Đề tài Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh làm bài tập vật lý 6

Cơ sở thực tiễn: -Để có kinh nghiệm hướng dẫn học sinh làm bài tập vật lý 6 thì người thầy giáo phải: +Nghiên cứu đối tượng của mình học sinh + bài tập tìm hiểu xem đối tượng gặp khó k[r]

BẢN TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Tên đề tài: “MỘT SỐ KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH

LÀM BÀI TẬP VẬT LÝ 6 ”.

Họ và tên giáo viên: Lê Quốc Tuấn

Đơn vị công tác: Trường THCS Nguyễn Thái Học.

I Lí do chọn đề tài:

-Trong chương trình môn vật lý THCS hiện nay, chương trình của mỗi khối có một nét đặc trưng riêng song luôn có sự gắn kết bổ sung giữa các đơn vị kiến thức

mà đặc biệt là môn vật lý 6 nói chung, các bài toán liên quan trọng lượng riêng và khối lượng riêng Nó có ý nghĩa rất quan trọng: Là cơ sở ban đầu, là nền tảng cho việc tiếp tục học vật lý ở các lớp tiếp theo

-Thực tế giảng dạy cho thấy: Học sinh lớp 6 bước đầu làm quen với chương trình THCS nên còn nhiều bỡ ngỡ gặp không ít khó khăn Đặc biệt với môn cơ học, mặc dù các em ở cấp một đã biết đổi đơn vị, nhưng với những đòi hỏi ở cấp THCS buộc các em trình bày bài toán phải lôgích, có cơ sở nên đã khó khăn lại càng khó khăn hơn Hơn nữa với lứa tuổi của các em luôn có thói quen “ làm bài nhanh giành thời gian đi chơi ”, nên việc trình bày tính toán còn sai sót khá nhiều, ảnh hưởng không ít đến chất lượng bộ môn Đây là vấn đề mà các thầy cô giáo giảng dạy vật lý 6 và các bậc phụ huynh đều rất quan tâm, lo lắng Vì vậy giúp học sinh tìm ra những sai lầm, phân tích được nguyên nhân và chỉ rõ cách khắc phục những

sai lầm đó trong quá trình thực hành giải bài tập vật lý 6 Với những lý do đó tôi chọn đề tài :

“ Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh làm bài tập vật lý 6 ”.

II Đối tượng, phương pháp nghiên cứu:

-Phương pháp giải bài tập vật lý 6

-Trực tiếp giảng dạy

-Dự giờ đồng nghiệp

III Đề tài đưa ra các giải pháp mới:

-Giúp giáo viên sử dụng linh hoạt các phương pháp đổi mới trong giảng dạy theo phương châm “Thầy chủ đạo, Trò chủ động”

-Giúp học sinh nắm rõ nội dung bài trong một tiết học, tạo tác phong nhanh nhẹn, mạnh dạn phát biểu, biết vận dụng và liên hệ thực tế

IV Hiệu quả áp dụng:

-Học sinh có phương pháp học tập tốt

-Kết quả đạt chất lượng cao

V Phạm vi áp dụng:

-Giải pháp này được áp dụng cho khối lớp 6 của trường THCS Nguyễn Thái Học

-Các đồng nghiệp có thể áp dụng giải pháp này cho học sinh ở các khối lớp ở

tại trường và các trường bạn trong Thị Xã, “Một số kinh nghiệm hướng dẫn học

sinh làm bài tập vật lý 6”

Tây Ninh, ngày 25 tháng 01 năm 2010 Người thực hiện

Lê Quốc Tuấn

A MỞ ĐẦU:

1 Lí do chọn đề tài:

-Đổi mới phương pháp dạy học là quá trình đổi mới cách thức truyền thụ kiến thức Từ hình thức dạy học giáo viên thuyết trình, phân tích bài tập học trong đó giáo viên là người tổ chức các hoạt động học tập của học sinh, còn học sinh thì chủ động tham gia vào quá trình hoạt động học tập Học sinh từ những người thu nhận kiến thức thụ động trở thành những người chủ động trong việc khám phá kiến thức,

có khả năng giải quyết những vấn đế hay những nhiệm vụ được giao một cách có hiệu quả nhất trong môi trường cá nhân, cũng như trong môi trường công tác để cuối cùng phát triển được phong cách tự học đạt hiệu quả cao nhất

-Từ những đổi mới phương pháp dạy học nêu trên, nên việc hướng dẫn học sinh làm bài tập vật lý cũng có sự thay đổi Giải bài tập vật lý mà học sinh cần được rèn luyện theo phương pháp phân tích Giải bài tập vật lý giúp học sinh mở rộng kiến thức về thế giới xung quanh, cung cấp kinh nghiệm trong một số lĩnh vực như văn hóa, khoa học kĩ thuật… đồng thời giúp học sinh nắm và ghi nhớ kiến thức bài tập và rèn các kĩ năng làm bài Ngoài ra, giải bài tập còn tạo cho học sinh

có thói quen và lòng ham mê đọc sách

-Tuy nhiên, thực tế giảng dạy môn vật lý ở các trường phổ thông chưa đạt hiệu quả như mong muốn Học sinh không có điều kiện phát huy tính độc lập và chủ động trong các giờ giải bài tập do ít có cơ hội trao đổi, làm việc với nhau để giải quyết các bài tập hay xử lý các tình huống thông qua nội dung bài học Kết quả đa

số học sinh không có hứng thú học vật lý Chính vì vậy để cải thiện không khí học tập trong lớp và khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động trong giờ học giải

bài tập Tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và viết đề tài “Một số kinh nghiệm hướng

việc dạy và giải bài tập nói riêng và nâng cao chất lượng dạy và học môn Vật lý ở các trường phổ thông nói chung

2 Đối tượng nghiên cứu:

-Học sinh lớp 6

-Phương pháp giải bài tập vật lý 6

3 Phạm vi nghiên cứu:

-Học sinh lớp 6 của Trường THCS Nguyễn Thái Học năm học 2008 – 2009 và

2009 – 2010

-Phương pháp giải bài tập vật lý 6

4 Phương pháp nghiên cứu:

Thông qua quá trình giảng dạy rút ra kinh nghiệm

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận:

-Bài tập vật lý nói chung, vật lý 6 nói riêng bao gồm: Bài tập định tính và bài tập định lượng Học sinh giải được bài tập, chứng tỏ học sinh đã hiểu sâu bài học -Giải bài tập định tính các hiện tượng vật lý có liên quan Muốn thế học sinh phải hiểu bài và có khả năng hệ thống kiến thức, lựa chọn và diễn đạt kiến thức bằng ngôn ngữ vật lý

-Giải bài tập định lượng: Học sinh sử dụng những kiến thức và học để tính toán các đại lượng vật lý Để làm được điều đó học sinh phải viết được công thức, hiểu được ý nghĩa các ký hiệu vật lý có trong công thức

2 Cơ sở thực tiễn:

-Để có kinh nghiệm hướng dẫn học sinh làm bài tập vật lý 6 thì người thầy giáo phải:

+Nghiên cứu đối tượng của mình ( học sinh + bài tập ) tìm hiểu xem đối tượng gặp khó khăn gì khi làm bài tập, các bài tập đó có những hướng giải nào, hướng giải nào phù hợp với đối tượng học sinh của mình…

+Thông qua các tiết dạy giáo viên phải tạo điều kiện tốt nhất để hướng dẫn học sinh tự làm bài tập, rút kinh nghiệm thường xuyên để có biện pháp xử lý kịp thời

3 Nội dung của đề tài:

a Thực trạng việc học môn bài tập của các khối lớp trong trường THCS

Nguyễn Thái Học:

*1 Đối với bài tập định tính: Học sinh chưa diễn đạt được bằng ngôn ngữ

vật lý, các em diễn đạt theo ngôn ngữ nói Các em chưa tìm ra được sự liên quan giữa hiện tượng cần giải thích với kiến thức vật lý đã học

*2 Đối với bài tập định lượng: Nhiều học sinh chưa viết đúng công thức,

chưa hiểu ý nghĩa vật lý của các ký hiệu trong công thức, đặt biệt các em chưa nhớ đơn vị đo của các đại lượng vật lý nên bỏ qua bước đổi đơn vị trước khi tính toán Thậm chí có khoảng 40% học sinh đổi chưa đúng các đơn vị cm3 →

m3, hay m3→ cm3……

*3 Nguyên nhân là:

-Nhiều học sinh chưa chịu học bài, ôn bài và làm bài tập ở nhà nên chưa viết được công thức, chưa hiểu bài

-Khả năng đọc, hiểu thông tin còn hạn chế

-Các em có thói quen làm bài tập mà không sử dụng công thức

-Thời gian luyện tập trong một tiết học vật lý 6 rất ít (chiếm khoảng 5 –

10 phút )

b Biện pháp giải quyết:

-Từ những thực trạng trên chúng ta thấy rằng để các em có kết quả học tập tốt, bản thân mỗi giáo viên phải sử dụng linh hoạt các phương pháp giảng dạy, sáng tạo kết hợp với sự nỗ lực học tập của học sinh và sự quan tâm của phụ huynh để mỗi giáo viên, học sinh và gia đình đều có những biện pháp cụ thể:

-Phải xác định rõ vai trò quan trọng của mình trong việc cung cấp kiến thức

và rèn các kỹ năng cho học sinh

-Giáo viên dùng những cách thức đơn giản để giải bài tập: phân tích, giải thích các hiện tượng

-Giáo viên phải có phương pháp giảng dạy khoa học, hướng dẫn và dặn dò thật cụ thể các bài tập ở nhà và cách soạn bài mới cho các em

-Phải có kế hoạch kiểm tra tập bài soạn, bài tập và kịp thời nhắc nhở học sinh

-Giáo viên phải quan tâm đến việc kiểm tra cách soạn bài, các bài tập có hiệu quả để kịp thời động viên, khen ngợi các em

-Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình, điều kiện của các em để có sự hướng dẫn, giúp đỡ phù hợp

-Phải có phương pháp, kế hoạch học tập cụ thể, rõ ràng

-Phải chuẩn bị đầy đủ các loại tập vở, sách cần thiết

-Phải có góc học tập ở nhà và có thời gian biểu cụ thể

-Vào lớp chú ý nghe giảng bài thật kỹ

-Về nhà học thuộc bài và các công thức: khối lượng, trọng lượng, khối lượng riêng, trọng lượng riêng

-Phải soạn bài rõ ràng, đầy đủ, phần nào khó hiểu phải ghi nhận để tham khảo với bạn bè, hỏi ý kiến cha mẹ, anh chị

-Giải bài tập thường xuyên ở nhà để luyện kỹ năng giải bài tập tốt hơn

c Quá trình thực hiện:

*1. Đối với bài tập định lượng:

* Đọc đề bài:

-Hình thức giới thiệu đề bài ( bảng phụ hay nhìn vào sách giáo khoa ) -Chọn đối tượng đọc đề bài ( học sinh khá, giỏi hay học sinh trung bình ) -Hình thức đọc ( đọc thầm hay đọc to )

* Phân tích hiểu đề bài:

-Đặt câu hỏi hướng dẫn học sinh

-Thơng tin hỗ trợ ( Giáo viên thơng báo hoặc học sinh nêu): kiểm tra bài

cũ, dổi đơn vị …

* Giải bài tập:

-Cá nhân học sinh giải bài tập

-Giáo viên kiểm tra và nhận xét ( kiểm tra vài tập của học sinh )

-Giáo viên giới thiệu bài giải đã chuẩn bị sẵn bằng bảng phụ hay đèn chiếu

* Mơ tả chi tiết một tiết dạy cĩ vận dụng bài tập:

Tiết: 12

I.MỤC TIÊU:

1 Kiến thức:

-Hiểu được khối lượng riêng, trọng lượng riêng của một chất là gì?

KHỐI LƯỢNG RIÊNG – TRỌNG LƯỢNG RIÊNG

-Biết áp dụng các công thức m = D V & P = d V để tính khối lượng & trọng lượng của 1 vật

2 Kỹ năng:

Sử dụng được bảng số liệu để biết được D & d của các chất

3 Thái độ

Giáo dục tính cẩn thận, chính xác khi sử dụng công thức

II CHUẨN BỊ:

1.Giáo viên:

-Nghiên cứu SGK, SGV, STK

-Lực kế, quả cân có móc treo, dây buộc, bình chia độ

2 Học sinh:

-Xem bài trước ở nhà

-SGK

III.PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

- Phương pháp thảo luận theo nhóm

- Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề

- Phương pháp thí nghiệm chứng minh

IV TIẾN TRÌNH:

1 Ổn định lớp:

Kiểm diện sĩ số HS

2 Kiểm tra bài cũ:

HS1:- Dụng cụ đo lực là gì ?( lực kế ) (3đ )

(Lực kế lò xo đơn giản gồm một cái lò xo, một đầu gắn vào vỏ lực kế, đầu kia gắn vào một cái móc và một cái kim chỉ thị Kim chỉ thị chạy trên một bảng chia độ.)

HS2: Viết công thức liên hệ giữa khối lượng và trọng lượng của 1 vật? Giải thích? (10 đ)

P = 10 m

Trong đó:

P: là trọng lượng (N )

m: là khối lượng (kg )

3.Bài mới

HOẠT ĐỘNG THẦY - TRÒ NỘI DUNG BÀI HỌC

HOẠT ĐỘNG 1: Tổ chức tình huống

học tập

Đặt vấn đề vào bài như SGK

HOẠT ĐỘNG 2: Xây dựng khái

niệm khối lượng riêng & công thức

tính khối lượng của 1 vật theo khối

lượng riêng

I.KHỐI LƯỢNG RIÊNG – TÍNH

KHỐI LƯỢNG CỦA CÁC VẬT THEO KHỐI LƯỢNG RIÊNG

1.Khối lượng riêng a.Định nghĩa

-Hs đọc câu C1 -> tìm phương án xác

định khối lượng chiếc cột sắt đo.ù

-Tính khối lượng của 1 m3 sắt nguyên

chất -> tính khối lượng của cột sắt

-Gv thông báo: Khối lượng của 1m3 1

chất là khối lượng riêng của chất đó

Vậy khối lượng riêng của 1 chất là

gì?

-Đơn vị thể tích, khối lượng là gì?

-Gv giới thiệu đơn vị khối lượng riêng

-Gv thông báo công thức tính khối

lượng riêng cho hs nắm

-Hs quan sát bảng khối lượng riêng

của 1 số chất

-Cho biết khối lượng riêng của sắt &

của nhôm?

Nhắc hs đọc cả đơn vị

-Khối lượng riêng của 1 chất được xác định bằng khối lượng của 1 đơn vị thể tích (1m3) chất đó

-Đơn vị khối lựơng riêng là kilôgam trên mét khối ( kg / m3 )

b.Công thức

D = V m

Trong đó:

m: là khối lượng (kg) V: là thể tích (m3) D: là khối lượng riêng (kg/m3)

2.Bảng khối lượng riêng của một số

chất:(SGK)

3.Tính khối lượng của một vật theo

khối lượng riêng:

-Các chất khác nhau -> khối lượng

riêng của chúng như thế nào?

-Từ định nghĩa khối lượng riêng ->

cho biết cách tìm khối lượng riêng

của 1 vật?

-Hs trả lời C2, C3?

-Phát phiếu học tập C3

HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu khái niệm

trọng lượng riêng

-Gv thông báo trọng lượng riêng &

đơn vị của nó

-Hướng dẫn hs -> Công thức

-Hs trả lời C4?

-Công thức biểu diễn mối quan liên

hệ giữa trọng lượng & khối lượng?

-Gv hướng dẫn hs rút ra mối liên hệ

giữa D & d

HOẠT ĐỘNG 4: Xác định trọng

D = V m

=> m = D V

II.TRỌNG LƯỢNG RIÊNG

-Trọng lượng riêng của một chất được xác định bằng trọng lượng của một đơn

vị thể tích ( 1m3) chất đo.ù -Đơn vị của trọng lượng riêng là Niutơn trên mét khối ( N / m3 )

-Công thức:

d =

V P

Trong đó:

d: là trọng lượng riêng ( N /m3 ) P: là trọng lượng ( N )

V: là thể tích ( m3 ) -Công thức tính trọng lượng riêng theo khối lượng riêng

d = 10 D

III.XÁC ĐỊNH TRỌNG LƯỢNG

lượng riêng của 1 chất.

-Hs đọc C5 để tìm hiểu cách xác định

trọng lượng riêng của chất làm quả

cân

-Gv phát dụng cụ TN cho các nhóm

-Hs thảo luận nhóm -> cách xác định

trọng lượng riêng của quả cân

-Dùng lực kế đo trọng lượng (P) quả

cân

Hay P = 10 m ( theo kg )

-Thả quả cân vào bình chia độ có

nước (V1) -> tìm V2 (mực nước dâng

lên)

-> tìm V ( thể tích quả cân –m3 )

*Aùp dụng công thức tính trọng lượng

riêng

d = P / V ( N /m3 )

-Các nhóm báo cáo kết quả TN

HOẠT ĐỘNG 5: Vận dụng

-Giáo viên đưa ra 2 ví dụ để áp dụng

vào cơng thức tính

-Giáo viên gọi 2 học sinh đọc to ví dụ

1

-Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài

RIÊNG CỦA MỘT CHẤT.

IV VẬN DỤNG:

Ví dụ 1:

Một hộp sữa Ơng Thọ cĩ khối lượng 397g và cĩ thể tích 320 cm3 Hãy tính khối lượng riêng của sữa trong hộp theo

-Sau đó giáo viên gọi học sinh nhận xét

và sữa sai

-Giáo viên gọi 2 học sinh đọc to ví dụ

2

-Giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài

tập

-Sau đó giáo viên gọi học sinh nhận xét

và sữa sai

đơn vị kg/m3 Tóm tắt:

m = 397g = 0,397 kg

v = 320 cm3 = 0,00032 m3

D = ? ( kg/m3 ) Giải:

Khối lượng riêng của sữa trong hộp là:

Ta có: D = = = 1240( kg/m3 )

v

m

00032 , 0

397 , 0

Đáp số: D = 1240 kg/m3

Ví dụ 2:

Biết 10 lít cát có khối lượng 15kg

a Tính thể tích của một tấn cát

b Tính trọng lượng của một đống cát

3 m3 Tóm tắt:

m1 = 15 kg

m2 =1 tấn = 1000 kg

v = 10 lít = 10dm3 = 0,01 m3

a v = ? ( m3 )

b p = ? ( N ) Giải:

a Khối lượng riêng của cát là:

Ta có : D = = ( kg/m3)

v

m1

1500 01

,

0 15 

Thể tích của 1 tấn cát là

4.Củng cố & luyện tập:

-Khối lượng riêng của 1 chất là gì? Đơn vị ? Công thức?

-Khối lượng riêng của 1 chất được xác định bằng khối lượng của 1 đơn vị thể tích (1m3) chất đó

-Đơn vị khối lựơng riêng là kilôgam trên mét khối ( kg / m3 )

D = V m

-Muốn tính khối lượng theo khối lượng riêng như thế nào?

m= D V

-Trọng lượng riêng của 1 chất là gì?

(Trọng lượng riêng của một chất được xác định bằng trọng lượng của một đơn vị thể tích ( 1m3) chất đĩ )

Từ: D =

v m2

Suy ra: V = m3 )

v

m

( 667 , 0 1500

1000 2





b Tính khối lượng của đống cát là: Từ: D =

v m

=> m = D.V= 1500.3= 4500 ( kg ) Trọng lượng của đống cát là:

P = 10 m = 10.4500 = 45000 ( N )

Đáp số: a V = 0,667 m3

b P = 45000 N

-Có mấy cách tìm trọng lượng riêng của 1 chất?

Có 2 cách: d = hoặc d = 10 D

V P

5.Hướng dẫn học sinh tự ở nhà:

-Học bài, hoàn chỉnh C1 -> C7

-Làm BT: 11 1 -> 11 5 SBT

-Hướng dẫn C7, 11 2, 11 3

-Nhóm chuẩn bị thực hành ( mẫu báo cáo )

V RÚT KINH NGHIỆM:

-Cung cấp kiến thức đúng, đủ, cĩ xốy sâu trọng tâm, câu hỏi cĩ hệ thống, cĩ

mở rộng và liên hệ thực tế

-Sử dụng phương pháp đặc trưng bộ mơn, rèn luyện cặp nhĩm, cĩ chú ý hoạt động cặp mở rộng

-Sử dụng các thiết bị đồ dùng dạy học: Lực kế, quả cân có móc treo, dây buộc, bình chia độ làm cho tiết học sinh động, gây hứng thú cho học sinh học tập -Học sinh làm bài tập khá, vận dụng khá tốt

*2 Đối với bài tập định tính:

* Đọc đề bài:

-Hình thức giới thiệu đề bài( bảng phụ hay nhìn vào sách giáo khoa )

-Chọn đối tượng đọc đề bài( học sinh khá, giỏi hay học sinh trung bình ) -Hình thức đọc( đọc thầm hay đọc to )

* Phân tích hiểu đề bài: