Đánh giá công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện đoan hùng tỉnh phú thọ

luận văn, tiến sĩ, thạc sĩ, báo cáo, khóa luận, đề tài

Bộ giáo dục và đào tạo Trường đại học nông nghiệp I

==== YYY ====

Lê trung kiên

trên địa bàn huyện Đoan hùng - tỉnh phú thọ

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan rằng, công trình nghiên cứu này là của riêng tôi Những số liệu, thôn tin và kết quả nghiên cứu trong lụân văn này là trung thực

và ch−a đ−ợc sử dụng để bảo vệ bất cứ một luận văn nào

Tôi xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này

đ6 đ−ợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đ6 đ−ợc chỉ rõ nguồn gốc

Đoan Hùng, ngày 30 tháng 08 năm 2007 Tác giả luận văn

Lê Trung Kiên

Tôi xin được chân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và hướng dẫn tận tình của các thầy cô Khoa sau đại học, các thầy cô trong bộ môn Kế toán, khoa Kinh tế

và PTNT - Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn, sự kính trọng sâu sắc tới cô giáo TS Kim Thị Dung, người đ6 tận tình chỉ bảo, trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng quản lý Ngân sách, Sở Tài chính tỉnh Phú Thọ, UBND huyện Đoan Hùng, các phòng ban chức năng của huyện Đoan Hùng, UBND, Ban Tài chính các x6 Chí Đám, Phương Trung, Phú Thứ, Bằng Luân, Thị trấn Đoan Hùng, và đặc biệt Ban l6nh đạo, tập thể cán bộ viên chức Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đoan Hùng đa tận tình giúp đỡ và tạo mọi

điều kiện tốt nhất để tôi học tập và thực hiện luận văn này

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn này, tôi

đ6 nhận được rất nhiều sự quan tâm giúp đỡ, động viên của gia đình, đồng nghiệp, bạn bè Tôi xin chân trọng cảm ơn sự giúp đỡ và ghi nhận những tình cảm quý báu đó

Một lần nữa, tôi xin được trân trọng cảm ơn và chúc sức khoẻ, hạnh phúc, thành đạt tới tất cả mọi người!

Phú Thọ, ngày 30 tháng 08 năm 2007 Tác giả luận văn

Lê Trung Kiên

Danh mục các bảng biểu trong luận văn

Bảng 2.1 Tình hình thực hiện thu chi NSX của tỉnh Phú Thọ (2000 -

Bảng 4.2 Dự toán thu NS của x9 Phương Trung năm 2006 ……….… 55 Bảng 4.3 Dự toán chi NS của x9 Phương Trung năm 2006 ………… 56 Bảng 4.4 Dự toán thu NS của Thị trấn Đoan Hùng năm 2006 ……… 57 Bảng 4.5 Dự toán chi NS của Thị trấn Đoan Hùng năm 2006 ……… 58 Bảng 4.6 Tổng hợp dự toán thu NSX năm 2006 theo đơn vị ……… 59 Bảng 4.7 Tổng hợp dự toán chi NSX năm 2006 theo đơn vị ……… 60 Bảng 4.8 Thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý NSX của huyện Đoan

Bảng 4.9 So sánh thực hiện và ước thực hiện dự toán thu NS năm

2005 - 2006 của x9 Phương Trung ……… 81 Bảng 4.10 So sánh thực hiện và ước thực hiện dự toán chi NS năm

2005 - 2006 của x9 Phương Trung … ……… 82 Bảng 4.11 Tổng hợp thu NSX theo nội dung trên địa bàn huyện Đoan

Bảng 4.12 So sánh thực hiện và dự toán thu NSX năm 2006 theo đơn

vị trên địa bàn huyện Đoan Hùng ………

89

Bảng 4.13 Tổng hợp chi NSX theo nội dung trên địa bàn của huyện

Đoan Hùng (2004 - 2006) ……… 102 Bảng 4.14 So sánh thực hiện và dự toán chi NSX năm 2006 theo đơn

vị trên địa bàn huyện Đoan Hùng ……… 103 Phụ lục 4.1 So sánh dự toán thu huyện giao và x9 xây dựng ………… 133 Phụ lục 4.2 So sánh dự toán chi huyện giao và x9 xây dựng ………… 134 Phụ lục 4.3 Kết quả thu NSX trên địa bàn huyện Đoan Hùng (Năm

Danh mục các sơ đồ trong luận văn

Sơ đồ 1 Hệ thống Ngân sách Nhà nước Việt Nam 9 Sơ đồ 2 Tổ chức bộ máy quản lý Tài chính - kế toán NSX 20 Sơ đồ 3 Cơ cấu bộ máy quản lý phòng Tài chính - Kế hoạch huyện

Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ 48 Sơ đồ 4 Quá trình tổ chức thực hiện thu NSX của huyện Đoan

Hùng, tỉnh Phú Thọ 64 Sơ đồ 5 Quá trình tổ chức thực hiện chi NSX của huyện Đoan

Hùng, tỉnh Phú Thọ 67 Sơ đồ 6 Hình thức kế toán NSX áp dụng ở huyện Đoan Hùng 71 Sơ đồ 7 Cơ cấu bộ máy Ban Tài chính x9 của huyện Đoan Hùng,

tỉnh Phú Thọ 95

Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t dïng trong luËn v¨n

Mục lục

1 Mở đầu ……… … 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài ……….… 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu ……… 3

1.2.1 Mục tiêu chung ……… 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể ……….……… 3

1.3 Phạm vi nghiên cứu 3

2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về NSNN và quản lý NSX ……… 4

2.1 Những vấn đề chung về Ngân sách nhà nước 4

2.1.1 Khái niệm về Ngân sách Nhà nước ……… 4

2.1.2 Một số đặc điểm của Ngân sách Nhà nước 6

2.1.3 Chức năng của Ngân sách Nhà nước 7

2.1.4 Tổ chức hệ thống và phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước 8

2.1.5 Chu trình quản lý Ngân sách Nhà nước 11

2.2 Khái quát chung về Ngân sách x9 14

2.2.1 Khái niệm về Ngân sách x9 14

2.2.2 Vai trò và vị trí Ngân sách x9 15

2.3 Quản lý Ngân sách x9 19

2.3.1 Khái niệm về quản lý Ngân sách x9 19

2.3.2 Mục tiêu quản lý Ngân sách x9 19

2.3.3 Nguyên tắc quản lý Ngân sách x9 19

2.3.4 Bộ máy quản lý Ngân sách x9 20

2.3.5 Nội dung quản lý Ngân sách x9 21

2.3.6 Nội dung đánh giá công tác quản lý Ngân sách x9 ……… 30

2.3.7 Những nhân tố tác động đến Ngân sách x9 30 2.4 Thực tiễn quản lý NSX ở việt nam và tỉnh Phú Thọ trong thời gian qua … 32

2.4.1 Kinh nghiệm quản lý Ngân sách x9 một số nước trên thế giới 32

2.4.2 Thực tiễn quản lý Ngân sách x9 ở Việt Nam và tỉnh Phú Thọ 33

3 Đặc điểm địa bàn và phương pháp nghiên cứu 38

3.1 Đặc điểm địa bàn huyện Đoan Hùng 38

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 38

3.1.2 Điều kiện Kinh tế - X9 hội 39

3.1.3 Một số nét về phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Đoan Hùng 47

3.2 Phương pháp nghiên cứu 49

3.2.1 Phương pháp thu thập thông tin và số liệu 49

3.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 50

3.2.3 Hệ thống chỉ tiêu cơ bản 50

4 Kết quả nghiên cứu 51

4.1 Thực trạng quản lý Ngân sách x9 trên địa bàn huyện Đoan Hùng 51

4.1.1 Một số nét tổng quan về tình hình thu, chi NSNN rên địa bàn huyện Đoan Hùng trong những năm qua ……… 51

4.1.2 Thực trạng quản lý Ngân sách x9 54

4.2 Đánh giá thực trạng công tác quản lý Ngân sách x9 79

4.2.1 Đánh giá thực trạng công tác lập dự toán 79

4.2.2 Đánh giá thực trạng công tác chấp hành Ngân sách x9 86

4.2.3 Đánh giá công tác kế toán, quyết toán Ngân sách x9 115

4.2.4 Đánh giá đội ngũ cán bộ quản lý Ngân sách x9 117

4.2.5 Đánh giá công tác kiểm tra, giám sát Ngân sách x9 119

4.2.6 Đánh giá tác động của thu, chi Ngân sách x9 đến đời sống kinh tế x9 hội địa phương 120

4.3 Một số giải pháp tăng cường quản lý Ngân sách x9 ở huyện Đoan hùng 124

5 Kết luận 128

Tài liệu tham khảo 130

Phụ lục 133

1 mở đầu 1.1 tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, đất nước ta đ9 thực sự đi trên con đường của

đổi mới Chúng ta đ9 hoà nhập vào nền kinh tề thế giới với bao cơ hội và cả những thách thức Đất nước ta phát triển ngày một lớn mạnh, vững chắc Cùng với sự phát triển của đất nước, phát triển nông thôn là một vấn đề được quan tâm hàng đầu Trong chủ trương đổi mới của Đảng và Nhà nước ta, việc ưu tiên cho phát triển nông thôn là vấn đề bức thiết cần giải quyết cùng với chủ trương công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước Để thực hiện được điều đó, phát triển kinh tế

- x9 hội, ngoài việc xây dựng các công trình hạ tầng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi, … còn phải xây dựng và hoàn thiện các cơ chế chính sách cho quản lý

ở cấp cơ sở, mà ở đó thay mặt cho Đảng và nhà nước ta chính là hệ thống bộ máy chính quyền cấp x9, phường, thị trấn (Gọi chung là cấp x9)

Hiến pháp Nhà nước ta quy định, x9 là một cấp chính quyền cơ sở trong

hệ thống Nhà nước pháp quyền của nước ta Cấp x9 là cấp chính quyền cơ sở có

vị trí đặc biệt quan trọng, là cấp trực tiếp triển khai mọi chủ trương, đường lối, chính sách và luật pháp của Đảng và Nhà nước đến với người dân, là nơi trực tiếp giải quyết toàn bộ các quan hệ và lợi ích giữa Nhà nước với người dân Ngân sách cấp x9 là một bộ phận của chính quyền cấp x9 không thể thiếu Nguồn tài chính cung cấp cho hoạt động của bộ máy chính quyền cấp x9 chỉ là Ngân sách x9 (NSX) Đồng thời nó là một trong những công cụ kinh tế quan trọng điều tiết, quản lý nền kinh tế - x9 hội tại địa phương

Từ nhiều năm nay, Đảng và Nhà nước ta đ9 có rất nhiều quan tâm đến công tác quản lý Ngân sách Nhà nước (NSNN), mà đặc biệt là Ngân sách cấp x9 Điều đó đ9 được thể hiện bằng những văn bản Luật, và những văn bản có tính chất pháp lý như: Luật NSNN số 47/1996/QH10 ban hành ngày 20/03/1996; Luật NSNN số 06//1998/QH10 luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật NSNN năm 1998; Luật số: 01/2002/QH11 - Luật NSNN Nước ta,

từ khi thực hiện Luật Ngân sách Nhà nước đến nay, đ9 qui định cụ thể Ngân

sách x9 là một cấp Ngân sách trong hệ thống Ngân sách Nhà nước, là cấp Ngân sách cơ sở cuối cùng trong hệ thống NSNN từ trung ương đến địa phương

Trong điều kiện hiện nay, công tác quản lý Ngân sách x9 còn nhiều vấn

đề cần phải bàn, nhiều điều bất cập, nhiều những tồn tại cần phải được hoàn thiện để đáp ứng được sự phát triển lớn mạnh của nền kinh tế đất nước cả về chiều rộng lẫn chiều sâu phù hợp với thời đại hội nhập mới Sự ổn định vững chắc, và ngày càng lớn mạnh của Ngân sách x9 sẽ đóng góp vào sự ổn định phát triển của Ngân sách Nhà nước và nền tài chính Quốc gia

Đoan Hùng là một huyện miền núi của tỉnh Phú Thọ, là cửa ngõ phía Tây Bắc của tỉnh, nằm cách trung tâm thành phố Việt Trì 54 km, dân số có hơn 10 vạn người Huyện Đoan Hùng có nguồn thu thường xuyên nhỏ, nhất là khoản thu tại địa bàn; Nhu cầu chi Ngân sách lớn Từ năm 2000 trở lại đây, bình quân thu NSNN một năm khoảng 65 tỷ đồng, trong đó thu tại địa bàn bình quân khoảng 8,5 tỷ đồng chiếm khoảng 13% tổng thu NS Trong đó tổng thu NSX bình quân hàng năm khoảng 16 tỷ đồng chiếm khoảng 25% tổng thu NS của cả huyện Trong công tác quản lý NSNN nói chung và đặc biệt là đối với NSX, huyện Đoan Hùng đ9 từng bước triển khai, và thực hiện Luật NSNN góp phần

đảm bảo, ổn định, dân chủ, công khai hoá, và đúng nguyên tắc tài chính ở cấp cơ sở; góp phần đem lại công bằng x9 hội; từng ngày làm thay đổi bộ mặt của nông thôn, cơ sở hạ tầng ngày càng được đầu tư hoàn thiện, đời sống nhân dân

được nâng cao rõ rệt Trong đó có một phần đóng góp không nhỏ từ hoạt động của NSX

Tuy nhiên trong những năm gần đây, việc thực hiện quản lý NSX của huyện Đoan Hùng vẫn còn nhiều bất cập, từ việc xây dựng Dự toán cho NSX

đến việc thực hiện quản lý thu, chi và quyết toán NSX còn nhiều vấn đề tồn tại, vẫn còn tình trạng tham ô, l9ng phí gây thất thoát NSNN, trình độ cán bộ quản

lý NSX còn nhiều hạn chế, việc đào tạo cán bộ còn chắp vá chưa đảm bảo đáp ứng được công tác quản lý NSX trong giai đoạn hịên nay

Trong thời gian qua, chưa có một đề tài nghiên cứu, đánh giá nào về công

tác quản lý NSX của huyện Đoan Hùng, để từ đó có thể hệ thống các cơ sở lý luận cũng như rút ra những kinh nghiệm từ thực tiễn và đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường cho công tác quản lý NSX của huyện ngày càng đạt chất lượng, hiệu quả và

ổn định hơn Chính vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

" Đánh giá công tác quản lý Ngân sách x trên địa bàn huyện Đoan Hùng - Tỉnh Phú Thọ "

1.2 mục tiêu nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá công tác quản lý Ngân sách x9 trên địa bàn huyện Đoan Hùng, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp tăng cường quản lý Ngân sách x9 của Huyện có hiệu quả và ổn định theo quy định của Luật NSNN nước ta

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

* Hệ thống hoá những cơ sở lý luận và thực tiễn về Ngân sách Nhà nước, và quản lý Ngân sách cấp x9

* Đánh giá thực trạng công tác quản lý Ngân sách x9 thuộc huyện Đoan Hùng trong giai đoạn gần đây (Từ năm 2004 - 2006)

* Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý Ngân sách x9, thị trấn trên địa bàn huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn tới

1.3 phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi nội dung: Đề tài thực hiện việc đánh giá công tác quản lý Ngân sách x9 bao gồm: Lập Dự toán, chấp hành Dự toán (Hoạt động thu, chi NSX), quyết toán NSX, công tác kiểm tra, kiểm toán NSX và ảnh hưởng của NSX đến

đời sống kinh tế – x9 hội địa phương

* Phạm vi không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu ở Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, 27 x9, 01 thị trấn trên địa bàn huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ

* Phạm vi thời gian: Đề tài được bắt đầu tiến hành từ ngày 01/09/2006 và kết thúc vào ngày 30/09/2007 Do đó, tài liệu phục vụ cho việc đánh giá thực trạng công tác quản lý Ngân sách x9 trên địa bàn huyện Đoan Hùng tỉnh Phú Thọ tập trung chủ yếu từ năm 2004 đến 2006

2 cơ sở lý luận và thực tiễn về ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách x& 2.1 Những vấn đề chung về ngân sách nhà nước

2.1.1 Khái niệm Ngân sách Nhà nước

Ngân sách Nhà nước là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử Sự hình thành và phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện và phát triển của kinh tế hàng hoá - tiền tệ trong các phương thức sản xuất của các cộng đồng và Nhà nước của từng cộng đồng Nói cách khác, sự ra đời của Nhà nước, sự tồn tại của nền kinh tế hàng hoá - tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của NSNN

“ Ngân sách Nhà nước” là một thuật ngữ đ9 được dùng từ lâu và phổ biến trong trong x9 hội NSNN đ9 xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Nhà nước Như vậy, NSNN luôn gắn liền với Nhà nước, nó được dùng để chỉ các khoản thu, chi của Nhà nước được thể chế hoá bằng pháp luật “Quốc hội thực hiện quyền lập pháp về NSNN, còn quyền hành pháp giao cho Chính phủ thực hiện’’[8] Từ xưa đến nay đ9 có rất nhiều quan điểm về khái niệm NSNN, tuy nhiên chỉ có ba quan điểm khá phổ biến đó là:

Quan điểm thứ nhất cho rằng: NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước, là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nước

Quan điểm thứ hai cho rằng: NSNN là một bản dự toán thu, chi tài chính của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định thường là một năm

Quan điểm thứ ba cho rằng: NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau

Từ những quan điểm trên về NSNN ta thấy rằng các quan điểm này có những nhân tố hợp lý song vẫn chưa đầy đủ, nó mới cho thấy được mặt cụ thể, mặt vật chất của NSNN mà chưa thấy hết được các mặt về kinh tế - x9 hội của NSNN Nếu nhìn một cách đơn giản thì NSNN là các hoạt động thu chi Tài chính của Nhà nước Khái niệm về NSNN phải thể hiện được nội dung kinh tế - x9 hội của NSNN, phải được xem xét trên các mặt hình thức, thực thể và quan

hệ kinh tế chứa đựng trong NSNN [17]

Nếu xét về hình thức: NSNN là một bản Dự toán thu và chi của Chính phủ lập

ra, được đệ trình lên Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện

Nếu xét về thực thể: NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể, những khoản chi cụ thể và được định lượng Các nguồn thu đều được nộp vào một quỹ tiền tệ gọi là quỹ NSNN và các khoản chi đều được lấy từ quỹ tiền tệ này Trong quá trình thực hiện thu và chi quỹ này có mối quan hệ rằng buộc với nhau được gọi là cân đối Cân đối thu, chi NSNN là một cân đối lớn trong nền kinh tế thị trường chính vì vậy mà có thể khảng định NSNN là một quỹ tiền tệ lớn của Nhà nước

Nếu xét về các quan hệ kinh tế chứa đựng trong NSNN: Các khoản thu, chi từ quỹ NSNN đều phản ánh những quan hệ kinh tế nhất định giữa Nhà nước với người nộp, giữa Nhà nước với các cơ quan, đơn vị thụ hưởng từ quỹ NSNN Hoạt động thu, chi NSNN là hoạt động tạo lập, sử dụng NSNN làm cho vốn tiền

tệ, nguồn tài chính vận động giữa một bên là Nhà nước với một bên là các chủ thể phân phối và ngược lại trong quá trình phân phối các nguồn tài chính Trên thực tế thì hoạt động của NSNN rất đa dạng và vô cùng phong phú, nó được thực hiện ở rất nhiều lĩnh vực và có sự tác động đến tất cả các chủ thể kinh tế - x9 hội Những quan hệ về thu nộp và cấp phát NSNN là những quan hệ được xác định trước, được định lượng và Nhà nước sử dụng chúng làm công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế

Từ đó người ta đ9 rút ra: “NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước khi Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định’’ [8]

Đối với nước ta, năm 1996 Luật NSNN chính thức ra đời Luật NSNN

được Quốc hội nước Cộng hoà x9 hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 20/03/1996 [33] (sau này đ9 được sửa đổi bổ sung năm 1998 và được thay thế bằng Luật NSNN ban hành vào năm 2002) Luật NSNN ra đời đ9 đánh dấu một

bước ngoặt quan trọng trong quản lý và điều hành về Tài chính, Ngân sách của nước ta

Để phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước ta trong quá trình hội nhập

và phát triển của giai đoạn hiện nay, năm 2002 nước ta đ9 ban hành Luật NSNN mới Tại điều I của Luật này đ9 đưa ra rằng: “ Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đ9 được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của Nhà nước ” [34]

Các khoản thu NSNN bao gồm: Các khoản thu từ Thuế, Phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật [3]

Các khoản chi NSNN bao gồm: Các khoản chi phát triển kinh tế - x9 hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm các hoạt động của bộ máy Nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật [3]

2.1.2 Một số đặc điểm của Ngân sách Nhà nước

NSNN có một số đặc điểm chung như sau [17]:

Thứ nhất: NSNN là một bộ phận chủ yếu của hệ thống tài chính quốc gia NSNN bao gồm những mối quan hệ tài chính nhất định trong tổng thể các quan

hệ tài chính quốc gia

Thứ hai: Các quan hệ tài chính thuộc NSNN gồm những đặc điểm:

- Các hoạt động thu, chi của NSNN luôn gắn chặt với quyền lực về kinh

tế, chính trị của Nhà nước, nó được thể hiện bằng thể chế, bằng luật định, và những công cụ hành chính

- NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước, luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng Toàn bộ các hoạt động thu, chi của NSNN chứa đựng bao hàm các nội dung về kinh tế, x9 hội, và chứa đựng tổng thể các mặt lợi ích của các đối tượng liên quan Các mối quan hệ lợi ích đó luôn được hài hoà và

đảm bảo công bằng giữa các đối tượng Nhưng vấn đề lợi ích của quốc gia, lợi ích của tập thể vẫn phải được đặt lên hàng đầu, và nó thực hiện việc chi phối tất cả các mặt lợi ích khác

- NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác Nét riêng của NSNN là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước được chia thành nhiều quỹ nhỏ, có tác dụng riêng và được dùng cho những mục đích đ9 định trước

- Hoạt động thu, chi của NSNN được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu

2.1.3 Chức năng của Ngân sách Nhà nước

NSNN có một vai trò quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế - x9 hội, an ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước Chức năng, vai trò của NSNN luôn gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, và nó tuỳ thuộc vào từng thời kỳ, từng giai đoạn khác nhau mà có những biểu hiện khác nhau

và luôn thể hiện ba chức năng chính [17]:

Thứ nhất - Chức năng phân phối: Là công cụ chủ yếu phân bổ trực tiếp hoặc gián tiếp các nguồn tài chính của quốc gia; Cung cấp các phương tiện vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy Nhà nước từ trung ương đến địa phương, đảm bảo an ninh quốc gia, giữ vững trật tự an toàn x9 hội, đảm bảo phát triển đời sống kinh tế - x9 hội của đất nước

Thứ hai - Chức năng điều tiết: NSNN là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế x9 hội Là công cụ Tài chính quan trọng để quản lý điều chỉnh các hoạt

động kinh tế x9, hội của đất nước; Định hướng phát triển nền kinh tế, sản xuất,

điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh trong lĩnh vực thu nhập nhằm

đem lại sự công bằng, và thực hiện việc giải quyết những vấn đề, những mâu thuẫn nảy sinh trong x9 hội

Thứ ba - Chức năng kiểm tra: Xuất phát từ mối quan hệ mật thiết của NSNN với các khâu trong hệ thống tài chính quốc gia, xuất phát từ lợi ích chung, NSNN kiểm tra các hoạt động tài chính trong việc làm nghĩa vụ nộp Thuế, các khoản phải nộp, việc sử dụng các mguồn tài chính Nhà nước, sử dụng

các tài sản quốc gia và việc thực hiện luật pháp, chính sách về Ngân sách cũng như các pháp luật, chính sách có liên quan khác Kiểm tra của NSNN gắn chặt với quyền lực của hệ thống hành chính Nhà nước; nó là một loại kiểm tra đơn phương theo hệ thống thứ bậc cơ quan quyền lực và cơ quan hành chính Nhà nước các cấp về nghĩa vụ phải thực hiện đối với NS cũng như việc sử dụng vốn, kinh phí, tài sản Nhà nước Như vậy, kiểm tra của NSNN đối với các hoạt động tài chính khác là một mặt trong hoạt động quản lý và kiểm tra của Nhà nước, có tác động sâu sắc tới các hoạt động tài chính khác và có vai trò quan trọng góp phần xây dựng một x9 hội công bằng, văn minh, dân chủ

- Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp giữa cấp NS với cấp chính quyền Nhà nước: Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm nguồn tài chính cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền Nhà nước

* Điều kiện hình thành một cấp Ngân sách:

- Có một cấp chính quyền trên một vùng l9nh thổ xác định thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - x9 hội

- Khả năng nguồn thu trên vùng l9nh thổ mà cấp chính quyền đó quản lý

có thể đáp ứng được phần lớn các nhu cầu chi tiêu của chính quyền

Đối với Việt Nam hiện nay, hệ thống chính quyền Nhà nước được phân thành bốn cấp Vì vậy ứng với mỗi cấp chính quyền thì có một cấp Ngân sách tương ứng do đó hệ thống NSNN của ta gồm các cấp được thể hiện trên sơ đồ 1

Sơ đồ 1 Hệ thống NSNN Việt nam 2.1.4.2 Phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước

* Phân cấp quản lý NSNN: Là sự phân chia quyền hạn, trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý, điều hành nhiệm vụ của NSNN

* Yêu cầu phân cấp quản lý NSNN:

- Đảm bảo tính thống nhất của NSNN, nguồn thu và nhiệm vụ chi cho mỗi cấp chính quyền được ổn định theo luật định

- Phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với phân cấp các lĩnh vực khác của Nhà nước, xác định rõ các mối quan hệ giữa Ngân sách cấp trên và Ngân sách cấp dưới, quan hệ giữa trung ương và địa phương

- Nội dung của phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với Hiến pháp và luật pháp quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền, đảm bảo mỗi cấp Ngân sách có các nguồn thu, nhiệm vụ chi, quyền và trách nhiệm về Ngân sách tương xứng nhau

Ngân sách Nhà nước

Ngân sách trung

ương

Ngân sách

địa phương

Ngân sách tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương

Ngân sách huyện, quận, thị x9, thành phố thuộc tỉnh

Ngân sách x9, phường, thị trấn

- Quốc hội là cơ quan quyết định dự toán NSNN, phân bổ NSNN trung

ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; HĐND các cấp được chủ động quyết định dự toán Ngân sách địa phương, quyết định phân bổ dự toán Ngân sách địa phương

* Nội dung phân cấp quản lý NSNN:

Đây chính là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN bao gồm các nội dung sau:

- Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế độ quản lý NSNN

- Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nhiệm vụ chi, nguồn thu và cân đối NSNN

- Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NSNN

* Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN:

- Phân cấp Ngân sách phải được tiến hành đồng bộ với phân cấp kinh tế

và tổ chức bộ máy hành chính

- Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của Ngân sách trung ương và vị trí

độc lập của Ngân sách địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất

- Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp Ngân sách

Trong hoạt động quản lý Ngân sách, phân cấp quản lý Ngân sách là một tất yếu khách quan bắt nguồn từ sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước Để đạt được hiệu quả đòi hỏi phải có sự phân cấp quản lý Ngân sách, phân cấp quản lý Ngân sách không chỉ giới hạn ở việc phân, giao nhiệm vụ thu, chi mà phải bao quát tất cả các lĩnh vực của hoạt động Ngân sách

ở từng cấp và phải thực hiện trên những nguyên tắc nhất định

Đối với nước ta hiện nay, thực hiện phân cấp quản lý theo các cấp NS [32] từ Ngân sách Trung ương đến Ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc trung

ương (Gọi là Ngân sách cấp tỉnh); Ngân sách huyện, quận, thị x9, thành phố trực thuộc tỉnh ( Gọi là Ngân sách cấp huyện); Ngân sách x9, phường, thị trấn (Gọi là Ngân sách cấp x9)

Trong đó Ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, chi phối trong hệ thống Ngân sách Nhà nước, Ngân sách Trung ương thực hiện nhiệm vụ chi quan trọng, có tính chất điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo chi cho an ninh, quốc phòng và các chương trình mục tiêu quốc gia, phát triển toàn diện nền kinh tế - x9 hội, và thực hiện chức năng hỗ trợ cho Ngân sách cấp dưới

Ngân sách tỉnh có nhiệm vụ chỉ đạo khai thác nguồn thu tại chỗ, tận dụng tăng thu những nguồn thu được phân cấp, đồng thời sắp xếp lại các khoản chi, chú trọng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, x9 hội trên phạm vi tỉnh quản lý, ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho Ngân sách cấp cấp dưới

Ngân sách huyện là cấp Ngân sách trung gian có nhiệm vụ thu, chi theo luật Ngân sách đồng thời là cấp dự toán thực hiện quản lý, cấp phát theo chức năng nhiệm vụ được phân cấp

Ngân sách cấp x9 vừa là cấp Ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN vừa

là đơn vị dự toán đặc biệt với tư cách hưởng thụ từ NSNN Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở

2.1.5 Chu trình quản lý Ngân sách Nhà nước

2.1.5.1 Khái niệm

Đối với các nước, NSNN là một bảng dự toán thu, chi bằng tiền của Nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định, nó thường được xác định cho một năm Đối với nước ta, thời gian nhất định này được gọi là năm NS và năm NS trùng với năm dương lịch tính từ ngày 01/01 đến 31/12 của năm Tuy các nước

có các mốc tính năm NS khác nhau, song thông thường đều tính 12 tháng [32]

Để thực hiện được năm NS, bao giờ cũng được bắt đầu từ khâu lập dự toán, sau đó tiến hành thực hiện dự toán, sau khi dự toán được thực hiện hoàn thành, để đánh giá được việc thực hiện dự toán phải tiến hành một khâu gọi là quyết toán NS Việc tiến hành thực hiện ba khâu này trong năm NS khi năm NS kết thúc thì lại tiếp tục bắt đầu năm NS mới, vì vậy hoạt động của NS có tính chu kỳ lập đi lập lại và hình thành nên chu trình liên tục của NSNN

Như vậy: Chu trình quản lý NSNN là quá trình quản lý thực hiện các khâu lập, chấp hành và quyết toán Ngân sách của một chu trình Ngân sách 2.1.5.2 Nội dung chủ yếu của chu trình quản lý NSNN

a Lập Ngân sách Nhà nước

Lập Ngân sách thực chất là là xây dựng dự toán các khoản thu, chi của Ngân sách trong một năm Ngân sách, lập Ngân sách là công việc khởi đầu trong quá trình hình thành Ngân sách

* Yêu cầu lập NSNN:

- Bảo đảm xây dựng dự toán thu, chi NSNN dựa trên hệ thống chế độ, chính sách và tiêu chuẩn định mức đúng đắn phù hợp với thực tiễn kinh tế - x9 hội đang vận động

- Bảo đảm xây dựng dự toán thu, chi NSNN tiến hành đúng với trình tự

và thời gian quy định

- Xây dựng dự toán thu, chi NSNN bảo đảm mối quan hệ đúng đắn giữa kế hoạch hiện vật và và kế hoạch giá trị trong bối cảnh cung cầu giá cả luôn biến động

* Căn cứ lập dự toán NSNN:

- Phương hướng, chủ trương, nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hoá, x9 hội,

an ninh quốc phòng của Nhà nước

- Các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế, x9 hội của Nhà nước trong năm

- Hệ thống các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu - chi của NSNN

Ngoài ra, việc lập dự toán NSNN phải căn cứ vào kết quả phân tích việc thực hiện dự toán Ngân sách trong thời gian trước để bổ sung những kinh nghiệm cần thiết cho việc lập dự toán kỳ kế hoạch

b Chấp hành Ngân sách Nhà nước

Chấp hành NSNN là việc thực hiện dự toán NSNN đ9 được phê chuẩn Nội dung chính quá trình chấp hành NSNN: Đây là quá trình tổ chức thực hiện thu NSNN và bố trí cấp phát kinh phí của NSNN cho các nhu cầu đ9

được phê chuẩn Sau khi dự toán NSNN được phê duyệt, năm NS bắt đầu thì dự

toán NSNN bắt đầu được thực hiện Việc thực hiện dự toán chính là việc tổ chức thực hiện thu NS và chi NS cho các nhu cầu đ9 được duyệt trong dự toán

c Quyết toán Ngân sách Nhà nước

Quyết toán NSNN là giai đoạn tổng kết đánh giá toàn bộ kết quả hoạt

động NSNN sau một năm Ngân sách, đây là khâu cuối cùng trong chu trình quản lý NSNN Thông qua quyết toán NSNN sẽ cho thấy được toàn bộ kết quả toàn diện về hoạt động kinh tế - x9 hội của Nhà nước, hoạt động Ngân sách với tư cách là công cụ vĩ mô của Nhà nước trong thời gian qua Do đó quyết toán NSNN cần phải được đảm bảo chính xác, trung thực và kịp thời Muốn vậy cần phải thực hiện những yêu cầu cơ bản sau [17]:

- Phải soát xét lại toàn bộ chế độ hiện hành về Kế toán và quyết toán NSNN, đảm bảo quyết toán nhanh gọn, chính xác, kịp thời

- Đổi mới quá trình lập báo cáo, phê chuẩn quyết toán và tổng quyết toán NSNN theo hướng tăng cường trách nhiệm của các đơn vị, cơ quan địa phương, nâng cao vai trò của cơ quan Tài chính, Chính phủ và Quốc hội Thực hiện việc quyết toán từ cơ sở, gắn chặt cơ quan chuẩn chi, cơ quan cấp phát, cơ quan quản lý trong quá trình thực hiện quyết toán NSNN

- Nâng cao vai trò của Quốc hội, HĐND các cấp trong việc xem xét, phê chuẩn quyết toán và tổng quyết toán NSNN

Đồng thời, trong quá trình thực hiện chu trình của NSNN đó là tiến hành việc phân tích, kiểm tra, kiểm toán NSNN Đây là công tác thường được thực hiện trong quá trình thực hiện và sau khi một chu kỳ NSNN kết thúc Nó được tiến hành nhằm đánh giá việc thực hiện dự toán, chấp hành dự toán, kế toán, quyết toán NSNN trong một chu kỳ, hoặc một năm Tài chính Thông qua việc kiểm tra, kiểm toán thấy được những mặt tích cực, những mặt còn hạn chế, những vướng mắc trong quá trình thực hiện và từ đó có các biện pháp khắc phục, xử lý kịp thời theo quy định

2.2 Khái quát chung về Ngân sách x&

2.2.1 Khái niệm Ngân sách xã

Các nước trên thế giới có hệ thống chính quyền từ cấp trung ương đến cấp x9 và phân cấp quản lý NSNN thì Ngân sách x9 (NSX) là một bộ phận của chính quyền Nhà nước cấp x9 và là một cấp của hệ thống NSNN

Đối với nước ta, từ khi cấp x9, phường, thị trấn được công nhận là một cấp chính quyền trong hệ thống chính quyền từ trung ương đến cấp cơ sở của Nhà nước pháp quyền, thì NSX cũng được xác nhận là một cấp của hệ thống NSNN, và là một bộ phận của chính quyền cấp x9 Ngân sách x9 được Nhà nước

ta quy định bằng các văn bản luật pháp cụ thể NSX được quy định cụ thể trong Luật NSNN số 47/1996/QH10 [32] Ngoài ra, NSX cũng được quy định cụ thể tại một số văn bản quy phạm khác của Chính phủ [11], Bộ tài chính [4] Theo quy định, NSX là một bộ phận, là một cấp của NSNN; NSX là cấp NS địa phương cuối cùng trong hệ thống NSNN [7]

Nói một cách cụ thể: NSX là toàn bộ các khoản thu, chi được quy định trong

dự toán trong một năm do hội đồng nhân x9 quyết định và giao cho uỷ ban nhân x9 chấp hành nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền x9

Tuy NSX là một phần của NSNN, khi xem xét khái niện NSX không

được tách rời NSNN, nhưng cũng không thể coi khái niện về NSNN là khái niệm NSX Từ quan điểm này, chúng ta có thể thấy được cơ quan quyết định Ngân sách, và cơ quan chấp hành Ngân sách, mà chưa thể thấy được hết mối quan hệ lợi ích chứa đựng trong NSX

Các mối quan hệ bao gồm:

Thứ nhất: Quan hệ giữa chính quyền cấp x9 với chính quyền cấp trên Đây là mối quan hệ được thể hiện trong việc xác định nguồn thu, nhiệm vụ chi cho cấp x9

Thứ hai: Quan hệ chính quyền cấp x9 với các tổ chức Đảng, tổ chức chính trị, x9 hội trong x9 Đó là việc tạo lập các khoản chi cho hoạt động của các tổ chức này

Thứ ba: Quan hệ giữa chính quyền x9 với các tổ chức kinh tế, các hợp tác x9 trong địa bàn x9 Đây là việc thực hiện thu nộp từ các tổ chức này

Thứ tư: Quan hệ giữa chính quyền x9 với dân cư trong x9 Đây là việc thực hiện việc thu từ dân cư, hộ kinh doanh theo quy định quy định vào NSX;

Hoặc những khoản chi từ Ngân sách x9 để phục vụ trực tiếp cho những nhu cầu của dân Đây là một mối quan hệ vô cùng phức tạp, nó thể hiện được sự đảm bảo công bằng trong các vấn đề về Tài chính

Thứ năm: Quan hệ giữa chính quyền Nhà nước cấp trên với dân cư trong x9 Mối quan hệ này thường thông qua các chương trình quốc gia, các chương trình mục tiêu, chương trình dự án, từ cấp trên, từ các tổ chức

Tóm lại: Ngân sách x9 vừa là kế hoạch Tài chính, vừa là quỹ tiền tệ của x9 được hình thành từ các nguồn thu và các khoản chi phân giao của x9 Nó phản ánh những quan hệ kinh tế giữa một bên là chính quyền x9 với một bên là các chủ thể khác thông qua sự vận động của các nguồn tài chính nhằm đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền x9 trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh trật tự và văn hoá, x9 hội

2.2.2 Vai trò và vị trí của Ngân sách xã

2.2.2.1 Vai trò của chính quyền cấp x

Trong Hiến pháp năm 1990 của Nhà nước ta quy định: Chính quyền Nhà nước ta được chia làm bốn cấp bao gồm: Cấp Trung ương; Cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; Cấp huyện, quận, thị x9, thành phố trực thuộc tỉnh; Cấp x9, phường, thị trấn

Mỗi cấp chính quyền có một cơ quan quyền lực từ trung ương đến địa phương (Quốc hội, HĐND tỉnh, HĐND huyện, HĐND x9); và một cơ quan hành chính tương ứng (Chính phủ, UBND tỉnh, UBND huyện, UBND x9) Bên cạnh đó ở nước ta Đảng cộng sản Việt Nam là cơ quan l9nh đạo cao nhất, l9nh đạo toàn diện đất nước

Chính quyền cấp x9 là cấp chính quyền cơ sở do nhân dân trong x9 bầu ra

Nó có một vị trí, vai trò đặc biệt trong hệ thống chính quyền Nhà nước của nước ta; Đây là chính quyền trực tiếp với nhân dân trong địa phương Có thể nói, đất nước mạnh phải có chính quyền mạnh, mà phải mạnh từ dưới lên, từ gốc rễ nhân dân; Chính quyền phải mạnh, có đủ khả năng, năng lực được nhân dân tín nhiệm tin cậy và gửi gắm nguyện vọng và cuộc sống của mình Do vậy, chính quyền x9

có một vai trò hết sức to lớn trong hoạt động Nhà nước mà đặc biệt trong công

cuộc phát triển nông thôn, xoá đói giảm nghèo, vươn lên công nghiệp hoá, hiện

đại hoá nông thôn Vai trò của chính quyền cấp x9 được thể hiện:

Thứ nhất: Chính quyền cấp x9 là nơi đóng vai trò trực tiếp, gần nhất đối với người dân trong địa phương về việc tổ chức thực hiện Hiến pháp và pháp luật, các chủ trương, đường lối của Đảng, các chính sách, pháp luật của Nhà nước Chính quyền x9 thay mặt Nhà nước quan hệ trực tiếp với người dân, nó còn thể hiện tính cộng đồng, dòng họ, huyết thống, tình làng, nghĩa xóm, truyền thống văn hoá mang đậm bản sắc của dân tộc Những công việc được giải quyết không chỉ theo đúng chính sách Pháp luật mà còn phải thể hiện được thấu tình đạt lý, phù hợp với điều kiện thực tế

Thứ hai: Chính quyền x9 còn có một vai trò quan trọng đó là việc quản lý hành chính Nhà nước về các mặt chính trị, kinh tế, văn hoá, x9 hội, an ninh quốc phòng trên khu vực địa phương

- Về mặt chính trị: Chính quyền x9 là nền tảng cơ sở cho một hệ thống chính, bảo vệ và phát triển hệ thống thống chính trị cấp cơ sở Tổ chức thực hiện, phổ biến các đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước trong quần chúng nhân dân

- Về mặt kinh tế: Chính quyền x9 thể hiện vai trò quản lý, giám sát về mặt pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình sản xuất kinh doanh, định hướng cho sản xuất kinh doanh của địa phương, tạo cơ hội, điều kiện cho phát triển sản xuất kinh doanh Bên cạnh đó chính quyền x9 còn góp phần tạo điều kiện về hành lang pháp lý, thực hiện bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân trên địa bàn Thực hiện việc xây dựng các cơ sở hạ tầng, các công trình như điện

đường, trường, trạm, bến b9i, thông tin liên lạc, quản lý đất đai khu dân cư,

- Về mặt văn hoá x9 hội: Chính quyền x9 là nơi trực tiếp tổ chức các hoạt

động văn hoá x9 hội, văn hoá truyền thống, các hoạt động thể dục thể thao quần chúng; Thực hiện các chương trình kế hoạch hoá gia đình, xoá nạn mù chữ, Giáo dục cộng đồng, bảo vệ chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, phòng chống các tệ nạn x9 hội trong nhân dân,

- Về mặt an ninh quốc phòng, trật tự an toàn x9 hội: Chính quyền x9 là nơi

giải quyết những vấn đề nảy sinh về an ninh trật tự địa phương, quản lý hộ tịch, hộ khẩu, giữ gìn trật tự, chăm lo huấn luyện dân quân tự vệ; là nơi trực tiếp tham gia xây dựng lực lượng quốc phòng trên khu dân cư, tổ chức tuyển quân cho quân đội 2.2.2.2 Vai trò của Ngân sách x

NSX là một cấp, là một bộ phận cấu thành của NSNN, chính vì vậy mà NSX thể hiện đầy đủ vai trò của NSNN; NSX cũng là một bộ phận của bộ máy chính quyền cấp x9, vì vậy nó còn có những vai trò riêng [4]

Trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng theo Chủ nghĩa x9 hội

ở nước ta hiện nay, Ngân sách x9 cơ bản có vai trò chung của NSNN Tuy nhiên

nó có những đặc thù và vai trò riêng biệt được thể hiện:

Thứ nhất: NSX cung cấp các phương tiện vật chất, tiền tài vật lực cho sự tồn tại và hoạt động của bộ máy chính quyền cấp x9 Để đảm bảo cho sự tồn tại

và hoạt động của bộ máy chính quyền Nhà nước thì chỉ có nguồn tài chính từ NSNN Như vậy mọi chi phí cho bộ máy cấp x9 phải do NSX đảm đương

Thứ hai: NSX là một công cụ Tài chính quan trọng để chính quyền x9 quản lý một cách toàn diện mọi hoạt động kinh tế, x9 hội trên địa bàn x9 trong lĩnh vực được phân cấp, được thể hiện thông qua:

- Hoạt động thu Ngân sách: Từ thu Ngân sách đ9 tạo lập ra quỹ NSX, từ

đó có điều kiện để hoạt động và có thể còn có đầu tư cho mục đích phát triển kinh tế - x9 hội của địa phương Qua hoạt động thu còn giúp chính quyền x9 thực hiện việc kiểm tra, kiểm soát, và điều chỉnh các hoạt động sản xuất kinh doanh đi theo đúng hướng, đúng khuôn khổ của Pháp luật Thu Ngân sách còn góp phần thực hiện các chính sách về công bằng x9 hội, Việc thực hiện chế

độ thu phạt vi phạm đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm không những tạo nguồn thu cho Ngân sách mà còn góp phần răn đe, giáo dục và buộc phải chấp hành đúng chính sách pháp luật, giữ gìn an ninh trật tự x9 hội

- Hoạt động chi Ngân sách: Từ việc chi Ngân sách mà sự tồn tại và hoạt động của bộ máy chính quyền được duy trì và phát triển liên tục, ổn định Từ đó đảm bảo

được vai trò quản lý hành chính cấp cơ sở của chính quyền Chi NSX có vai trò quan

trọng trong trong việc đảm bảo phát triển kinh tế, văn hoá x9 hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn x9 hội, tạo công bằng x9 hội, Từ đó góp phần phát triển toàn diện khu vực dân cư mà đặc biệt là khu vực nông thôn, dần thực hiện việc hiện

đại hoá nông thôn, thu hẹp khoảng cách giữa khu vực nông thôn và thành thị

2.2.2.3 Vị trí của Ngân sách x

Trong hệ thống NSNN thì NSX là cấp ngân sách cuối cùng, là cấp Ngân sách cơ sở NSX là nơi thể hiện tất cả các quan hệ về Tài chính, Ngân sách của Nhà nước với người dân và các tổ chức trong phạm vi điều chỉnh, quản lý Hiệu lực quản lý của Nhà nước ở mức độ nào đều được thể hiện ở đây NSX luôn gắn liền với với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp x9, điều này đ9 được thể hiện và trở thành một quy luật [3]:

Thứ nhất: Chính quyền x9 là nơi giải quyết trực tiếp các lợi ích về kinh tế giữa Nhà nước và nhân dân, giữa các tổ chức, cá nhân, theo quy định Chính vì vậy NSX phải trở thành một công cụ và là phương tiện vật chất để chính quyền thực hiện nhiệm vụ của mình thông qua quá trình thu và chi Ngân sách

Thứ hai: Bằng các hoạt động thu, chi Ngân sách, chính quyền x9 còn thực hiện chức năng điều tiết, điều chỉnh mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ, hoạt động x9 hội, trong phạm vi cho phép đi đúng hướng, thực hiện theo đúng cơ chế, chính sách x9 hội

Thứ ba: NSX là một cấp Ngân sách đặc biệt, vừa là đơn vị chấp hành Ngân sách, nhưng cũng đồng thời là đơn vị thụ hưởng Ngân sách Chính vì vậy mà các khoản thu, chi của NSX đ9 được phân giao chỉ có thể thực hiện tại NSX mới phát huy được hết khả năng, kịp thời và đạt hiệu quả NSX đồng thời là nơi vừa trực tiếp thực hiện các hoạt động thu, chi Ngân sách; vừa thực hiện các nghiệp vụ về Tài chính, kế toán, quản lý Thuế, quỹ và quản lý các loại vật tư, tài sản của x9 2.3 Quản lý Ngân sách x&

2.3.1 Khái niệm về quản lý Ngân sách xã

Như chúng ta đ9 biết, Ngân sách x9 là một cấp Ngân sách, là một bộ phận của chính quyền cơ sở trong hệ thống Nhà nước pháp quyền Ngân sách

x9 do Uỷ ban nhân dân x9, phường, thị trấn trực tiếp quản lý, thực hiện và Hội

đồng nhân dân x9 quyết định, giám sát thực hiện [4]

Ngân sách x9 là một cấp của hệ thống NSNN, chính vì vậy, việc quản lý NSX chính là quản lý NSNN, nó tuân thủ đầy đủ chu trình quản lý NSNN từ khâu lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán NS

Ngân sách x9 được xây dựng bằng các nguồn thu được phân cấp và các khoản chi được giao để thực hiện các công việc thuộc chức năng nhiệm vụ của chính quyền x9 theo quy định của luật pháp

Quản lý NSX là một hoạt động quản lý kinh tế, đó là việc quản lý toàn

bộ các hoạt động về thu, chi Ngân sách của chính quyền x9 Vấn đề đặt ra là việc quản lý thực hiện như thế nào cho phù hợp và đạt được hiệu quả cao nhất 2.3.2 Mục tiêu của quản lý Ngân sách xã

Thứ nhất: Đó là phải khai thác triệt để, huy động, tập hợp được toàn bộ các nguồn thu theo quy định vào Ngân sách; Phải thực hiện thu đúng, thu đủ, thu các khoản phát sinh kịp thời vào Ngân sách

Thứ hai: Các khoản chi phải chi đúng đối tượng, đúng mục đích, đúng

định mức tiêu chuẩn quy định, phải đảm bảo tiết kiệm, công khai, minh bạch,

đúng nguyên tắc, phải được kiểm tra kiểm soát một cách chặt chẽ

Thứ ba: Các hoạt động, nghiệp vụ phát sinh phải được hạch toán, ghi chép theo đúng chế độ kế toán quy định, và phải đảm bảo cân đối NS

Từ đó đưa hệ thống Tài chính NSX ổn định, vững chắc, đảm bảo thực hiện được các chức năng nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp x9

2.3.3 Nguyên tắc trong quản lý Ngân sách xã

Thứ nhất - Nguyên tắc tập trung dân chủ: Đây là một nguyên tắc quan trọng trong quá trình quản lý NSX NSX là một cấp NSNN hoạt động độc lập,

tự chủ nhưng chịu sự chi phối của Ngân sách cấp trên và trên cơ sở quản lý thống nhất trong hệ thống NSNN bằng luật pháp Quyền lực Nhà nước được thể hiện thông qua việc quyết định NSNN của Quốc hội, HĐND các cấp

Thứ hai - NSX được quản lý bằng hệ thống hành chính Nhà nước: Thông

qua công cụ hành chính áp đặt việc thực hiện một cách đơn thương đến các đối tượng điều chỉnh, việc quản lý được cụ thể bằng các văn bản, bằng Luật pháp

Thứ ba - NSX phải được quản lý công khai, minh bạch: Mọi hoạt động thu, chi của NSX phải được thông qua HĐND x9 quyết định, giám sát thực hiện; NSX phải

được công khai trong quần chúng nhân dân, phải được nhân dân kiểm tra, giám sát 2.3.4 Bộ máy quản lý Ngân sách xã

NSX được quản lý trực tiếp bởi một Ban Tài chính x9, có thể khái quát sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý kế toán và tài chính cấp x9 thể hiện trên sơ đồ 2

Sơ đồ 2: Tổ chức bộ máy quản lý Tài chính - Kế toán Ngân sách xã Trong đó:

- Ban Tài chính là một bộ phận của UBND x9, được giao trách nhiệm quản lý toàn bộ vấn đề về Tài chính và Ngân sách của x9

- Trưởng ban: Là thành viên UBND x9 phụ trách công tác Tài chính (Có thể là chủ tịch UBND x9 kiêm trưởng ban) có nhiệm vụ giúp UBND quản lý về công tác Tài chính

- Kế toán: Là người có chuyên môn nghiệp vụ về công tác Tài chính - Kế toán giúp trưởng ban Tài chính quản lý hoạt động thu, chi Tài chính của x9

- Thủ quỹ: Là người trực tiếp quản lý quỹ tiền mặt của x9

2.3.5 Nội dung công tác quản lý ngân sách xã

NSX là một cấp của hệ thống NSNN, chính vì vậy, việc quản lý NSX cũng chính là thực hiện quản lý NSNN, tuy nhiên NSX là một cấp cơ sở có

UBND x9

Ban Tài chính

những đặc thù riêng vì thế nội dung quản lý NSX cũng sẽ có những đặc thù riêng của nó, bao gồm các khâu sau [7]:

2.3.5.1 Lập dự toán Ngân sách x

Đối với nước ta, Luật Ngân sách Nhà nước ta [34] đ9 quy định, hàng năm trên cơ sở hướng dẫn của uỷ ban nhân dân (UBND) cấp trên, UBND cấp x9 tiến hành lập dự toán Ngân sách năm sau của cấp mình trình Hội đồng nhân dân (HĐND) x9, và HĐND x9 quyết định dự toán Ngân sách [7]

a Yêu cầu của lập dự toán Ngân sách x

- Dự toán NSX phải tập hợp được đầy đủ các khoản thu, chi và tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi

- Dự toán chi đầu tư phát triển phải căn cứ vào các dự án đầu tư có đủ

điều kiện và nguồn vốn được đảm bảo, ưu tiên bố trí cho các công trình đang thực hiện dở dang

- Dự toán chi thường xuyên phải được tuân theo các chính sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành

- Lập dự toán NSX phải đảm bảo nguyên tắc cân đối, chi không được vượt quá nguồn thu quy định có thể thực hiện trong năm kế hoạch Nghiêm cấm vay, chiếm dụng vốn hoặc cho vay dưới mọi hình thức để cân đối NSX

- Dự toán phải được lập theo đúng biểu mẫu quy định, đúng thời gian,

đúng mục lục NSNN, gửi kịp thời cho các cơ quan chức năng của Nhà nước xét duyệt, tổng hợp, đồng thời phải kèm theo các báo cáo thuyết minh rõ cơ sở, rõ căn cứ tính toán

- Số kiểm tra về dự toán NSX do UBND huyện thông báo

- Tình hình thực hiện dự toán NSX năm trước, ước thực hiện Ngân sách năm hiện hành

c Trình tự lập dự toán Ngân sách x

- Ban tài chính x9 phối hợp với cơ quan Thuế, tổ đội Thuế x9 (nếu có), tổ uỷ nhiệm thu, các thôn, đội để tính toán các khoản thu Ngân sách trên địa bàn (Trong phạm vi phân cấp cho x9 quản lý)

- Các ban ngành, tổ chức của x9 căn cứ chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ định mức, tiêu chuẩn chi, tiến hành lập dự toán chi của đơn vị, tổ chức mình

- Ban Tài chính x9 lập dự toán thu, chi và cân đối Ngân sách x9 trình UBND, báo cáo thường trực HĐND x9 để xem xét gửi UBND huyện và phòng Tài chính cấp huyện Thời gian báo cáo dự toán NSX do do UBND cấp tỉnh quy

định Trên cơ sở đó UBND huyện kiểm tra, tổng hợp và ra quyết định giao nhiệm vụ thu, chi chính thức cho NS cấp x9

- Căn cứ nhiệm vụ thu, chi NSX do UBND cấp huyện giao, UBND x9 hoàn chỉnh dự toán thu, chi trình HĐND x9 quyết định trước ngày 31/12 năm trước

- Dự toán NSX sau khi được HĐND x9 quyết định, UBND x9 báo cáo UBND cấp huyện và phòng Tài chính cấp huyện; đồng thời thông báo công khai dự toán NSX theo chế độ công khai Tài chính về ngân sách do Thủ tướng chính phủ quy định

d Nội dung dự toán Ngân sách x

Dự toán NSX gồm hai phần:

Phần 1: Dự toán thu NSX:

• Tổng hợp theo nội dung thu được phân cấp

• Dự toán chi tiết thu theo chương, loại, khoản, mục, tiểu mục theo mục lục NSNN quy định [5]

Phần 2: Dự toán chi NSX:

• Tổng hợp theo nhiệm vụ chi được giao

• Dự toán chi tiết chi theo chương, loại, khoản, mục, tiểu mục theo mục lục NSNN quy định [5]

Cụ thể nội dung dự toán thu, chi NSX như sau:

* Nội dung thu NSX theo luật NSNN [7]:

(1) Các khoản thu x9 hưởng 100%:

• Các khoản thu phí, lệ phí

• Thu từ hoạt động sự nghiệp

• Thu từ quỹ đất công ích và đất công do x9 quản lý

• Các khoản huy động đóng góp theo quy định, và tự nguyện

• Các khoản viện trợ không hoàn lại

• Thu kết dư Ngân sách x9 năm trước

• Các khoản thu khác còn lại theo quy định của pháp luật

(2) Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ %:

• Thuế chuyển quyền sử dụng đất

• Thuế nhà đất

• Thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh

• Thuế sử dụng đất nông nghiệp từ hộ gia đình

• Lệ phí trước bạ nhà, đất

• Thuế quy định khác

Các khoản thuế trên được tính toán điều tiết giữa các cấp NS theo quy

định Riêng 5 loại Thuế (Từ Thuế chuyển quyền sử dụng đất đến Lệ phí trước bạ nhà, đất) theo quy định NSX được hưởng tối thiểu 70%; Căn cứ vào nguồn thu, nhiệm vụ chi mà HĐND tỉnh có thể quy định tỷ lệ điều tiết cho NSX hưởng cao hơn đến tối đa là 100%

(3) Thu bổ sung từ Ngân sách cấp trên:

• Thu bổ sung cân đối Ngân sách

• Thu bổ sung có mục tiêu

* Nội dung chi NSX theo luật NSNN [7]:

(1) Chi đầu tư phát triển:

• Chi đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - x9 hội không

có khả năng thu hồi vốn theo phân cấp của tỉnh

• Chi đầu tư cho các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - x9 hội bằng nguồn huy động đóng góp của các tổ chức cá nhân cho từng dự án nhất định theo quy định của Pháp luật, do HĐND x9 quyết định đưa vào Ngân sách x9 quản lý

• Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của Pháp luật (2) Chi thường xuyên:

• Chi cho hoạt động của các cơ quan Nhà nước ở x9 (Như: Tiền lương, tiền công cho cán bộ, công chức của x9, sinh hoạt phí đại biểu HĐND x9, các khoản phụ cấp khác theo quy định của Nhà nước, các khoản công tác phí, chi hoạt động, và các khoản chi khác theo quy định)

• Kinh phí hoạt động của cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam

• Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị x9 hội ở x9 (Mặt trận

tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam)

• Đóng Bảo hiểm x9 hội, bảo hiểm y tế cho cán bộ x9 và các đối tượng khác theo chế độ quy định

• Chi công tác dân quân tự vệ, trật tự an toàn x9 hội

• Chi cho công tác x9 hội và hoạt động văn hoá, thông tin, thể dục thể thao do x9 quản lý (Như: Trợ cấp hàng tháng cho cán bộ x9 nghỉ việc theo chế

độ quy định, chi thăm hỏi các gia đình chính sách; cứu tế x9 hội, )

• Chi sự nghiệp giáo dục: Hỗ trợ các lớp bổ túc văn hoá, trợ cấp nhà trẻ, lớp mẫu giáo, kể cả trợ cấp cho giáo viên mẫu giáo,

• Chi cho sự nghiệp y tế

• Chi sửa chữa và cải tạo các công trình phúc lợi, các công trình kết cấu hạ tầng do x9 quản lý như trường học, trạm y tế, nhà trẻ, lớp mẫu giáo, nhà văn hoá, thư viện, đài tưởng niệm, cơ sở thể dục thể thao, cầu, đường giao thông, công trình cấp thoát nước công cộng, Hỗ trợ khuyến khích phát triển các sự nghiệp kinh tế như: Khuyến nông, khuyến ngư, khuyến lâm theo chế độ quy định

• Các khoản chi thường xuyên khác ở x9 theo quy định của Pháp luật (3) Dự phòng NSX:

Đây là khoản dự phòng cho các nhiệm vụ đột xuất, hoặc khắc phục hậu quả thiên tai địch hoạ Dự phòng NSX được tính từ 3 - 5% khoản chi thường xuyên của NSX

đăng ký chữ ký tại KBNN

Căn cứ vào dự toán NSX và phương án phân bổ NSX cả năm đ9 được HĐND x9 quyết định, UBND x9 phân bổ chi tiết dự toán chi NSX theo mục lục NSNN gửi Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để làm căn cứ thanh toán

Công tác chấp hành dự toán gồm các bước sau:

Bước 1: Lập dự toán thu, chi NSX quý, chia ra tháng

Căn cứ vào dự toán năm đ9 được HĐND x9 quyết định, UBND x9 tiến hành lập dự toán thu chi NSX theo từng quý, chi tiết theo từng tháng, gửi Kho bạc Nhà nước huyện nơi giao dịch trước ngày đầu mỗi quý

Bước 2: Tổ chức thực hiện thu NSX

Ban Tài chính x9 phối hợp cùng cơ quan Thuế, các thôn, đội, bộ phận uỷ nhiệm thu tiến hành thực hiện công tác thu NSX đối với các khoản thu trên địa bàn Thu ngân sách phải đảm bảo thực hiện theo dự toán đ9 được phê duyệt và các khoản phát sinh, thu đúng, thu đủ, thu kịp thời các khoản được phân giao và nộp vào tài khoản Ngân sách tại KBNN

Các đơn vị, cá nhân có nghĩa vụ nộp Ngân sách, căn cứ vào thông báo của cơ quan Thuế hoặc ban tài chính x9, lập giấy nộp tiền (bằng tiền mặt, hoặc chuyển khoản) trực tiếp đến nộp vào KBNN Trường hợp đối tượng nộp không

có điều kiện nộp trực tiếp vào KBNN thì có thể nộp thông qua cơ quan Thuế,

hoặc tổ, đội uỷ nhiệm thu Việc thực hiện thu phải sử dụng biên lai thu tiền, mở

sổ sách theo dõi thu đầy đủ, chấp hành chế độ báo cáo việc sử dụng Biên lai hàng tháng đối với cơ quan Thuế và phòng Tài chính huyện

Hàng tháng, căn cứ vào kế hoạch trợ cấp từ Ngân sách cấp trên đ9 được phê duyệt, Phòng Tài chính thông báo số trợ cấp của tháng và cấp lệnh chi chuyển cho NSX thông qua tài khoản tại KBNN

Việc tính toán tỷ lệ điều tiết và luân chuyển chứng từ sẽ do KBNN thực hiện Đối với các khoản thu 100% KBNN sẽ chuyển cho ban tài chính x9 một liên, đối với những khoản thu điều tiết KBNN sẽ lập bảng kê các khoản thu phân chia cho x9 theo từng tháng, đối với thu bổ sung NS thì nhận giấy báo có Bước 3: Tổ chức thực hiện nhiệm vụ chi NSX

Việc chi NS phải đảm bảo kịp thời, đầy đủ nguồn lực cho hoạt động của bộ máy chính quyền, đảm bảo thực hiện được các nhiệm vụ ổn định chính trị, phát triển kinh, tế x9 hội, an ninh quốc phòng, trật tự x9 hội; Luôn chú trọng

đén các khoản chi thường xuyên, đặc biệt là các khoản lương, có tính chất lương cho cán bộ Các khoản chi phải được kiểm soát chặt chẽ đúng quy định,

đảm bảo tiết kiệm, có hiệu quả Chi phải đảm bảo được cân đối thu, chi NS Bước 4: Điều chỉnh, bổ sung dự toán (Nếu có)

Trong quá trình chấp hành ngân sách, có thể có những trường hợp phải

điều chỉnh, hoặc bổ sung dự toán cho phù hợp với những yêu cầu đặt ra

- Điều chỉnh kế hoạch khi: tình hình kinh tế - x9 hội có sự thay đổi, hoặc

do Nhà nước có những thay đổi về cơ chế chính sách, hoặc khi có những biến

động lớn xảy ra, hay thay đổi nhu cầu chi tiêu

- Bổ sung dự toán ngân sách khi có các nguồn thu phát sinh, các nhiệm

vụ chi cấp thiết cần giải quyết, khắc phục, trên cơ sở có nguồn thu phát sinh 2.3.5.3 Kế toán, và quyết toán Ngân sách x

a Ghi chép về Ngân sách x

- Mở hệ thống sổ sách, chứng từ kế toán

- Thực hiện việc ghi chép các nghiệp vụ phát sinh: Mọi khoản thu, chi NSX

phát sinh phải được ghi chép, phản ánh đầy đủ vào hệ thống chứng từ, sổ sách, báo cáo kế toán theo quy định Việc hạch toán kế toán và quyết toán ngân sách phải thực hiện theo đúng mục lục NSNN và chế độ kế toán NSX hiện hành

- Lập báo cáo kế toán, quyết toán theo đúng các biểu mẫu và thực hiện báo cáo định kỳ hàng tháng, quý theo quy định

- Kho bạc Nhà nước huyện nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu chi quỹ NSX theo quy định Định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi NSX, tồn quỹ NSX gửi UBND x9, và có thể báo cáo đột xuất khi có yêu cầu

b Công tác khoá sổ và quyết toán Ngân sách x hàng năm

Để thực hiện việc khoá sổ kế toán và quyết toán Ngân sách hàng năm, Ban Tài chính x9 cần thực hiện một số việc sau:

- Ngay trong tháng 12 phải rà soát tất cả các khoản thu, chi theo dự toán,

có biện pháp thu đầy đủ các khoản phải thu vào Ngân sách và giải quyết kịp thời các nhu cầu chi theo dự toán Trường hợp có khả năng hụt Ngân sách phải

có phương án chủ động sắp xếp lại các khoản chi để đảm bảo cân đối NSX

- Phối hợp với KBNN huyện nơi giao dịch để đối chiếu tất cả các khoản thu, chi NSX trong năm, bảo đảm hạch toán đấy đủ chính xác các khoản thu, chi theo mục lục NSNN, kiểm tra lại số thu được phân chia giữa các cấp Ngân sách theo tỷ lệ quy định

- Đối với những khoản tạm thu, tạm giữ, tạm vay (nếu có) phải xem xét xử

lý hoặc hoàn trả, trường hợp chưa xử lý được thì phải làm thủ tục chuyển năm sau

- Các khoản thu, chi phát sinh vào thời điểm cuối năm được thực hiện theo nguyên tắc sau:

Đối với thu NSX: Các khoản thu nộp chậm nhất trước cuối giờ làm việc ngày 31/12, nếu nộp sau thời hạn trên sẽ chuyển vào thu năm sau

Đối với chi NSX: Nhiệm vụ chi được bố trí trong dự toán ngân sách năm, chỉ được chi trong niên độ ngân sách năm đó, các khoản chi có trong dự toán

đến hết 31/12 chưa thực hiện được không được chuyển sang năm sau chi tiếp Trường hợp cần thiết phải chi nhưng chưa chi được, phải được UBND x9 quyết

định cho chi tiếp, và được quyết toán theo quy định

c Lập báo cáo quyết toán Ngân sách x hàng năm

- Ban Tài chính lập báo cáo quyết toán thu, chi NSX hàng năm theo

đúng biểu mẫu, đúng mục lục NSNN trình UBND x9 xem xét để trình HĐND x9 phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho phòng Tài chính huyện do UBND tỉnh quy định

- Quyết toán chi NSX không được lớn hơn quyết toán thu NSX Số chênh lệch lớn hơn giữa số thu và chi NSX là Kết dư NSX Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) sẽ được chuyển vào thu Ngân sách năm sau

- Sau khi HĐND x9 phê chuẩn, báo cáo quyết toán quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho HĐND x9, UBND x9, Phòng tài chính huyện, Kho bạc Nhà nước huyện nơi giao dịch (để làm thủ tục ghi kết dư Ngân sách), lưu Ban tài chính x9 và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân trong x9 biết

- Phòng Tài chính huyện là đơn vị được giao trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi NSX, trường hợp có sai sót phải báo cáo UBND huyện yêu cầu HĐND x9 điều chỉnh

d Thời hạn chỉnh lý quyết toán Ngân sách x

Theo quy định, thời gian chỉnh lý quyết toán NSX được thực hiện đến hết ngày 31/01 năm sau

2.3.5.4 Phân tích, kiểm tra, và đánh giá việc chấp hành Ngân sách x

Nâng cao vai trò giám sát của HĐND x9 đối với công tác Ngân sách x9; các cơ quan Tài chính cấp trên, đặc biệt là Phòng Tài chính huyện phải thường xuyên

kiểm tra, hướng dẫn về mặt chuyên môn nghiệp vụ cho công tác quản lý NSX

Việc tiến hành kiểm tra nội bộ là vô cùng quan trọng; đồng thời UBND cấp trên, các cơ quan chức năng, các cơ quan bảo vệ Pháp luật sẵn sàng vào cuộc khi

có dấu hiệu để tìm ra, ngăn chặn, xử lý những sai phạm, từ đó làm cho NSX hoạt động theo đúng quỹ đạo, hiệu quả, nền tài chính trong sạch

Hình thức kiểm tra bao gồm:

- Kiểm tra định kỳ: Đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng theo kế hoạch nhất định Việc kiểm tra được tiến hành đối với hoạt động của NSX trong một thời gian nhất định

- Kiểm tra đột xuất: Đó là việc kiểm tra của các cơ quan, đơn vị chức năng một cách đột xuất thường khi có các sự việc xảy ra hoặc có các đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan đến công tác quản lý NSX

- Kiểm tra thường xuyên: Đây là công tác kiểm tra thường xuyên trong quá trình hoạt động của NSX Công tác kiểm tra này thường gắn với các cơ quan chủ quản của NSX như ngành Tài chính, Thuế, Kho bạc Nhà nước,

b Phân tích, và đánh giá việc chấp hành Ngân sách x

Phân tích và đánh giá đó là một hoạt động cần thiết cho sự phát triển của NSX, việc phân tích và đánh giá thường thông qua các báo cáo sơ kết, tổng kết

về Tài chính ngân sách; thông qua các hội nghị giao ban, hội thảo chuyên đề, thông qua các kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán Ngân sách

Phân tích các hoạt động kinh tế của Ngân sách nhằm đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch thu, chi Ngân sách trong một thời kỳ; đối chiếu việc chấp hành thực tế so với các chế độ, định mức, tiêu chuẩn quy định hiện hành Từ đó phát hiện ra những sai sót, hạn chế trong công tác NSX Trên cơ sở đó có các định hướng, biện pháp cho sự phát triển của NSX trong những giai đoạn tiếp theo

2.3.6 Nội dung đánh giá công tác quản lý Ngân sách xã

(1) Đánh giá thực trạng công tác lập dự toán NSX: Đánh giá việc chấp hành các căn cứ, yêu cầu, trình tự thủ tục, thời gian thực hiện, trong lập dự toán NSX

(2) Đánh giá thực trạng công tác chấp hành thu NSX: Đánh giá kết quả

thu, cơ cấu thu, việc tổ chức thực hiện thu, việc chấp hành các chế độ, chính sách, trong tổ chức thu NSX

(3) Đánh giá thực trạng công tác chấp hành chi NSX: Đánh giá kết quả chi, cơ cấu chi, việc chấp hành các chế độ, chính sách về chi NS, hiệu quả của các khoản chi đối với việc thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền x9, trong tổ chức chi NSX

(4) Đánh giá thực trạng công tác kế toán, quyết toán NSX: Đánh giá việc chấp hành chế độ kế toán, hệ thống chứng từ, sổ sách, biểu mẫu báo cáo, số liệu báo cáo, thời gian báo cáo, trong tổ chức thực hiện công tác kế toán, quyết toán NSX

(5) Đánh giá thực trạng công tác kiểm tra, kiểm toán NSX: Đánh giá việc kiểm tra nội bộ, việc kiểm tra thường xuyên, định kỳ, của các cơ quan chức năng đối với công tác quản lý NSX

(6) Đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ quản lý NSX: đánh giá về trình độ cán bộ, số lượng, cơ cấu cũng như việc sắp xếp bố trí cán bộ, việc đào tạo bồi dưỡng cán bộ và mức độ hoàn nhiệm vụ trong công tác quản lý NSX

(7) Đánh giá ảnh hưởng của công tác thu, chi NSX đến phát triển kinh tế - x9 hội của địa phương: đánh giá tác động về các mặt như phát triển kinh tế, văn hoá, x9 hội, y tế, giáo dục, an ninh trật tự, trên địa bàn nông thôn của Huyện 2.3.7 Những nhân tố tác động đến quản lý Ngân sách xã

(1) Yếu tố con người

Việc thực hiện công tác quản lý NSX là do con người Con người quyết

định đến tất cả các vấn đề trong quản lý NSX, chính vì vậy công tác quản lý NSX tốt hay không tốt đều do tác động từ yếu tố con người Vì thế, nếu con người nắm được các quy luật kinh tế khách quan, nắm được quy trình vận hành trong quản lý NSX, kết hợp với các kinh nghiệm thực tế thì NSX sẽ được quản

lý, vận hành theo đúng quỹ đạo, mọi hoạt động thu, chi Ngân sách sẽ đạt hiệu quả cao Cũng chính vì thế, đòi hỏi con người trong bộ máy quản lý NSNN từ trung ương đến địa phương phải có năng lực, trình độ, có chuyên môn nghiệp

vụ và có sự kế thừa về lĩnh vực quản lý NSX

(2) Yếu tố về cơ chế quản lý

NSX hoạt động như thế nào, vận hành theo hướng nào đều do cơ chế quản lý quyết định, đó chính là những chính sách chế độ quy định về quản lý NSX Nếu cơ chế quản lý tuân thủ theo đúng quy luật kinh tế khách quan, phù hợp với tình hình thực tế về kinh tế - x9 hội của đất nước trong từng giai đoạn thì NSX sẽ phát triển vững mạnh cả về lượng cũng như về chất Tuy nhiên Bên cạnh đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy quản lý NSNN từ trung ương đến tỉnh, huyện, x9 về công tác như thế nào có tác động rất lớn đến hiệu quả của công tác quản lý NSX Tuy nhiên, cơ chế như thế nào vẫn do con người định và đưa ra đối với hoạt động của NSX

(3) Chính quyền các cấp

Chính quyền Nhà nước các cấp là cơ quan trực tiếp hoặc gián tiếp quản

lý NSX Mỗi cấp chính quyền đều có một bộ phận, các cơ quan chức năng quản

lý NSNN, trong đó có bộ phận chuyên môn về quản lý NSX

Đối với cấp trung ương: Là nơi quản lý NSX bằng việc thống nhất ra các luật, văn bản có tính chất luật và các văn bản pháp lý khác quy định chung về quản

lý NSX Nó có tính chất tiền đề và quyết định đến hoạt động của NSX Đại diện cho cơ quan chuyên môn cấp trung ương về quản lý NSX đó là Bộ Tài chính

Đối với cấp tỉnh: Là nơi quản lý NSX một cách gián tiếp; trên cơ sở các văn bản của Nhà nước, cấp tỉnh ra các văn bản quy định chi tiết, cụ thể phù hợp với điều kiện của địa phương về công tác quản lý NSX Cơ quan đại diện cấp tỉnh về quản lý chuyên môn nghiệp vụ đối với NSX đó là Sở tài chính

Đối với cấp huyện: Cấp huyện là nơi trực tiếp triển khai các chủ trương, các văn bản về quản lý NSX đến cấp cơ sở, đồng thời quản lý gián tiếp thông qua việc hướng dẫn các nghiệp vụ chuyên môn cho bộ máy quản lý của NSX Vì vậy, NSX mạnh hay yếu phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý của chính quyền cấp huyện Đơn vị được giao chức năng nhiệm vụ chính đối với công tác quản lý NSX cấp huyện đó là Phòng Tài chính, nhiệm vụ cụ thể do bộ phận quản lý NSX đảm nhiệm Ngoài ra còn có các cơ quan chức năng khác như Thuế, KBNN, Thanh tra, công an kinh tế, có tác động tích cực đến công tác quản lý NSX

Đối với chính quyền cấp x9: NSX là một bộ phận của chính quyền cấp x9, mọi hoạt động của NSX đều do chính quyền x9 nắm và điều hành Chính vì vậy

mà NSX mạnh hay yếu phụ thuộc cơ bản vào hoạt động của chính quyền địa phương Ban tài chính x9 trực tiếp thực hiện chuyên môn nghiệp vụ về NSX dưới

sự điều hành của UBND x9 trong sự giám sát, quyết định của HĐND x9

(4) Yếu tố về cơ sở vật chất kỹ thuật

Đây là một yếu tố có tác động không nhỏ đến công tác quản lý NSX Nừu trong quá trình quản lý được trang bị những thiết bị hiện đại, tiên tiến thì

sẽ giảm thiểu được lao động chân tay, có thể giảm được sự cồng kềnh trong thực hiện quản lý, mà hiệu quả đạt cao Bên cạnh đó, nó còn giúp cho cho chế

độ thông tin liên lạc, báo cáo được nhanh gọn, chính xác mà không tốn nhiều thời gian; việc lưu trữ cũng bớt cồng kềnh, dễ bảo quản Hiện nay, một trang thiết bị thật sự cần thiết đó là tin học hoá trong quản lý NSX

2.4 thực tiễn về quản lý ngân sách x& ở nước ta và tỉnh phú thọ trong thời gian qua

2.4.1 Kinh nghiệm quản lý Ngân sách xã một số nước trên thế giới

Trên thế gới, Đối với một số nước, Hiến pháp của họ quy định hệ thống chính quyền Nhà nước gồm có liên bang và các bang Vì vậy hệ thống NSNN của các nước này chỉ đến các bang, không có cấp cơ sở; Đại diện cho các nước này đó là nước Mỹ Đối với một số nước, Hiến pháp quy định có hệ thống chính quyền từ trung ương đến cơ sở Chính quyền cấp cơ sở được gọi là làng x9 hoặc liên x9, ứng với mỗi cấp chính quyền có một cấp ngân sách, và ứng với chính quyền cấp cơ sở có cấp ngân sách cơ sở mà ta gọi là cấp x9

Có những nước trước đây không có Ngân sách cơ sở như ở Trung Quốc (trước năm 1995) nhưng theo luật mới có hiệu lực từ sau ngày 01/01/1995, Trung Quốc chia cơ quan quản lý hành chính Nhà nước thành 5 cấp, với mỗi cấp hành chính Nhà nước có một cấp Ngân sách, x9 là một cấp chính quyền và có cấp ngân sách x9 trong hệ thống ngân sách đó là: Ngân sách trung ương; Ngân sách cấp tỉnh, Ngân sách cấp huyện, Ngân sách cấp x9, và Ngân sách thôn