Gióp h/sinh: - N¾m ®−îc cèt truyÖn, nh©n vËt vµ t− t−ëng cña truyÖn: Qua c©u chuyÖn buæi häc tiÕng Ph¸p cuèi cïng ë vïng An-d¸t, truyÖn ®D thÓ hiÖn lßng yªu n−íc trong mét biÓu hiÖn cô t[r]
Trang 1Tiết 88:
(Ng y 11/02/2006)
phương pháp tả cảnh;
A/ Mục tiêu b i học:
Giúp h/sinh:
0 Nắm được cách tả cảnh, hình thức, bố cục b i văn tả cảnh
0 Rèn kỹ năng quan sát, lựa chọn chi tiết, hình ảnh để tả, để trình b y
bố cục b i viết
b/ tiến trình b i dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra b i cũ:
? HDy nêu những kinh nghiệm m em học tập được về miêu tả cảnh qua văn bản “Sông nước C Mau” v “Vượt thác”
* B i mới:
0 Học sinh đọc các đoạn văn
0 Giáo viên chia công việc chuẩn bị
theo nhóm
? Văn bản a) tả đối tượng n o ?
? Nhân vật Dượng Hương Thư đang
l m công việc gì ?
? Qua hình ảnh Dượng Hương Thư,
em có thể hình dung được cảnh gì ?
? Vì sao em lại có thể hình dung
được cảnh sắc khúc sông có nhiều
thác dữ đó ?
? Văn bản b) tả cảnh gì ?
? Cảnh được tả theo trình tự n o ?
? Theo em, trình tự tả đó có hợp lý
không ?
? Lập d n ý cho văn bản c) ?
I phương pháp viết văn tả cảnh:
* Văn bản a):
Tả Dượng Hương Thư trong một chặng đường của cuộc vượt thác
=> Hình dung cảnh sắc ở khúc sông
có nhiều thác dữ Bởi người vượt thác phải đem hết gân sức, tinh thần
để chiến đấu chống chọi thác dữ (qua ngoại hình, động tác)
* Văn bản b):
Tả cảnh sắc một vùng sôngnước C Mau
0 Theo trình tự từ dưới sông nhìn lên
bờ, từ gần đến xa
0 Trình tự tả hợp lý bởi người tả đang ngồi trên thuyền xuôi từ kênh ra sông
* Văn bản c):Gồm 3 phần
Mở b i:Gồm 3 câu đầu
Tả khái quát tác dụng, cấu tạo, m u sắc luỹ tre l ng
Trang 2? Trình tự miêu tả của văn bản c) ?
(Từ khái quát đến cụ thể, từ ngo i
v o trong Cách tả hợp lý bởi cái
nhìn của người tả l hướng từ bên
ngo i.)
? Vậy qua các ví dụ trên, em thấy để
l m tốt b i văn tả cảnh, chúng ta cần
lưu ý những gì ?
Thân b i:
Tả kỹ lần lượt 3 vòng luỹ tre
Kết b i:
Tả măng tre 0> Suy nghĩ của người viết
* Ghi nhớ:SGK
Ii Hướng dẫn luyện tập:
B i tập 1:
Học sinh thảo luận nhóm, thống nhất chung
a) Trình tự tả cảnh lớp học trong giờ l m b i tập l m văn
0 Từ ngo i v o trong (không gian)
0 Từ khi trống v o lớp đến hết giờ (thời gian)
0 Kết hợp cả 2 trình tự trên
b) Hình ảnh tiêu biểu:
0 Cảnh cô giáo trên bục giảng
0 Cảnh học sinh chờ đợi đề b i
0 Cảnh nhận đề
0 Cảnh l m b i, thu b i
0 Quang cảnh thiên nhiên
c) Giao cho các nhóm viết mở b i, kết b i v trình b y
B i tập 2:
Xác định trình tự tả giờ ra chơi
a) Trình tự thơì gian:
0 Giờ ra chơi tới
0 Học sinh ùa ra sân
0 Học sinh chơi đùa
0 Các trò chơi diễn ra
0 Trống v o lớp
b) Trình tự không gian:
0 Từ các cửa lớp học
0 Các góc sân
0 Giữa sân
0 Phần tập trung đông học sinh nhất (Trò chơi mới lạ, hấp dẫn)
* Các nhóm lựa chọn một cảnh để viết th nh đoạn văn miêu tả 0 Trình b y
B i tập 3:
0 Đọc b i văn
0 Lập d n ý
a) Mở b i:
Trang 30 Tên văn bản “Biển đẹp”
b) Thân b i:
Cảnh đẹp của biển trong những thời điểm khác nhau
0 Buổi sớm nắng v ng
0 Buổi chiều gió mùa đông bắc
0 Ng y mưa r o
0 Buổi sớm nắng mờ
0 Buổi chiều lạnh
0 Buổi chiều nắng t n mát dịu
0 Buổi trưa xế
0 Biển, trời đổi m u
c) Kết b i:
Nhận xét, lý giải vì sao biển đẹp
Iii B i viết (ở nh ):
Đề b i: Tả quang cảnh buổi sáng ở th nh phố quê hương em Gợi ý: (Hoặc tả cảnh đẹp m em đ gặp)
* Mở b i:
Giới thiệu khái quát
(Ví dụ: Một ng y mới bắt đầu!)
* Thân b i:
0 Khung cảnh th nh phố lúc rạng đông
0 Hoạt động của th nh phố khi trời sáng rõ
(Lưu ý: 0 Chọn điểm nhìn để tả cho phù hợp Có thể đứng yên trên một tầng nh n o đó, hoặc di chuyển
0 Có thể chọn thời gian sáng mùa hè, …
* Kết b i:
Nêu cảm xúc
iv hướng dẫn về nh :
0 Chuẩn bị b i tiếp theo
Tiết 89+90
(Ng y 15/02/2006) văn bản:
Trang 4buổi học cuối cùng
(An phông xơ Đô đê) Trần Việt Anh Vũ dịch A/ Mục tiêu b i học:
Giúp h/sinh:
: Nắm được cốt truyện, nhân vật v tư tưởng của truyện: Qua câu chuyện buổi học tiếng Pháp cuối cùng ở vùng An0dát, truyện đD thể hiện lòng yêu nước trong một biểu hiện cụ thể l tình yêu tiếng nói của dân tộc
0 Nắm được tác dụng của phương thức kể chuyện từ ngôi thứ nhất v nghệ thuật thể hiện tâm lý nhân vật qua ngôn ngữ, cử chỉ, ngoại hình, h nh động b/ tiến trình b i dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra b i cũ:
0 Trong văn bản "Vượt thác", Võ Quảng đD cho chúng ta được thấy nghệ thuật tả cảnh, tả người từ điểm nhìn trên con thuyền theo h nh trình vượt thác rất tự nhiên, sinh động Qua b i văn, em cảm nhận như thế n o về thiên nhiên v con người lao động đD được miêu tả ?
0 Qua những hình ảnh miêu tả, tác giả Võ Quảng đD thể hiện t/c gì ? Tình yêu thiên nhiên, yêu con người VN chính l những biểu hiện
cụ thể của tình yêu đất nước VN Còn nh văn Pháp An phông xơ Đô đê biểu hiện tình yêu đất nước của mình như thế n o Các em cùng đến với
b i học hôm nay
(Lưu ý học sinh cách viết từ phiên âm)
* B i mới:
0 Tập truyện ngắn nổi tiếng:
"Chuyện ng y thứ hai"
"Những bức thư gửi từ cối xay gió
của tôi"
* Hướng dẫn đọc
0 Văn bản d i nên chỉ đọc một đoạn
0 Chú thích: cáo thị, thất trận
+ Thuộc từ loại n o ?
+ Giải nghĩa bằng cách n o ?
? Xác định các sự việc chính trong
truyện ? Nhận xét ý kiến của bạn ?
? Dựa v o các sự việc chính, nêu bố
cục của truyện ?
? Theo dõi v o diễn biến các sự việc
chính, em hDy kể tóm tắt truyện ?
I Giới thiệu chung:
1 Tác giả: (184001897), nh văn Pháp
2 Tác phẩm: SGK
II đọc, hiểu văn bản:
1 Đọc, chú thích:
Cáo thị, thất trận
2 Bố cục, tóm tắt văn bản:
Gồm 3 đoạn:
0 Đ 1: Từ đầu đến " m vắng mặt con": Hình ảnh Ph trước buổi học
0 Đ 2: Tiếp đến " nhớ m i buổi học cuối cùng n y": Diễn biến buổi học cuối cùng
Trang 5? HDy cho biết truyện được kể bằng
ngôi thứ mấy ?
(Ngôi thứ nhất qua lời nhân vật
Ph )
? Cách kể chuyện bằng ngôi thứ nhất
có tác dụng gì ?
? Trong truyện, ai l nhân vật chính,
vì sao ?
? Trong truyện ngắn "Bức tranh ",
Tạ Duy Anh đD miêu tả nhân vật
người anh qua diễn biến tâm trạng
ở văn bản n y, An0phông0xơ Đô0đê
cũng miêu tả Ph qua diễn biến tâm
trạng của nhân vật
? Vậy, diễn biến tâm trạng của Ph
trải qua những thời điểm n o ?
Chúng ta cùng theo dõi phần
đầu câu truyện
? Trên đường tới trường, Ph có ý
định gì ?
? Vì sao cậu bé lại có ý định trốn
học ?
? Qua đó, em thấy Ph l cậu bé
như thế n o ?
(Nhưng ý định trốn học ấy chỉ
thoáng qua v cậu bé đD ba chân,
bốn cẳng chạy đến trường.)
? Mặc dù rất vội, Ph đD kịp nhận ra
những điều khác lạ n o ở trụ sở xD ?
? Trước điều khác lạ đó, Ph đD suy
nghĩ gì ?
? Suy nghĩ đó thể hiện cậu bé có tâm
hồn như thế n o ?
? Với tâm hồn nhạy cảm, Ph tiếp
tục nhận thấy những điều khác lạ
n o ở trường, trong lớp học ?
? Em có nhận xét gì về cách xây
dựng các chi tiết n y ?
(Đây l những chi tiết có khả năng
khái quát rất cao, bởi vì chúng vừa
gợi không khí chân thực, vừa ngầm
báo hiệu điều chẳng l nh, một biến
cố trọng đại đD v đang xảy ra 0 vùng
An0dát đD rơi v o tay quân Phổ)
0 Đ 3: Còn lại: Kết thúc buổi học cuối cùng
* Nhận xét lời kể của bạn
Về nh các em tiếp tục kể truyện
0 Ngôi thứ nhất qua lời nhân vật Ph
0 Tạo sự thoải mái khi tiếp nhận vì người đD chứng kiến, tham gia diễn biến câu chuyện từ đầu đến cuối kể lại; góp phần thuận lợi trong việc bộc lộ tâm trạng của nhân vật l người kể chuyện
0 Có thể phân tích văn bản tự sự theo
bố cục hoặc theo diễn biến tâm trạng của nhân vật Với truyện n y, chúng
ta chọn cách phân tích theo diễn biến tâm trạng nhân vật
3 Phân tích nhân vật:
a, Nhân vật Phrăng:
* Trước buổi học:
0 Định trốn học
=> Mải chơi, lười học, sợ thầy
0 Nhận thấy điều khác lạ:
+ ở trụ sở xD:
=> Tin chẳng l nh
=> Tâm hồn nhạy cảm
+ ở trường
+ ở lớp học
=> Vô cùng ngạc nhiên, băn khoăn
0 Nghe thầy giáo nói đây l buổi học Pháp văn cuối cùng:
0> Choáng váng, căm giận kẻ thù, hiểu nguyên nhân
0 M tôi thì
0 Vậy l sẽ
Trang 6? Điều đó khiến Ph có cảm giác gì ?
(V chi tiết khiến cho Ph ngạc
nhiên hơn cả l sự xuất hiện của dân
l ng trong lớp học Hình ảnh cụ Hôde
từng l xD trưởng, hình ảnh bác phát
thư 0 họ l những người đD biết chữ
Vậy tại sao họ lại có mặt ở đây Bao
nhiêu l thắc mắc, băn khoăn.)
Vậy chúng ta cùng theo dõi tiếp
trang 51
: Đọc lại câu nói của thầy Hamen
? Thầy giáo đD nói điều gì ?
? Lúc đó, Ph có cảm giác v thái
độ như thế n o ?
? Từ sự căm giận đó, Ph đD có
những suy nghĩ, thái độ n o nữa ?
(Các em cùng suy nghĩ v thảo luận
nhóm)
Phiếu học tập
0 Tìm các chi tiết thể hiện suy nghĩ,
thái độ, h nh động của Ph sau khi
nghe thầy nói: "Hôm nay l b i học
Pháp văn cuối cùng của các con"
(0 Học sinh đọc lại yêu cầu
0 Giáo viên phát phiếu học tập, nêu
nhiệm vụ cụ thể của từng nhóm
0 Thu phiếu v nêu những chi tiết
các em tìm được
+ Chăm chú nghe giảng, thấy sao
mình hiểu b i đến thế
+ Tự nhủ khi khi nghe tiếng bồ câu gù
? Từ những chi tiết trên, em hDy tìm
những từ ngữ để khái quát lên tâm
trạng, thái độ của Ph ?
? Theo dõi diễn biến tâm trạng Ph ,
chúng ta có nhận xét gì ?
? Để diễn tả biến đổi tâm lý mạnh
mẽ đó, tác giả đD dùng những kiểu
câu, dấu câu n o ?
(Dường như nỗi ân hận đang vò xé
tâm can cậu bé, khiến những câu văn
như bị hụt hẫng, bị cắt vụn ra với
những dấu cảm, dấu chấm lửng; các
câu tự sự, miêu tả, biểu cảm đan
xen; kết hợp lời đối thoại với lời độc
0 Tự giận mình
0 Thấy những quyển sách như những người bạncốtri,đaulòngphảigiDtừchúng
0 Quên lúc thầy phạt, thầy vụt
0 Tội nghiệp thầy !
0 Lúng túng, đứng đung đưa, lòng rầu rĩ, không dám ngẩng đầu lên vì không đọc được b i
0 Tiếc nuối, tự giận mình, xấu hổ,
đau lòng, ân hận
0 Ham học, yêu, biết ơn thầy; yêu tiếng Pháp
=> Biến đổi tâm lý mạnh mẽ
Trang 7thoại Chứng tỏ cậu bé đang xúc
động vô cùng
? Có ý kiến cho rằng: Sự xúc động
của Ph có lẽ tập trung khá rõ ở lời
tự nhủ của cậu bé: "Liệu người ta có
bắt cả những chú chim bồ câu
cũng phải hót bằng tiếng Đức
không nhỉ?"
? Em có đồng ý không ? Vì sao ?
(Tiếng hót l nhu cầu tối thiểu của
lo i chim hiền l nh, vô tội Học bằng
tiếng mẹ đẻ l nhu cầu tối thiểu của
Ph v cả dân l ng vùng An0dát Câu
văn mang một ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc
Lo i chim hay chính Ph v các bạn
của cậu đang bị tước đi cái quyền tối
thiểu ấy Chiến tranh thật t n bạo !
Lời tự nhủ của cậu bé như thể hiện
được nỗi xót xa, đau đớn của những
người dân khi đất nước mất tự do
? V tất cả sự xúc động ấy đD khẳng
định tình cảm n o của cậu bé ?
(Yêu thầy, biết ơn thầy, yêu tiếng
Pháp 0 Đó chính l biểu hiện của
lòng yêu nước.)
Như vậy, tình yêu đất nước trong
một biểu hiện cụ thể l tình yêu
tiếng mẹ đẻ đD được thể hiện rõ qua
nhận thức của Ph V đó cũng
chính l nhận thức của những người
dân vùng An0dát yêu tiếng Pháp, yêu
nước Pháp của mình V có lẽ tình
cảm yêu nước ấy luôn tiềm ẩn trong
tâm hồn mỗi con người ở mỗi dân
tộc
Như tâm sự của một nh thơ Nga:
"Mơ hồ thấm từng âm thanh tiếng mẹ
Tôi bỗng tỉnh ra tới giây phút lạ lùng
Tôi chợt hiểu người chữa tôi khỏi bệnh
Chẳngthểl aingo itiếngmẹthânthương."
V xúc động cứ dâng tr o trong thi
sỹ Lưu Quang Vũ khi ông viết về
tiếng Việt của mình:
" Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ
Quên nổi mình quên áo mặc cơm ăn
Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá
Trang 8Tiếng Việt ơi, tiếng Việt ân tình !"
? Còn các em, chúng ta đD v sẽ l m
gì để thể hiện tình yêu tiếng Việt,
đất Việt thân thương ?
(Việc hăng hái học tập ở tiết học n y
đD phần n o chứng tỏ các em rất yêu
môn Văn, nghĩa l yêu tiếng Việt
Chúng ta sẽ cùng nhau l m cho tiếng
Việt ng y c ng gi u đẹp v trong
sáng Các em có đồng ý như vậy
không ?)
* Trở lại với diễn biến tâm trạng
nhân vật Ph
0 Nhận xét nghệ thuật miêu tả diễn
biến tâm trạng nhân vật Ph của tác
giả
(0 Miêu tả diễn biến tâm trạng hợp
lý Lối viết nhẹ nh ng, gợi cảm,
trong sáng, gi u chất thơ Kết hợp tự
sự, miêu tả, biểu cảm; lời đối thoại,
độc thoại đan xen; xây dựng hình
ảnh so sánh đặc sắc
0 Miêu tả người qua diễn biến tâm
trạng.)
? Th nh công nghệ thuật đó đD giúp
em hiểu gì về nhân vật Ph ?
(Hồn nhiên, chân thật, yêu thầy, yêu
tiếng Pháp.)
? Từ đó, em có những tình cảm n o
d nh cho cậu bé ?
? Trong buổi học cuối cùng, nhân
vật thầy giáo Hamen đD được miêu
tả như thế n o ?
(Thảo luận nhóm.)
b, Nhân vật thầy Hamen
0 Trang phục: chiếc mũ lụa đen, áo rơđanhgốt , => trang trọng
=> Chứng tỏ ý nghĩa hệ trọng của buổi học cuối cùng
+ Thái độ đối với học sinh: Lời lẽ dịu d ng nhắc nhở nhưng không quở mắng; kiên nhẫn giảng b i như muốn truyền hết mọi hiểu biết của mình cho học trò
+ Nói về việc học tiếng Pháp: HDy yêu quý, giữ gìn v trau dồi cho mình ngôn ngữ dân tộc vì đó l t i sản quý báu, l chìa khoá để mở ngục tù khi một dân tộc rơi v o vùng nô lệ
=> Những lời nói sâu sắc, tha thiết,
Trang 9? ý nghĩa của truyện l gì ?
? Những nét nghệ thuật đặc sắc của
biểu lộ tình cảm yêu nước sâu đậm
v lòng tự h o về tiếng nói của mình + H/đ, cử chỉ lúc buổi học kết thúc: Dằn mạnh viên phấn, viết thật to;
"Nước Pháp muôn năm"; mặt tái nhợt, giọng nghẹn ng o
c, Hình ảnh những nhân vật khác:
0 Cụ Hôde 0 từng l xD trưởng; bác phát thư cũ, 0> những người đD biết chữ v cả dân l ng: chăm chú tập đánh vần, nâng sách bằng hai tay, giọng run run
0 Các em nhỏ: chăm chú, im phăng phắc, cặm cụi vạch những nét sổ với một tấm lòng, một ý thức
=> Hình ảnh cảm động, thể hiện tình cảm thiêng liêng v trân trọng của người dân đối với việc học tiếng dân tộc của mình
d, ý nghĩa tư tưởng v những đặc sắc nghệ thuật của truyện:
0 Câu nói "Khi một dân tộc " nêu bật giá trị thiêng liêng v sức mạnh
to lớn của tiếng nói dân tộc trong cuộc đấu tranh gi nh độc lập, tự do Tiếng nói của mỗi dân tộc được hình
th nh v vun đắp bằng sự sáng tạo của biết bao thế hệ qua h ng ng n năm, đó l thứ t i sản tinh thần vô cùng quý báu của mỗi dân tộc Vì vậy khi bị kẻ xâm lược đồng hoá về ngôn ngữ, tiếng nói dân tộc mình bị mai một thì dân tộc ấy khó có thể
gi nh lại được độc lập, thậm chí rơi
v o nguy cơ bị diệt vong Dân tộc Việt Nam chúng ta đD từng chịu hơn
1000 năm Bắc thuộc, 80 năm dưới
ách thống trị của thực dân Pháp nhưng tiếng Việt vẫn l tiếng nói
được sử dụng rộng rDi h ng ng y,
được giữ gìn, phát triển để ng y
c ng trong sáng v gi u đẹp
0 Phải biết yêu quý, giữ gìn v học tập để nắm vững tiếng nói của dân tộc mình
0 Kể chuyện bằng ngôi thứ nhất qua
Trang 10truyện l ?
? Tìm những câu văn có phép so
sánh v nêu tác dụng của phép so
sánh ấy ?
: H/s đọc ghi nhớ SGK
lời nhân vật chính
0 Miêu tả nhân vật qua ý nghĩ, tâm trạng v qua ngoại hình, cử chỉ, lời nói, h nh động
0 Ngôn ngữ tự nhiên, giọng kể chân
th nh, xúc động; sử dụng nhiều câu cảm, từ biểu cảm, phép so sánh, lời nói hình ảnh mang ý nghĩa ẩn dụ
* Ghi nhớ:SGK
Iii luyện tập:
0 B i tập trắc nghiệm tr 28
0 Viết đoạn văn miêu tả hình ảnh thầy Hamen hoặc chú bé Ph (Thảo luận)
iv hướng dẫn về nh :
0 Kể tóm tắt truyện
0 Ho n th nh b i viết đoạn văn
0 Tìm đọc b i thơ "Tiếng Việt" của Lưu Quang Vũ
0 Chuẩn bị b i tiếp theo
Tiết 91
(Ng y 16/02/2006)
nhân hoá
A/ Mục tiêu b i học:
Giúp h/sinh:
0 Nắm được khái niệm nhân hoá, các kiểu nhân hoá
0 Nắm được tác dụng chính của nhân hoá
0 Biết dùng các kiểu nhân hoá trong b i viết của mình
b/ tiến trình b i dạy:
* ổn định lớp:
* Kiểm tra b i cũ:
? Thế n o l so sánh, các kiểu so sánh ? Cho ví dụ ?
? Nhận biết v nêu tác dụng của phép so sánh trong b i tập 3 (tr 43)
* B i mới:
Giáo viên cho câu văn:
Những h ng cây đu đưa như vẫy gọi chúng em tới gần hơn nữa !