Văn bản "Tôi đi học" kể về một kỷ niệm đẹp đẽ nhất của nhân vật "tôi" - đó là kỷ niệm về buổi đầu tiên tựu trường – ngày đầu tiên đi học – với những dòng suy nghĩ, cảm giác trong trẻo, n[r]
Trang 1TUẦN 1
TIẾT CT: 1,2
Văn bản
TÔI ĐI HỌC
Thanh Tịnh
I/ Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh:
Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật "tôi" ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
II/ Chuẩn bị
GV: Nghiên cứu tài liệu – soạn giáo án.
HS: Tóm tắt tác phẩm – soạn bài.
III/ Tiến trình lên lớp
1/ Ổn định tổ chức
2/ Kiểm tra bài cũ
Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh cho việc học môn Ngữ văn: SGK, vở ghi, vở soạn bài, …
3/ Bài mới:
Giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con người, những kỷ niệm tuổi học trò thường được neo đậu, lưu giữ lâu bền trong tâm hồn Đặc biệt là những kỷ niệm về buổi đến trường đầu tiên Truyện ngắn "Tôi đi học" của nhà văn Thanh Tịnh đã diễn tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấu
HĐ 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu chung
GV hướng dẫn HS đọc: cần thể hiện tâm
trạng, cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày
đầu tiên đi học.( Giọng chậm rãi, dịu dàng,
sâu lắng )
Chú ý đọc đúng những câu nói của nhân vật
tôi và nhân vật ông Đốc
GV hướng dẫn HS tìm hiểu một số từ khó
1/ Đọc chú giải:
Ông Đốc: ở đây là ông Hiệu trưởng
Lưng lẻo nhìn: nhìn lại với tâm trạng lưu luyến, dùng dằng
Bất giác: Chợt, bỗng chợt
Lạm nhận: Nhận quá đi, nhận vào mình những phần, những điều không phải của mình
Em hãy giới thiệu vài nét về tác giả ? 2/ Tác giả: (1911 - 1988)
Tên thật là Trần Văn Ninh, Lên 6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh
Quê ở xóm Gia Lạc, ven sông Hương, ngoại ô thành phố Huế
Từ năm 1933, ông đi làm ở các sở tư rồi vào nghề dạy học và bắt đầu viết văn, làm thơ
Sáng tác của Thanh Tịnh nhìn chung đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu,
Trang 2HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
trong trẻo Thể hiện một tâm hồn nhạy cảm trước vẻ đẹp của con người và quê hương
3/ Tác phẩm chính:
Hậu chiến trường (Tập thơ 1937), Quê
mẹ (Tập truyện ngắn 1941), Ngậm ngải tìm trầm (Tập truyện ngắn 1943), Sức mồ hôi (Ca dao 1954), Những giọt nước biển (Tập truyện ngắn 1956), Đi từ giữa một mùa sen (Truyện thơ), …
Em hãy nêu xuất xứ của tác phẩm ? 4/ Xuất xứ:
Thông qua dòng hồi tưởng của nhân
vật "tôi", tác giả làm sống lại "Những kỷ
niệm mơn man của buổi tựu trường"
Những rung động tinh tế ấy của nhân vật
đã được tác giả thể hiện hết sức sống động
nhờ sự đan xen hợp lý giữa tự sự, miêu tả
và biểu cảm.
Truyện ngắn "Tôi đi học" in trong tập
"Quê mẹ", xuất bản năm 1941 Đây là truyện ngắn giàu chất trữ tình
Xét về mặt thể loại văn bản, có thể xếp
bài này vào kiểu loại văn bản nào? (có thể
gọi đây là văn bản nhật dụng, văn bản biểu
cảm được không?)
5/ Thể loại:
Văn bản này là văn bản biểu cảm vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên
Không thể gọi là văn bản nhật dụng
đơn thuần vì đây là một tác phẩm văn
chương thật sự có giá trị tư tưởng – nghệ
thuật, đã được xuất bản từ lâu.
GV: Mạch truyện được kể theo dòng
hồi tưởng của nhân vật "tôi" theo trình tự
thời gian của buổi tựu trường đầu tiên.
VB có thể chia mấy đoạn? ý của từng
đoạn?
6/ Bố cục:
1 « Hằng năm rộn rã » 1 Khơi nguồn nổi nhớ
Từ hiện tại mà nhớ về dĩ vãng: biến
chuyển của trời đất cuối thu và hình ảnh
mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần
đầu tiên đi đến trường gợi cho nhân vật
"tôi" nhớ lại mình ngày ấy cùng những
kỷ niệm trong sáng
2 « Buổi mai hôm ấy ngọn núi » 2 Tâm trạng của nhân vật "tôi" trên con
đường cùng mẹ tới trường
3 « Trước sân trường Mỹ Lý vào lớp » 3 Tâm trạng của nhân vật tôi khi ở giữa sân
trường
4 « Một mùi hương lạ Tôi đi học » 4 Tâm trạng của nhân vật "tôi" khi ngồi vào
chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên
HĐ 2 : GV hướng dẫn HS tìm hiểu VB II/ Tìm hiểu VB:
Cho biết nỗi nhớ buổi tựu trường của tác
giả được khơi nguồn từ thời điểm nào? Vì
Cuối thu (đầu tháng 9) – Thời điểm khai trường
Trang 3HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
sao?
bàng bạc
mẹ đến trường
GV: ở đây là sự liên tưởng tương
đồng, tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ
Từ hiện tại (chứng kiến hiện tại) mà nhớ
về quá khứ của mình.
=> Gợi cho nhân vật "tôi" nhớ lại mình ngày
ấy cùng những kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò
Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại kỷ
niệm cũ được diễn tả qua những chi tiết nào?
Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài
đường rụng nhiều, và trên không có
những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao
nức những kỷ niệm mơn man của buổi tựu
trường.
Mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp
dưới nón mẹ lần đầu tiên đi đến trường,
lòng tôi lại tưng bừng, rộn rã.
GV:Khi diễn tả tâm trạng nhớ lại những
kỷ niệm cũ của mình, tác giả đã sử dụng 4
từ láy rất gợi cảm.
Em hãy chỉ ra và phân tích giá trị biểu
cảm của 4 từ láy diễn tả cảm xúc ấy?
4 từ láy đó là: nao nức, mơn man,
tưng bừng, rộn rã Bốn từ láy ấy được sử
dụng để tả tâm trạng, cảm xúc của nhân
vật "tôi" khi nhớ lại kỷ niệm tựu trường
Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở
trong lòng Những cảm xúc, cảm giác ấy
gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả
một cách cụ thể tâm trạng khi nhớ lại và
cảm xúc thực sự của nhân vật "tôi" khi
ấy Các từ láy đó góp phần rút ngắn
khoảng cách thời gian giữa quá khứ và
hiện tại Chuyện đã xảy ra từ bao năm rồi
mà như vừa mới xảy ra hôm qua, hôm
kia,…
Tâm trạng: náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
HS chú ý đoạn 2
“ con đường này … hôm nay tôi đi học” "tôi" trên con đường cùng mẹ đến trường: 2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật
Tâm trạng thay đổi đó được biểu hiện cụ
thể như thế nào?
Những chi tiết nào trong cử chỉ, trong
hành động và lời nói của nhân vật "tôi"
khiến em chú ý? Vì sao?
Con đường, cảnh vật chung quanh vốn rất quen nhưng "lần này tự nhiên thấy lạ"
GV: - "Cảm thấy mình trang trọng và
đứng đắn" với bộ quần áo mới, với mấy Tự cảm thấy có sự thay đổi lớn trong lòng mình
Trang 4HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
quyển vở mới trên tay Tôi cảm thấy mình "trang trọng và đứng
đắn"
GV: - "Cẩn thận", nâng niu "2 quyển vở
mới", vừa lúng túng, vừa "muốn thử sức",
muốn khẳng định mình khi xin mẹ "mẹ đưa
bút thước cho con cầm" Đó cũng là tâm
trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa
bé lần đầu tiên đến trường
Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi bắt đầu thấy nặng
Tôi muốn thử sức mình nên xin mẹ: "Mẹ đưa bút thước cho con cầm"
Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch,
chúi, muốn … được sử dụng đúng chỗ đã có
tác dụng như thế nào?
Những động từ: Thèm, bặm, ghì, xệch,
chúi, muốn… được sử dụng đúng chỗ đã
khiến người đọc hình dung dễ dàng tư thế
và cử chỉ ngộ nghĩnh, ngây thơ, đáng yêu
của chú bé.
Tóm lại, tâm trạng của nhân vật "tôi"
trên con đường cùng mẹ đến trường là tâm
trạng như thế nào?
=> Sử dụng nhiều ĐT -> Đó là tâm trạng: vui sướng, háo hức, hăm hở và tự tin
Tiết 2:
HS đọc đoạn 3 3/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" khi đến trường:
Khi đến trường, nhân vật "tôi" đã nhìn
thấy những gì ở đó?
Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả
người Người nào cũng áo quần sạch sẽ,
gương mặt ai cũng vui tươi và sáng sủa
Nhìn cảnh tượng đó "tôi" có cảm giác và
tâm trạng ntn? Cảm giác: Trường Mĩ Lí vừa xinh xắn, vừa oai nghiêm
Tâm trạng: Lo sợ vẩn vơ, ngập ngừng, rụt rè, thèm vụng và ước ao thầm
Khi nghe thấy một hồi trống vang lên thì
"tôi" nhìn thấy gì và cậu bé có cảm giác ntn? Thấy: Mấy người học trò cũ đến xắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp
Cảm giác: Chơ vơ, vụng về
Khi nghe ông đốc gọi tên vào lớp thì
"tôi" có cảm giác và tâm trạng ntn?
Nghe ông đốc gọi tên từng người "tôi" cảm thấy như quả tim mình ngừng đập
Nghe gọi đến tên, tôi giật mình và lúng túng
Em nhận xét gì về sự thay đổi tâm trạng
của nhân vật tôi từ khi trên đường cùng mẹ
đến trường đến lúc nghe ông đốc gọi tên vào
lớp?
Đã có sự thay đổi lớn trong tâm trạng của
"tôi": Từ tâm trạng háo hức, hăm hở, tự tin (trên đường tới trường) lo sợ vẩn vơ, ngập ngừng, rụt rè, lúng túng…
Có ý kiến cho rằng: "Tâm trạng của tôi
khi đến trường, khi nhìn cảnh dày đặc cả
người, nhất là khi nhìn cảnh trò cũ vào lớp
… là tâm trạng: lo sợ vẩn vơ, vừa bỡ ngỡ,
vừa ước ao thầm vụng, chơ vơ, vụng về,
Đó là sự chuyển biến rất phù hợp với
quy luật tâm lý trẻ thơ Cách kể – tả như vậy là tinh tế và hay ý kiến trên là hoàn toàn đúng
Trang 5HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
lúng túng Cách tả như vậy thật tinh tế và
hay" Em có đồng ý với ý kiến trên không?
Vì sao?
HS đọc đoạn 4 4/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật
"tôi" khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên.
Cho biết tâm trạng và cảm giác của "tôi"
khi bước vào chỗ ngồi lạ lùng ntn?
Nhìn cái gì cũng "thấy mới lạ và hay hay"
Cảm giác "lạm nhận" (nhận bừa) chỗ ngồi kia là của riêng mình
Vì chỗ ngồi này mình sẽ ngồi trong
suốt năm học, người bạn này sẽ là người
gắn bó với mình cả năm …
Nhìn người bạn mới, chưa quen mà đã
"thấy quyến luyến" -> Sự biến đổi tâm lý nhân vật
Hình ảnh "một con chim con liệng đến
đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi
vỗ cánh bay cao" có phải đơn thuần chỉ có
nghĩa thực hay không? Vì sao?
Hình ảnh "một con chim con… bay
cao" gợi sự nhớ tiếc những ngày trẻ thơ
hoàn toàn chơi bời tự do đã chấm dứt để
bước vào một giai đoạn mới trong cuộc
đời – giai đoạn làm học sinh, tập làm
người lớn Hình ảnh này không chỉ đơn
thuần chỉ có nghĩa thực, như một sự tình
cờ mà có dụng ý nghệ thuật, có ý nghĩa
tượng trưng rõ ràng.
Thái độ, cử chỉ của những người lớn đối
với HS như thế nào? 5/ Thái độ, cử chỉ của những người lớn:
Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo cho con em ở buổi tựu trường đầu tiên
Ông đốc: rất từ tốn, bao dung
Thầy giáo trẻ: l vui tính, giàu tình thương yêu
Qua đó em thấy được điều gì? => Trách nhiệm, tấm lòng của gia đình,
nhà trường đối với thế hệ tương lai Đó là một môi trường giáo dục ấm áp, là một nguồn nuôi dưỡng các em trưởng thành
Hãy tìm và phân tích để thấy rõ tác dụng
lớn của các hình ảnh so sánh được nhà văn
vận dụng trong truyện ngắn này?
+ Tôi quên thế nào được những cảm
giác trong sáng ấy nảy nở trong tôi như
mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời
quang đãng.
+ ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi
nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang
trên ngọn núi.
Trang 6HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
+ Họ như con chim con đứng bên bờ
tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng
còn ngập ngừng e sợ Họ thèm vụng và
ước ao thầm được như những người học
trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt
rè trong cảnh lạ.
3 hình ảnh so sánh đáng chú ý nhất =>
Các so sánh trên xuất hiện ở các thời điểm
khác nhau để diễn tả tâm trạng, cảm xúc
của nhân vật tôi Đây là các so sánh giàu
hình ảnh, giàu sức gợi cảm được gắn với
những cảnh sắc thiên nhiên tươi sáng, trữ
tình Nhờ các hình ảnh so sánh như thế mà
cảm giác, ý nghĩ của nhân vật tôi được
người đọc cảm nhận cụ thể, rõ ràng hơn
Cũng nhờ chúng, truyện ngắn thêm man
mác chất trữ tình trong trẻo.
Hãy nhận xét về nét đặc sắc nghệ thuật
truyện ngắn này? Theo em sức thu hút của
tác phẩm này được tạo nên từ đâu?
6/ Nét đặc sắc nghệ thuật và sức thu hút của tác phẩm:
* Đặc sắc nghệ thuật:
- Truyện ngắn được bố cục theo dòng hồi tưởng, cảm nghĩ của nhân vật "tôi" theo trình
tự thời gian của một buổi tựu trường
- Sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với bộc lộ tâm trạng, cảm xúc
-> Chính các đặc sắc nghệ thuật đó đã góp phần quan trọng tạo nên chất trữ tình của tác phẩm
* Sức lôi cuốn của tác phẩm được tạo nên từ:
- Bản thân tình huống truyện (buổi tựu trường đầu tiên trong đời đã chứa đựng cảm xúc thiết tha, mang bao kỷ niệm mới lạ, "mơn man" của nhân vật "tôi")
- Tình cảm ấm áp, trìu mến của những người lớn đối với các em nhỏ lần đầu tiên đến trường
- Hình ảnh thiên nhiên, ngôi trường và các so sánh giàu sức gợi cảm của tác giả
=>Toàn bộ truyện ngắn toát lên chất trữ tình thiết tha, êm dịu
HĐ 3: GV hướng dẫn HS tổng kết III/ Tổng kết:
ND của VB nói lên điều gì? * ND: Trong cuộc đời mỗi con người, kỷ
niệm trong sáng của tuổi học trò, nhất là buổi tựu trường đầu tiên, thường được khắc ghi mãi mãi
Trang 7HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
Hãy tổng kết lại những nghệ thuật tiêu
biểu của truyện ngắn này? * NT :
Bố cục theo dòng hồi tưởng của nhân vật tôi
Sự kết hợp hài hoà, đan xen giữa kể, miêu tả, bộc lộ tâm trạng, cảm xúc, hình ảnh
so sánh, từ láy
Truyện ngắn nhưng hầu như không có cốt truyện, tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấy dòng tâm sự của một tâm hồn trẻ dại qua buổi tựu trường đầu tiên
Truyện ngắn đậm chất trữ tình ,ngọt ngào, thiết tha, êm dịu như một bài thơ
HĐ 4: Củng cố luyện tập:
1/ Văn bản truyện ngắn trên có sự kết hợp của các loại văn bản sau không?
A Biểu cảm
B Miêu tả
C Kể chuyện
- Truyện ngắn trên có sự kết hợp của các loại văn bản: Biểu cảm, miêu tả và kể chuyện.
2/ Sự kết hợp đã diễn ra ntn và có tác dụng gì?
- Các yếu tố: tự sự, miêu tả, biểu cảm xen kết nhau một cách hài hoà có tác dụng: Diễn tả tâm trạng "mơn man", với những kỷ niệm đẹp, trong sáng, trong trẻo của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường đầu tiên, gieo vào lòng ta bao nỗi niềm bâng khuâng, bao rung cảm nhẹ nhàng trong sáng
3/ Em có nhận xét gì v ề cách kết thúc truyện của nhà văn Thanh Tịnh? Dòng chữ
"Tôi đi học" kết thúc truyện có ý nghĩa gì?
Cách kết thúc truyện tự nhiên, bất ngờ: Dòng chữ "tôi đi học" vừa khép lại bài văn, vừa
mở ra một thế giới mới, một khoảng không gian, thời gian mới, một tâm trạng, tình cảm mới, một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp và chập chững xuất hiện lần đầu tiên trên trang giấy trắng tinh, thơm tho, tinh khiết như niềm tự hào hồn nhiên và trong sáng của nhân vật "tôi" và của nỗi lòng ta khi hồi nhớ lại buổi thiếu thời Dòng chữ "tôi đi học" thể hiện chủ đề của truyện ngắn này
GV: Truyện ngắn đậm chất trữ tình "Tôi đi học" cho thấy: đối với mỗi con người, những
kỷ niệm thời thơ ấu, đặc biệt là kỷ niệm về buổi tựu trường đầu tiên có sức mạnh ám ảnh và lưu giữ sâu sắc trong ký ức của mỗi người Truyện ngắn nhưng hầu như không có cốt truyện Tất cả chỉ giãi bày lên mặt giấy dòng tâm sự của một tâm hồn thơ dại qua buổi khai trường đầu tiên Chất thơ ngọt ngào, mơn man, buồn buồn và lây lan rung động mỗi khi đọc truyện
là ở chỗ nó tạo được sự đồng cảm của mọi người Bởi vì ai mà chẳng có buổi đến trường đầu tiên đầy bỡ ngỡ, háo hức mà rụt rè, lo lắng là vui râm ran, rạo rực Chất thơ được tạo chính bởi tình huống truyện không có truyện Rồi những hình ảnh thiên nhiên quen thuộc khi mùa thu lại về trên làng quê Việt Nam, với những cơn gió heo may se se lạnh, lá rụng và bầu trời bàng bạc… Tất cả đã làm nên cái không khí rất riêng của khoảng thời gian khai trường Dòng cảm xúc, cảm giác chuyên chở tâm trạng cứ xuôi mái một chiều êm êm, dịu dịu nhưng lại có sức rung động lòng người khiến ai đã đọc áng văn một lần là không thể nào không cảm nhận như chính là cảnh của mình, là lòng mình vậy Có thể so sánh truyện ngắn của Thanh Tịnh với truyện ngắn của Thạch Lam vì cả hai nhà văn này đều có những truyện ngắn giàu chất trữ
Trang 8tình, ngọt ngào, êm dịu, thiết tha và hết sức tinh tế trong việc miêu tả dòng cảm xúc của nhân vật
LUYỆN TẬP:
BT 1/ 9 SGK:
1 Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng cảm xúc của nhân vật "tôi" trong truyện ngắn "Tôi
đi học"
GV: Dòng cảm xúc của nhân vật "tôi" trong truyện ngắn "tôi đi học" được bộc bạch qua
dòng hồi tưởng, theo trình tự thời gian của một buổi tựu trường
* Khơi nguồn kỷ niệm: - Thời điểm gợi nhớ: Cuối thu – thời điểm khai trường
- Cảnh thiên nhiên: lá rụng nhiều, mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt: Mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trường
=> Gợi cho nhân vật tôi nhớ lại mình ngày ấy với những kỷ niệm trong sáng của tuổi học trò
* Tâm trạng của "tôi" trên đường cùng mẹ đến trường:
- Tâm trạng: Hăm hở, náo nức cảm giác trong sáng tưng bừng rộn rã lòng tôi thay đổi lớn: trang trọng và đứng đắn thèm, muốn thử sức mình ý nghĩ vừa non nớt, vừa ngây thơ
* Tâm trạng của "tôi" khi đến trường: Lo sợ vẩn vơ bỡ ngỡ ngập ngừng e sợ thèm vụng và ước ao thầm cảm giác bơ vơ vụng về lúng túng quả tim như ngừng đập quên cả mẹ đứng sau lưng càng lúng túng hơn tự nhiên thấy nặng nề lạ lùng nức nở khóc theo
* Tâm trạng "tôi" khi ngồi chỗ ngồi của mình và đón nhận giờ học đầu tiên:
- Lạm nhận chỗ ngồi là của riêng quyến luyến tự nhiên với bạn mới quen thèm thuồng nhìn cánh chim bay ngoài cửa sổ trở về với thực tại đón nhận giờ viết tập đầu tiên: "Tôi đi học"
BT 2/ 9 SGK :
Yêu cầu viết một văn bản ngắn:
Hình thức Văn bản ngắn: là phải kết cấu 3 phần (mở, thân, kết) nhưng phải ngắn gọn, súc tích
Mở rộng Ghi lại ấn tượng của em trong buổi đến trường khai giảng lần đầu tiên
GV: Các em hãy dựa vào truyện ngắn trên mà viết, khi viết phải kết hợp giữa các yếu tố:
kể – tả - biểu cảm để cho bài làm sinh động
Hướng dẫn học bài chuẩn bị bài :
- Phân tích được tâm trạng của nhân vật "tôi" qua 4 ý (thuộc dẫn chứng)
- Thuộc lòng nghi nhớ
- Hoàn chỉnh lại 2 bài tập phần luyện tập
- Soạn bài: Trong lòng mẹ theo câu hỏi SGK
Giới thiệu tác giả, tác phẩm
Đọc – giải thích từ khó, tìm hiểu bố cục và thể loại văn bản
Nhân vật bà cô (qua cái nhìn và tâm trạng của cậu bé Hồng)
Trang 9
TUẦN 1
TIẾT CT: 3
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
I/ Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh:
Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa
từ ngữ
Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mqh giữa cái chung và cái riêng
II/ Chuẩn bị:
GV: Soạn giáo án
HS: Tìm hiểu bài học
III/ Tiến trình lên lớp
1/ Ổn định tổ chức
2/ Kiểm tra bài cũ:
1/ Khơi nguồn nỗi nhớ của nhân vật tôi như thế nào?
2/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" trên con đường cùng mẹ đến trường? 3/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" khi đến trường?
4/ Tâm trạng, cảm giác của nhân vật "tôi" khi ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên?
3/ Bài mới:
Giới thiệu bài: ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ em nào
có thể nhắc lại một số VD về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa
Yêu cầu đáp:
Ví dụ về từ đồng nghĩa:
Chết – mất – hy sinh – từ trần
Nhà thương – bệnh viện
Ví dụ về từ trái nghĩa:
Sống – chết ; Nóng – lạnh ; tốt – xấu ; sáng – tối
GV: Em có nhận xét gì về mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các từ ngữ trong 2 nhóm trên?
- Các từ có mqh bình đẳng về ngữ nghĩa, cụ thể:
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong 1 câu văn cụ thể
+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
GV: Nhận xét của các em là đúng: Hôm nay, chúng ta học bài mới: "Cấp độ khái quát
của nghĩa từ ngữ"
HĐ 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu từ ngữ
nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp I/ Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp: GV: Cô có từ "động vật".
Cho biết từ "động vật" có nghĩa rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ: thú, chim, cá?
Tại sao?
Nghĩa của từ "động vật" rộng hơn nghĩa của
từ: Thú, chim, cá
Vì: Phạm vi nghĩa của từ "động vật" bao
Trang 10HOẠT ĐỘNG TRÊN LỚP NỘI DUNG
hàm nghĩa của ba từ: Thú, chim, cá
Nghĩa của các từ: thú, chim, cá rộng hơn
nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp hơn
nghĩa của từ nào?
Các từ: Thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ: voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô,
cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ "động vật"
Từ các ví dụ trên, em rút ra kết luận gì? Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn
(khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của các từ ngữ khác:
Một từ được coi là nghĩa rộng khi nào? 1/ Từ ngữ nghĩa rộng:
Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm
vi nghĩa của một số từ ngữ khác
VD:
Một từ được coi là nghĩa hẹp khi nào? 2/ Từ ngữ nghĩa hẹp:
Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp hơn khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
GV: Cô có một bài tập nhanh sau:
Cho các từ: Cây, cỏ, hoa
Tìm các từ ngữ có nghĩa hẹp hơn và các
từ ngữ có nghĩa rộng hơn chúng?
- Cây, cỏ, hoa > cây ổi, cây cam, cỏ gà, cỏ
gấu, hoa bưởi, hoa hồng
Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng,
vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?
Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có
nghĩa hẹp vì tính chất rộng - hẹp của nghĩa
từ ngữ chỉ là tương đối
Từ các ví dụ trên, em rút ra kết luận gì? => Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với những
từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp đối với 1 từ ngữ khác
HĐ 2: Luyện tập
BT 1/ 10 SGK: Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ trong mỗi nhóm từ ngữ
sau đây
a) Y phục, quần áo, quần đùi, quần dài, áo dài, sơ mi
thú
chim
cá
Động vật
Cây ổi, cây cam