Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự”

Đề bài : Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự” Bài làm Nói về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại của J.F.Lyotard, chúng ta sẽ tìm hiểu rõ hơn về hậu hiện đại. Bạn đinh nghĩa như thế nào về văn chương hậu hiện đại? Theo giới nghiên cứu, văn chương hậu hiện đại có những biểu hiện sau: Đề cao sự hoài nghi, hoài nghi và hoài nghi tất cả, mảnh vụn trong cấu trúc…

Đề bài : Hãy trình bày cách hiểu của anh chị về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại theo định nghĩa của J.F.Lyotard “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự”

Bài làm

Nói về tinh thần hoài nghi hậu hiện đại của J.F.Lyotard, chúng ta sẽ tìm hiểu rõ hơn về hậu hiện đại Bạn đinh nghĩa như thế nào về văn chương hậu hiện đại? Theo giới nghiên cứu, văn chương hậu hiện đại có những biểu hiện sau: Đề cao sự hoài nghi, hoài nghi và hoài nghi tất cả, mảnh vụn trong cấu trúc…Ta thấy chủ nghĩa hiện đại là khái niệm được dùng để chỉ các trào lưu nghệ thuật thuộc phong trào tiên phong ở đầu thế kỷ XX Cụ thể là một

số trào lưu : chủ nghĩa biểu hiện, chủ nghĩa Đađa, chủ nghĩa siêu thực, chủ nghĩa lập thể, chủ nghĩa vị lai, chủ nghĩa trừu tượng Với văn học nghệ thuật hiện đại thì tất nhiên không chỉ có những trào lưu trên mà còn có những khuynh hướng tìm tòi độc đáo khác, chẳng hạn như văn xuôi phi lý của Kafka và của Camus, đó là hiện đại

Còn về chủ nghĩa hậu hiện đại đang được nhiều người dùng để chỉ các trào lưu trong văn học và nghệ thuật ngoài chủ nghĩa hiện thực truyền thống

và ngoài chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa ở nửa cuối thế kỷ XX Nói một cách đơn giản người ta cho rằng văn học hậu hiện đại mang tính phi lý tính, tính phân mảnh, tính phi chủ thể, tính phi xác định về không gian và thời gian, tính đại chúng, tính chiết trung giữa hiện đại và truyền thống Theo ý kiến của một nhóm người khác thì chủ nghĩa hậu hiện đại là điển hình trong kiến trúc và nghệ thuật tạo hình là chủ nghĩa chiết trung mới và chủ nghĩa biểu hiện mới, là sự kết hợp giữa hiện đại với quá khứ truyền

thống; trong nghệ thuật tạo hình, nhiều người còn coi op art (nghệ thuật ảo thị) và pop art (nghệ thuật bình dân) là các trào lưu hậu hiện đại; trong sân khấu là loại nghệ thuật biểu diễn happening (sân khấu ngẫu hứng); trong âm nhạc là loại nhạc rock-and-roll; trong văn học là tiểu thuyết mới, là kịch phi

lý, là chủ nghĩa hiện thực huyền ảo của châu Mỹ Latin (trong đó cũng có cả

sự kết hợp hiện đại với quá khứ huyền ảo) với sự tiếp nối của nhà văn Italia Umberto Eco qua tiểu thuyết Tên gọi của hoa hồng (1980), của nhà văn người Séc Milan Kundera, của nữ văn sĩ người Anh Angela Carter John Barth (1984) coi nhà văn Côlômbia G G Marquez, nhà văn hiện thực huyền

ảo nổi tiếng, tác giả của cuốn tiểu thuyết Trăm năm cô đơn và là người đoạt giải thưởng Nobel văn học 1982, là “một ví dụ điển hình về chủ nghĩa hậu hiện đại và một bậc thầy trong nghệ thuật kể chuyện.”

Jean François Lyotard (1924-1998) sinh ngày 10/8/1924 tại Versailles Đậu thạc sĩ triết học năm 1950, sau đó dạy trung học ở Constantine từ 1950 đến 1952 Trở thành trợ giáo tại Sorbonne năm 1959 và giảng viên tại đại học Paris X năm 1966 Từ 1973, trở thành giáo sư ở Paris VIII và các đại học khác ở Mỹ Trong hai năm, từ 1984 đến 1986, JF Lyotard kế vị Jacques Derrida trong ghế chủ tịch Viện triết học quốc tế do Derrida sáng lập và làm chủ tịch từ 1983.Ngay từ 1954, Lyotard đã gia nhập nhóm Socialisme ou barbarie (Xã hội hay dã man) do Lefort và Castoriadis cùng những chiến hữu Đệ Tứ Quốc Tế, thành lập từ 1949 Năm 1964, nhóm này bị phân liệt, Lyotard tham dự việc hình thành nhóm Pouvoir ouvrier (Quyền lực thợ thuyền) đến 1966

Nói về định nghĩa hậu hiện đại thì trên thế giới có vô vàn những quan điểm hay định nghĩa khác nhau Nhưng ta thấy có một định nghĩa đánh chú

ý đó là của J.F Lyotard : “Nói một cách đơn giản, hậu hiện đại là sự hoài nghi đối với các đại tự sự” Thuyết về hậu hiện đại của ông khởi nguồn từ

hoàn cảnh xã hội, chính trị, văn hóa đất nước Pháp, Sự nổi dậy của sinh viên Pháp mùa xuân 1968 tiếp nối phong trào Hippies ở Mỹ Lyotard vốn là thành phần quang trọng đã tích cực tham gia vào phong trào để dẫn đến cuộc

“ cách mạng văn hóa toàn cầu” chống lại tất cả những hình thức bảo thủ, áp đặt của chế độ văn hóa, chính trị cũ, Lúc này ở Pháp Gaulle và Pompidou Theo Lyotard, ông cho rằng chúng ta đang sống trong thời hậu hiện đại, thời

mà tất cả những lý thuyết có từ thời ánh sáng, đều đã bị đổ vỡ và xã hội tin học đã biến đổi vận mệnh của tri thức

Nói về hậu hiện đại thì đây là một thuật ngữ mới chỉ vừa xuất hiện trong vài năm trở lại đây Hậu hiện đại là cách gọi để dùng cho sự tiến triển mới nhất của thế giới sau thời đại hiện đại Cũng như hiện đại, hậu hiện đại xuất hiện trên nhiều lĩnh vực của đời sống, như: Hậu công nghiệp, hậu chiến tranh, hậu chủ nghĩa xã hội, hậu đổi mới… Trên lĩnh vực nghệ thuật, thuật ngữ hậu hiện đại được biết đến một cách khó hình dung như: Kiến trúc hậu hiện đại, âm nhạc hậu hiện đại, hội họa hậu hiện đại Chủ nghĩa hậu hiện đại phổ biến và phát triển rộng rãi trong văn học, nghệ thuật, khoa học xã hội vì

nó đưa ra những cách nhìn, cách đánh giá mới nó phóng kháng và rộng rãnh hơn Nó cũng dựa vào triết lý hậu cấu trúc luận, tiêu biểu bởi hai triết gia Pháp R Barthes và Jacques Derrida Khác với cấu trúc luận của Claude Levi-Straus, cho rằng bất cứ tác phẩm viết về thiên nhiên, lịch sử hay chủ đề

gì thì cả chủ đề và ngôn ngữ dùng để cấu tạo tác phẩm cũng phải được xem xét trên một hệ thống rộng lớn hơn bao gồm qui ước, hoàn cảnh lịch sử, xã hội trong thời đại mà tác phẩm được ra đời, chứ không chỉ chuyên về chủ đề

mà thôi, và ta có thể dùng hệ thống cấu trúc cùng ngôn ngữ, lý luận, phương pháp khoa học để khám phá ra sự thật cụ thể Nhà triết học người Pháp Derrida cho rằng cả hệ thống cấu trúc như vậy là tự mâu thuẫn không tưởng,

và sụp đổ bởi sự không nhất quán của nó

Ngay cả ngôn ngữ diễn đạt dùng trong tác phẩm cũng không hàm chứa sự thật, và ý nghĩa của bản văn luôn thay đổi chứ không cố định Ông cho rằng một cấu trúc phải có một trung tâm mà các thành phần liên hệ của cấu thể dựa vào Trung tâm này không thể thay thế được và vì thế không phải là một bộ phận hoạt động của cấu trúc Sự bền vững của cấu trúc vì thế

bị phá đổ và không còn giá trị hay chỉ còn giá trị tương đối với các khuyết điểm Các cấu trúc, phi trung tâm, xóa nhoà biên giới phân biệt trong mọi nhận thức, phá qui luật, đa dạng, không có sự thật khách quan hay tuyệt đối

mà tất cả là chủ quan hay tương đối là những đặc thù của hậu hiện đại Hậu hiện đại vì thế có rất nhiều khuynh hướng khác nhau: từ thái độ, phong cách chống lại hiện đại để trở về với truyền thống lãng mạn xưa, trở lại thiên nhiên, nội tâm đến phá vỡ mọi truyền thống, không trung tâm trong mọi cấu trúc xã hội, nhân sinh quan trong môi trường đa văn hóa, của mọi chủng tộc hay dân tộc, không biên giới

Gọi là sau hiện đại thì có thể coi “hậu hiện đại” là một phong trào sau thập niên 1950 mà diễn tiến phong trào văn hóa ở phương Tây phát triển rộ của tuổi trẻ bất mãn sau cột mốc mùa hè 1968 ở Pháp cho đến ngày nay của thời kỳ không gian ảo internet và toàn cầu hóa Nếu coi “hậu hiện đại” là một phong trào hay trào lưu văn hóa phản ứng lại hiện đại thì bản chất của

“hậu hiện đại” là không hiện đại Để xóa đi sự phân biệt nhị phân của văn hóa cao và văn hóa thấp, văn hóa bình dân và văn hóa trí thức, sự độc nhất hay bất biến của nghĩa trong văn bản và sự thật tuyệt đối hay cái chính cái phụ trong văn bản, thì các phương pháp chính mà các nhà thơ hậu hiện đại dùng là văn hay thơ nhại và diễu và phỏng nhại Văn hay thơ nhại và diễu nhại lại một văn bản (thường là có tiếng hay được biết nhiều) mang vẻ dỡn cợt hay chế diễu Phỏng nhại là cóp nhặt chung lại các dạng văn, kiểu văn hay biểu tượng (dấu hiệu, hình, quảng cáo, văn trích ) nguyên bản đã có hay

phỏng nhại câu truyện của nguyên bản nhưng khác với dạng đầu là không có

ý chế diễu mà tôn trọng Tuy nhiên hai dạng trên (mặc dầu là chủ yếu và oái oăm thay lại tự nó đã trở thành khung tiêu chuẩn, qui ước mang dấu ấn hậu hiện đại, trái với tư tưởng phi trung tâm, phá cấu trúc trong mọi khung qui ước ban đầu của hậu hiện đại) đại tự sự là một ý tưởng trừu tượng, chủ thuyết đặt ra để giải thích tổng thể các sư kiện, kinh nghiệm xảy ra hay là tri thức nào đó Sở dĩ gọi là siêu hay đại là vì nó nằm trên bao trùm và tổng quát hóa và giải thích được các tự sự trong hệ thống toàn thể nó đặt ra Tương tự như từ trong công nghệ thông tin từ dữ kiện về các dữ kiện trong

hệ lưu trữ, siêu tự sự là tự sự về các tự sự hoài nghi về các siêu tự sự và cho rằng chúng không còn có sức thuyết phục nữa trong thế giới càng tiến bộ của khoa học ngày nay Chúng không còn chính đáng và chính thống nữa, và trong giai đoạn chuyển tiếp từ hiện đại đến hậu hiện đại thì thay vào đó là những kinh nghiệm nhỏ, những tiểu tự sự trong các hoàn cảnh, địa phương riêng biệt khác nhau mới thực sự có ý nghĩa và giá trị hơn Càng có nhiều đa dạng cộng hữu trong các nhận thức, kinh nghiệm, cách nhìn, cuộc sống, hoàn cảnh thì mới có cái nhìn toàn bộ, tiến bộ

Lyotard lập luận rằng, chúng ta đã không còn tin những loại hiểu biết này là đủ để đại diện cho chúng ta Chúng ta tỉnh thức hơn nhiều đối với sự khác biệt Sự đa dạng, sự không tương thích của khát vọng, tin tưởng và ham muốn của chúng ta và vì lý do đó hậu hiện đại được đặc trưng bằng những phong dật của hiểu biết “tiểu tự sự” Vì theo ông “tiểu tự sự “ có khả năng đáp ứng được các mục tiêu và vấn đề cụ thể của mỗi thời điểm lịch sử xã hội, nó khuyến khích sự truyền bá và sáng tạo tri thức, khuyến khích óc sáng tạo của từng cá nhân Như vậy “tiểu tự sự” chính là điều kiện của hậu hiện đại của xã hội Điều kiện này trở thành cái mà Lyotard gọi là “Chủ nghĩa vô tín ngưỡng” Trong tình huống phân tranh, hai bên không nhất trí về quy tắc

hay chuẩn mực mà nhờ đó sự tranh chấp của họ có thể được giải quyết Phân tranh khác với tranh tụng – Sự bất đồng có thể được giải quyết công bằng bởi vì hai bên nhất trí với nhau về quyết định phán xét của tòa án Lyotard phân biệt nạn nhân với người đứng kiện Người đứng kiện là bên bị đối xử bất công trong vụ tranh tụng Sự bất công của nguyên đơn (người đứng kiện)

có thể được trình bày Khác với trong phân tranh, sự bất công của nạn nhân không thể được trình bày Đối với Lyotard nạn nhân không chỉ là những người bị đối xử bất công, mà còn là người mất hết khả năng để trình bày bất công ấy Sự mất hết khả năng có thể diễn ra theo nhiều cách Nạn nhân có thể bị đe dọa phải im lặng hay bằng cách nào đó không được phép lên tiếng Hoặc nạn nhân có thể được lên tiếng nhưng sự lên tiếng đó không thể trình bày những bất công cho họ trong diễn ngôn của phán quyết Nạn nhân có thể không được tin tưởng, có thể bị coi là điên rồ hay không nhận thức được

Có lẽ chưa thể vội vã đưa ra những nhận định, thậm chí đánh giá , kết luận gì về những tư tưởng của Lyotard, khi ta chỉ mới làm quen sơ bộ với ông và chưa theo dõi tương đối đầy đủ những cuộc thảo luận sôi nổi chung quanh ông, nhất là chung quanh Lyotard Đó là chưa nói đến một độ chênh hết sức cơ bản dễ dẫn đến những ngộ nhận : vấn đề hậu - hiệnđại được đặt

ra ở phương Tây sau mấy thế kỷ hiệnđại hoá như một nỗ lực phủ định của phủ định, còn chúng ta đang ở thời kỳ đầu của hiện đại hoá

end