Dạy học hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp

Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể công bố vào ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ GD & ĐT: “môn Toán ở trường phổ thông là một môn học bắt buộc, chiếm thời lượng đáng kể và có m

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS NGUYỄN NĂNG TÂM

HÀ NỘI - 2019

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Ban giám hiệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy cô trong Khoa Giáo dục Tiểu học, các cán bộ giáo viên đang công tác tại trường Tiểu học Liên Mạc A đã hết lòng chỉ bảo, giúp đỡ và truyền cho em tình yêu với nghề

Em xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè đã luôn sát cánh động viên, cổ vũ giúp em hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu luận án tốt nghiệp của mình

Hà Nội, tháng 5 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Dung

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Dạy học hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng

tích hợp” là kết quả mà tôi đã trực tiếp tìm hiểu, nghiên cứu thông qua đợt thực

tập Sư phạm đợt 2 và dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Năng Tâm Trong quá trình nghiên cứu tôi có tham khảo tài liệu của một số nhà nghiên cứu, một số tác giả khác Tuy nhiên, đó chỉ là cơ sở để tôi rút ra được những vấn đề cần tìm hiểu ở đề tài của mình Đây là kết quả của riêng cá nhân tôi, hoàn toàn không trùng với kết quả của tác giả khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2019

Tác giả

Nguyễn Thị Dung

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Bộ GD & ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Giả thuyết khoa học 4

8 Bố cục khoá luận 4

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 3 5

1.1.2 Khái quát về dạy học nội dung hình học ở lớp 3 5

1.1.3 Một số vấn đề chung về dạy học tích hợp 12

1.2 Cơ sở thực tiễn 15

1.2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 15

1.2.2 Kết quả điều tra 16

Kết luận Chương 1 22

Chương 2 ĐỀ XUẤT QUY TRÌNH THIẾT KẾ VÀ XÂY DỰNG, TỔ CHỨC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP HÌNH HỌC 23

2.1 Nội dung hình học lớp 3 23

2.2 Nguyên tắc thiết kế 24

2.2.1 Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu của khoa học kĩ thuật, đồng thời vừa sức với học sinh 24

2.2.2 Đảm bảo tính thực tiễn 24

2.2.3 Đảm bảo mục tiêu giáo dục và phát triển năng lực học sinh Tiểu học 24 2.2.4 Đảm bảo mối liên hệ giữa các bài học tích hợp 25

2.3 Đề xuất quy trình thiết kế nội dung hình học cho học sinh lớp 3 thông qua tích hợp một số nội dung dạy học 26

2.4 Tổ chức dạy học một số chủ đề hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng

tích hợp 30

Chủ đề 1: Hình chữ nhật 30

Chủ đề 2: Hình tròn 38

Kết luận chương 2 46

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nhân loại đang bước vào thời kì của cuộc cách mạng khoa học 4.0 - cuộc cách mạng của trí tuệ nhân tạo, nó đã và đang làm biến đổi mạnh mẽ, nhanh chóng mọi mặt của đời sống xã hội Ở đó tri thức của loài người ngày càng tăng nhanh và cũng lạc hậu ngày càng nhanh Nếu chương trình giáo dục vẫn chỉ chú trọng đào tạo theo hướng tiếp cận mục tiêu thì không thể đáp ứng được mục tiêu giáo dục ngày nay: “nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam

có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế [15]” Mặt khác, thời gian học ở trường lại có hạn đòi hỏi các chuyên gia giáo dục cần phải nghiên cứu, tìm ra một định hướng mới, một quan điểm dạy học mới để đáp ứng nhu cầu của người học Và dạy học theo quan điểm tích hợp là một giải pháp tối ưu cho vấn đề này

Tích hợp là một trào lưu dạy học và giáo dục phổ biến trên thế giới trong những năm gần đây Do đó, việc vận dụng quan điểm tích hợp vào xây dựng chương trình phổ thông và sách giáo khoa mới ở nước ta hiện nay là hợp lý và bắt kịp xu thế

Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể công bố vào ngày 26 tháng

12 năm 2018 của Bộ GD & ĐT: “môn Toán ở trường phổ thông là một môn học bắt buộc, chiếm thời lượng đáng kể và có một vị trí rất quan trọng bởi nó không chỉ giúp học sinh hiểu được một cách có hệ thống những khái niệm, nguyên lý, quy tắc Toán học cần thiết nhất cho tất cả mọi người mà còn góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu, các năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh, tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng

toán học vào thực tiễn, tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa nó với các môn học và hoạt động giáo dục khác” “Chương trình môn Toán ở Tiểu học được cấu trúc theo kiểu tuyến tính kết hợp với đồng tâm xoáy ốc, xoay quanh và tích hợp ba mạch kiến thức: Số và Phép tính; Hình học và Đo lường; Thống kê và Xác suất [2]”

Hình học là một trong những thành phần quan trọng của giáo dục Toán học Khi trẻ bước chân vào thế giới hình học, trí não của các em sẽ được kích thích với vô số sự tò mò khiến cho các em suy nghĩ và tìm cách để giải quyết

từ đó phát triển tư duy logic, khả năng sáng tạo, trí tưởng tượng không gian và tính trực giác, rèn luyện được các kĩ năng cơ bản và năng lực thiết yếu Đồng thời, Hình học còn góp phần giáo dục tính thẩm mĩ và nâng cao văn hoá toán học cho học sinh Đây cũng là nền tảng giúp trẻ thuận lợi học tập ở các cấp độ nâng cao hơn Vì vậy, để dạy học nội dung hình học nhằm mang lại hiệu quả một cách tối ưu và đầy hứng thú thì nhất thiết cần đổi mới phương pháp dạy học

Tuy nhiên, ở cấp Tiểu học hiện nay, việc vận dụng phương pháp dạy học tích hợp trong giảng dạy hình học còn chưa phổ biến do các nguyên nhân khách quan và nguyên nhân xuất phát từ bản thân giáo viên Bên cạnh việc thành thạo nghiệp vụ sư phạm, người giáo viên cũng cần phải trau dồi vốn hiểu biết ở nhiều môn học, nhiều lĩnh vực và trang bị các kĩ năng mềm thiết yếu Hơn nữa, đối với học sinh lớp 3, trình độ hiểu biết và kinh nghiệm của các em còn chưa phong phú, khả năng tư duy tổng hợp chưa cao

Xuất phát từ những lí do trên, việc nghiên cứu đề tài “Dạy học hình học

cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp” là thiết thực

2 Mục đích nghiên cứu

Vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học toán hình học ở lớp 3, qua đó

đề xuất quy trình thiết kế chủ đề tích hợp đồng thời xây dựng, tổ chức một số

nội dung hình học theo hướng tích hợp góp phần nâng cao hiệu quả dạy học yếu tố hình học nói riêng và chất lượng, hiệu quả dạy học môn Toán nói chung cho HSTH

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy học nội dung hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp

3.2 Đề xuất quy trình thiết kế nội dung hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình DH hình học cho học sinh lớp 3

4.2 Đối tượng nghiên cứu: Quá trình DH nội dung hình học cho học sinh

lớp 3 theo hướng tích hợp

5 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: nội dung hình học ở lớp 3 theo chương trình sách giáo khoa hiện hành và Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể do Bộ GD & ĐT ban hành ngày 26 tháng 12 năm 2018

- Phạm vi đối tượng khảo sát: 20 cán bộ GV của trường Tiểu học Liên Mạc A, xã Liên Mạc, huyện Mê Linh, TP Hà Nội

6 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận (phương pháp phân tích và tổng hợp lí thuyết, phương pháp phân loại và hệ thống hoá lí thuyết) để hệ thống hoá cơ sở lí luận của việc dạy học nội dung hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu thực tiễn (phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn, phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi) để khảo sát thực trạng dạy học nội dung hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp ở trường Tiểu học Liên Mạc A

- Sử dụng phương pháp thống kê và xử lí số liệu để tiến hành phân tích số liệu khảo sát thực trạng dạy học nội dung hình học cho học sinh lớp 3 theo hướng tích hợp ở trường Tiểu học Liên Mạc A

7 Giả thuyết khoa học

Nếu giáo viên ở các trường Tiểu học nắm được nội dung hình học, biết khai thác, thiết kế nội dung đó theo hướng tích hợp và vận dụng vào dạy học thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học yếu tố hình học ở lớp 3 cho học sinh

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Trong chương 1, tôi sẽ đi tìm hiểu và hệ thống hóa một số vấn đề lí luận

về dạy học tích hợp, phân tích mục tiêu, nội dung chương trình hình học ở lớp

3 đồng thời tiến hành điều tra thực trạng của việc vận dụng quan điểm tích hợp trong quá trình dạy học nội dung này ở trường Tiểu học Liên Mạc A

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 3

“HS lớp 3 là một thực thể đang hình thành và phát triển cả về mặt sinh lý, tâm lý và nhận thức, các em đang từng bước gia nhập vào xã hội - thế giới của mọi mối quan hệ Vì lý do đó, các em còn chưa đủ ý thức, chưa đủ phẩm chất

và năng lực như một công dân trong xã hội mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp

đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và cộng đồng Học sinh ở giai đoạn này có khả năng ghi nhớ, tập trung và chú ý có chủ định chưa phát triển mạnh, khả năng tự chủ và kiềm chế cảm xúc cũng chưa cao [9]” Sự phát triển của quá trình nhận thức (sự phát triển trí tuệ) của HSTH bao gồm nhận thức cảm tính

và nhận thức lý tính

Vì vậy, khi xây dựng bất cứ chương trình dạy học nào chúng ta cũng cần phải đảm bảo nguyên tắc phù hợp với đặc điểm nhận thức của đối tượng học sinh, từ đó giúp giáo viên đẩy nhanh gia tốc phát triển của trẻ, đưa các em vào

“vùng phát triển gần nhất” để có thể phát triển cao nhất về trí tuệ

1.1.2 Khái quát về dạy học nội dung hình học ở lớp 3

a Mục tiêu dạy học toán hình học lớp 3

- Nhận biết, gọi đúng tên góc vuông, góc không vuông

- Biết dùng ê ke để xác định góc vuông, góc không vuông

- Nhận biết hình chữ nhật và một số đặc điểm của hình chữ nhật

- Nhận biết hình vuông và một số đặc điểm của hình vuông

- Biết tính chu vi hình chữ nhật (theo quy tắc)

- Biết tính chu vi hình vuông (theo quy tắc)

- Nhận biết điểm ở giữa và trung điểm của một đoạn thẳng

- Xác định được trung điểm của một đoạn thẳng cho trước trong trường hợp đơn giản

- Nhận biết tâm, đường kính, bán kính của hình tròn

- Biết dùng com-pa vẽ hình tròn

- Biết vẽ bán kính, đường kính của một hình tròn cho trước

- Biết tính diện tích hình chữ nhật, hình vuông (theo quy tắc) [16]

b Nội dung hình học trong Toán lớp 3

Nội dung hình học trong Toán lớp 3 gồm ba nội dung

- Hình thành các biểu tượng hình học mới

+ Giới thiệu góc vuông và góc không vuông

+ Giới thiệu tâm, bán kính, đường kính của hình tròn

- Tính chu vi, diện tích một số hình học

+ Giới thiệu diện tích của một hình

+ Hình thành công thức, kỹ năng tính chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông

c Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy toán hình học cho học sinh lớp 3

(i) Dạy HS lớp 3 dùng chữ ghi hình là sự nối tiếp hợp lý cách dùng chữ để ghi âm ở lớp 1, cách dùng chữ thay số ở lớp 2 Khi đó, GV giới thiệu cho các

em biết:

- Đối với đoạn thẳng thì ta ghi hai điểm đầu mút của nó

- Đối với tam giác (tứ giác) thì ta ghi các đỉnh của nó

(ii) Có thể dạy bài “Ghi hình bằng chữ” như sau

Bước 1: Đặt vấn đề:

GV nêu: “Trong cuộc sống, ai cũng có một tên gọi Trong Toán học, mỗi

số cũng có một tên riêng như số “một (1)”, số “hai (2)”, số “ba (3)”,…; mỗi điểm cũng cần có một cái tên để phân biệt với nhau”

Bước 2: Giới thiệu cách ghi điểm bằng chữ

- GV vẽ, chẳng hạn bốn điểm trên bảng, nêu: “Muốn phân biệt điểm này với điểm kia ta cho mỗi điểm một tên gọi Ta ghi một chữ in hoa vào cạnh một điểm Ví dụ, trên bảng ta có bốn điểm A, B, C, D (đọc là “a”, “bê”, “xê”, “đê”)

- GV chỉ bảng cho cả lớp đọc: “Điểm a (A), điểm bê (B), điểm xê (C), điểm đê (D)”

- GV lưu ý HS: Không dùng chữ Đ để ghi các điểm mà dùng chữ D (đọc theo quy ước Quốc tế là “đê”

Bước 3: Giới thiệu cách ghi đoạn thẳng bằng chữ

- GV yêu cầu HS vẽ 2 điểm A và B vào bảng con và nối hai điểm đó bằng một đoạn thẳng GV hướng dẫn: “Nối 2 điểm A, B ta được đoạn thẳng AB” sau

đó cho cả lớp tô ngón tay theo đoạn thẳng và nói: “Đoạn thẳng AB” GV lưu ý các em: “Có thể gọi đoạn thẳng AB là đoạn thẳng BA cũng được”

- GV cho HS vẽ đoạn thẳng dài 10cm trên bảng con, gọi tên đoạn thẳng

đó là đoạn thẳng MN (đọc là: “em”, “en”) rồi giới thiệu cách ghi MN  10cm, đoạn thẳng MN dài 10cm”

- GV vẽ lên bảng đường gấp khúc MNPQ rồi cho HS đọc

Bước 4: Giới thiệu cách ghi hình bằng chữ

- GV vẽ lên bảng hình tam giác ABC, hình chữ nhật MNPQ rồi cho HS đọc: “Hình tam giác a-bê-xê, hình chữ nhật em-en-pê-quy”

- GV nêu: “Để khi lớn lên các em học Toán và các môn khoa học khác một cách dễ dàng thì ngay từ bây giờ, các em cần tập đọc tên các hình theo cách nêu trên

Bước 5: Luyện tập vẽ hình, ghi tên hình, đọc tên hình, đọc độ dài đoạn thẳng (dạng AB  7cm)

* Giới thiệu đỉnh, cạnh, góc của tam giác

- GV cầm mô hình tam giác bằng bìa cho HS quan sát và giới thiệu ba đỉnh, ba cạnh của hình tam giác

- GV yêu cầu HS sử dụng bút chì chỉ vào các đỉnh lần lượt là: đỉnh A, đỉnh

- GV giới thiệu thước ê ke

- GV chỉ vào góc vuông của cái ê ke, nói: “Đây là góc vuông”

- GV chỉ vào góc không vuông của ê ke và nói: “Đây là một góc không vuông”

- GV cầm ê ke để vẽ góc vuông

- GV yêu cầu HS cầm bút tô màu vào góc vuông vừa vẽ (hình 1.1)

- GV đính một góc vuông lên bảng rồi đặt ê ke để kiểm tra góc vuông, giới thiệu tác dụng của ê ke để kiểm tra góc vuông hay góc không vuông

- Khi dạy HS về góc, GV nên kết hợp 2 cách chỉ góc

+ Cách 1: Chỉ góc theo hai cạnh của góc

+ Cách 2: Chỉ góc bằng cách quét (đầu thước) theo một cung tròn giữa hai cạnh của góc (cung 𝐴𝐵̂ ở hình 1.2)

Hình 1.2

- Để HS tránh được những cách hiểu sai về góc, nên cho các em tập so sánh; chẳng hạn: góc A và góc B, góc nào lớn hơn? (Hai góc bằng nhau vì chúng đều là góc vuông)

A

B

Hình 1.1

Hình 1.4

chung của các hình

Ví dụ: Trong hình 1.5 có bao nhiêu

a Hình tam giác?

b Hình vuông?

Hình 1.5

Ở đây HS có thể đánh số để thấy có 6 hình tam giác nhỏ 1,2,3,4,5,6

a 4 hình tam giác gồm hai tam giác nhỏ là (2,3), (3,4), (4,5), (5,2)

2 hình tam giác gồm ba tam giác nhỏ là (1,2,5), (5,4,6)

Vậy có tất cả: 6  4  2  12 (hình tam giác)

b Có một hình vuông là hình (2,3,4,5)

Đáp số:

a 12 hình tam giác

b 1 hình vuông

1

2

3

4

5

6

1.1.3 Một số vấn đề chung về dạy học tích hợp

a Khái niệm tích hợp

Theo Từ điển Tiếng Việt [14]: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, hòa hợp, kết hợp”

“Dưới góc độ giáo dục, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ,

có hệ thống các kiến thức trong một môn học hoặc giữa các môn học thành một nội dung thống nhất nhằm đạt được mục tiêu giáo dục [6]”

“Từ quan niệm đó về tích hợp, chúng ta có thể hiểu rằng tích hợp chính là việc lồng ghép, đan xen tri thức thuộc nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau vào trong cùng một chương trình, cùng một môn học, cùng một hoạt động để dạy,

tổ chức cho người học tìm hiểu, khám phá tri thức trong một khoảng thời gian xác định để họ học được nhiều nhất và học một cách tự nhiên, đơn giản, nhẹ nhàng [13]”

b Khái niệm dạy học tích hợp

Khái niệm dạy học tích hợp được đưa ra dưới nhiều tiếp cận khác nhau Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO, Paris 1972 có đưa ra

định nghĩa: “Dạy học tích hợp các khoa học là một cách trình bày các khái

niệm và nguyên lý khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau”

Theo Từ điển Giáo dục học [3]: “Dạy học tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”

Ngoài ra, trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ban hành ngày

26 tháng 12 năm 2018 [1], dạy học tích hợp được định nghĩa như sau: “Dạy học tích hợp là định hướng dạy học giúp học sinh phát triển huy động tổng hợp

kiến thức, kĩ năng, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giúp giải quyết hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kĩ năng”

- Tích hợp theo chiều dọc: “là lồng ghép, liên hệ một đơn vị kiến thức, kĩ

năng mới với những kiến thức, kĩ năng trước đó theo nguyên tắc đồng tâm Hiểu đơn giản là kiến thức, kĩ năng của lớp trên, bậc học trên bao hàm kiến thức, kĩ năng của lớp dưới, bậc học dưới [13]”

- Tích hợp theo chiều ngang: là lồng ghép các mảng kiến thức, kĩ năng trong môn Toán theo nguyên tắc đồng quy

“Tích hợp liên môn đang được nghiên cứu triển khai trong quá trình dạy học nói chung, trong dạy học ở Tiểu học nói riêng Tuy vậy, hiện nay việc dạy yếu tố hình học cho HSTH qua tích hợp liên môn còn chưa được quan tâm nhiều Nội dung này bước đầu giúp HS hình thành và rèn luyện kĩ năng thực hành như: đo độ dài đoạn thẳng, vẽ hình, xếp ghép hình, bước đầu làm quen

các thao tác phân tích, tổng hợp hình, phát triển trí tưởng tượng không gian Với các mục tiêu như vậy sẽ thấy dạy tích hợp hình học qua dạy học môn Mĩ thuật, môn Thủ công - Kĩ thuật là thích hợp và có khả năng [8]”

“Giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các vấn đề và sự quan tâm của người học, HS có thể học hoặc hình thành kiến thức, kĩ năng ở nhiều thời điểm và thời gian khác nhau, theo sự lựa chọn của người dạy hoặc người học Tích hợp xuyên môn có thể xem là mức độ cao nhất của DHTH, khi ấy, nội dung học tập được triển khai thành các vấn đề theo kiểu các dự án học tập Trong mỗi vấn đề bao hàm rất nhiều lĩnh vực học thuật nhưng dường như ta không thể xác định và cũng không cần xác định ranh giới rõ ràng giữa các lĩnh vực khoa học đó [13]”

d Ưu điểm của dạy học tích hợp

- Mục tiêu được xác định cụ thể, tường minh

- Kiến thức, kĩ năng ít bị trùng lặp giữa các lĩnh vực, các môn học

- HS có động lực, tích cực và cảm thấy có ý nghĩa vì hoạt động học nhẹ nhàng, nội dung học thiết thực với cuộc sống của bản thân Nhờ đó mà năng lực của HS được hình thành và phát triển một cách toàn diện ở nhiều khía cạnh khác nhau

- Xã hội ngày càng phát triển kéo theo nhiều vấn đề mới trong cuộc sống nảy sinh Nhiệm vụ của nhà trường và GV là cần phải thường xuyên cập nhật, giúp HS được tiếp cận và được tham gia giải quyết những tình huống đa dạng, mới mẻ đó như: “giáo dục giới tính, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, chăm sóc sức khỏe”, tuy nhiên thời gian trong nhà trường thì có hạn, không thể tăng số môn học Tích hợp nội dung một số môn học là giải pháp hữu hiệu đáp ứng nhu cầu giáo dục của người học hiện nay

- “Dạy học tích hợp không gây xáo trộn về số lượng và cơ cấu giáo viên, chỉ cần tổ chức thường xuyên các lớp bồi dưỡng GV thông qua một số chuyên

đề về DHTH [11]”

- “Tích hợp góp phần giúp đào tạo những người học có đầy đủ phẩm chất

và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại Tích hợp cũng góp phần đào tạo giáo viên biết cách xử lí các tình huống giáo dục một cách linh hoạt và hiệu quả [11]”

b Đối tượng khảo sát

20 cán bộ giáo viên giảng dạy ở trường Tiểu học Liên Mạc A, Mê Linh,

- Xây dựng phiếu điều tra (phụ lục) nhằm đánh giá thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp trong dạy học toán hình học ở Tiểu học

- Gửi phiếu đến từng GV

- Thu lại phiếu sau đó tiến hành tổng hợp và xử lý thông tin về thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích hợp trong dạy học toán hình học ở Tiểu học trên cơ sở phần trả lời phiếu của giáo viên

- Đánh giá thực trạng

e Nội dung khảo sát

- Điều tra khả năng nhận thức, quan niệm của giáo viên về dạy học tích hợp trong dạy học hình học ở trường Tiểu học hiện nay

- Đánh giá của giáo viên về vai trò của việc dạy học tích hợp trong dạy học hình học ở trường Tiểu học

- Điều tra về các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích hợp hình học hiện nay ở trường Tiểu học

- Điều tra những khó khăn mà GV gặp phải trong việc thiết kế và thực hiện bài dạy hình học lớp 3 theo hướng tích hợp

1.2.2 Kết quả điều tra

Số phiếu phát ra và thu vào là 20

Bảng 1.1: Nhận thức của giáo viên về quan niệm dạy học tích hợp

lượng

Tỷ lệ (%)

1

“Lồng ghép các nội dung cần thiết của một môn

học hay kiến thức của nhiều lĩnh vực khác nhau

trong cùng một kế hoạch dạy học nhằm giúp học

sinh tiếp thu, học hỏi được nhiều tri thức trong một

khoảng thời gian ngắn [6]”

2 “Là định hướng dạy học giúp học sinh phát triển

huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thuộc nhiều 9 45%

lĩnh vực khác nhau để giúp giải quyết hiệu quả các

vấn đề trong học tập và trong cuộc sống được thực

hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn

luyện kĩ năng [1]”

3

“Là một mô hình dạy học trong đó giáo viên tổ

chức cho học sinh giải quyết các nhiệm vụ mang

tính liên môn, đa ngành, gắn với thực tiễn và có ý

nghĩa xã hội sâu sắc Qua đó học sinh tiếp thu được

nội dung học tập, phát triển toàn diện và đầy đủ các

kĩ năng, năng lực cần thiết phù hợp với lứa tuổi

[6]”

4

“Là một phương pháp dạy học được hiểu là dùng

để rút bớt môn học, nhằm giảm tải khối lượng kiến

thức ngày càng lớn để phù hợp với thời gian học

các bài học theo hướng tích hợp đồng nghĩa với việc không thể đáp ứng xu thế đổi mới của nền giáo dục hiện nay

Bảng 1.2: Quan điểm của GV về vai trò của việc dạy học hình học lớp 3

theo hướng tích hợp

STT Nội dung

Rất quan trọng Quan trọng

Bình thường

Không quan trọng

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Số lượng %

Từ bảng 1.2 cho thấy hầu hết GV đều cho rằng việc dạy học Toán hình học lớp 3 theo hướng tích hợp là rất quan trọng và quan trọng, đặc biệt là trong việc “tạo mối liên hệ giữa các kiến thức khoa học ở các môn học với nhau” (chiếm 60%), có số ít giáo viên cho rằng là bình thường và không có giáo viên nào cho rằng là không quan trọng Qua đó, có thể thấy giáo viên đã ý thức được vai trò của việc dạy học yếu tố hình học môn Toán lớp 3 theo hướng tích hợp

Bảng 1.3: Hình thức dạy học tích hợp yếu tố hình học lớp 3

Hình thức dạy học tích

hợp

Số GV sử dụng Thường

xuyên

Thỉnh thoảng

Không sử dụng

xuyên

Thỉnh thoảng

Không sử dụng

GV chủ yếu chỉ vận dụng các phương pháp dạy học truyền thống: “PPDH trực quan, đàm thoại, thực hành – luyện tập” mà chưa có sự linh hoạt áp dụng các PPDH hiện đại giúp cho quá trình tiếp thu kiến thức và hình thành kĩ năng, năng lực của học sinh được phong phú và sôi nổi hơn

Bảng 1.5: Những khó khăn mà GV gặp phải trong việc thiết kế và thực

hiện bài dạy hình học lớp 3 theo hướng tích hợp

lượng

Tỷ lệ (%)

3 Thiếu nguồn tài liệu tham khảo 16 80%

4 Khó lồng ghép vào nội dung bài học 14 70%

5 Tốn nhiều thời gian và công sức thực hiện 17 85%

7 Điều kiện cơ sở vật chất (thiết bị thông tin, truyền

thông) phục vụ cho việc dạy học còn nhiều hạn chế 15 75%

Từ bảng 1.5 thấy rằng GV vẫn còn gặp nhiều khó khăn trong việc lên ý tưởng, thiết kế, xây dựng và tổ chức dạy học tích hợp như: “lựa chọn chủ đề tích hợp, thiếu nguồn tài liệu tham khảo, khó lồng ghép vào nội dung bài học, tốn nhiều thời gian, công sức và khó kiểm tra đánh giá quá trình, kết quả của HS” từ đó dẫn đến hiệu quả dạy học hình học lớp 3 theo hướng tích hợp còn hạn chế

Thông qua phỏng vấn trực tiếp, tôi đã rút ra một số nguyên nhân dẫn đến thực trạng này như sau

- Khối lượng kiến thức yêu cầu ở mỗi tiết học là khá nhiều, độ khó tăng dần theo cấp học khiến GV vất vả trong việc hoàn thành bài giảng trên lớp

- Vận dụng kiến thức Toán học vào thực tiễn cuộc sống chưa được đặt ra một cách cụ thể và thường xuyên trong quá trình kiểm tra, đánh giá, trong các

kì thi

- Khả năng liên hệ, ứng dụng hình học cùng các hoạt động trải nghiệm của

GV còn nhiều hạn chế bởi đa phần GV trong quá trình học tập tại các trường phổ thông và sư phạm không hoặc ít được tiếp xúc, được đào tạo một cách có

hệ thống về DHTH

- Một số GV quan niệm dạy học chỉ là một quá trình truyền thụ kiến thức cho học sinh thông qua phương tiện chủ yếu là sách vở Do đó họ ý thức việc thay đổi nội dung các bài học là không cần thiết Các bài tập, các hoạt dộng được những giáo viên này sử dụng và tổ chức một cách máy móc, rập khuôn, không có sự sáng tạo, tích hợp giữa các môn học hay giữa những chủ đề trong một môn học để giúp HS dễ dàng ứng dụng vào trong cuộc sống cũng như phù hợp với tâm lý và trình độ nhận thức chung của HS

- Nhiều GV hướng việc dạy Toán chỉ chú trọng đến giải Toán mà hầu như không chú trọng nội dung trải nghiệm, còn xem nhẹ công tác tính toán, thực hành Toán học, rất ít hoặc không bao giờ tổ chức ngoại khóa, tham quan về những đề tài Toán học gắn với trải nghiệm tiếp xúc với người lao động

Dựa vào các kết quả trên, tôi nhận thấy:

- Phần lớn GV đã hiểu đúng bản chất của quan điểm dạy học tích hợp, tuy nhiên thực tế việc áp dụng phương pháp dạy học này vào quá trình giảng dạy yếu tố hình học ở Tiểu học còn thấp do gặp một số khó khăn

- Một số GV còn khá thụ động, việc lên lớp và tiến hành bài dạy chủ yếu dựa trên các kế hoạch, các hoạt động vạch sẵn của từng môn học, chưa thể hiện khả năng sáng tạo cao, chưa bộc lộ được các ý tưởng độc đáo cũng như đầu tư thời gian và trí óc trong việc thiết kế, xây dựng các chủ đề tích hợp từ nội dung của các bài học, môn học để mang lại sự mới mẻ và hứng thú cho người học