Theo em tại sao khi tài năng người em => Mặc cảm, tự ái, ghen tị với tài năng gái được phát hiện, người anh lại có tâm của em gái khi thấy em có tài năng nổi trạng “không thân” với em gá[r]
Trang 1Bựi Hảo – DTNT Thạch Thành
Tuần 21 - Bài 20
Tiết 81, 82 Bức tranh của em gái tôi
(Tạ Duy Anh)
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm được những nột đặc sắc trong nghệ thuật kể truyện và miờu tả tõm lớ nhõn vật trong tỏc phẩm
- Thấy được sự chiến thắng của tỡnh cảm trong sỏng, nhõn hậu đối với lũng ghen ghột, đố kị
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Tỡnh cảm của người em đối với người anh
- Những nột đặc sắc trong nghệ thuật miờu tả tõm lớ nhõn vật và nghệ thuậy kể chuyện
- Cỏch thức thể hiện vấn đề giỏo dục nhõn cỏch của cõu chuyện: khụng khụ khan, giỏo huấn mà tự nhiờn, sõu sắc qua sự tự nhận thức của nhõn vật chớnh
2 Kỹ năng:
- Đọc diễn cảm, giọng đọc phự hợp với tõm lớ nhõn vật
- Đọc - hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với miờu
tả tõm lớ nhõn vật
- Kể túm tắt cõu chuyện trong đoạn văn ngắn
* Kỹ năng sống:
- Tự nhận thức và xỏc định cỏch ứng xử: sống khiờm tốn và biết tụn trọng người
khỏc
- Giao tiếp, phản hồi, lắng nghe tớch cực, trỡnh bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thõn về những giỏ trị nội dung và nghệ thuật của truyện
3.Thỏi độ:
Học tập tớch cực, biết liờn với bản thõn để tự hoàn thiện
III CHUẨN BỊ
1 Giỏoviờn:
+ Soạn bài
+ Ảnh chõn dung nhà văn Tạ Duy Anh, bức tranh (SGK, Tr 31)
2 Học sinh: + Soạn bài
IV Các hạot động dạy học
1 Ổn định tổ chức.
2.Kiểm tra bài cũ:
? Qua đoạn trớch Sụng nước Cà Mau, em cảm nhận được gỡ về vựng đất này?
? Qua văn bản này, em học tập được tỏc giả điều gỡ khi viết văn miờu tả?
3 Bài mới:
Trang 2Cuộc đời ai cũng cú những lỗi lầm khiến ta õn hận Song sự õn hận và hối lỗi đú
lại làm tõm hồn ta trong trẻo hơn, lắng dịu hơn Truyện Bức tranh của em gỏi tụi,
viết về anh em Kiều Phương rất thành cụng trong việc thể hiện chủ đề tế nhị đú
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 Hướng dẫn tìm hiểu
chung.
- GV cho HS đọc phần (*) chú thích SGK
? Em biết gì về nhà văn Tạ Duy Anh?
* GV: Bổ sung: Tạ Duy Anh là hội viên hội nhà
văn VN; hiện công tác tại nhà xuất bản Hội Nhà
văn Ông đã từng nhận giải thưởng tuyện ngắn
nông thôn do báo Văn nghệ, báo Nông nghiệp và
Đài tiếng nói VN tổ chức; giải thưởng truyện
ngắn của tạp chí Văn nghệ quân đội
? Em có hiểu biết gì về tác phẩm Bức
tranh của gái tôi?
- GV hướng dẫn HS đọc, chú giải từ ngữ
khó
*GV:Yêu cầu HS kể tóm tắt theo bố cục :
- Chuyện về hai anh em Mèo - Kiều Phương anh
trai bực vì em nghịch.
- Mèo bí mật học vẽ, tài năng hội hoạ bất ngờ
được phát hiện.
- Tâm trạng và thái độ của người anh trước sự
việc ấy.
- Em gái thành công, cả nhà mừng vui.
- Người anh hối hận vô cùng.
? Theo em truyện được kể theo ngôi thứ
mấy?
? Nhân vật chính trong truyện là ai? vì
sao em cho đó là nhân vật chính?
? Việc tác giả chọn ngôi kể như vậy có
thích hợp không?
- Ngôi kể rất thích hợp với chủ đề, hơn nữa để
cho sự hối lỗi được bày tỏ một cách chân thành
I Tìm hiểu chung:
1 Tác giả: - Tạ Duy Anh (1959), quê ở
Chương Mĩ, Hà Tây
- Là cây bút trẻ xuất sắc, xuất hiện trong văn học thời kì đổi mới
- Có nhiều truyện ngắn gây được sự chú ý của bạn đọc Có nhiều tập sách đã được xuất bản như tập truyện ngắn Bước qua lời nguyền (1990), tiểu thuyết Khúc dạo
đầu (1991), Lão Khổ (1992), truyện vừa Hiệp sĩ áo đỏ (1993), truyện ngắn Luân hồi (1994), Quả trứng vàng (1997)
2 Văn bản:
a Là truyện ngắn đạt giải Nhì trong cuộc
thi viết Tương lai vẫy gọi của Báo Thiếu
niên Tiền phong Là tp văn học thời kì
đổi mới
b Đọc, chú giải:
c- Kể tóm tắt:
- Cõu chuyện kể về hai anh em Kiều Phương( cũn gọi là Mốo) qua lời kể của người anh Mốo
là cụ bộ hay nghịch ngợm nhưng lại cú năng khiếu vẽ đặc biệt Sau một thời gian theo dừi, nhất là khi nghe chỳ Tiến Lờ khen tranh của em gỏi, người anh rơi vào trạng thỏi mặc cảm Trạng thỏi tõm lớ này khiến người anh thường gắt gỏng với Mốo dự cụ bộ chẳng cú tội tỡnh gỡ Nhưng thật bất ngờ, bức tranh đoạt giải của Phương lại là bức tranh vẽ về người anh thõn yờu của mỡnh Trước bức tranh, người anh nhận
ra tấm lũng nhõn hậu của em gỏi và hối hận vỡ
cú lỳc mỡnh đó đối xử khụng đỳng với em.
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất, người anh xưng tôi
- Nhân vật chính trong truyện là người anh và Kiều Phương vì chủ đề sâu sắc của truyện là lòng nhân hậu và thói đố
kị, trong đó nhân vật trung tâm là người anh, mang chủ đề chính của truyện: sự thất bại của lòng đố kị
Trang 3Bựi Hảo – DTNT Thạch Thành
hơn, đáng tin cậy hơn
? Có thể đặt lại nhan đề của truyện như
thế nào?
? Vậy chủ đề của truyện là gì?
- Chứ không phải là muốn ca ngợi tài năng hội hoạ
của người em.
Hoạt động 2 Hướng dẫn đọc hiểu văn
bản.
? Theo em, diễn biến tâm trạng của người
anh, thể hiện qua những thời điểm nào?
- Từ trước cho đến lúc thấy em gái tự chế màu vẽ,
khi tài năng hội hoạ của cô em gái được phát hiện,
khi lén xem những bức tranh em gái đã vẽ, khi đứng
trước bức tranh được giải của em gái trong phòng
trưng bày.
? Hãy chỉ ra những chi tiết diễn tả tâm
trạng người anh từ trước cho tới lúc thấy
em gái tự chế màu vẽ?
? Thái độ của người anh lúc này như thế
nào?
? Khi tài năng hội hoạ của cô em gái được
phát hiện thì tâm trạng của mọi người như
thế nào?
? Còn tâm trạng của người anh biến đổi
như thế nào?
? Theo em tại sao khi tài năng người em
gái được phát hiện, người anh lại có tâm
trạng “không thân” với em gái như trước
?
? Sự buồn bực, mặc cảm của người anh có
phù hợp không?
? Tâm trạng trên còn được tác giả đẩy lên
một mức cao hơn, cực đoạn hơn, đó là khi
nào?
? Khi lén xem những bức tranh em gái vẽ
thì thái độ của người anh ntn?
- Đặt nhan đề khác:
+ Chuyện anh em Kiều Phương + Ân hận, ăn năn
+ Tôi muốn khóc quá!
* Chủ đề: sự ăn năn, hối hận để khắc phục tính ghen ghét, đố kị trong tình anh em
II Đọc hiểu văn bản.
1 Diễn biến tâm trạng của người anh.
* Từ trước cho tới lúc thấy em gái tự chế màu vẽ:
- Đặt tên cho em gái là Mèo – tình cảm thân thiện
- Thấy em hay lục lọi -> khó chịu
- Thấy em chế thuốc vẽ -> bí mật theo dõi, tò mò
-> Coi thường, kẻ cả, cho là trò trẻ con nghịch ngợm
* Khi tài năng của em được phát hiện:
- Mọi người: vui mừng, ngạc nhiên, sung sướng. (Bố, mẹ, chú Tiến Lê)
- Người anh:
+ Luôn cảm thấy mình bất tài, bị đẩy ra ngoài, chỉ muốc khóc… -> Buồn, thất vọng
+ Không thể thân với em , hay cáu gắt -> Thay đổi
=> Mặc cảm, tự ái, ghen tị với tài năng của em gái khi thấy em có tài năng nổi bật hơn mình, được mọi người chú ý – Tính xấu
- Xem lén những bức tranh em vẽ trút một tiếng thở dài
=> Tò mò, đố kị -> buồn nản, bất lực cay đắng khi nhận ra mình kém cỏi, còn
em gái tài năng hơn mình nhiều (thầm
Trang 4? Em nghĩ như thế nào về tiếng thở dài
của người anh ?
- Khi nhận ra sự thật đáng buồn ấy thì người anh
càng trở nên hay gắt gỏng, bực bội, xét nét vô cớ đối
với em…
? Khi em chuẩn bị đi thi, tâm trạng của
mọi người và người anh ntn?
- Mọi người rất vui, người anh khó chịu như bị chọc
tức.
? Chi tiết nào nói lên tâm trạng của người
anh khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất
của em gái? Đó là tâm trạng gì?
? Em hãy nhận xét tâm trạng của người
anh khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất
của em gái có tên là Anh trai tôi?
? Bức chân dung chú bé trong tranh được
miêu tả như thế nào?
? Tại sao tác giả viết “mặt chú bé như toả
ra một thứ ánh sáng rất lạ” ?
- ánh sáng lạ ấy phải chăng là ánh sáng của lòng
mong ước, của bản chất trẻ thơ Rõ ràng người em
không vẽ bức chân dung của người anh bằng dáng vẻ
hiện tại mà vẽ bằng tình yêu, lòng nhân hậu, bao
dung, tin tưởng vào bản chất tốt đẹp của anh trai
mình.
? Tại sao người anh cảm thấy hãnh diện
và tự hào?
? Tại sao người anh lại cảm thấy xấu hổ,
muốn khóc? - Thấy mình không xứng đáng như
trong bức tranh của em gái.
? Câu nói thầm trong tâm trí của người
anh thể hiện điều gì?
? Em có nhận xét gì về nhân vật người
anh và nghệ thuật xây dựng nhân vật này
của tác giả?
- HSTL giáo viên chốt ý.
? Theo em, người anh trong câu chuyện
này đáng yêu hay đáng ghét? Em có thích
một người anh như thế không? – HSTL.
cảm phục em? )
* Khi đứng trước bức tranh đạt giải của
em gái:
- Giật sững người
-> ngỡ ngàng -> hãnh diện, tự hào -> xấu
hổ, muốn khóc -> nhìn như thôi miên
=> Tâm trạng thay đổi liên tục
=> Nhạy cảm, trung thực, nhận ra được hạn chế của bản thân
- Bức tranh: đẹp, trong sáng, mặt chú bé như toả ra một thứ ánh sáng rất lạ
- Hãnh diện vì được em chọn vẽ
- Xúc động, cảm thấy mình thật hèn kém, nhỏ nhặt, cá nhân, ích kỉ
-> Sự hối hận chân thành, sự ăn năn, sám hối, bị thuyết phục, tự nhận thức về bản thân, về em gái
* Nhân vật người anh ban đầu mặc cảm, ghen tị, nhỏ nhen nhưng vẫn trung thực, nhạy cảm, và biết ăn năn, hối lỗi để vượt lên những hạn chế của mình – Trở thành người tốt, tạo được mối thiện cảm của người đọc
* Nghệ thuật xây dựng nhân vật có diễn
Trang 5Bựi Hảo – DTNT Thạch Thành
? Từ lời kể của nhân vật người anh, người
em gái đã hiện ra trước mắt chúng ta là
một cô bé như thế nào?
? Hãy đưa ra các chi tiết chứng minh cho
điều em vừa nói?
- Chấp nhận tên Mèo do anh trai đặt cho Hay lục lọi
các đồ vật Vui vẻ làm những việc bố mẹ phân công
Vẽ tranh rất đẹp.
- Ôm cổ anh “Em muốn cả anh cùng đi nhận giải”.
? Nhận xét chúng về nhân vật người em?
? Trong những phẩm chất tốt đẹp của
người em gái, em thích nhất điểm nào?
Vì sao?
- Người em mặc dù tài năng hội hoạ được đánh giá
cao nhưng em không đánh mất đi sự hồn nhiên của
tuổi thơ, vẫn dành cho anh trai những tình cảm tốt
đẹp nhất, thể hiện quan bức tranh em vẽ Soi vào bức
tranh ấy, cũng tức là soi vào tâm hồn trong sáng và
lòng nhân hậu của em gái, nhân vật người anh đã tự
nhìn rõ hơn về mình để vượt lên những hạn chế cá
nhân.
? Cảm nhận của em về nhân vật Kiều
Phương?
Hoạt động 3 Hướng dẫn tổng kết.
? Em có nhận xét gì về nghệ thuật kể
chuyện và nghệ thuật xây dựng nhân vật
của tác giả? - Nhân vật tự kể -> Bài học
giáo dục tư tưởng mang tính trung thực,
có tính thuyết phục hơn
? Khái quát về nội dung của truyện?
? Từ truyện ngắn này, em có suy nghĩ gì
và rút ra được bài học như thế nào về thái
độ và cách ứng xử ?
Hoạt động 4 Hướng dẫn luyện tập, đọc
biến tâm lí, được miêu tả tinh tế
2 Nhân vật Kiều Phương:
- Ngoại hình (tập trung vào khuôn mặt):
lọ lem, linh lợi, có vẻ rất hồn nhiên
- Cử chỉ, hành động: tò mò, hiếu động, tự chế màu vẽ, hay lục lọi, thích khám phá, nhanh nhẹn, thông minh, nghịch ngợm,
mê vẽ – tài năng hội hoạ được đánh giá cao
- Thái độ và quan hệ với anh: tốt, hiểu và thương yêu anh trai – lòng nhân hậu, trong sáng, độ lượng, vị tha
=> Hồn nhiên, hiếu động, tài năng hội hoạ hiếm có, tình cảm trong sáng và lòng nhân hậu
- Rất đáng yêu, đáng mến
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật: - Kể ngôi 1, tạo tính chân
thực, khách quan
- Miêu tả theo diễn biến tâm lí nhân vật
- Tạo tình huống để nhân vật bộc lộ tâm trạng
2 Nội dung: Tình cảm trong sáng, hồn
nhiên và lòng nhân hậu của người em gái
đã giúp người anh nhận ra phần hạn chế của mình
* Bài học: - Ghen ghét, đố kị trước tài năng của người khác là tính xấu, ghen ghét với người thân lại càng nhỏ nhen,
đáng trách Tự ái, mặc cảm, tự ti là những hạn chế
- Lòng nhân ái, bao dung, độ lượng cần
được phát huy
- Tài năng phải đi đôi với khiêm tốn, giản dị
IV Luyện tập đọc thêm:
Trang 6thêm. - Bài tập 1,2 SGK.
- Đọc thêm
4.Củng cố:
Bài tập:Từ ý nghĩa ,tư tưởng của truyện em rỳt ra được bài học gifveef thỏi độ
ứng xử trước thành cụng và tài năng của người khỏc
TL: Mỗi người cần vượt qua lũng mặc cảm và tự ti để cú được sự trõn trọng và
niềm vui thực sự chõn thành Lũng nhõn hậu và sự độ lượng cú thể giỳp cho con
người tự vượt lờn và hoàn thiện bản thõn mỡnh
5 Hướng dẫn học tập:
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Hoàn thiện phần luyện tập
- Soạn: Luyện núi về quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và…
Ngày soạn: 03/01/2012
Tiết 83 : luyện nói về quan sát, tưởng tượng,
I – MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT
- Nắm chắc cỏc kiến thức về văn miờu tả được sử dụng trong bài luyện núi
- Thực hành kĩ năng quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu
tả
- Rốn kĩ năng lập dàn ý và luyện núi trước tập thể lớp
II – TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG
1 Kiến thức
- Những yờu cầu cần đạt đối với việc luyện núi
- Những kiến thức đó học về quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong
văn miờu tả,
- Những bước cơ bản để lựa chọn cỏc chi tiết hay, đặc sắc khi miờu tả một đối
tượng cụ thể
2 Kỹ năng:
- Sắp xếp cỏc ý theo một trinh tự hợp lớ
- Đưa cỏc hỡnh ảnh cú phộp tu từ so sỏnh vào bài núi
- Núi trước tập thể lớp thật rừ ràng, mạch lạc, biểu cảm, núi đỳng nội dung, tỏc
phong tự nhiờn
III CHUẨN BỊ:
1 Giỏo viờn:
+ Soạn bài
2 Học sinh: + Tập núi ở nhà
IV các hoạt động dạy học
1 Ổn định tổ chức.
2 Kiểm tra bài cũ:
Trang 7Bựi Hảo – DTNT Thạch Thành
? Muốn viết được bài văn ,đoạn văn miờu tả người viết cần phải cú những kĩ năng nào
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Nêu vai trò, ý nghĩa của
việc luyện nói.
? Việc luyện nói là của ai?
? Luyện nói có vai trò, ý nghĩa như thế
nào?
Hoạt động 2: Yêu cầu của tiết luyện nói.
? Em hãy nhắc lại yêu cầu của tiết luyện
nói? - Nói to, rõ ràng, mạch lạc, thay đổi ngữ điệu
khi cần Tư thế tự nhiên, tự tin, biết quan sát lớp khi
nói
- Nói đúng yêu cầu.
Hoạt động 3 Hướng dẫn thực hành
luyện nói.
- Lập dàn ý cõu hỏi
? Theo em Kiều Phương là người như thế
nào? từ cỏc chi tiết về nhõn vật này hóy
miờu tả Kiều Phương theo tưởng tượng
của em?
? Hỡnh ảnh người anh như thế nào? hỡnh
ảnh người anh trong bức tranh với hỡnh
ảnh người anh thực của Kiều Phương cú
khỏc khụng?
- HS trao đổi dàn ý trong 5 phỳt
- Tự sửa dàn ý của mỡnh
I Vai trò, ý nghĩa của việc luyện nói.
- Biết trình bày, diễn đạt một vấn đề bằng miệng trước tập thể
- Giúp ta mạnh dạn, tự tin khi trình bày ý kiến của mình trước mọi người
II Yêu cầu của việc luyện nói:
-Tác phong: đàng hoàng, chững chạc, tự tin
- Cách nói: rõ ràng, mạch lạc, không ấp úng
- Bằng ngôn ngữ nói (khác với đọc)
- Nói ngắn gọn, to, rõ ràng, mạch lạc
- Nội dung: đảm bảo theo yêu cầu của đề
III lập dàn ý luyện nói:
Bài tập 1: Từ truyện “Bức tranh của em
gái tôi” của Tạ Duy Anh:
a Miêu tả lại hình ảnh nhân vật Kiều Phương theo tưởng tượng của mình
- Giới thiệu chung: đó là một cô bé xih đẹp, thông minh và nhanh nhẹn Luôn toát lên một tâm hồn trong sáng.
- Hình dáng: gầy, nhỏ nhắn, thanh mảnh, mặt lọ lem, mắt bồ câu trong sáng, sắc sảo, miệng xinh xắn, răng khểnh, khuôn mặt sáng sủa, dễ thương…
- Tính cách: hồn nhiên, trong sáng, nhân hậu, độ lượng.
- Có tài năng hội hoạ, được phát hiện và tham dự vẽ tranh quốc tế đạt giải nhất.
- Bức tranh KP vẽ chính là chân dung người anh trai mình, KP vẽ với tất cả tấm lòng yêu thương, nhân hậu của mình.
- Cảm xúc: yêu mến Kiều Phương.
b Nhân vật người anh
- Giới thiệu chung: đó là một người dong dỏng cao,
đẹp trai, khuôn mặt sáng sủa nhưng ít nói.
- Tính cách: Ban đầu không để ý đến em, chỉ khó chịu khi em hay lục lọi; khi tài năng của em được phát hiện, anh đã đố kị, tự ái, mặc cảm, tự ti sau đó
đi xem triển lãm tranh của em, thì ra em đã vẽ mình trong tranh, người anh đã ân hận, ăn năn, hối lỗi.
- Hình ảnh người anh trong tranh với người anh thực của KP hoàn toàn khác nhau, bởi người anh trong tranh là người anh suy tư và mơ mộng, được thể hiện
Trang 8- GV nhận xột
- Mỗi nhúm chọn 1 đại biểu núi trước
lớp, lớp nhận xột
Bài tập 2
? Khi núi về người thõn người ta thường
nờu những đặc điểm gỡ?
- Núi về anh (chị) hoặc em mỡnh?
- Chỳ ý quan sỏt, so sỏnh, liờn tưởng,
tưởng tượng và nhận xột làm nổi bật
những điểm chớnh trung thực, khụng tụ
vẽ
- Nghề nghiệp-Tuổi -Dỏng người
- Nước da- Gương mặt
* GV gọi học sinh lờn núi trước lớp và
nhận xột
bản chất và tính cách qua cái nhìn nhân hậu, độ lượng của người em.
- Cảm nghĩ khái quát về nhân vật người anh: vừa
đáng ghét, vừa đáng yêu.
Bài tập 2: Kể về anh, chị hoặc em của
mình
- Giới thiệu chung:
- Ngoại hình:
- Tính tình:
- Hành động:
- Nhận xét chung, tình cảm của em đối với người đó
4:Củng cố:
Nờu yờu cầu của một tiết luyện núi?
Bố cục của một bài văn miờu tả?
5 Hướng dẫn học tập:
-Viết hoàn chỉnh bài tập 1
- Chuẩn bị trước theo nhúm bt 3,4,5