư i và con chó ñã ñư c kh(i ñ u t& r t lâu r i Ngày nay,

xã h$i ngày càng phát tri n thì m i quan h ñó ngày càng ñư c con ngư i chú ý Cho nên càng ngày ngư i ta càng quan tâm hơn v con chó Có r t nhi u câu chuy n k v

m i quan h m t thi t gi a ngư i và chó ch:ng h n như chó c u ngư i, chó c u n n Chính vì l; ñó mà con ngư i phát tri n nó và hoàn thi n nó hơn tuỳ theo ñ3c tính sinh

lý, cũng như s( thích c a ngư i nuôi Ví d4 như chó th thao, chó ñua, chó ki ng, chó s4c…

Song, bên c nh ñó còn m$t y u t không kém ph n quan tr ng là v b nh t t

c a nó V i vi c du nh p nhi u gi ng chó quí, phong phú, ña d ng v ch ng lo i, n u trong quá trình nuôi dư ng không có nh ng bi n pháp phòng ch ng tích c c s; gây ra các b nh trên ñư ng tiêu hoá v i các tri u ch ng ói m%a, tiêu ch y và có th l9n máu làm cho chúng ch t nhanh, gây t)n thương và thi t h i không nh* v m3t kinh t cũng như tình c m c a con ngư i

Xu t phát t& ý nguy n mu n tìm hi u nguyên nhân và phương pháp ñi u tr

b nh tiêu hoá trên chó, ñư c s ñ ng ý c a khoa Chăn Nuôi Thú Y trư ng Đ i h c Nông Lâm thành ph H Chí Minh, dư i s hư ng d n c a ThS.Nguy n Th Phư c

Ninh và ThS.Bùi Ng c Thuý Linh, chúng tôi ti n hành ñ tài: “Kh o sát m)t s* b+nh

có tri+u ch,ng ói m-a, tiêu ch y trên chó ñư.c khám và ñi(u tr/ t0i B+nh vi+n Thú y Trư ng Đ0i h c Nông Lâm Thành Ph* H1 Chí Minh”

1.2 M2c đích

Ghi nh n các b nh cĩ tri u ch ng ĩi m%a, tiêu ch y trên chĩ nh m nâng cao

hi u bi t v b nh, gĩp ph n vào cơng tác ch9n đốn, phịng ng&a và đi u tr b nh cĩ

Chương 2

CƠ S! LÝ LU N

2.1 CÁC Đ4C ĐI$M SINH LÝ TRÊN CHÓ

2.1.1 M)t vài ch5 tiêu sinh lý và sinh hoá máu chó

ALP (Alkaline phosphatase)

ALT (SGPT) Alanine aminotransferase

AST (SGOT) Aspartate aminotransferase

5,57-7,98 6-18 200-500 13,3-19,2 36,8-54,4 2,8-36,4 1,7-10,8

43-87,9 0,1-0,26 2-10 0-85 13-92 20-67 5,5-7,5 2,3-3,9 1,5-3,9 81-121 0,4-1,2 0-1 ( by Harold Tvedten, 1989)

- Th i gian ñ$ng d4c trung bình: 12-20 ngày

- Th i gian ph i gi ng có hi u qu : ngày 9-13 c a chu kỳ ñ$ng d4c

2.1.7 S* con trong m)t l,a và tu6i cai s8a

- Tùy theo gi ng chó l n hay nh*, thông thư ng t& 3-15 con

- Chó m ñ$ tu)i t& 2-3,5 năm tu)i có s con ñ! ra và nuôi s ng con t t nh t

- Tu)i cai s a: 8-9 tu n tu)i

2.2 Phương pháp c* ñ/nh chó

2.2.1 Kh9p mõm

Dùng s i dây v i m m v i 1 nút gi ch3t ñư c cho vào mõm chó, ñ3t nút c$t

n m ( trên mũi Ti p theo ñưa 2 ñ u dây xu ng hàm dư i v n làm theo m$t nút ñơn

gi n ( dư i c m Sau ñó ñưa 2 ñ u c a s i dây lên c), làm nút ñ c ñ nh ( ngay sau tai

2.2.2 Banh mi+ng

D4ng c4 banh mi ng ñư c áp d4ng trong trư ng h p ñ khám vùng mi ng chó Trong trư ng h p không có d4ng c4 banh mi ng, ta có th dùng hai vòng dây ñ ñ3t vào hàm trên và hàm dư i r i kéo v hai phía ñ m( mi ng thú ra

2.2.3 Túm ch%t gáy

Đu c th c hi n trong lúc khám, ño thân nhi t, chích thu c…ñ tránh chó quay

l i c=n (ñ$ng tác này ch dùng v i chó hung d , chó không có ch theo ñi u tr )

2.2.4 Bu)c chó trên bàn m6

Tùy theo m4c ñích và v trí c a cu$c ph u thu t mà ngư i ta bu$c chó theo nhi u ki u khác nhau: n m ng%a, n m nghiêng m$t bên, n m s p

2.3 Phân theo t:ng nhóm b+nh trên ñư ng tiêu hoá

2.3.1 B+nh không truy(n nhi;m

2.3.1.1 Nôn m-a

Đây là hi n tư ng không bình thư ng, x y ra m nh và ñ$t ng$t Nó b o v cơ

th kh*i b ng$ ñ$c b(i th c ăn Đi u hòa ho t ñ$ng này do trung khu nôn n m ( hành não

Nôn bao g m nhi u nguyên nhân:

- N u nôn m$t l n mà thú v n ăn bình thư ng và sau ñó không nôn n a là do thú ăn quá nhi u

- Sau khi ăn mà nôn ngay thư ng là do các b nh v d dày

- Sau khi ăn m$t th i gian m i nôn có th do b nh t=c ru$t

- Ru$t già b t=c thì ch t nôn l n phân và có mùi th i (Nguy n Văn Phát, 1997)

- Nôn nhi u l n là do nh ng nguyên nhân kích thích lâu ngày trong trư ng h p ng$ ñ$c, các b nh truy n nhi m

2.3.1.2 Tiêu ch y

Tiêu ch y là ñi tiêu nhi u l n, nhanh và trong phân ch a nhi u nư c do ru$t tăng cư ng nhu ñ$ng và ti t d ch

Có nhi u nguyên nhân gây tiêu ch y trên chó:

- Thay ñ)i th c ăn ñ$t ng$t

- Do các b nh truy n nhi m

- Nơi ( c a chó kém v sinh

- Th c ăn kém ph9m ch t, ôi thiu, lên men, khó tiêu, th c ăn có ch a ch t ñ$c

2.3.1.3 B+nh xu&t huy t d0 dày ru)t do n)i đ)c t* c<a E.coli

Tri+u ch,ng

Chĩ c nh thư ng nh y c m v i b nh hơn, th b nh c p tính gây xu t huy t ( ru$t (x y ra trên chĩ thành th4c) tiêu ch y máu, thú s; ch t n u khơng đi u tr k p th i Ngồi ra, phân hơi nh y và cĩ mùi đ3c trưng

Ch=n đốn

D a vào tri u ch ng lâm sàng

Ph n ng huy t thanh h c

B nh viêm k t tràng do Salmonella spp

C&p tính: thú ĩi m%a, tiêu ch y nh y l n máu gây ra tình tr ng m t nư c

Mãn tính: b nh x y ra ch m, phân nh y cĩ v t máu và thú cĩ c m giác đau khi

đi phân, chĩ s4t cân, g y và thi u máu Tuy nhiên thú v n ăn u ng bình thư ng

B+nh tích

Thành tá tràng d y lên, h ch màng treo ru$t sưng l n và c ng

Ch=n đốn

Xét nghi m vi khu9n

Làm mơ b nh h c sinh thi t trên đo n tá tràng

Phân bi t v i b nh lý do ký sinh trùng hay các v t th l

2.3.1.4 B+nh viêm ru)t do Campylobacte jejuni

Ch ng viêm: dexamethasone li u 0,2mg/kg th tr ng/1l n/ngày

Ch ng ĩi b ng primperran và c m tiêu ch y b ng imodium, actapulgite 3g

Dùng thu c tr l c và tăng cư ng s c ñ kháng: hematopan, B-complex, vitamin C…

Truy n d ch ñ ch ng m t nư c, cung c p ch t ñi n gi i và năng lư ng b ng glucose 5%, lactate ringer Đ ng th i ph i có ch ñ$ chăm sóc t t: gi chó nơi m, thoáng, cho ăn th c ăn d tiêu, ngon mi ng, không có ch t béo…

R i lo n cơ năng ñi u ti t th n kinh

2.3.2.1 B+nh Carré (Canine Distemper)

B nh Carré là m$t b nh truy n nhi m do virus thu$c h Paramyxoviridae gây

nên v i ñ3c ñi m gây ch t v i t% s cao trên thú ăn th t, ñ3c bi t là loài chó Trên chó

Nguyên nhân

Vi sinh v t có h i phát tri n

Bi n dư ng tr( ng i, t o

các s n ph9m trung gian

acid

non, b nh thư ng lây lan r t m nh v i các bi u hi n s t, viêm ph)i, viêm ru$t, n)i

nh ng n t m4n ( nh ng vùng da ít lông, ( giai ño n cu i thư ng có bi u hi n th n kinh

Nhi m trùng k phát do các vi khu9n ký sinh ( niêm m c ñư ng hô h p, tiêu hóa làm cho b nh ti n tri n tr m tr ng hơn

D/ch t> h c

Loài thú m c b+nh

T t c các gi ng chó ñ u c m th4, nhưng m9n c m nh t là: chó chăn c&u, chó Berger…chó b n x ít m=c hơn Tuy nhiên b nh cũng thư ng x y ra trên chó ( ñ$ tu)i t& 2 - 12 tháng tu)i, nhưng m n c m nh t v n là chó ( ñ$ tu)i t& 3 - 4 tháng tu)i

Ch&t ch,a căn b+nh

D ch ti t nư c mũi, nư c m=t, nư c b t, nư c ti u, phân thú b nh

Cách lây lan

- Tr c ti p: qua ñư ng khí dung

- Gián ti p: qua th c ăn, nư c ti u Hi m x y ra vì virus không b n ( môi trư ng bên ngoài (Tr n Thanh Phong,1996)

Sinh b+nh h c

Sau khi xâm nh p b ng ñư ng khí dung, virus s; nhân lên ñ u tiên trong ñ i

th c bào và nh ng t bào lympho c a ñư ng hô h p và h ch b ch huy t v tinh Kho ng 6 - 9 ngày sau khi c m nhi m, virus vào máu và lan r$ng ñ n t t c các cơ quan sinh lympho (lách, hung tuy n, h ch b ch huy t, tu' xương ) r i ñ n nh ng cơ quan khác và nh ng t bào bi u mô N u kháng th trung hoà ñư c t)ng h p trong 10 ngày sau khi c m nhi m thì bi u hi n lâm sàng s; không rõ ràng và virus s; ít phân tán trong cơ th thú N u không có kháng th , virus s; xâm l n t t c các cơ quan và cu i cùng là não v i nh ng bi u hi n th n kinh rõ ràng (Tr n Thanh Phong,1996)

Tri+u ch,ng

Th i kỳ nung b+nh: thư ng bi n ñ)i 3 - 8 ngày, có th xu t hi n các tri u

ch ng như viêm k t m c m=t, viêm xoang, mũi ch y nhi u d ch l*ng sau ñ3c d n r i chuy n sang có m (( th i kỳ này có th th y gi m b ch c u ñ3c bi t là b ch c u lympho)

Th> c&p tính

Thư ng gây s t 2 pha S t cao ñ u tiên xu t hi n ngày th 3 sau khi nhi m và kéo dài trong 2 ngày Sau ñó s t gi m, vài ngày sau xu t hi n s t l n th 2 kéo dài cho

ñ n ch t

S gi m thi u b ch c u (leucopenia) đ3c bi t là lympho bào đi cùng v i bi u

hi n lâm sàng Vài chĩ cĩ bi u hi n hơ h p (th( khị khè, âm rale ư t, khĩe mũi cĩ

nư c l n máu cùng v i bi u hi n viêm ph)i…) M$t s khác cĩ bi u hi n xáo tr$n tiêu hố (đi phân l*ng, tanh, cĩ th l n máu…) ho3c nh ng bi u hi n viêm não (co gi t, b i

li t) n)i nh ng m4n m ( nh ng vùng da m*ng

Th> bán c&p tính

Nh ng bi u hi n hơ h p và tiêu hố cĩ th th m l3ng (khơng rõ) kéo dài 2 - 3

tu n trư c khi xu t hi n các tri u ch ng th n kinh, cĩ khi xu t hi n các tri u ch ng s&ng hố gan bàn chân (“hardpad”disease), (Tr n Thanh Phong,1996)

B+nh tích

B+nh tích đ0i th>

Khơng cĩ b nh tích đ i th mang tính ch t ch th b nh (Tr n Thanh Phong,1996) Ngư i ta lưu ý s teo hung tuy n (gi m kích thư c) thư ng th y khi khám t% Cĩ th g3p s&ng hố ( mõm và gan bàn chân Tùy theo m c đ$ ph4 nhi m vi trùng, cĩ th th y viêm ph qu n ph)i, viêm ru$t, m4n m ( da, đ4c giác m c

Ch=n đốn phân bi+t

V i các b nh cĩ tri u ch ng tiêu hĩa khác như b nh do Leptospira, do

Parvovirus, b nh viêm gan truy n nhi m trên chĩ ho3c do ng$ đ$c gây ra

Đi(u tr/

Vi c ñi u tr ch nh m gi i h n s phát tri n c a vi trùng ph4 nhi m, cung c p

ch t ñi n gi i và ki m soát nh ng bi u hi n th n kinh Phương pháp ñi u tr theo tri u

- Gi m ho, long ñàm: Bromhexine 0,5mg/kg th tr ng, tiêm b=p

Không có cách ñi u tr chuyên bi t nào là thành công hoàn toàn, vi c chăm sóc

t t và c9n th n là c n thi t, tuy v y s h i ph4c x y ra r t ch m (Theo Nguy n Như Pho, 2003 - trích d n b(i Nguy n Kh=c Trí, 2006)

Là m$t b nh truy n nhi m do virus thu$c h Parvoviridae, gi ng Parvovirus

type 2 gây b nh trên nhi u loài chó Đ3c bi t gây xu t huy t và ho i t% ñư ng ru$t, tiêu ch y có l n máu do viêm d dày ru$t c p tính, gi m thi u s lư ng b ch c u d n

ñ n suy gi m mi n d ch, t% s cao trên chó con còn bú

D/ch t; h c

B nh thư ng x y ra trên chó con t& 6 tu n ñ n 6 tháng tu)i Trong nh ng tu n

l ñ u c a ñ i s ng, mi n d ch t& m tuy n qua s a ñ u, giúp thú con ñư c b o v

Nh ng kháng th này s; gi m h t trong kho ng 6 - 10 tu n tu)i, lúc này chó con s; tr( nên d c m th4 v i b nh nh t (Theo Tr n Thanh Phong,1996)

Loài nh0y c m: ch gây nhi m h chó

Ngu1n b+nh: thú b nh và phân là ngu n ch a virus quan tr ng nh t

Đư ng xâm nh@p: ph) bi n là qua ñư ng mi ng, th c ăn, nư c u ng…

Phương th,c lây lan

và nh ng t bào tu' xương d n ñ n gi m thi u s lư ng b ch c u, h u qu làm suy

gi m mi n d ch Virus nhân lên trong t bào ru$t d n ñ n ho i t% bi u mô ru$t, viêm ru$t, gi m h p thu, bong tróc gây xu t huy t và tiêu ch y r i ch t (Theo Tr n Thanh Phong,1996)

Qua ñư ng mi ng Virus vào máu (viremia)

Ho i t% nh ng t bào sinh Lympho Ho i t% bi u mô

Gi m thi u t bào sinh Lympho Viêm ru$t / tiêu ch y

Sơ ñ1 2.2 Sinh b nh h c c a b nh do Parvovirus trên chó

(Tr n Thanh Phong, 1996)

Tri+u ch,ng

Th i gian nung b nh: 3 - 5 ngày và ch m d t b ng nh ng tri u ch ng ng l m hay li t như c ñôi khi k t h p v i ói m%a B nh ñư c chia làm hai th :

Th> viêm d0 dày ru)t

Thư ng ( chó 6 tu n tu)i Chó ói m%a, kho ng 12 - 40 gi sau thì tiêu ch y, phân lúc ñ u xám hay vàng, l*ng th i, sau ñó phân có màu h ng Trong ca b nh n3ng, chó tiêu ch y r t nhi u máu tươi trong phân, có l n niêm m c ru$t hay keo nh y, mùi

r t tanh Chó sút r t nhanh, b* ăn hoàn toàn B m t nư c nhanh trên chó còn bú, suy như c n3ng n , ñôi khi s t nhưng không quá cao lúc b=t ñ u b nh Gi m b ch c u cùng v i s t, liên quan t i gi m b ch c u trung tính và t bào lympho Trong nh ng ca

tr m tr ng có khi ch còn 400 - 500 b ch c u/mm3 máu

Th> viêm cơ tim

Thư ng g3p trên chó 1 - 2 tháng tu)i, bi u hi n ch y u là suy tim, có th ch t m$t cách ñ$t ng$t Nhi u chó con còn bú trong m$t l a có bi u hi n khó th(, rên r và

ki t s c, có th ch t trong vài gi ho3c vài phút Chó thi u máu n3ng, niêm m c nh t

nh t hay thâm tím, gan sưng, túi m t căng, chó ch t nhanh Nh ng chó con còn s ng,

có th b t thư ng v ñi m tâm ñ , ti ng th)i c a tim, b suy tim (Theo Tr n Thanh Phong, 1996)

B+nh tích

Theo Tr n Thanh Phong (1996)

B+nh tích ñ0i th>

- Lách có d ng không ñ ng nh t

- H ch màng treo ru$t: tri n dư ng, th y thũng và xu t huy t

- Ru$t n( r$ng, sung huy t hay xu t huy t, thư ng tr ng r ng Thành ru$t non m*ng do có s bào mòn h th ng nhung mao c a ru$t, bong tróc niêm m c ru$t Toàn b$ khúc ru$t có th ch a ñ y máu và m nh v c a niêm m c ru$t

- Niêm m c d dày sung huy t toàn b$

- Gan có th sưng và túi m t căng

B+nh tích vi th>

- Ho i t% và tiêu h y ( t bào lympho

- Ho i t% nh ng m ng Payer c a màng treo ru$t

- Trong th c p tính, cĩ s tái thi t bi u mơ và nang tuy n khá rõ nét ( ru$t

- Trên chĩ con cịn bú, tuỳ theo giai đo n phát tri n c a b nh mà cĩ các b nh tích: viêm, th y thũng, ho i t%, hố s i (v i s cĩ m3t hay khơng m$t lư ng l n nh ng

th vùi ái ki m trong nhân c a s i cơ tim)

Ch=n đốn

Ch=n đốn lâm sàng

D a trên các tri u ch ng lâm sàng: chĩ b* ăn, r , s t nh , ho3c khơng s t Chĩ ĩi m%a, tiêu ch y nhi u và r t nhanh Đàn h i c a da gi m nghiêm tr ng do m t

nư c Phân l*ng như nư c, kèm theo máu tanh và cĩ mùi r t đ3c trưng Chĩ n m úp,

co ro như b t đ$ng, s4t cân nghiêm tr ng trong 2 - 5 ngày Chĩ con cịn bú n u m=c

b nh s; đ$t t% do viêm cơ tim B ch c u gi m nghiêm tr ng

Ch=n đốn dAa vào d/ch t; h c

B nh thư ng xu t hi n trên chĩ t& 6 tu n tu)i đ n 6 tháng tu)i, tính lây lan cao

và k t thúc b ng cái ch t nhanh chĩng ho3c kh*i b nh trong 5 ngày

Ch=n đốn phân bi+t

V i b nh viêm ru$t do Coronavirus, viêm ru$t do Carré, ho3c viêm ru$t do

Salmonella , Shigella, Leptospira

Ch=n đốn phịng thí ngh/êm

- Xét nghi m mơ h c ru$t và cơ quan lympho cho phép nghi ng : t bào nhung mao ru$t b hư h i, cĩ th vùi trong nhân

- L y máu ki m tra s lư ng b ch c u: l y máu 2 l n liên ti p nhau đ phát hi n

đư c s bi n đ)i trong máu (Theo Tr n Thanh Phong,1996)

Đi(u tr/

Theo Tr n Thanh Phong (1996), vi c đi u tr ch nh m tăng cư ng s c ch ng

ch i v i b nh, ch a tri u ch ng và ch ng nh ng vi trùng k phát, chưa cĩ thu c đ3c

tr

- Bi n pháp ăn kiêng: kh9u ph n l*ng trong 40 gi là c n thi t, khơng cho u ng

n u thú ĩi m%a B cu i th i kỳ này, dùng th c ăn d tiêu hố và ít m , ch tr( l i kh9u

ph n bình thư ng sau khi tri u ch ng tiêu ch y bi n m t

- Bù đ=p nư c: nh m bù đ=p lư ng nư c do ĩi m%a, tiêu ch y và tùy theo bi u

hi n lâm sàng (n p g p ( da, h c m=t lõm sâu)

- Li u pháp kháng sinh: gentamycine, kanamyxine, ampicilline… h n ch s xâm l n c a vi trùng ñư ng ru$t

- Tr l c b ng vitamin C, B-complex…

- Ch ng nôn m%a: primperan (metoclopramide)

- C m tiêu ch y: actapulgite, atropin

2.3.2.3 B+nh do Leptospira

Là m$t b nh truy n nhi m chung gi a ngư i và gia súc do xo=n khu9n gây nên

B nh lây sang ngư i và nhi u lo i ñ$ng v t như: heo, ng a, bò, c&u, dê B nh xu t

hi n kh=p nơi trên th gi i dư i d ng l! t! hay d ch ñ a phương trong m$t s vùng ñ3c

bi t như 9m nóng, vùng xung quanh trung tâm th c ph9m, có nhi u chu$t

D/ch t; h c

Loài v t m=c b nh: chó m i l a tu)i ñ u có th m=c b nh, trên chó ñ c thư ng

m n c m hơn

Ch t ch a căn b nh: máu, d ch não t y, nư c ti u, gan, th n…

Đư ng xâm nh p: qua niêm m c (ñư ng tiêu hoá, m=t) hay qua v t thương (

da, xo=n khu9n có th chui qua da lành

Sau khi xâm nhi m, Leptospira vào máu nhân lên m nh m; và gây b i huy t

Sau ñó chúng ñ nh v ( cơ quan ưa thích nh t là gan, th n…Chính s ñ nh v ( 2 cơ quan này gi i thích cho nh ng phát tri n b nh h c khác nhau B gan, nó s; gây viêm gan, phá hu' ch c năng gan gây thi u năng gan (lư ng ñư ng huy t gi m, bilirubine huy t tăng, hoàng ñ n…) B th n cũng có nh ng bi u hi n tương t viêm th n, thi u năng th n (urea huy t, albumine ni u)

Trong giai ño n b i huy t, xo=n khu9n có th ñ n nh ng cơ quan khác như cơ quan sinh d4c (gây xáo tr$n sinh s n), h th n kinh trung ương (gây viêm não)

Cách sinh b nh bi n ñ)i tuỳ vào ch ng virus gây b nh và tình tr ng chó nhi m (theo Tr n Thanh Phong, 1996)

Tri+u ch,ng

Th i gian nung b+nh: 5 - 15 ngày

Đ&t, nư9c nhi;m Leptospira

G4M NHBM (Chu)t)

GIA SÚC

Th> c&p tính

B i huy t phát tri n nhanh sau vài gi nhi m, s t cao 40 - 410C và suy như c n3ng n Cĩ th chia làm 2 th :

- Th thương hàn: chĩ cĩ bi u hi n xu t huy t tr m tr ng, viêm k t m c m=t v i

nh ng đi m xu t huy t ( niêm m c và ĩi ra máu, phân s m màu Do niêm m c b l( nên thú th( ra cĩ mùi hơi, thú m t nư c r t nhanh và ch t trong vịng 1 - 4 ngày cùng

v i s gi m thân nhi t

- Th hồng đ n: chĩ b nh cĩ bi u hi n viêm k t m c m=t, hồng đ n (vàng da

và niêm m c), nư c ti u s m màu, khĩ th( tăng d n cùng v i kém ăn, ĩi m%a Giai

đo n cu i, thân nhi t tăng, khĩ th(, hơi th( hơi, tiêu ch y, đơi khi xu t huy t và cĩ

bi u hi n viêm não trư c khi h p h i Thú ch t trong kho ng 5 - 8 ngày m=c b nh

- Th thương hàn: viêm d dày - ru$t xu t huy t, các ch t ti t cĩ th l n máu,

xu t huy t da và niêm m c, gan cĩ th sưng, h ch b ch huy t xu t huy t

- Th hồng đ n: da vàng ( b4ng, gan bàn chân, niêm m c vàng, bàng quang

ch a nhi u nư c ti u vàng s m và cĩ th xu t huy t

Th> bán c&p tính và mãn tính

Viêm th n k; gây viêm th n mãn tính, v t l( ( mi ng và lư i cĩ th g3p trên chĩ cĩ urea trong máu (theo Tr n Thanh Phong, 1996)

Ch=n đốn

D a vào tri u ch ng lâm sàng

Ch=n đốn phân bi+t

Phân bi t trong trư ng h p xáo tr$n tiêu hố, ĩi m%a và tiêu ch y, phân cĩ l n

máu v i b nh do Parvovirus, b nh Carré…

- Ch ng ói, c m tiêu ch y: primperran, actapulgite, atropin…

- Ch ng m t nư c b ng cách truy n d ch: lactate ringer, glucose 5%

- Dùng thu c tím hay blue methylen bôi vào v t loét trên cơ th

Phòng b+nh

- Chăm sóc nuôi dư ng là bi n pháp hàng ñ u và r t quan tr ng

- V sinh phòng b nh: cách ly chó b nh v i chó kho! m nh, v sinh tiêu ñ$c chu ng nuôi, di t t t c các loài g3m nh m vì chúng là v t mang trùng

- Phòng b nh b ng vaccine: Tetradog, Hexadog…

2.3.2.4 B+nh viêm gan truy(n nhi;m trên chó

Khái ni+m

B nh viêm gan truy n nhi m trên chó là b nh ch x y ra ( loài chó, do m$t

Adenovirus ái l c v i h th ng võng n$i và t bào gan, gây ra v i ñ3c ñi m gây s t 2 pha, gi m m nh lư ng b ch c u, viêm k t m c và ñ4c giác m c m=t, gan sưng to và gây t)n thương trên các cơ quan khác như d dày ru$t (ói m%a, tiêu ch y), hô h p, ti t

ni u…T% s cao trên chó con

D/ch t; h c

Loài v@t m c b+nh: chó m i l a tu)i ñ u có th m=c b nh nhưng chó con t& 8

tu n ñ n 1 năm thư ng c m nhi m hơn Chó l n hơn 2 năm tu)i ít khi ch t

Ch&t ch,a căn b+nh: ch t ti t ( mũi, phân, nư c ti u (chó m=c b nh có th bài

virus trong 6 tháng), máu (th i kỳ s t), nh ng mô b t)n thương…

Đư ng xâm nh@p: ch y u qua ñư ng tiêu hoá do nhi m virus t& th c ăn hay

nư c u ng, nhi m t& phân hay nư c b t, nư c ti u c a thú b m=c b nh Vi c truy n qua ñư ng không khí không ñư c ghi nh n

- Thú s t 410C trong 2 ngày, viêm k t m c m=t

- Tri u ch ng tiêu hoá: b* ăn, u ng nhi u, viêm d dày ru$t, nôn thư ng xuyên, tiêu ch y Thú b ñau khi s n=n b4ng nh t là ( vùng gan, m t Ph n ng h ch: viêm amygdale, phù thũng M=t: viêm k t m c c p, phù, giác m c xanh, ñ4c d n t& ngoài vào trong, gi m trương l c m=t t m th i B ch c u gi m trong vài ngày ñ u

- Di n ti n: thư ng lành b nh 6 - 10 ngày Giai ño n h i ph4c kho ng 15 ngày

D0ng bán c&p tính

Là d ng c p tính nhưng nh hơn v i nh ng r i lo n tiêu hóa, phù giác m c Thú lành b nh trong 3 - 4 tu n ho3c s t cao g=n v i tình tr ng chung x u và l m trong vài ngày

Cơ quan tiêu hố: xu t huy t đ m đ* ( màng thanh d ch m3t ngồi ru$t, thư ng

cĩ d ch xu t trong hay màu đ* c a máu trong xoang b4ng

Gan: sưng to, m m, d v , cĩ đ m ho i t%, cĩ th th y hình túi m t b th y thũng dày lên

B+nh tích vi th>

T bào gan b ho i t% và cĩ s n( r$ng c a các xoang

Xu t hi n nhi u th vùi trong nhân t bào nhu mơ gan, trong t bào Kuffer (theo

Tr n Thanh Phong,1996)

Ch=n đốn

Ch=n đốn lâm sàng

Khĩ ch9n đốn v m3t lâm sàng, lưu ý s lư ng b ch c u gi m

Ch=n đốn phân bi+t

B nh Carré: xáo tr$n hơ h p, xáo tr$n th n kinh, s&ng hố mõm và gan bàn chân

B nh do Leptospira: viêm d dày ru$t ch y máu, viêm l( loét mi ng, vàng da

và niêm m c, tăng s lư ng b ch c u

Ngồi ra, c n phân bi t v i m$t s b nh khác gây t)n thương ( gan do vi trùng,

do đ$c ch t, do giun sán…

Ch=n đốn phịng thí nghi+m

Phân l p virus t& nh ng mơ b nhi m (gan, lách, th n), nư c ti u và d ch ti t

c a mũi chĩ m=c b nh Nuơi trên mơi trư ng t bào th n cĩ ngu n g c t& chĩ Quan sát các bi n đ)i trên t bào nuơi c y

Ph n ng HI và trung hồ virus đ ơc dùng đ đ nh type virus phân l p (trích

d n Nguy n Minh Tu n, 2006)

Đi(u tr/

Truy n máu cho chĩ m=c b nh n3ng

Truy n d ch, ch ng viêm d dày ru$t b ng ch t tráng niêm m c d dày ru$t: phosphalugel, actapulgite, dùng thu c ch ng ĩi m%a, ch ng tiêu ch y

Kháng sinh đ ch ng ph4 nhi m: ampicilline, tetracycline…

Trư ng h p gan b hư h i nhi u, đ4c giác m c thì khơng đi u tr đư c

Phịng b+nh

Cách ly chĩ b nh, t9y trùng v sinh chu ng nuơi đ phịng lây lan Chĩ ch t vì

b nh viêm gan truy n nhi m ph i đ t xác đ tránh ơ nhi m mơi trư ng, và s lan truy n b nh

Tiêm ng&a ñ y ñ cho chó trong tình tr ng kho! m nh

2.3.3 B+nh do ký sinh trùng

2.3.3.1 B+nh do giun móc

Theo Lương Văn Hu n và Lê H u Khương (1996) thì t l nhi m giun móc (

chó khá cao và cao nh t là Ancylostoma M$t s nơi ( nư c ta, t l chó nhi m giun

móc r t cao (trên 70%), ñ3c bi t chó trên 12 tháng tu)i t l này có th lên ñ n 96% (Nguy n Văn Bi n, 2001)

Tri+u ch,ng

C&p tính

Thư ng th y ( chó t& 1 - 4 tháng tu)i Chó nôn m%a liên t4c, ăn kém hay b* ăn,

ch y máu ru$t Trư ng h p n3ng: chó nôn ra máu tươi, phân l*ng ñen như bã cà phê Chó b r i lo n ch c năng ti t d ch và co bóp c a d dày d n ñ n viêm ru$t và d dày

c p Tiêu ch y n3ng, m t máu, m t nư c, r i lo n ñi n gi i, ki t s c, tr4y tim m ch và

ch t H$i ch ng viêm ru$t không ch t)n thương do giun móc bám vào ru$t hút máu, gây ra ñ$c t mà còn do h vi khu9n ñư ng ru$t có cơ h$i gây b nh k phát

Mãn tính

Chó nhi m giun móc l n ñ u Sau m$t tháng nhi m u trùng, chó thi u máu,

ch y máu ru$t Sau vài tháng tri u ch ng này gi m, ch còn hi n tư ng g y còm, thi u máu, th nh tho ng nôn khan N u nuôi t t, chó có th ph4c h i s c kho! (Trương Lăng

- Nguy n Hi n, 1995)

B+nh tích

Có r t nhi u giun c=m sâu vào niêm m c ru$t ( ño n không tràng Niêm m c ru$t viêm cata ho3c xu t huy t Giun móc hút máu và làm ch y máu, con v t thi u máu tr m tr ng và g y ñi trong th y

Menbendazole: 60-100mg/kg th tr ng, cho ăn ho3c cho u ng

Fenbendazole: 50mg/kg th tr ng, cho ăn hay cho u ng