- N¾m ®îc néi dung, ý nghÜa vµ mét sè h×nh thøc nghÖ thuËt tiªu biÓu cña ca dao, d©n ca qua những bài ca thuộc chủ đề tình cảm, tình yêu quê hương đất nước, con người.. - Thuộc những bà[r]
Trang 1Ngày soạn: 19/9/2006 Ngày giảng: 22/9/2006
Bài 3: Những câu hát về tình yêu quê hương đất nước, con người
Tiết 10: đọc - hiểu văn bản
A/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh.
- Hiểu được khái niệm ca dao, dân ca
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu của ca dao, dân
ca qua những bài ca thuộc chủ đề tình cảm, tình yêu quê hương đất nước, con người
- Thuộc những bài ca trong văn bản và biết thêm một số bài ca thuộc hệ thống, chủ đề này
B/ Chuẩn bị:
Giáo viên: Tham khảo tài liệu SGV, tư liệu về ca dao, dân ca
Học sinh: Chuẩn bị bài mới – sưu tầm 1 số bài ca dao quen thuộc, thuộc chủ đề này
C/ Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ (5 phút).
? Đọc thuộc lòng 4 bài ca dao về tình cảm gia đình và cho biết nội dung
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1 phút).
- Cùng với tình cảm gia đình, tình yêu quê hương, đất nước, con người Cũng là chủ đề lớn của ca dao , dân ca xuyên thấu qua nhiều câu hát Đằng sau những câu hát đó là những lời mời, lời nhắn gửi, là những bức tranh phong cảnh của các vùng miền, là tình yêu, niềm tự hào sâu sắc của con người Việt Nam
* Hoạt động 3: Bài mới (37 phút).
? Yêu cầu đọc to, rõ ràng, thể hiện
giọng đối đáp vui, phấn khởi
- GV: Đọc mẫu gọi h/s đọc
? Đọc các chú thích 1, 2, 3, 4, 5, 6
(SGK – Tr39)
- h/s đọc
- Nhận xét
- H/s đọc
I/ Đọc tiếp xúc văn bản.
* Đọc.
* Từ khó
Trang 2- Gọi h/s đọc bài 1
? Khi đọc bài ca dao này có một số
ý kiến cho rằng:
- Bài ca này là chỉ lời của một
người và chỉ có 1 phần
- Bài ca có 2 phần: Phần đầu là câu
hỏi của chàng trai, phần sau là lời
đáp của cô gái
- Hình thức đối đáp này có rất
nhiều trong ca dao
- Hình thức này không phổ biến
trong ca dao
? Trong 4 ý kiến trên, em đồng ý
với ý kiến nào ? Vì sao ?
- GV: đánh giá, nhận xét
? Em hãy tìm thêm 1 số ví dụ: về
những câu ca dao có hình thức đối
đáp này
? Tại sao các chàng trai và cô gái
trong bài ca dao này lại dùng
những địa danh với những đặc
điểm của từng địa danh để hỏi
? Câu hỏi, lời đáp ở các bài ca dao
này hướng vào địa danh của vùng
nào
? Em có nhận xét gì về cách hỏi
đáp đó
? Câu hát đó đã giúp ta đi du lịch
qua một vùng đồng bằng Bắc bộ
- h/s đọc bài 1 (SGK )
- Thảo luận nhóm (3 phút)
- Nhóm trưởng phát biểu
- Nhận xét
- h/s lấy VD
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
II/ Đọc – tìm hiểu văn bản:
* Bài 1:
- ý kiến 2 và 3 là đúng
VD: Đố anh chi sắc hơn dao Chi sâu hơn bể, chi cao hơn trời
Em ơi mắt sắc hơn dao Bụng sâu hơn bể, trán cao hơn trời
- Đây là hình thức trai, gái thử tài nhau, đo độ hiểu biết các kiến thức địa lí, lịch sử
- Hướng vào địa danh ở nhiều thời kỳ của vùng Bắc bộ
- Hình thức ngắn gọn, người hỏi biết chọn nét tiêu biểu của từng địa danh để hỏi Người
đáp hiểu rất rõ và trả lời rất
đúng ý
Bài ca dao nói lên đặc điểm
địa lý tự nhiên, dấu vết lịch sử,
Trang 3? Qua cách hỏi đáp đó, cho thấy
những chàng trai, cô gái là người
như thế nào
- GV: gọi h/s đọc bài 2 - SGK
? Bài ca dao tả cảnh ở đâu
? Nhờ đâu mà người đọc dễ dàng
phát hiện ra đây là cảnh ở Hà Nội
? Cụm từ “ Rủ nhau” trong bài ca
này có nhiều ý nghĩa, em cảm
nhận theo ý nghĩa nào dưới đây
- Phản ánh không khí tấp nập của
khách thăm quan Hà Nội
- Sức hấp dẫn của cảnh đẹp Hà
Nội
- Tình yêu, lòng tự hào của tất cả
mọi người đối với Hà Nội
? Hãy tìm 1 số bài ca dao, mở đầu
bằng cụm từ “ Rủ nhau”
? Lời ca “Hỏi ai xây dựng lên non
nước này” gợi nhiều cách hiểu, em
chọn cách hiểu nào
- Khẳng định công lao dựng nước
của cha ông ta
- Ca ngợi bàn tay tài hoa của cha
ông ta đã tạo nên vẻ đẹp cho Hà
Nội
- Nhắc nhở mọi người chăm sóc và
bảo vệ các di sản văn hoá
? Qua tìm hiểu, bài ca dao đã khơi
gợi tình cảm gì trong lòng người
đọc về Hà Nội
? Câu hỏi trên còn nhắc nhở con
cháu điều gì
- Phát biểu
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Suy nghĩ
- Bộc lộ
- Suy nghĩ
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
Họ là những người lịch lãm, thông minh, sâu sắc, tế nhị, tự hào quê hương đất nước mình
* Bài 2:
- Bài ca dao tả cảnh ở Hà Nội
- Hồ gươm, cầu Thê Húc, chùa Ngọc Sơn đều là danh lam thắng cảnh ở Hà Nội
- VD:
+ Rủ nhau xuống bể mò cua + Rủ nhau đi cấy đi cày
Bài ca dao nói lên lòng tự hào, yêu quý một Hà Nội tươi
đẹp
- Nhắc nhở con cháu tiếp tục giữ gìn và xây dựng non nước cho xứng với truyền thống lịch
sử, văn hoá dân tộc
Trang 4? Đọc bài ca dao 3 (SGK).
? Bài ca dao tả cảnh trí ở địa danh
nào
? Cảnh xứ Huế được tác giả miêu
tả như thế nào
? Tác giả miêu tả thông qua biện
pháp nghệ thuật nào
- GV: Giải thích tranh hoạ đồ: là
bức tranh sơn thuỷ hữu tình rất
đẹp, nên thơ
? Qua cách miêu tả trên cho ta
cảm nhận gì về cảnh xứ Huế
? Lời ca “ Ai vô xứ Huế thì vô” có
ý nghĩa gì
? Qua lời mời đó cho thấy tình
cảm nào của tác giả được bộc lộ
- GV: yêu cầu h/s đọc bài 4
? Hai dòng đầu của bài ca dao có
gì đặc biệt trong cách sử dụng từ
ngữ và nghệ thuật
? Cách sử dụng các biện pháp
nghệ thuật đó có tác dụng gì
? Trong không gian rộng lớn đó
nổi bật lên là hình ảnh nào
? Hình ảnh cô gái được miêu tả ra
sao
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- 1 h/s đọc
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
* Bài 3:
- Cảnh xứ Huế
Đường vô xứ Huế quanh quanh.
Non xanh nước biếc như tranh hoạ đồ
- Nghệ thuật: so sánh
Xứ Huế – Tranh hoạ đồ
- Đường vô xứ Huế có nhiều phong cảnh đẹp, nên thơ
- Mời chào mọi người hãy đến với Huế
Tình yêu, niềm tự hào của tác giả đối với cảnh đẹp xứ Huế
* Bài 4:
- Dòng thơ kéo dài 12 tiếng
- Nghệ thuật: Điệp ngữ, đảo ngữ, phép đối
- Các câu thơ kéo dài gợi sự to lớn, dài rộng của cánh đồng
- Điệp ngữ, đảo ngữ cho thấy
dù đứng ở góc độ nào nhìn cánh đồng cũng bao la, mênh mông
- Hình ảnh cô gái
Thân em như chẽn lúa đòng đòng Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.
Trang 5đã sử dụng biện pháp nghệ thuật
nào
? Em hiểu lúa “đòng đòng” là lúa
như thế nào
? Hình thức so sánh đó có ý nghĩa
gì
? Qua phân tích ta thấy lời trong
bài ca dao là lời của ai ? Người đó
muốn bộc lộ điều gì
? Theo em 4 bài ca dao trên đã sử
dụng những biện pháp nghệ thuật
nào ?
? Nội dung chính của chùm bài ca
dao trên là gì
- GV: gọi 1 h/s đọc ghi nhớ
? Đọc thuộc lòng, diễn cảm 4 bài
ca dao trên
- GV: chép bài tập lên bảng, yêu
cầu h/s làm
- Nhận xét
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- Phát biểu
- 1 h/s đọc
- h/s làm bài tập
- Nghệ thuật so sánh:
Thân em – chẽn lúa đòng
đòng
- Là lúa sắp trổ bông, khoẻ đẹp,
mỡ màng
- Ngợi ca người con gái thôn quê đẹp, trẻ trung, đầy sức sống
Chàng trai ca ngợi cánh
đồng, ca ngợi vẻ đẹp của người con gái thôn quê
III/ Tổng kết:
* Nghệ thuật: so sánh, điệp ngữ, đảo ngữ, đối đáp
* Nội dung: (ghi nhớ SGK – tr40)
IV/ Luyện tập:
* Vẻ đẹp của cô gái trong bài
ca dao “ Đứng bên ni đồng ”
là vẻ đẹp:
a- Rực rỡ và quyến rũ
b- Trong sáng và hồn nhiên c- Trẻ trung đầy sức sống
d- Mạnh mẽ và đầy bản lĩnh
* Hoạt động 4: Hướng dẫn học bài ở nhà ( 2 phút)
- Về nhà học thuộc 4 bài ca dao trên, nắm được nội dung, nghệ thuật từng bài
- Sưu tầm 1 số câu ca dao cùng chủ đề trên
- Chuẩn bị bài: Từ láy